Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā

ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថាវណ្ណនា

Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā

១៥. កណ្ណសុខតោ ហទយង្គមតោតិ វចនមេវ សន្ធាយ វុត្តំ។ អនត្តុក្កំសនតោតិអាទិ បុគ្គលវសេន, កណ្ណសុខតោតិ សោតិន្ទ្រិយំ សន្ធាយ។ អាបាថារមណីយតោតិ ញាណាបាថារមណីយតោ។ សយមេវ ហេដ្ឋាមុខជាតំ វា, មគ្គោ បន អសោកោ ហោតិ។ តទា ហិ សោកោ បហីយមានោ។ ចរិយាទិអនុកូលតោ អប្បដិកូលំ‘‘មធុរមិម’’ន្តិ វុត្តត្តា ‘‘ធម្មមិម’’ន្តិ វចនំ អធិកំ វិយ ទិស្សតិ។ តស្មា ‘‘រាគវិរាគមិម’’ន្តិ ឯវំ វិសុំ វិសុំ យោជេត្វា បុន បិណ្ឌេត្វា ធម្មមិមំ ឧបេហីតិ យោជេតព្ពំ, ‘‘ធម្មមេវ សរណត្ថមុបេហី’’តិ បឋន្តិ កិរាតិ ទីបេតិ។ សរណគតានំ តេនេវ សរណគមនេន ភយំ សន្តាសំ ទុគ្គតិំ បរិក្កិលេសំ ទុក្ខំ ហិំសតីតិ រតនត្តយំ សរណំ នាម។ តប្បសាទតគ្គរុតាទីហិ វិហតកិលេសោ តប្បរាយនតាការប្បវត្តោ ចិត្តុប្បាទោ សរណគមនំ។ តំសមង្គីសត្តោ សរណំ គច្ឆតិ។ បភេទេន បន ទុវិធំ សរណគមនំ លោកុត្តរំ លោកិយន្តិ។ តត្ថ លោកុត្តរំ ទិដ្ឋសច្ចានំ មគ្គក្ខណេ សរណគមនុបក្កិលេសសមុច្ឆេទេន និព្ពានារម្មណំ ហុត្វា កិច្ចតោ សកលេបិ រតនត្តយេ ឥជ្ឈតិ។ លោកិយំ បុថុជ្ជនានំ សរណគមនុបក្កិលេសំ តទង្គវិក្ខម្ភនេន អារម្មណតោ ពុទ្ធាទិគុណារម្មណំ ហុត្វា ឥជ្ឈតិ។ តំ អត្ថតោ រតនត្តយេ សទ្ធាបដិលាភោ សទ្ធាមូលិកា ច សម្មាទិដ្ឋិ។ លោកុត្តរស្ស ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ វិបាកផលំ, សព្ពទុក្ខក្ខយោ អានិសំសផលំ។ ‘‘យោ ច ពុទ្ធញ្ច ធម្មញ្ច…បេ.… សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ (ធ. ប. ១៩០-១៩២) ហិ វុត្តំ។ លោកិយស្ស ភវភោគសម្បទា។ ‘‘យេ កេចិ ពុទ្ធំ សរណំ គតាសេ’’តិ (ទី. និ. ២.៣៣២; សំ. និ. ១.៣៧) ហិ វុត្តំ។ លោកិយសរណគមនំ តីសុ វត្ថូសុ អញ្ញាណសំសយមិច្ឆាញាណាទីហិ សំកិលិស្សតិ, ន មហាជុតិកំ ហោតិ, ន មហាវិប្ផារំ។ លោកុត្តរស្ស នត្ថិ សំកិលេសោ។ លោកិយស្ស សាវជ្ជោ អនវជ្ជោតិ ទុវិធោ ភេទោ។ តត្ថ អញ្ញសត្ថារាទីសុ អត្តសន្និយ្យាតនាទីហិ សាវជ្ជោ ហោតិ, សោ អនិដ្ឋផលោ។ អនវជ្ជោ កាលកិរិយាយ, សោ អវិបាកត្តា អផលោ។ លោកុត្តរស្ស នេវត្ថិ ភេទោ។ ភវន្តរេបិ ហិ អរិយសាវកោ អញ្ញំ សត្ថារំ ន ឧទ្ទិសតិ។ យោ កោចិ សរណគតោ គហដ្ឋោ ឧបាសកោ។ រតនត្តយឧបាសនតោ ឧបាសកោ។ បញ្ច វេរមណិយោ សីលំ។ សត្ថសត្តមំសមជ្ជវិសវាណិជ្ជារហិតំ ធម្មេន ជីវិកំ អាជីវោ។ វុត្តសីលាជីវវិបត្តិ វិបត្តិ នាម។ វិបរីតា សម្បត្តិ

15.Kaṇṇasukhatohadayaṅgamatoti vacanameva sandhāya vuttaṃ. Anattukkaṃsanatotiādi puggalavasena, kaṇṇasukhatoti sotindriyaṃ sandhāya. Āpāthāramaṇīyatoti ñāṇāpāthāramaṇīyato. Sayameva heṭṭhāmukhajātaṃ vā, maggo pana asoko hoti. Tadā hi soko pahīyamāno. Cariyādianukūlato appaṭikūlaṃ. ‘‘Madhuramima’’nti vuttattā ‘‘dhammamima’’nti vacanaṃ adhikaṃ viya dissati. Tasmā ‘‘rāgavirāgamima’’nti evaṃ visuṃ visuṃ yojetvā puna piṇḍetvā dhammamimaṃ upehīti yojetabbaṃ, ‘‘dhammameva saraṇatthamupehī’’ti paṭhanti kirāti dīpeti. Saraṇagatānaṃ teneva saraṇagamanena bhayaṃ santāsaṃ duggatiṃ parikkilesaṃ dukkhaṃ hiṃsatīti ratanattayaṃ saraṇaṃ nāma. Tappasādataggarutādīhi vihatakileso tapparāyanatākārappavatto cittuppādo saraṇagamanaṃ. Taṃsamaṅgīsatto saraṇaṃ gacchati. Pabhedena pana duvidhaṃ saraṇagamanaṃ lokuttaraṃ lokiyanti. Tattha lokuttaraṃ diṭṭhasaccānaṃ maggakkhaṇe saraṇagamanupakkilesasamucchedena nibbānārammaṇaṃ hutvā kiccato sakalepi ratanattaye ijjhati. Lokiyaṃ puthujjanānaṃ saraṇagamanupakkilesaṃ tadaṅgavikkhambhanena ārammaṇato buddhādiguṇārammaṇaṃ hutvā ijjhati. Taṃ atthato ratanattaye saddhāpaṭilābho saddhāmūlikā ca sammādiṭṭhi. Lokuttarassa cattāri sāmaññaphalāni vipākaphalaṃ, sabbadukkhakkhayo ānisaṃsaphalaṃ. ‘‘Yo ca buddhañca dhammañca…pe… sabbadukkhā pamuccatī’’ti (dha. pa. 190-192) hi vuttaṃ. Lokiyassa bhavabhogasampadā. ‘‘Ye keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse’’ti (dī. ni. 2.332; saṃ. ni. 1.37) hi vuttaṃ. Lokiyasaraṇagamanaṃ tīsu vatthūsu aññāṇasaṃsayamicchāñāṇādīhi saṃkilissati, na mahājutikaṃ hoti, na mahāvipphāraṃ. Lokuttarassa natthi saṃkileso. Lokiyassa sāvajjo anavajjoti duvidho bhedo. Tattha aññasatthārādīsu attasanniyyātanādīhi sāvajjo hoti, so aniṭṭhaphalo. Anavajjo kālakiriyāya, so avipākattā aphalo. Lokuttarassa nevatthi bhedo. Bhavantarepi hi ariyasāvako aññaṃ satthāraṃ na uddisati. Yo koci saraṇagato gahaṭṭho upāsako. Ratanattayaupāsanato upāsako. Pañca veramaṇiyo sīlaṃ. Satthasattamaṃsamajjavisavāṇijjārahitaṃ dhammena jīvikaṃ ājīvo. Vuttasīlājīvavipatti vipatti nāma. Viparītā sampatti.

១៦. លច្ឆាម នុ ខោតិ ទុគ្គតេ សន្ធាយ វុត្តំ។ សក្ខិស្សាម នុខោ នោតិ សមិទ្ធេ សន្ធាយ។ តត្ថ វេរញ្ជាយំ។ បគ្គយ្ហតីតិ បត្តំ បគ្គហោ, តេន បគ្គហេន បត្តេនាតិ អត្ថោ។ សមាទាយេវាតិ និទស្សនំ។ ន ច វដ្ដតីតិ បុន បាកំ កិញ្ចាបិ វដ្ដតិ, តថាបិ ន សុដ្ឋុ បក្កត្តា វុត្តំ, ‘‘ឧត្តណ្ឌុលភត្តំ លភិត្វាបិ បិធេតុំ ន វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាវចនញ្ចេត្ថ សាធកំ។ ‘‘សាវកានំ វា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមី’’តិ ឥមិនា វចនេន អាជីវបារិសុទ្ធិសីលំ សន្ធាយ ‘‘បច្ឆា សីល’’ន្តិ វុត្តំ។ ឧបាលិត្ថេរោបិ តំ តំ វត្ថុំ បដិច្ច ភគវតា ពហូនិ សិក្ខាបទានិ បញ្ញត្តានិ អត្ថីតិ ទីបេតិ។ យទិ ឯវំ វេរញ្ជាយំ ‘‘ឯតស្ស ភគវា កាលោ’’តិ វចនំ ន សមេតីតិ ចេ? ន, តតោ បុព្ពេ សិក្ខាបទាភាវប្បសង្គតោ។ ថេរោ បន បញ្ញត្តានិ ឋបេត្វា ឥទានិ បញ្ញបេតព្ពានិ បាតិមោក្ខុទ្ទេសប្បហោនកានិ សន្ធាយាហ។ ភគវាបិ ‘‘ន តាវ សារិបុត្ត សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតី’’តិ ភទ្ទាលិសុត្តេ (ម. និ. ២.១៣៤; អាទយោ) វិយ ឯកច្ចេសុ បញ្ញត្តេសុបិ តតោ បរំ បញ្ញបេតព្ពានិ សន្ធាយាហ។ ឥធេវ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សាមម្បិ បចនំ សមណសារុប្បំ ន ហោតិ ន ច វដ្ដតី’’តិ វចនញ្ច, តថា ‘‘រត្តិច្ឆេទោ វា វស្សច្ឆេទោ វា’’តិអាទិវចនានិ ច អត្ថិ។ អញ្ញថា ‘‘ទ្វីហាការេហិ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ភិក្ខូ បដិបុច្ឆន្តី’’តិ ឥធេវេទំ បាឡិឋបនំ វិរុជ្ឈតីតិ អាចរិយេន វិចារិតំ, តំ សុន្ទរំ បុព្ពេបិ បញ្ញត្តសិក្ខាបទសម្ភវតោ។ កិន្តុ ឥធ បាឡិឋបនវិរោធវិចារណា បន និប្បយោជនា វិយ មម ទិស្សតិ។ កស្មា? ឧបាលិត្ថេរេន សង្គីតិកាលេ វុត្តបាឋត្តា។ រត្តិច្ឆេទោតិ សត្តាហកិច្ចំ សន្ធាយ វុត្តោ។ ‘‘សត្តាហករណីយេន គន្ត្វា រត្តិច្ឆេទោ វា វស្សច្ឆេទោ វា ឯកភិក្ខុនាបិ ន កតោ’’តិ វុត្តំ កិរ មហាអដ្ឋកថាយំ, តស្មា វស្សច្ឆេទស្ស ការណេ សតិ សត្តាហកិច្ចំ កាតុំ វដ្ដតីតិ ឯកេ។ វិនយធរា បន និច្ឆន្តិ, តស្មា អដ្ឋកថាធិប្បាយោ វីមំសិតព្ពោ, ឥមាយ វេរញ្ជាយំ អប្បិច្ឆតាទិបដិបទាយ បសន្នា។ សាលីនំ វិកតិ សាលិវិកតិ

16.Lacchāma nu khoti duggate sandhāya vuttaṃ. Sakkhissāma nukho noti samiddhe sandhāya. Tattha verañjāyaṃ. Paggayhatīti pattaṃ paggaho, tena paggahena pattenāti attho. Samādāyevāti nidassanaṃ. Na ca vaṭṭatīti puna pākaṃ kiñcāpi vaṭṭati, tathāpi na suṭṭhu pakkattā vuttaṃ, ‘‘uttaṇḍulabhattaṃ labhitvāpi pidhetuṃ na vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāvacanañcettha sādhakaṃ. ‘‘Sāvakānaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāmī’’ti iminā vacanena ājīvapārisuddhisīlaṃ sandhāya ‘‘pacchā sīla’’nti vuttaṃ. Upālittheropi taṃ taṃ vatthuṃ paṭicca bhagavatā bahūni sikkhāpadāni paññattāni atthīti dīpeti. Yadi evaṃ verañjāyaṃ ‘‘etassa bhagavā kālo’’ti vacanaṃ na sametīti ce? Na, tato pubbe sikkhāpadābhāvappasaṅgato. Thero pana paññattāni ṭhapetvā idāni paññapetabbāni pātimokkhuddesappahonakāni sandhāyāha. Bhagavāpi ‘‘na tāva sāriputta satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetī’’ti bhaddālisutte (ma. ni. 2.134; ādayo) viya ekaccesu paññattesupi tato paraṃ paññapetabbāni sandhāyāha. Idheva aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sāmampi pacanaṃ samaṇasāruppaṃ na hoti na ca vaṭṭatī’’ti vacanañca, tathā ‘‘ratticchedo vā vassacchedo vā’’tiādivacanāni ca atthi. Aññathā ‘‘dvīhākārehi buddhā bhagavanto bhikkhū paṭipucchantī’’ti idhevedaṃ pāḷiṭhapanaṃ virujjhatīti ācariyena vicāritaṃ, taṃ sundaraṃ pubbepi paññattasikkhāpadasambhavato. Kintu idha pāḷiṭhapanavirodhavicāraṇā pana nippayojanā viya mama dissati. Kasmā? Upālittherena saṅgītikāle vuttapāṭhattā. Ratticchedoti sattāhakiccaṃ sandhāya vutto. ‘‘Sattāhakaraṇīyena gantvā ratticchedo vā vassacchedo vā ekabhikkhunāpi na kato’’ti vuttaṃ kira mahāaṭṭhakathāyaṃ, tasmā vassacchedassa kāraṇe sati sattāhakiccaṃ kātuṃ vaṭṭatīti eke. Vinayadharā pana nicchanti, tasmā aṭṭhakathādhippāyo vīmaṃsitabbo, imāya verañjāyaṃ appicchatādipaṭipadāya pasannā. Sālīnaṃ vikati sālivikati.

១៧-៨. ឧបបន្នផលោតិ ពហុផលោ។ ‘‘ខុទ្ទំ មធុ’’ន្តិ បាឋោ។ ថេរំ សីហនាទំ នទាបេតុំ បុច្ឆីតិ ឥមិនា អាចរិយោ យំ បុព្ពេ អាណាយ ឋិតានំ សាវកានំ មហានុភាវតាទស្សនំ ‘‘វេរញ្ជាយំ និវាសប្បយោជន’’ន្តិ អម្ហេហិ វុត្តំ, តំ សម្បាទេតិ, រាជគហេ វេរញ្ជាយញ្ចាតិ ឧភយត្ថ វិតក្កុប្បាទេ ឯកតោ បិណ្ឌេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘អថ ខោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្សា’’តិអាទិមាហ។ កាលំ សន្ធាយ ចិរំ, ឋិតិំ សន្ធាយ ចិរាតិ វិគ្គហោ។

17-8.Upapannaphaloti bahuphalo. ‘‘Khuddaṃ madhu’’nti pāṭho. Theraṃ sīhanādaṃ nadāpetuṃ pucchīti iminā ācariyo yaṃ pubbe āṇāya ṭhitānaṃ sāvakānaṃ mahānubhāvatādassanaṃ ‘‘verañjāyaṃ nivāsappayojana’’nti amhehi vuttaṃ, taṃ sampādeti, rājagahe verañjāyañcāti ubhayattha vitakkuppāde ekato piṇḍetvā dassento ‘‘atha kho āyasmato sāriputtassā’’tiādimāha. Kālaṃ sandhāya ciraṃ, ṭhitiṃ sandhāya cirāti viggaho.

កាមំ ហិនោតិ អត្តនោ ផលនិព្ពត្តិយា សហាយំ គច្ឆតីតិ កត្តរិ ហេតុ, តថាបិ ឥធ តេន ករណភូតេន តស្ស ផលំ ហិនោតិ បវត្តតីតិ ហេតុ។ តថា ឃដន្តិ តេនាតិ ឃដោ។ កិលាសុនោតិ បយោជនាភាវេន អវាវដា។ អព្ពោកិណ្ណានិ វិសភាគេហិ។ អាគាមិនិយា អនាគតេតិ អត្ថោ។ ឥមេសំយេវ នោតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘សព្ពពុទ្ធានំ ហី’’តិ វុត្តំ។ យាវសាសនបរិយន្តាតិ យាវ ពុទ្ធា ធរន្តិ, តាវាតិ អត្ថោ។ ខត្តិយព្រាហ្មណាវ ឧច្ចា, តត្ថាបិ វិសេសំ ទស្សេតុំ ‘‘ឧច្ចនីចឧឡារុឡារភោគា’’តិ។ ‘‘មនសិ កត្វា’’តិបិ បាឋោ។ ឧបសម្បាទ្យឧបសម្បាទ្យឥច្ចេតំ ទ្វយំ មាគធេ ‘‘ឧបសម្បជ្ជា’’តិ វុច្ចតិ។ អនុបាទាយាតិ អារម្មណករណវសេន អគ្គហេត្វា។ អាសវេហីតិ កត្តរិ តតិយាវិភត្តិ។ ចិត្តានីតិ បច្ចត្តពហុវចនំ។ វិមុច្ចិំសូតិ កម្មការកេ។ វិមោចិតានីតិ អធិប្បាយោតិ អាចរិយោ។ អាសវេហីតិ បទញ្ច បច្ចត្តេ ករណវចនំ កត្វា គណ្ឋិបទេ អត្ថោ បកាសិតោ។ យទិ អរិយមគ្គេន និរុទ្ធានំ អាសវានំ វសេន អនាសវតា, លោកេ ចិត្តានិបិ អនាសវា សិយុំ។ ន ហិ និរុទ្ធានិ ចិត្តានិ អារម្មណានិ ករោន្តីតិ តានិ អនិរុទ្ធាសវវសេន សាសវានីតិ ចេ។ សោតាបន្នស្ស មគ្គចិត្តំ ឧបរិមគ្គវជ្ឈាសវវសេន សាសវំ, អវសិដ្ឋាសវសមុច្ឆិន្ទនានុភាវត្តា ផលានិ សាសវានិ សិយុន្តិ? ន, អាសវសមុច្ឆិន្ទនានុភាវាគតផលត្តា។ ភិំសនស្ស ករណំ ភិំសនកតំ, តស្មិំ ភិំសនកតស្មិំ, ភិំសនកិរិយាយាតិ អត្ថោ។ ឥត្ថិលិង្គំ វិបល្លាសំ កត្វា នបុំសកលិង្គំ, បុរិសលិង្គំ វា កត្វា។ និមិត្តត្ថេតិ ឯត្ថ –

Kāmaṃ hinoti attano phalanibbattiyā sahāyaṃ gacchatīti kattari hetu, tathāpi idha tena karaṇabhūtena tassa phalaṃ hinoti pavattatīti hetu. Tathā ghaṭanti tenāti ghaṭo. Kilāsunoti payojanābhāvena avāvaṭā. Abbokiṇṇāni visabhāgehi. Āgāminiyā anāgateti attho. Imesaṃyeva noti dassanatthaṃ ‘‘sabbabuddhānaṃ hī’’ti vuttaṃ. Yāvasāsanapariyantāti yāva buddhā dharanti, tāvāti attho. Khattiyabrāhmaṇāva uccā, tatthāpi visesaṃ dassetuṃ ‘‘uccanīcauḷāruḷārabhogā’’ti. ‘‘Manasi katvā’’tipi pāṭho. Upasampādyaupasampādyaiccetaṃ dvayaṃ māgadhe ‘‘upasampajjā’’ti vuccati. Anupādāyāti ārammaṇakaraṇavasena aggahetvā. Āsavehīti kattari tatiyāvibhatti. Cittānīti paccattabahuvacanaṃ. Vimucciṃsūti kammakārake. Vimocitānīti adhippāyoti ācariyo. Āsavehīti padañca paccatte karaṇavacanaṃ katvā gaṇṭhipade attho pakāsito. Yadi ariyamaggena niruddhānaṃ āsavānaṃ vasena anāsavatā, loke cittānipi anāsavā siyuṃ. Na hi niruddhāni cittāni ārammaṇāni karontīti tāni aniruddhāsavavasena sāsavānīti ce. Sotāpannassa maggacittaṃ uparimaggavajjhāsavavasena sāsavaṃ, avasiṭṭhāsavasamucchindanānubhāvattā phalāni sāsavāni siyunti? Na, āsavasamucchindanānubhāvāgataphalattā. Bhiṃsanassa karaṇaṃ bhiṃsanakataṃ, tasmiṃ bhiṃsanakatasmiṃ, bhiṃsanakiriyāyāti attho. Itthiliṅgaṃ vipallāsaṃ katvā napuṃsakaliṅgaṃ, purisaliṅgaṃ vā katvā. Nimittattheti ettha –

‘‘ចម្មនិ ទីបិនំ ហន្តិ, ទន្តេសុ ហន្តិ កុញ្ជរំ;

‘‘Cammani dīpinaṃ hanti, dantesu hanti kuñjaraṃ;

វាលេសុ ចាមរិំ ហន្តិ, សិង្គេសុ សរភោ ហតោ’’តិ។ –

Vālesu cāmariṃ hanti, siṅgesu sarabho hato’’ti. –

អធិករណំ។

Adhikaraṇaṃ.

២០-២១. នចិរដ្ឋិតិកការណេ កថិតេ ចិរដ្ឋិតិកការណំ អត្ថតោ វុត្តបដិបក្ខវសេន កិញ្ចាបិ សិទ្ធំ, តថាបិ តំ ថេរស្ស វិនយបញ្ញត្តិយាចនាយ ឱកាសការណាធិប្បាយតោ វិនយបញ្ញត្តិយាចនោកាសំ បាបេតុំ បុន ភគវន្តំ ‘‘កោ បន, ភន្តេ, ហេតូ’’តិ បុច្ឆិ។ ភគវាបិ យាចនំ សម្បដិច្ឆិតុកាមោ ព្យាកាសិ។ ‘‘អាសវដ្ឋានីយា សង្ឃេ បាតុភវន្តី’’តិ បុគ្គលស្ស សង្ឃបរិយាបន្នត្តា វុត្តំ។ អាទរត្ថវសេនេវេត្ថ ទ្វិក្ខត្តុំ វុត្តន្តិ យស្មា ថេរោ បុព្ពេ រាជគហេ, សម្បតិ វេរញ្ជាយន្តិ ទ្វិក្ខត្តុំ កាចិ, តស្មា អាទរេន បុនប្បុនំ យាចយមានំ បស្សិត្វា សយម្បិ ភគវា អាទរេនេវ ‘‘អាគមេហិ ត្វំ សារិបុត្តា’’តិ អាហ។ តេនេតំ ទីបេតិ ‘‘មា ត្វំ បុនប្បុនំ យាចាហិ, សម្បដិច្ឆិតាវ មយា តេ យាចនា, បុព្ពេននុ តវយាចនំ សម្បដិច្ឆតាវ មយា ឯត្តកេ កាលេ ឯត្តកានិ សិក្ខាបទានិ បញ្ញត្តានិ, ន តាវ មេ សាវកានំ អាណាបាតិមោក្ខុទ្ទេសានុជាននកាលោ សម្បត្តោ, តក្កានុមានវសេន តយា ‘ឯតស្ស ភគវា កាលោ’តិ បុនប្បុនំ និទ្ទិសិយមានោបិ នេស សោ កាលោ, កិន្តុ តថាគតោវ តត្ថ កាលំ ជានិស្សតី’’តិ។ យស្មា បន ‘‘សិក្ខាបទបញ្ញត្តិកាលតោ បភុតិ អាណាបាតិមោក្ខមេវ ឧទ្ទិសិយតី’’តិ វុត្តំ, តស្មា បាតិមោក្ខុទ្ទេសប្បហោនកសិក្ខាបទមេវ សន្ធាយាហ។ ‘‘តត្ថាតិ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយាចនាបេក្ខំ ភុម្មវចន’’ន្តិ ឯកមេវ បទំ វុត្តំ តស្សា សិទ្ធិយា ឥតរស្ស សិទ្ធិតោ។ ‘‘សាវកានំ វិសយភាវន្តិ ឥមិនា មហាបទុមត្ថេរវាទោ បដិក្ខិត្តោ’’តិ អនុគណ្ឋិបទេ វុត្តំ, តំ សុន្ទរំ វិយ។ សម្មុខេ គរហា។ បរម្មុខេ ឧបវាទោ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឩនទសវស្សេន…បេ.… ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ៧៥) ឥទំ សិក្ខាបទំ ភគវា ពុទ្ធត្តេន ទសវស្សិកោ ហុត្វា បញ្ញបេសិ ឩនទសវស្សិកស្ស តស្ស តថា សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយា អភាវតោ។ ន តទា អតិរេកទសវស្សិកោវ ទសវស្សិកានំ រត្តញ្ញុមហត្តប្បត្តិតោ, តស្មា តំ សិក្ខាបទំ វេរញ្ជាយំ វស្សាវាសតោ បុព្ពេ រាជគហេ ឯវ បញ្ញត្តន្តិ សិទ្ធំ, តស្មិំ សិទ្ធេ សិទ្ធមេវ ‘‘យាវ ន សង្ឃោ រត្តញ្ញុមហត្តំ បត្តោតិ វចនំ ឥតោ បុព្ពេ បឋមយាចនាយបិ វុត្ត’’ន្តិ។ អដ្ឋកថាយម្បិ រត្តញ្ញុមហត្តប្បត្តកាលេ ‘‘ទ្វេ សិក្ខាបទានី’’តិ គណនបរិច្ឆេទវចនំ បឋមយាចនាយ វុត្តវចនំ សន្ធាយ វុត្តំ។ អញ្ញថា រត្តញ្ញុមហត្តប្បត្តកាលេ ទ្វេ ឯវ, ន អញ្ញន្តិ អាបជ្ជតិ។

20-21. Naciraṭṭhitikakāraṇe kathite ciraṭṭhitikakāraṇaṃ atthato vuttapaṭipakkhavasena kiñcāpi siddhaṃ, tathāpi taṃ therassa vinayapaññattiyācanāya okāsakāraṇādhippāyato vinayapaññattiyācanokāsaṃ pāpetuṃ puna bhagavantaṃ ‘‘ko pana, bhante, hetū’’ti pucchi. Bhagavāpi yācanaṃ sampaṭicchitukāmo byākāsi. ‘‘Āsavaṭṭhānīyā saṅghe pātubhavantī’’ti puggalassa saṅghapariyāpannattā vuttaṃ. Ādaratthavasenevettha dvikkhattuṃ vuttanti yasmā thero pubbe rājagahe, sampati verañjāyanti dvikkhattuṃ kāci, tasmā ādarena punappunaṃ yācayamānaṃ passitvā sayampi bhagavā ādareneva ‘‘āgamehi tvaṃ sāriputtā’’ti āha. Tenetaṃ dīpeti ‘‘mā tvaṃ punappunaṃ yācāhi, sampaṭicchitāva mayā te yācanā, pubbenanu tavayācanaṃ sampaṭicchatāva mayā ettake kāle ettakāni sikkhāpadāni paññattāni, na tāva me sāvakānaṃ āṇāpātimokkhuddesānujānanakālo sampatto, takkānumānavasena tayā ‘etassa bhagavā kālo’ti punappunaṃ niddisiyamānopi nesa so kālo, kintu tathāgatova tattha kālaṃ jānissatī’’ti. Yasmā pana ‘‘sikkhāpadapaññattikālato pabhuti āṇāpātimokkhameva uddisiyatī’’ti vuttaṃ, tasmā pātimokkhuddesappahonakasikkhāpadameva sandhāyāha. ‘‘Tatthāti sikkhāpadapaññattiyācanāpekkhaṃ bhummavacana’’nti ekameva padaṃ vuttaṃ tassā siddhiyā itarassa siddhito. ‘‘Sāvakānaṃ visayabhāvanti iminā mahāpadumattheravādo paṭikkhitto’’ti anugaṇṭhipade vuttaṃ, taṃ sundaraṃ viya. Sammukhe garahā. Parammukhe upavādo. ‘‘Na, bhikkhave, ūnadasavassena…pe… dukkaṭassā’’ti (mahāva. 75) idaṃ sikkhāpadaṃ bhagavā buddhattena dasavassiko hutvā paññapesi ūnadasavassikassa tassa tathā sikkhāpadapaññattiyā abhāvato. Na tadā atirekadasavassikova dasavassikānaṃ rattaññumahattappattito, tasmā taṃ sikkhāpadaṃ verañjāyaṃ vassāvāsato pubbe rājagahe eva paññattanti siddhaṃ, tasmiṃ siddhe siddhameva ‘‘yāva na saṅgho rattaññumahattaṃ pattoti vacanaṃ ito pubbe paṭhamayācanāyapi vutta’’nti. Aṭṭhakathāyampi rattaññumahattappattakāle ‘‘dve sikkhāpadānī’’ti gaṇanaparicchedavacanaṃ paṭhamayācanāya vuttavacanaṃ sandhāya vuttaṃ. Aññathā rattaññumahattappattakāle dve eva, na aññanti āpajjati.

‘‘អថ ខោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្សា’’តិអាទិម្ហិ អយមាទិតោ បដ្ឋាយ អត្ថវិភាវនា – អយំ កិរាយស្មា អស្សជិត្ថេរតោ បដិលទ្ធំ ឯកគាថាមត្តកំ ធម្មបរិយាយំ នយសតសហស្សេហិ វិវេចេន្តោ អរហត្តំ បត្វា សាវកបារមីញាណេ ឋិតោ ‘‘អហោ វត មហានុភាវោយំ សទ្ធម្មោ, យោ វិនាបិ ធម្មសាមិនា បរម្មុខតោ សុតមត្តេបិ មយ្ហំ មហន្តំ គុណវិសេសំ ជនេសិ, សាធុ វតាយំ សទ្ធម្មោ ចិរំ តិដ្ឋេយ្យា’’តិ ចិន្តេន្តោ ‘‘កតមេសានំ នុ ខោ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ…បេ.… ន ចិរដ្ឋិតិក’’ន្តិ តមត្ថំ, ការណញ្ច អត្តនោ អគ្គសាវកញាណេន បដិវិជ្ឈិត្វា ‘‘សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តន្តិអាទិចិរដ្ឋិតិការណ’’ន្តិ និដ្ឋំ កត្វា វិនយបញ្ញត្តិយាចនោកាសករណត្ថំ ភគវន្តំ បុច្ឆិ។ តតោ បញ្ហស្ស វិស្សជ្ជនេ វិនយបញ្ញត្តិយាចនោកាសេ សម្បត្តេ ‘‘ឯតស្ស ភគវា កាលោ, ឯតស្ស សុគត កាលោ’’តិ វិនយបញ្ញត្តិំ យាចិ។ តតោ ភគវា តស្សា យាចនាយ សម្បដិច្ឆិតភាវំ, ‘‘ឯតស្ស ភគវា កាលោ’’តិ វុត្តកាលស្ស អកាលតំ, កាលស្ស ច អនញ្ញវិសយតំ ទីបេន្តោ ‘‘អាគមេហិ ត្វ’’ន្តិអាទិមាហ, តតោ ភគវា តស្ស យាចនំ, សត្តេសុ ការុញ្ញតញ្ច បដិច្ច ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អនុបជ្ឈាយកា អនាចរិយកា អនោវទិយមានា’’តិអាទិនា (មហាវ. ៦៤) នយេន វេបុល្លមហត្តតំ បដិច្ច សត្ថា សាវកានំ ឧបជ្ឈាយវត្តាទីនិ វិនយកម្មានិ, តទនុរូបសិក្ខាបទានិ ច បញ្ញបេសិ។ តតោ អនុក្កមេន ទ្វាទសមវស្សំ វេរញ្ជាយំ វសិ។ តទា ច អាយស្មា សារិបុត្តោ សត្ថារា និទ្ទិដ្ឋេសុ ចិរដ្ឋិតិហេតូសុ ជាតេសុ ‘‘នវង្គសត្ថុសាសនមហត្តតា ច សម្បតិ ជាតា, វិនយបញ្ញត្តិ ច ពហុតរា ជាតា, បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ ឯវេកោ ន តាវ សាវកានំ អនុញ្ញាតោ, សោ ច បរិសុទ្ធេន សង្ឃេន ករីយតិ។ សង្ឃោបិ ឯតរហិ បរិសុទ្ធោ បច្ឆិមកស្ស សោតាបន្នត្តា’’តិ ចិន្តេត្វា បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ អនុជានាបេតុកាមោ យត្តកេហិ ច សិក្ខាបទេហិ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ អនុជានីយតិ, តត្តកានំ បញ្ញត្តិយាចនបុព្ពង្គមំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ យាចន្តោ បុព្ពុប្បន្នវិតក្កសូចនបុច្ឆាវិស្សជ្ជនក្កមវសេន យាចនោកាសេ សម្បត្តេ ‘‘ឯតស្ស ភគវា កាលោ’’តិអាទិមាហ។

‘‘Atha kho āyasmato sāriputtassā’’tiādimhi ayamādito paṭṭhāya atthavibhāvanā – ayaṃ kirāyasmā assajittherato paṭiladdhaṃ ekagāthāmattakaṃ dhammapariyāyaṃ nayasatasahassehi vivecento arahattaṃ patvā sāvakapāramīñāṇe ṭhito ‘‘aho vata mahānubhāvoyaṃ saddhammo, yo vināpi dhammasāminā parammukhato sutamattepi mayhaṃ mahantaṃ guṇavisesaṃ janesi, sādhu vatāyaṃ saddhammo ciraṃ tiṭṭheyyā’’ti cintento ‘‘katamesānaṃ nu kho buddhānaṃ bhagavantānaṃ…pe… na ciraṭṭhitika’’nti tamatthaṃ, kāraṇañca attano aggasāvakañāṇena paṭivijjhitvā ‘‘sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattantiādiciraṭṭhitikāraṇa’’nti niṭṭhaṃ katvā vinayapaññattiyācanokāsakaraṇatthaṃ bhagavantaṃ pucchi. Tato pañhassa vissajjane vinayapaññattiyācanokāse sampatte ‘‘etassa bhagavā kālo, etassa sugata kālo’’ti vinayapaññattiṃ yāci. Tato bhagavā tassā yācanāya sampaṭicchitabhāvaṃ, ‘‘etassa bhagavā kālo’’ti vuttakālassa akālataṃ, kālassa ca anaññavisayataṃ dīpento ‘‘āgamehi tva’’ntiādimāha, tato bhagavā tassa yācanaṃ, sattesu kāruññatañca paṭicca ‘‘tena kho pana samayena bhikkhū anupajjhāyakā anācariyakā anovadiyamānā’’tiādinā (mahāva. 64) nayena vepullamahattataṃ paṭicca satthā sāvakānaṃ upajjhāyavattādīni vinayakammāni, tadanurūpasikkhāpadāni ca paññapesi. Tato anukkamena dvādasamavassaṃ verañjāyaṃ vasi. Tadā ca āyasmā sāriputto satthārā niddiṭṭhesu ciraṭṭhitihetūsu jātesu ‘‘navaṅgasatthusāsanamahattatā ca sampati jātā, vinayapaññatti ca bahutarā jātā, pātimokkhuddeso eveko na tāva sāvakānaṃ anuññāto, so ca parisuddhena saṅghena karīyati. Saṅghopi etarahi parisuddho pacchimakassa sotāpannattā’’ti cintetvā pātimokkhuddesaṃ anujānāpetukāmo yattakehi ca sikkhāpadehi pātimokkhuddeso anujānīyati, tattakānaṃ paññattiyācanapubbaṅgamaṃ pātimokkhuddesaṃ yācanto pubbuppannavitakkasūcanapucchāvissajjanakkamavasena yācanokāse sampatte ‘‘etassa bhagavā kālo’’tiādimāha.

តត្ថ ‘‘យំ ភគវា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេយ្យា’’តិ បាតិមោក្ខុទ្ទេសប្បហោនកសិក្ខាបទំ សន្ធាយាហ, អយមត្ថោ ភទ្ទាលិសុត្តេន (ម. និ. ២.១៣៤ អាទយោ) ទីបេតព្ពោ ។ តត្ថ ហិ ពហូសុ សិក្ខាបទេសុ បញ្ញត្តេសុ, បញ្ញបិយមានេសុ ច ‘‘ន តាវ ភទ្ទាលិ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតី’’តិអាទិ (ម. និ. ២.១៤៥) វុត្តំ អបញ្ញត្តំ ឧបាទាយ, តថា ឥធាបិ អបញ្ញត្តំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ។ បរិសុទ្ធត្តា សង្ឃស្ស សម្បតិ សាវកានំ អាណាបាតិមោក្ខុទ្ទេសំ នានុជានាមីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘និរព្ពុទោ’’តិអាទិមាហ។ ន ហិ បរិសុទ្ធេ សង្ឃេ ឱវាទបាតិមោក្ខុទ្ទេសស្ស អនុទ្ទេសការណំ អត្ថិ, តស្មិំ សតិ អាណាបាតិមោក្ខុទ្ទេសានុជាននាធិប្បាយតោ។ តថា ច សោ តតោ អដ្ឋន្នំវស្សានំ អច្ចយេន អនុញ្ញាតោ។ យថាហ បាតិមោក្ខឋបនក្ខន្ធកេ (ចូឡវ. ៣៨៦) ‘‘ន ទានាហំ, ភិក្ខវេ, ឥតោ បរំ ឧបោសថំ ករិស្សាមិ…បេ.… បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យាថា’’តិ។ យំ បន ឧបសម្បទក្ខន្ធកេ (មហាវ. ១២៩) ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ឧបសម្បាទេត្វា ឯកកំ ឱហាយ បក្កមិំសុ…បេ.… សោ តស្សា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិត្វា ចិរេន អគមាសី’’តិ វត្ថុ អាគតំ, តំ សុទិន្នវត្ថុតោ បរតោ ឧប្បន្នម្បិ តត្ថ យថាធិការំ សមោធានេតុំ វុត្តំ។ តថា តត្ថេវ ‘‘ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តី’’តិអាទិនា (បាចិ. ១៤៧; អ. និ. ៨.៥២; ១០.៣៣) អង្គានិបិ វេទិតព្ពានិ។ ន ហិ អាទិតោ ឯវ ឧភតោបាតិមោក្ខានិ សិទ្ធានីតិ។ អបិច អាទិតោ បដ្ឋាយ អយមនុក្កមោ វេទិតព្ពោ, សេយ្យថិទំ – រាហុលកុមារេ ឧប្បន្នេ ពោធិសត្តោ និក្ខមិត្វា ឆព្ពស្សានិ ទុក្ករំ កត្វា សត្តមេ អភិសម្ពុទ្ធោ, តស្មិំ ឯវ សំវច្ឆរេ កបិលវត្ថុំ គន្ត្វា រាហុលកុមារំ បព្ពាជេសិ។ អម្ពលដ្ឋិករាហុលោវាទសុត្តដ្ឋកថាយំ (ម. និ. អដ្ឋ. ២.១០៧ អាទយោ) ‘‘អយញ្ហិ អាយស្មា សត្តវស្សិកកាលេ ភគវន្តំ ចីវរកណ្ណេ គហេត្វា ‘ទាយជ្ជំ មេ សមណ ទេហិ, ទាយជ្ជំ មេ សមណ ទេហី’តិ ទាយជ្ជំ យាចមានោ ភគវតា ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរស្ស និយ្យាទេត្វា បព្ពាជិតោ’’តិ ច វុត្តំ, តស្មា រាហុលកុមារំ អារព្ភ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តីហិ សរណគមនេហិ សាមណេរបព្ពជ្ជ’’ន្តិ (មហាវ. ១០៥) វុត្តត្តា សរណគមនូបសម្បទា បឋមវស្សព្ភន្តរេ ឯវ បដិក្ខិត្តា, ញត្តិចតុត្ថកម្មវសេន ឧបសម្បទា អនុញ្ញាតាតិ បញ្ញាយតិ។ អបិច រាហុលវត្ថុម្ហិ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អននុញ្ញាតោ មាតាបិតូហិ បុត្តោ បព្ពាជេតព្ពោ, យោ បព្ពាជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១០៥) សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, តស្មា ឥតោ បុព្ពេបិ សិក្ខាបទានិ បញ្ញត្តានីតិ សិទ្ធំ។

Tattha ‘‘yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyyā’’ti pātimokkhuddesappahonakasikkhāpadaṃ sandhāyāha, ayamattho bhaddālisuttena (ma. ni. 2.134 ādayo) dīpetabbo . Tattha hi bahūsu sikkhāpadesu paññattesu, paññapiyamānesu ca ‘‘na tāva bhaddāli satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetī’’tiādi (ma. ni. 2.145) vuttaṃ apaññattaṃ upādāya, tathā idhāpi apaññattaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Parisuddhattā saṅghassa sampati sāvakānaṃ āṇāpātimokkhuddesaṃ nānujānāmīti dassento ‘‘nirabbudo’’tiādimāha. Na hi parisuddhe saṅghe ovādapātimokkhuddesassa anuddesakāraṇaṃ atthi, tasmiṃ sati āṇāpātimokkhuddesānujānanādhippāyato. Tathā ca so tato aṭṭhannaṃvassānaṃ accayena anuññāto. Yathāha pātimokkhaṭhapanakkhandhake (cūḷava. 386) ‘‘na dānāhaṃ, bhikkhave, ito paraṃ uposathaṃ karissāmi…pe… pātimokkhaṃ uddiseyyāthā’’ti. Yaṃ pana upasampadakkhandhake (mahāva. 129) ‘‘tena kho pana samayena bhikkhū aññataraṃ bhikkhuṃ upasampādetvā ekakaṃ ohāya pakkamiṃsu…pe… so tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā cirena agamāsī’’ti vatthu āgataṃ, taṃ sudinnavatthuto parato uppannampi tattha yathādhikāraṃ samodhānetuṃ vuttaṃ. Tathā tattheva ‘‘ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni hontī’’tiādinā (pāci. 147; a. ni. 8.52; 10.33) aṅgānipi veditabbāni. Na hi ādito eva ubhatopātimokkhāni siddhānīti. Apica ādito paṭṭhāya ayamanukkamo veditabbo, seyyathidaṃ – rāhulakumāre uppanne bodhisatto nikkhamitvā chabbassāni dukkaraṃ katvā sattame abhisambuddho, tasmiṃ eva saṃvacchare kapilavatthuṃ gantvā rāhulakumāraṃ pabbājesi. Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṭṭhakathāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.107 ādayo) ‘‘ayañhi āyasmā sattavassikakāle bhagavantaṃ cīvarakaṇṇe gahetvā ‘dāyajjaṃ me samaṇa dehi, dāyajjaṃ me samaṇa dehī’ti dāyajjaṃ yācamāno bhagavatā dhammasenāpatisāriputtattherassa niyyādetvā pabbājito’’ti ca vuttaṃ, tasmā rāhulakumāraṃ ārabbha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajja’’nti (mahāva. 105) vuttattā saraṇagamanūpasampadā paṭhamavassabbhantare eva paṭikkhittā, ñatticatutthakammavasena upasampadā anuññātāti paññāyati. Apica rāhulavatthumhi ‘‘na, bhikkhave, ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo, yo pabbājeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 105) sikkhāpadaṃ paññattaṃ, tasmā ito pubbepi sikkhāpadāni paññattānīti siddhaṃ.

សុត្វា ច យោ ហេតុនិរោធមគ្គំ,

Sutvā ca yo hetunirodhamaggaṃ,

និរោធុបាយំ បដិវិជ្ឈិ ខិប្បំ;

Nirodhupāyaṃ paṭivijjhi khippaṃ;

ជាតោវបេក្ខេន អសេសមេតំ,

Jātovapekkhena asesametaṃ,

លោកំ វិបស្សី សុគតគ្គសិស្សោ។

Lokaṃ vipassī sugataggasisso.

សោ ធម្មសេនាបតិ អគ្គសិស្សោ,

So dhammasenāpati aggasisso,

សទ្ធម្មរាជស្ស តថាគតស្ស;

Saddhammarājassa tathāgatassa;

សយំ មុនិន្ទេន យសស្ស បត្តោ,

Sayaṃ munindena yasassa patto,

អនេកសោ សោឡសធា បសត្ថោ។

Anekaso soḷasadhā pasattho.

តស្មា ហិ សិក្ខាបទពន្ធកាលោ,

Tasmā hi sikkhāpadabandhakālo,

ញាតុម្បិ លោកេ អតិភារិយោវ;

Ñātumpi loke atibhāriyova;

បគេវ សិក្ខាបទភាវភេទោ,

Pageva sikkhāpadabhāvabhedo,

បគេវ អញ្ញោ ឧភយត្ថ តត្ថ។

Pageva añño ubhayattha tattha.

បច្ចេកពុទ្ធា អបិ តំ ទ្វយន្តុ,

Paccekabuddhā api taṃ dvayantu,

ញាតុំ ន សក្កាវ បគេវ នេតុំ;

Ñātuṃ na sakkāva pageva netuṃ;

និស្សំសយំ តត្ថ តថាគតោវ,

Nissaṃsayaṃ tattha tathāgatova,

ជានិស្សតិច្ចាហ តថាគតោតិ។

Jānissaticcāha tathāgatoti.

ឥច្ចេតមត្ថំ ឥធ ភិក្ខុ ញត្វា,

Iccetamatthaṃ idha bhikkhu ñatvā,

សិក្ខាបទានំ កមភាវភេទំ;

Sikkhāpadānaṃ kamabhāvabhedaṃ;

ញាតុំ សយំ នោ ន បរេ ច នេតុំ,

Ñātuṃ sayaṃ no na pare ca netuṃ,

បរិយេសិតព្ពោ ឥធ យុត្តិមគ្គោ។

Pariyesitabbo idha yuttimaggo.

តត្ថ កមភេទោ សិក្ខាបទានំ បរតោ អាវិ ភវិស្សតិ។ ភាវភេទោ តាវ ឧក្ខិត្តកានុវត្តនបច្ចយា ភិក្ខុ អនាបត្តិកោ, ភិក្ខុនី បន សមនុភដ្ឋា បារាជិកា ហោតិ។ បារាជិកាបត្តិបដិច្ឆាទនេ ភិក្ខុស្ស ទុក្កដំ, ភិក្ខុនិយា បារាជិកំ។ ទុដ្ឋុល្លំ អារោចេន្តស្ស, បដិច្ឆាទេន្តស្ស ច បាចិត្តិយំ។ មហាសាវជ្ជំ បារាជិកំ អារោចេន្តស្ស, បដិច្ឆាទេន្តស្ស ច ភិក្ខុស្ស ទុក្កដំ។ ឥច្ចេវមាទីហិ អភាវភេទសិក្ខាបទានំ ឥធ ភាវភេទេន យុត្តិបរិយេសនំ សាធយមានោបិ សិយា អនុម្មាទវិឃាតភាគីតិ។ ឯត្តាវតា សកលស្សបិ វិនយបិដកស្ស វិតក្កយាចនកាលកាលញ្ញូការណផលបយោជនេហិ សត្តហិ អង្គេហិ បដិមណ្ឌិតំ និទានមាយស្មតា ឧបាលិត្ថេរេន និទស្សិតំ ហោតិ។ តត្ថ ថេរស្ស វិនយបញ្ញត្តិយាចនហេតុភូតោ វិតក្កោ នាម។ តស្សេវ ‘‘ឯតស្ស ភគវា កាលោ’’តិអាទិនា បវត្តា យាចនា នាម។ រត្តញ្ញូវេបុល្លលាភគ្គពាហុសច្ចមហត្តប្បត្តិ កាលោ នាម។ សព្ពញ្ញូ ឯវ កាលញ្ញូ នាម។ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បាតុភាវោ ការណំ នាម។ ‘‘តេសំយេវ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ បដិឃាតាយា’’តិ វចនតោ អាសវដ្ឋានីយធម្មបដិឃាតោ ផលំ នាម។ ‘‘យថយិទំ ព្រហ្មចរិយំ អទ្ធនិយំ អស្សា’’តិ វចនតោ សាសនព្រហ្មចរិយស្ស ចិរដ្ឋិតិ បយោជនន្តិ វេទិតព្ពំ។ ហោតិ ចេត្ថ –

Tattha kamabhedo sikkhāpadānaṃ parato āvi bhavissati. Bhāvabhedo tāva ukkhittakānuvattanapaccayā bhikkhu anāpattiko, bhikkhunī pana samanubhaṭṭhā pārājikā hoti. Pārājikāpattipaṭicchādane bhikkhussa dukkaṭaṃ, bhikkhuniyā pārājikaṃ. Duṭṭhullaṃ ārocentassa, paṭicchādentassa ca pācittiyaṃ. Mahāsāvajjaṃ pārājikaṃ ārocentassa, paṭicchādentassa ca bhikkhussa dukkaṭaṃ. Iccevamādīhi abhāvabhedasikkhāpadānaṃ idha bhāvabhedena yuttipariyesanaṃ sādhayamānopi siyā anummādavighātabhāgīti. Ettāvatā sakalassapi vinayapiṭakassa vitakkayācanakālakālaññūkāraṇaphalapayojanehi sattahi aṅgehi paṭimaṇḍitaṃ nidānamāyasmatā upālittherena nidassitaṃ hoti. Tattha therassa vinayapaññattiyācanahetubhūto vitakko nāma. Tasseva ‘‘etassa bhagavā kālo’’tiādinā pavattā yācanā nāma. Rattaññūvepullalābhaggabāhusaccamahattappatti kālo nāma. Sabbaññū eva kālaññū nāma. Āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ pātubhāvo kāraṇaṃ nāma. ‘‘Tesaṃyeva āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ paṭighātāyā’’ti vacanato āsavaṭṭhānīyadhammapaṭighāto phalaṃ nāma. ‘‘Yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assā’’ti vacanato sāsanabrahmacariyassa ciraṭṭhiti payojananti veditabbaṃ. Hoti cettha –

‘‘វិតក្កោ យាចនា កាលោ, កាលញ្ញូ ការណំ ផលំ;

‘‘Vitakko yācanā kālo, kālaññū kāraṇaṃ phalaṃ;

បយោជនន្តិ សត្តង្គំ, និទានំ វិនយស្សិធា’’តិ។

Payojananti sattaṅgaṃ, nidānaṃ vinayassidhā’’ti.

២២. អន្តិមមណ្ឌលន្តិ អព្ភន្តរមណ្ឌលំ។ តញ្ហិ ឥតរេសំ អន្តោ ហោតិ, ខុទ្ទកមណ្ឌលំ វា។ អនុមតិទានវសេន តេសំ ភិក្ខូនំ ទត្វា។ តេសំ ពុទ្ធានំ ចារិកាយ វិនេតព្ពា វេនេយ្យសត្តាឱចិនន្តា វិយាតិ ពហុបុប្ផំ គច្ឆំ មាលាការា ចិរំ ឱចិនន្តិ, ឯវំ ពហុវេនេយ្យេសុ គាមាទីសុ ចិរំ វសន្តា វេនេយ្យបុញ្ញំ បរិហរន្តា ចរន្តិ។ សន្តំ សុខំ, ន វេទនាសុខំ វិយ សបរិប្ផន្ទំ។ ទសសហស្សចក្កវាឡេតិ ទេវានំ វសេន វុត្តំ។ មនុស្សា បន ឥមស្មិំយេវ ចក្កវាឡេ ពោធនេយ្យា ឧប្បជ្ជន្តិ។ មហាករុណាយ ធុវំ សត្តសមវលោកនំ។ ឱតិណ្ណេតិ បរិសមជ្ឈំ អាគតេ, អារោចិតេ វា។ យេន ការណេន មយំ តុម្ហាកំ ទេយ្យធម្មំ ទទេយ្យាម, តំ កុតោ សក្កា លទ្ធុំ។ ពហុកិច្ចា ហិ ឃរាវាសាតិ។ ទុតិយវិកប្បេ ន្តិ ទេយ្យធម្មំ។ ‘‘តុម្ហេហិ តំ កុតោ លទ្ធា’’តិ អនុគណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ កេចិ បន ‘‘បឋមំ កិរិយំ បេក្ខតិ, ទុតិយំ ទេយ្យធម្ម’’ន្តិ វទន្តិ។ អាចរិយោ បន ‘‘បឋមយោជនាយ យំ ទានបុញ្ញំ, តំ កុតោ លព្ភា។ បុញ្ញន្តរាយពហុលា ហិ ឃរាវាសាតិ។ ទុតិយយោជនាយ តេមាសព្ភន្តរេ យមហំ ទទេយ្យំ, អតិក្កន្តកាលត្តា តមហំ សម្បតិ កុតោ ទទេយ្យន្តិ ទស្សេតី’’តិ វទតិ។ សីលាទិកុសលធម្មសន្ទស្សនាទិធម្មរតនវស្សំ

22.Antimamaṇḍalanti abbhantaramaṇḍalaṃ. Tañhi itaresaṃ anto hoti, khuddakamaṇḍalaṃ vā. Anumatidānavasena tesaṃ bhikkhūnaṃ datvā. Tesaṃ buddhānaṃ cārikāya vinetabbā veneyyasattā. Ocinantā viyāti bahupupphaṃ gacchaṃ mālākārā ciraṃ ocinanti, evaṃ bahuveneyyesu gāmādīsu ciraṃ vasantā veneyyapuññaṃ pariharantā caranti. Santaṃ sukhaṃ, na vedanāsukhaṃ viya saparipphandaṃ. Dasasahassacakkavāḷeti devānaṃ vasena vuttaṃ. Manussā pana imasmiṃyeva cakkavāḷe bodhaneyyā uppajjanti. Mahākaruṇāya dhuvaṃ sattasamavalokanaṃ. Otiṇṇeti parisamajjhaṃ āgate, ārocite vā. Yena kāraṇena mayaṃ tumhākaṃ deyyadhammaṃ dadeyyāma, taṃ kuto sakkā laddhuṃ. Bahukiccā hi gharāvāsāti. Dutiyavikappe tanti deyyadhammaṃ. ‘‘Tumhehi taṃ kuto laddhā’’ti anugaṇṭhipade vuttaṃ. Keci pana ‘‘paṭhamaṃ kiriyaṃ pekkhati, dutiyaṃ deyyadhamma’’nti vadanti. Ācariyo pana ‘‘paṭhamayojanāya yaṃ dānapuññaṃ, taṃ kuto labbhā. Puññantarāyabahulā hi gharāvāsāti. Dutiyayojanāya temāsabbhantare yamahaṃ dadeyyaṃ, atikkantakālattā tamahaṃ sampati kuto dadeyyanti dassetī’’ti vadati. Sīlādikusaladhammasandassanādidhammaratanavassaṃ.

២៣. បត្តុណ្ណទេសេ បត្តុណ្ណំ បដវរំ។ មហាយាគន្តិ មហាទានំ។ បរិបុណ្ណសង្កប្បន្តិ តេមាសំ សោតព្ពំ អជ្ជ សុណិន្តិ។

23. Pattuṇṇadese pattuṇṇaṃ paṭavaraṃ. Mahāyāganti mahādānaṃ. Paripuṇṇasaṅkappanti temāsaṃ sotabbaṃ ajja suṇinti.

តត្រិទន្តិ ឥទំ ការណំ។

Tatridanti idaṃ kāraṇaṃ.

ឧបាលិ ទាសកោតិ អាចរិយបរម្បរតោ។ ពាហិរព្ភន្តរនិទានំ, សិក្ខាបទានំ បញ្ញត្តិដ្ឋានសង្ខាតំ អាវេណិកនិទានញ្ច សន្ធាយាហ ‘‘និទានស្ស បភេទទីបនតោ’’តិ។ ថេរវាទាទិ វត្ថុប្បភេទោ។ សកាយ បដិញ្ញាយ មេត្តិយំ ភិក្ខុនិំ នាសេថាតិអាទិ បរសមយវិវជ្ជនតោតិអាទិ។ វិភង្គនយភេទទស្សនតោតិ តិស្សោ ឥត្ថិយោ ភូមដ្ឋំ ថលដ្ឋន្តិអាទិ។ ឯត្ថាហ – កិំ ភគវតោ មារាវដ្ដនបដិឃាតាយ សត្តិ នត្ថីតិ? អត្ថិ, តថាបិស្ស បច្ឆា ឧបគុត្តកាលេ បសាទហេតុត្តា អធិវាសេតិ។ ឯត្ថ ឧបគុត្តាធិដ្ឋានំ វត្តព្ពំ។ ពុទ្ធានំ អាចិណ្ណន្តិ ទិជទស្សនេន កិំបយោជនន្តិ ចេ? មារាវដ្ដនហេតុ ព្រាហ្មណស្ស បុញ្ញន្តរាយោតិ បយោជនំ។

Upāli dāsakoti ācariyaparamparato. Bāhirabbhantaranidānaṃ, sikkhāpadānaṃ paññattiṭṭhānasaṅkhātaṃ āveṇikanidānañca sandhāyāha ‘‘nidānassa pabhedadīpanato’’ti. Theravādādi vatthuppabhedo. Sakāya paṭiññāya mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethātiādi parasamayavivajjanatotiādi. Vibhaṅganayabhedadassanatoti tisso itthiyo bhūmaṭṭhaṃ thalaṭṭhantiādi. Etthāha – kiṃ bhagavato mārāvaṭṭanapaṭighātāya satti natthīti? Atthi, tathāpissa pacchā upaguttakāle pasādahetuttā adhivāseti. Ettha upaguttādhiṭṭhānaṃ vattabbaṃ. Buddhānaṃ āciṇṇanti dijadassanena kiṃpayojananti ce? Mārāvaṭṭanahetu brāhmaṇassa puññantarāyoti payojanaṃ.

ទិជោបិ សោ មារមនោរថស្ស,

Dijopi so māramanorathassa,

ភង្គំ ករោន្តោ ជិនបុង្គវស្ស;

Bhaṅgaṃ karonto jinapuṅgavassa;

សស្សិស្សសង្ឃស្ស អទាសិ ទានំ,

Sassissasaṅghassa adāsi dānaṃ,

អសេសកំ កប្បិយភណ្ឌភេទំ។

Asesakaṃ kappiyabhaṇḍabhedaṃ.

កិំ ភគវា សសិស្សោ តាវ មហន្តំ កប្បិយភណ្ឌំ ឧព្ភណ្ឌិកំ កត្វា អគមាសីតិ? ន អគមាសិ, តេមាសិភាគិយំ បន បុញ្ញរាសិកំ ទេយ្យធម្មំ អប្បដិក្ខិបន្តោ ព្រាហ្មណស្ស ឧបាយតោ សត្ថា អទាសិ។

Kiṃ bhagavā sasisso tāva mahantaṃ kappiyabhaṇḍaṃ ubbhaṇḍikaṃ katvā agamāsīti? Na agamāsi, temāsibhāgiyaṃ pana puññarāsikaṃ deyyadhammaṃ appaṭikkhipanto brāhmaṇassa upāyato satthā adāsi.

តទញ្ញថា មារមនោរថោវ,

Tadaññathā māramanorathova,

បូរោ សិយា នេវ ទិជស្ស ភិយ្យោ;

Pūro siyā neva dijassa bhiyyo;

បាបំ មហន្តំ អបិ បាបុណេយ្យ,

Pāpaṃ mahantaṃ api pāpuṇeyya,

មិច្ឆាភិមានេន តថាគតេ សោ។

Micchābhimānena tathāgate so.

តស្មា ភគវា អស្សាទិយន្តោ តំ ទេយ្យធម្មំ អប្បដិក្ខិបន្តោ ឧបាយេន ព្រាហ្មណស្ស បុញ្ញពុទ្ធិំ កត្វា, មារស្ស ច មនោរថវិឃាតំ កត្វា អគមាសីតិ, ‘‘អយំ នយោ អដ្ឋកថំ វិនាបិ បាឡិនយានុលោមតោ សិទ្ធោ’’តិ វទន្តិ។ កថំ? –

Tasmā bhagavā assādiyanto taṃ deyyadhammaṃ appaṭikkhipanto upāyena brāhmaṇassa puññabuddhiṃ katvā, mārassa ca manorathavighātaṃ katvā agamāsīti, ‘‘ayaṃ nayo aṭṭhakathaṃ vināpi pāḷinayānulomato siddho’’ti vadanti. Kathaṃ? –

‘‘សត្ថា សសិស្សោ យទិ អគ្គហេសិ,

‘‘Satthā sasisso yadi aggahesi,

ទិជស្ស តំ ចីវរមាទិតោវ;

Dijassa taṃ cīvaramāditova;

នាថស្ស នោ វីសតិវស្សកាលេ,

Nāthassa no vīsativassakāle,

វិរុជ្ឈតេ ជីវកយាចនាបិ;

Virujjhate jīvakayācanāpi;

តថាបិ សព្ពំ សុវិចារយិត្វា,

Tathāpi sabbaṃ suvicārayitvā,

យុត្តំ នយំ ចិន្តយិតុំវ យុត្ត’’ន្តិ។

Yuttaṃ nayaṃ cintayituṃva yutta’’nti.

ឥទានិ អាយស្មា ឧបាលិត្ថេរោ វិនយបញ្ញត្តិយា សាធារណនិទានំ ទស្សេត្វា សិក្ខាបទានំ បាដេក្កំ បញ្ញត្តិដ្ឋានសង្ខាតំ និទានមាទិំ កត្វា បុគ្គលបញ្ញត្តិអនុបញ្ញត្តិវិភាគាបត្តិភេទន្តរាបត្តិអាទិកំ នានប្បការំ វិធិំ និជ្ជដំ និគ្គុម្ពំ កត្វា ទស្សេតុំ ‘‘អថ ខោ ភគវា វេរញ្ជាយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា’’តិអាទិមាហាតិ។ ឥធ ឋត្វា –

Idāni āyasmā upālitthero vinayapaññattiyā sādhāraṇanidānaṃ dassetvā sikkhāpadānaṃ pāṭekkaṃ paññattiṭṭhānasaṅkhātaṃ nidānamādiṃ katvā puggalapaññattianupaññattivibhāgāpattibhedantarāpattiādikaṃ nānappakāraṃ vidhiṃ nijjaṭaṃ niggumbaṃ katvā dassetuṃ ‘‘atha kho bhagavā verañjāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā’’tiādimāhāti. Idha ṭhatvā –

សិក្ខាបទាន សព្ពេសំ, កមភេទំ បកាសយេ;

Sikkhāpadāna sabbesaṃ, kamabhedaṃ pakāsaye;

តស្មិំ សិទ្ធេ និទានានំ, កមសិទ្ធិ យតោ ភវេ។

Tasmiṃ siddhe nidānānaṃ, kamasiddhi yato bhave.

តត្ថ សព្ពសិក្ខាបទានំ យថាសម្ភវំ ទេសនាក្កមោ បហានក្កមោ បដិបត្តិក្កមោ ឧប្បត្តិក្កមោតិ ចតុព្ពិធោ កមោ លព្ភតិ។ តត្ថ ភគវតា រាជគហេ ភិក្ខូនំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ អនុជានន្តេន បាតិមោក្ខុទ្ទេសស្ស យោ ទេសនាក្កមោ អនុញ្ញាតោ, តំ ទេសនាក្កមមនុលោមេន្តោ អាយស្មា មហាកស្សបោ បឋមំ បារាជិកុទ្ទេសំ បុច្ឆិ, តទនន្តរំ សង្ឃាទិសេសុទ្ទេសំ, តតោ អនិយតុទ្ទេសំ វិត្ថារុទ្ទេសញ្ច បុច្ឆិត្វា តទនន្តរំ ភិក្ខុនីវិភង្គញ្ច តេនេវ អនុក្កមេន បុច្ឆិ, និទានុទ្ទេសន្តោគធានញ្ច សរូបេន អនុទ្ទិដ្ឋានំ បុច្ឆនត្ថំ ខន្ធកេបិ បុច្ឆិ។ ឯតេន ច ខន្ធកេ បញ្ញត្តា ថុល្លច្ចយា សង្គហិតា ហោន្តិ។ បុច្ឆិតានុក្កមេនេវ ឧបាលិត្ថេរោ តំ សព្ពំ សាបត្តិភេទាទិកំ ទេសេន្តោ ថុល្លច្ចយទុព្ភាសិតអាបត្តិសមុដ្ឋានាទិទីបកំ អន្តោកត្វា ទេសេសិ, អយមេត្ថ ទេសនាក្កមោ។ ឧភតោវិភង្គខន្ធកតោ បន ឧច្ចិនិត្វា តទា បរិវារបាឡិ វិសុំ កតា។ ឥមមេវ នយំ សន្ធាយ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ ‘‘ឯតេនេវ ឧបាយេន ខន្ធកបរិវារេបិ អារោបេសុ’’ន្តិអាទិ (បារា. អដ្ឋ. ១.បឋមមហាសង្គីតិកថា)។ អបិច បាឡិយា ‘‘ឯតេនេវុបាយេន ឧភតោវិនយេ បុច្ឆិ។ បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ អាយស្មា ឧបាលិ វិស្សជ្ជេសី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ, តស្មា មហាកស្សបោ ឧភតោវិភង្គេ ឯវ បុច្ឆិ។ វិស្សជ្ជេន្តោ បន អាយស្មា ឧបាលិ និវរសេសំ ទេសេន្តោ ខន្ធកបរិវារេ អន្តោកត្វា ទេសេសិ។ តទា ច ខន្ធកបរិវារបាឡិ វិសុំ កតាតិ អយំ ទេសនាក្កមោ។ យទិ ឯវំ និទានុទ្ទេសោ បឋមំ ទេសេតព្ពោតិ ចេ? ន, តទសម្ភវតោ។ សោ ហិ ‘‘យស្ស សិយា អាបត្តី’’តិអាទិនា (មហាវ. ១៣៤) នយេន បវត្តត្តា បឋមំ សិក្ខាបទសង្គហិតាសុ អាបត្តីសុ អទស្សិតាសុ ន សម្ភវតិ។ ‘‘យានិ មយា ភិក្ខូនំ បញ្ញត្តានិ សិក្ខាបទានិ, តានិ នេសំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ អនុជានេយ្យ’’ន្តិ វចនតោ សិក្ខាបទានេវ បឋមំ ទេសេតព្ពានីតិ បារាជិកុទ្ទេសក្កមោ សម្ភវតិ។

Tattha sabbasikkhāpadānaṃ yathāsambhavaṃ desanākkamo pahānakkamo paṭipattikkamo uppattikkamoti catubbidho kamo labbhati. Tattha bhagavatā rājagahe bhikkhūnaṃ pātimokkhuddesaṃ anujānantena pātimokkhuddesassa yo desanākkamo anuññāto, taṃ desanākkamamanulomento āyasmā mahākassapo paṭhamaṃ pārājikuddesaṃ pucchi, tadanantaraṃ saṅghādisesuddesaṃ, tato aniyatuddesaṃ vitthāruddesañca pucchitvā tadanantaraṃ bhikkhunīvibhaṅgañca teneva anukkamena pucchi, nidānuddesantogadhānañca sarūpena anuddiṭṭhānaṃ pucchanatthaṃ khandhakepi pucchi. Etena ca khandhake paññattā thullaccayā saṅgahitā honti. Pucchitānukkameneva upālitthero taṃ sabbaṃ sāpattibhedādikaṃ desento thullaccayadubbhāsitaāpattisamuṭṭhānādidīpakaṃ antokatvā desesi, ayamettha desanākkamo. Ubhatovibhaṅgakhandhakato pana uccinitvā tadā parivārapāḷi visuṃ katā. Imameva nayaṃ sandhāya aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘eteneva upāyena khandhakaparivārepi āropesu’’ntiādi (pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā). Apica pāḷiyā ‘‘etenevupāyena ubhatovinaye pucchi. Puṭṭho puṭṭho āyasmā upāli vissajjesī’’ti ettakameva vuttaṃ, tasmā mahākassapo ubhatovibhaṅge eva pucchi. Vissajjento pana āyasmā upāli nivarasesaṃ desento khandhakaparivāre antokatvā desesi. Tadā ca khandhakaparivārapāḷi visuṃ katāti ayaṃ desanākkamo. Yadi evaṃ nidānuddeso paṭhamaṃ desetabboti ce? Na, tadasambhavato. So hi ‘‘yassa siyā āpattī’’tiādinā (mahāva. 134) nayena pavattattā paṭhamaṃ sikkhāpadasaṅgahitāsu āpattīsu adassitāsu na sambhavati. ‘‘Yāni mayā bhikkhūnaṃ paññattāni sikkhāpadāni, tāni nesaṃ pātimokkhuddesaṃ anujāneyya’’nti vacanato sikkhāpadāneva paṭhamaṃ desetabbānīti pārājikuddesakkamo sambhavati.

បារាជិកុទ្ទេសាទិសង្គហិតានំ អាបត្តិអកុសលានំ យថោឡារិកក្កមេន បហាតព្ពត្តា បហានក្កមោបេត្ថ សម្ភវតិ។ ឧបសម្បន្នសមនន្តរំ ‘‘តាវទេវ ចត្តារិ អករណីយានិ អាចិក្ខិតព្ពានី’’តិ (មហាវ. ១២៩) វចនតោ ‘‘សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសូ’’តិ (ទី. និ. ១.១៩៣) វចនតោ ច យថា គរុកំ អាចិក្ខណំ សិក្ខនេន បដិបត្តិក្កមោបេត្ថ សម្ភវតិ, ឯវមិមេហិ តីហិ កមេហិ ទេសេតព្ពានម្បេតេសំ សិក្ខាបទានំ យថាសម្ភវំ ឧប្បត្តិក្កមោ សម្ភវតិ។ តថា ហិ យំ យំ សាធារណំ, តំ តំ ភិក្ខុំ អារព្ភ ឧប្បន្នេ ឯវ វត្ថុស្មិំ ‘‘យា បន ភិក្ខុនី ឆន្ទសោ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវេយ្យា’’តិ ភិក្ខុនីនម្បិ បញ្ញត្តំ។ អញ្ញថា តំ ភិក្ខុនីនំ អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ សិយា។ តតោ ‘‘អនុប្បន្នបញ្ញត្តិ តស្មិំ នត្ថី’’តិ (បរិ. ២៤៧) បរិវារេ ឯតំ វចនំ វិរុជ្ឈតិ, ឯត្តាវតា បុរិមេន កមត្តយេន បឋមំ ទេសេតព្ពតំ បត្តេ បារាជិកុទ្ទេសេ បឋមុប្បន្នត្តា មេថុនធម្មបារាជិកំ សព្ពបឋមំ ទេសេតុកាមោ ឧបាលិត្ថេរោ ‘‘តត្រ សុទំ ភគវា វេសាលិយ’’ន្តិ វេសាលិមេវ បាបេត្វា ឋបេសិ។ អញ្ញថា ពារាណសិយំ បញ្ញត្តានំ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, មនុស្សមំសំ បរិភុញ្ជិតព្ព’’ន្តិ (មហាវ. ២៨០) ឯវមាទីនំ ទេសនាធិប្បាយេ សតិ ពារាណសិំ បាបេត្វា ឋបេយ្យាតិ។

Pārājikuddesādisaṅgahitānaṃ āpattiakusalānaṃ yathoḷārikakkamena pahātabbattā pahānakkamopettha sambhavati. Upasampannasamanantaraṃ ‘‘tāvadeva cattāri akaraṇīyāni ācikkhitabbānī’’ti (mahāva. 129) vacanato ‘‘samādāya sikkhati sikkhāpadesū’’ti (dī. ni. 1.193) vacanato ca yathā garukaṃ ācikkhaṇaṃ sikkhanena paṭipattikkamopettha sambhavati, evamimehi tīhi kamehi desetabbānampetesaṃ sikkhāpadānaṃ yathāsambhavaṃ uppattikkamo sambhavati. Tathā hi yaṃ yaṃ sādhāraṇaṃ, taṃ taṃ bhikkhuṃ ārabbha uppanne eva vatthusmiṃ ‘‘yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti bhikkhunīnampi paññattaṃ. Aññathā taṃ bhikkhunīnaṃ anuppannapaññatti siyā. Tato ‘‘anuppannapaññatti tasmiṃ natthī’’ti (pari. 247) parivāre etaṃ vacanaṃ virujjhati, ettāvatā purimena kamattayena paṭhamaṃ desetabbataṃ patte pārājikuddese paṭhamuppannattā methunadhammapārājikaṃ sabbapaṭhamaṃ desetukāmo upālitthero ‘‘tatra sudaṃ bhagavā vesāliya’’nti vesālimeva pāpetvā ṭhapesi. Aññathā bārāṇasiyaṃ paññattānaṃ ‘‘na, bhikkhave, manussamaṃsaṃ paribhuñjitabba’’nti (mahāva. 280) evamādīnaṃ desanādhippāye sati bārāṇasiṃ pāpetvā ṭhapeyyāti.

អព្ភន្តរនិទានកថា និដ្ឋិតា។

Abbhantaranidānakathā niṭṭhitā.

វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Verañjakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / វេរញ្ជកណ្ឌំ • Verañjakaṇḍaṃ

ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā
ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថាវណ្ណនា • Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថាវណ្ណនា • Vinayapaññattiyācanakathāvaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact