| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā |
វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថាវណ្ណនា
Vinayapaññattiyācanakathāvaṇṇanā
១៨. ឥទានិ អាយស្មា ឧបាលិ វិនយបញ្ញត្តិយា មូលតោ បភុតិ និទានំ ទស្សេតុំ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សិក្ខាបទបដិសំយុត្តំ វិតក្កុប្បាទំ ទស្សេន្តោ ‘‘អថ ខោ អាយស្មតោ សារិបុត្តស្សា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ រហោគតស្សាតិ រហសិ គតស្ស។ បដិសល្លីនស្សាតិ សល្លីនស្ស ឯកីភាវំ គតស្ស។ កតមេសានន្តិ អតីតេសុ វិបស្សីអាទីសុ ពុទ្ធេសុ កតមេសំ។ ចិរំ អស្ស ឋិតិ, ចិរា វា អស្ស ឋិតីតិ ចិរដ្ឋិតិកំ។ សេសមេត្ថ ឧត្តានបទត្ថមេវ។
18. Idāni āyasmā upāli vinayapaññattiyā mūlato pabhuti nidānaṃ dassetuṃ sāriputtattherassa sikkhāpadapaṭisaṃyuttaṃ vitakkuppādaṃ dassento ‘‘atha kho āyasmato sāriputtassā’’tiādimāha. Tattha rahogatassāti rahasi gatassa. Paṭisallīnassāti sallīnassa ekībhāvaṃ gatassa. Katamesānanti atītesu vipassīādīsu buddhesu katamesaṃ. Ciraṃ assa ṭhiti, cirā vā assa ṭhitīti ciraṭṭhitikaṃ. Sesamettha uttānapadatthameva.
កិំ បន ថេរោ ឥមំ អត្តនោ បរិវិតក្កំ សយំ វិនិច្ឆិនិតុំ ន សក្កោតីតិ? វុច្ចតេ – សក្កោតិ ច ន សក្កោតិ ច។ អយញ្ហិ ឥមេសំ នាម ពុទ្ធានំ សាសនំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសិ, ឥមេសំ ចិរដ្ឋិតិកន្តិ ឯត្តកំ សក្កោតិ វិនិច្ឆិនិតុំ។ ឥមិនា បន ការណេន ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសិ, ឥមិនា ចិរដ្ឋិតិកន្តិ ឯតំ ន សក្កោតិ។ មហាបទុមត្ថេរោ បនាហ – ‘‘ឯតម្បិ សោឡសវិធាយ បញ្ញាយ មត្ថកំ បត្តស្ស អគ្គសាវកស្ស ន ភារិយំ, សម្មាសម្ពុទ្ធេន បន សទ្ធិំ ឯកដ្ឋានេ វសន្តស្ស សយំ វិនិច្ឆយករណំ តុលំ ឆឌ្ឌេត្វា ហត្ថេន តុលនសទិសំ ហោតីតិ ភគវន្តំយេវ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆី’’តិ។ អថស្ស ភគវា តំ វិស្សជ្ជេន្តោ ‘‘ភគវតោ ច សារិបុត្ត វិបស្សិស្សា’’តិអាទិមាហ។ តំ ឧត្តានត្ថមេវ។
Kiṃ pana thero imaṃ attano parivitakkaṃ sayaṃ vinicchinituṃ na sakkotīti? Vuccate – sakkoti ca na sakkoti ca. Ayañhi imesaṃ nāma buddhānaṃ sāsanaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosi, imesaṃ ciraṭṭhitikanti ettakaṃ sakkoti vinicchinituṃ. Iminā pana kāraṇena na ciraṭṭhitikaṃ ahosi, iminā ciraṭṭhitikanti etaṃ na sakkoti. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘etampi soḷasavidhāya paññāya matthakaṃ pattassa aggasāvakassa na bhāriyaṃ, sammāsambuddhena pana saddhiṃ ekaṭṭhāne vasantassa sayaṃ vinicchayakaraṇaṃ tulaṃ chaḍḍetvā hatthena tulanasadisaṃ hotīti bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā pucchī’’ti. Athassa bhagavā taṃ vissajjento ‘‘bhagavato ca sāriputta vipassissā’’tiādimāha. Taṃ uttānatthameva.
១៩. បុន ថេរោ ការណំ បុច្ឆន្តោ កោ នុ ខោ, ភន្តេ, ហេតូតិអាទិមាហ។ តត្ថ កោ នុ ខោ ភន្តេតិ ការណបុច្ឆា , តស្ស កតមោ នុ ខោ ភន្តេតិ អត្ថោ។ ហេតុ បច្ចយោតិ ឧភយមេតំ ការណាធិវចនំ; ការណញ្ហិ យស្មា តេន តស្ស ផលំ ហិនោតិ បវត្តតិ, តស្មា ហេតូតិ វុច្ចតិ។ យស្មា តំ បដិច្ច ឯតិ បវត្តតិ, តស្មា បច្ចយោតិ វុច្ចតិ។ ឯវំ អត្ថតោ ឯកម្បិ វោហារវសេន ច វចនសិលិដ្ឋតាយ ច តត្រ តត្រ ឯតំ ឧភយម្បិ វុច្ចតិ។ សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ។
19. Puna thero kāraṇaṃ pucchanto ko nu kho, bhante, hetūtiādimāha. Tattha ko nu kho bhanteti kāraṇapucchā , tassa katamo nu kho bhanteti attho. Hetu paccayoti ubhayametaṃ kāraṇādhivacanaṃ; kāraṇañhi yasmā tena tassa phalaṃ hinoti pavattati, tasmā hetūti vuccati. Yasmā taṃ paṭicca eti pavattati, tasmā paccayoti vuccati. Evaṃ atthato ekampi vohāravasena ca vacanasiliṭṭhatāya ca tatra tatra etaṃ ubhayampi vuccati. Sesamettha uttānatthameva.
ឥទានិ តំ ហេតុញ្ច បច្ចយញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘ភគវា ច សារិបុត្ត វិបស្សី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ កិលាសុនោ អហេសុន្តិ ន អាលសិយកិលាសុនោ, ន ហិ ពុទ្ធានំ អាលសិយំ វា ឱសន្នវីរិយតា វា អត្ថិ។ ពុទ្ធា ហិ ឯកស្ស វា ទ្វិន្នំ វា សកលចក្កវាឡស្ស វា ធម្មំ ទេសេន្តា សមកេនេវ ឧស្សាហេន ធម្មំ ទេសេន្តិ, ន បរិសាយ អប្បភាវំ ទិស្វា ឱសន្នវីរិយា ហោន្តិ, នាបិ មហន្តភាវំ ទិស្វា ឧស្សន្នវីរិយា។ យថា ហិ សីហោ មិគរាជា សត្តន្នំ ទិវសានំ អច្ចយេន គោចរាយ បក្កន្តោ ខុទ្ទកេ វា មហន្តេ វា បាណេ ឯកសទិសេនេវ វេគេន ធាវតិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ‘‘មា មេ ជវោ បរិហាយី’’តិ។ ឯវំ ពុទ្ធា អប្បកាយ វា មហតិយា វា បរិសាយ សមកេនេវ ឧស្សាហេន ធម្មំ ទេសេន្តិ។ តំ កិស្ស ហេតុ? ‘‘មា នោ ធម្មគរុតា បរិហាយី’’តិ។ ធម្មគរុនោ ហិ ពុទ្ធា ធម្មគារវាតិ។
Idāni taṃ hetuñca paccayañca dassetuṃ ‘‘bhagavā ca sāriputta vipassī’’tiādimāha. Tattha kilāsuno ahesunti na ālasiyakilāsuno, na hi buddhānaṃ ālasiyaṃ vā osannavīriyatā vā atthi. Buddhā hi ekassa vā dvinnaṃ vā sakalacakkavāḷassa vā dhammaṃ desentā samakeneva ussāhena dhammaṃ desenti, na parisāya appabhāvaṃ disvā osannavīriyā honti, nāpi mahantabhāvaṃ disvā ussannavīriyā. Yathā hi sīho migarājā sattannaṃ divasānaṃ accayena gocarāya pakkanto khuddake vā mahante vā pāṇe ekasadiseneva vegena dhāvati. Taṃ kissa hetu? ‘‘Mā me javo parihāyī’’ti. Evaṃ buddhā appakāya vā mahatiyā vā parisāya samakeneva ussāhena dhammaṃ desenti. Taṃ kissa hetu? ‘‘Mā no dhammagarutā parihāyī’’ti. Dhammagaruno hi buddhā dhammagāravāti.
យថា បន អម្ហាកំ ភគវា មហាសមុទ្ទំ បូរយមានោ វិយ វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ, ឯវំ តេ ន ទេសេសុំ។ កស្មា? សត្តានំ អប្បរជក្ខតាយ។ តេសំ កិរ កាលេ ទីឃាយុកា សត្តា អប្បរជក្ខា អហេសុំ។ តេ ចតុសច្ចបដិសំយុត្តំ ឯកគាថម្បិ សុត្វា ធម្មំ អភិសមេន្តិ, តស្មា ន វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសុំ។ តេនេវ ការណេន អប្បកញ្ច នេសំ អហោសិ សុត្តំ…បេ.… វេទល្លន្តិ។ តត្ថ សុត្តាទីនំ នានត្តំ បឋមសង្គីតិវណ្ណនាយំ វុត្តមេវ។
Yathā pana amhākaṃ bhagavā mahāsamuddaṃ pūrayamāno viya vitthārena dhammaṃ desesi, evaṃ te na desesuṃ. Kasmā? Sattānaṃ apparajakkhatāya. Tesaṃ kira kāle dīghāyukā sattā apparajakkhā ahesuṃ. Te catusaccapaṭisaṃyuttaṃ ekagāthampi sutvā dhammaṃ abhisamenti, tasmā na vitthārena dhammaṃ desesuṃ. Teneva kāraṇena appakañca nesaṃ ahosi suttaṃ…pe… vedallanti. Tattha suttādīnaṃ nānattaṃ paṭhamasaṅgītivaṇṇanāyaṃ vuttameva.
អបញ្ញត្តំ សាវកានំ សិក្ខាបទន្តិ សាវកានំ និទ្ទោសតាយ ទោសានុរូបតោ បញ្ញបេតព្ពំ សត្តាបត្តិក្ខន្ធវសេន អាណាសិក្ខាបទំ អបញ្ញត្តំ។ អនុទ្ទិដ្ឋំ បាតិមោក្ខន្តិ អន្វទ្ធមាសំ អាណាបាតិមោក្ខំ អនុទ្ទិដ្ឋំ អហោសិ។ ឱវាទបាតិមោក្ខមេវ តេ ឧទ្ទិសិំសុ; តម្បិ ច នោ អន្វទ្ធមាសំ។ តថា ហិ វិបស្សី ភគវា ឆន្នំ ឆន្នំ វស្សានំ សកិំ សកិំ ឱវាទបាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ; តញ្ច ខោ សាមំយេវ។ សាវកា បនស្ស អត្តនោ អត្តនោ វសនដ្ឋានេសុ ន ឧទ្ទិសិំសុ។ សកលជម្ពុទីបេ ឯកស្មិំយេវ ឋានេ ពន្ធុមតិយា រាជធានិយា ខេមេ មិគទាយេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ វសនដ្ឋានេ សព្ពោបិ ភិក្ខុសង្ឃោ ឧបោសថំ អកាសិ។ តញ្ច ខោ សង្ឃុបោសថមេវ; ន គណុបោសថំ, ន បុគ្គលុបោសថំ, ន បារិសុទ្ធិឧបោសថំ, ន អធិដ្ឋានុបោសថំ។
Apaññattaṃsāvakānaṃ sikkhāpadanti sāvakānaṃ niddosatāya dosānurūpato paññapetabbaṃ sattāpattikkhandhavasena āṇāsikkhāpadaṃ apaññattaṃ. Anuddiṭṭhaṃpātimokkhanti anvaddhamāsaṃ āṇāpātimokkhaṃ anuddiṭṭhaṃ ahosi. Ovādapātimokkhameva te uddisiṃsu; tampi ca no anvaddhamāsaṃ. Tathā hi vipassī bhagavā channaṃ channaṃ vassānaṃ sakiṃ sakiṃ ovādapātimokkhaṃ uddisi; tañca kho sāmaṃyeva. Sāvakā panassa attano attano vasanaṭṭhānesu na uddisiṃsu. Sakalajambudīpe ekasmiṃyeva ṭhāne bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye vipassissa bhagavato vasanaṭṭhāne sabbopi bhikkhusaṅgho uposathaṃ akāsi. Tañca kho saṅghuposathameva; na gaṇuposathaṃ, na puggaluposathaṃ, na pārisuddhiuposathaṃ, na adhiṭṭhānuposathaṃ.
តទា កិរ ជម្ពុទីបេ ចតុរាសីតិវិហារសហស្សានិ ហោន្តិ។ ឯកមេកស្មិំ វិហារេ អព្ពោកិណ្ណានិ ទសបិ វីសតិបិ ភិក្ខុសហស្សានិ វសន្តិ, ភិយ្យោបិ វសន្តិ។ ឧបោសថារោចិកា ទេវតា តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា អារោចេន្តិ – ‘‘មារិសា, ឯកំ វស្សំ អតិក្កន្តំ, ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ បញ្ច វស្សានិ អតិក្កន្តានិ, ឥទំ ឆដ្ឋំ វស្សំ, អាគាមិនិយា បុណ្ណមាសិយា ពុទ្ធទស្សនត្ថំ ឧបោសថករណត្ថញ្ច គន្តព្ពំ! សម្បត្តោ វោ សន្និបាតកាលោ’’តិ។ តតោ សានុភាវា ភិក្ខូ អត្តនោ អត្តនោ អានុភាវេន គច្ឆន្តិ, ឥតរេ ទេវតានុភាវេន។ កថំ? តេ កិរ ភិក្ខូ បាចីនសមុទ្ទន្តេ វា បច្ឆិមឧត្តរទក្ខិណសមុទ្ទន្តេ វា ឋិតា គមិយវត្តំ បូរេត្វា បត្តចីវរមាទាយ ‘‘គច្ឆាមា’’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេន្តិ; សហ ចិត្តុប្បាទា ឧបោសថគ្គំ គតាវ ហោន្តិ។ តេ វិបស្សិំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ អភិវាទេត្វា និសីទន្តិ។ ភគវាបិ សន្និសិន្នាយ បរិសាយ ឥមំ ឱវាទបាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសតិ។
Tadā kira jambudīpe caturāsītivihārasahassāni honti. Ekamekasmiṃ vihāre abbokiṇṇāni dasapi vīsatipi bhikkhusahassāni vasanti, bhiyyopi vasanti. Uposathārocikā devatā tattha tattha gantvā ārocenti – ‘‘mārisā, ekaṃ vassaṃ atikkantaṃ, dve tīṇi cattāri pañca vassāni atikkantāni, idaṃ chaṭṭhaṃ vassaṃ, āgāminiyā puṇṇamāsiyā buddhadassanatthaṃ uposathakaraṇatthañca gantabbaṃ! Sampatto vo sannipātakālo’’ti. Tato sānubhāvā bhikkhū attano attano ānubhāvena gacchanti, itare devatānubhāvena. Kathaṃ? Te kira bhikkhū pācīnasamuddante vā pacchimauttaradakkhiṇasamuddante vā ṭhitā gamiyavattaṃ pūretvā pattacīvaramādāya ‘‘gacchāmā’’ti cittaṃ uppādenti; saha cittuppādā uposathaggaṃ gatāva honti. Te vipassiṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā nisīdanti. Bhagavāpi sannisinnāya parisāya imaṃ ovādapātimokkhaṃ uddisati.
‘‘ខន្តី បរមំ តបោ តិតិក្ខា;
‘‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā;
និព្ពានំ បរមំ វទន្តិ ពុទ្ធា;
Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;
ន ហិ បព្ពជិតោ បរូបឃាតី;
Na hi pabbajito parūpaghātī;
ន សមណោ ហោតិ បរំ វិហេឋយន្តោ។
Na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.
‘‘សព្ពបាបស្ស អករណំ, កុសលស្ស ឧបសម្បទា;
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
សចិត្តបរិយោទបនំ, ឯតំ ពុទ្ធាន សាសនំ។
Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.
‘‘អនុបវាទោ អនុបឃាតោ, បាតិមោក្ខេ ច សំវរោ;
‘‘Anupavādo anupaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro;
មត្តញ្ញុតា ច ភត្តស្មិំ, បន្តញ្ច សយនាសនំ;
Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;
អធិចិត្តេ ច អាយោគោ, ឯតំ ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ។ (ទី. និ. ២.៩០; ធ. ប. ១៨៣-១៨៥);
Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsana’’nti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 183-185);
ឯតេនេវ ឧបាយេន ឥតរេសម្បិ ពុទ្ធានំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ វេទិតព្ពោ។ សព្ពពុទ្ធានញ្ហិ ឥមា តិស្សោវ ឱវាទបាតិមោក្ខគាថាយោ ហោន្តិ។ តា ទីឃាយុកពុទ្ធានំ យាវ សាសនបរិយន្តា ឧទ្ទេសមាគច្ឆន្តិ; អប្បាយុកពុទ្ធានំ បឋមពោធិយំយេវ។ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិកាលតោ បន បភុតិ អាណាបាតិមោក្ខមេវ ឧទ្ទិសីយតិ។ តញ្ច ខោ ភិក្ខូ ឯវ ឧទ្ទិសន្តិ, ន ពុទ្ធា។ តស្មា អម្ហាកម្បិ ភគវា បឋមពោធិយំ វីសតិវស្សមត្តមេវ ឥទំ ឱវាទបាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ។ អថេកទិវសំ បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ និសិន្នោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន ទានាហំ, ភិក្ខវេ, ឥតោ បរំ ឧបោសថំ ករិស្សាមិ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិស្សាមិ, តុម្ហេវ ទានិ ភិក្ខវេ ឥតោ បរំ ឧបោសថំ ករេយ្យាថ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ។ អដ្ឋានមេតំ, ភិក្ខវេ, អនវកាសោ យំ តថាគតោ អបរិសុទ្ធាយ បរិសាយ ឧបោសថំ ករេយ្យ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យា’’តិ (ចូឡវ. ៣៨៦)។ តតោ បដ្ឋាយ ភិក្ខូ អាណាបាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសន្តិ។ ឥទំ អាណាបាតិមោក្ខំ តេសំ អនុទ្ទិដ្ឋំ អហោសិ។ តេន វុត្តំ – ‘‘អនុទ្ទិដ្ឋំ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ។
Eteneva upāyena itaresampi buddhānaṃ pātimokkhuddeso veditabbo. Sabbabuddhānañhi imā tissova ovādapātimokkhagāthāyo honti. Tā dīghāyukabuddhānaṃ yāva sāsanapariyantā uddesamāgacchanti; appāyukabuddhānaṃ paṭhamabodhiyaṃyeva. Sikkhāpadapaññattikālato pana pabhuti āṇāpātimokkhameva uddisīyati. Tañca kho bhikkhū eva uddisanti, na buddhā. Tasmā amhākampi bhagavā paṭhamabodhiyaṃ vīsativassamattameva idaṃ ovādapātimokkhaṃ uddisi. Athekadivasaṃ pubbārāme migāramātupāsāde nisinno bhikkhū āmantesi – ‘‘na dānāhaṃ, bhikkhave, ito paraṃ uposathaṃ karissāmi pātimokkhaṃ uddisissāmi, tumheva dāni bhikkhave ito paraṃ uposathaṃ kareyyātha, pātimokkhaṃ uddiseyyātha. Aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso yaṃ tathāgato aparisuddhāya parisāya uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyyā’’ti (cūḷava. 386). Tato paṭṭhāya bhikkhū āṇāpātimokkhaṃ uddisanti. Idaṃ āṇāpātimokkhaṃ tesaṃ anuddiṭṭhaṃ ahosi. Tena vuttaṃ – ‘‘anuddiṭṭhaṃ pātimokkha’’nti.
តេសំ ពុទ្ធានន្តិ តេសំ វិបស្សីអាទីនំ តិណ្ណំ ពុទ្ធានំ។ អន្តរធានេនាតិ ខន្ធន្តរធានេន; បរិនិព្ពានេនាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ពុទ្ធានុពុទ្ធានន្តិ យេ តេសំ ពុទ្ធានំ អនុពុទ្ធា សម្មុខសាវកា តេសញ្ច ខន្ធន្តរធានេន។ យេ តេ បច្ឆិមា សាវកាតិ យេ តេសំ សម្មុខសាវកានំ សន្តិកេ បព្ពជិតា បច្ឆិមា សាវកា។ នានានាមាតិ ‘‘ពុទ្ធរក្ខិតោ, ធម្មរក្ខិតោ’’តិអាទិ នាមវសេន វិវិធនាមា។ នានាគោត្តាតិ ‘‘គោតមោ, មោគ្គល្លានោ’’តិអាទិ គោត្តវសេន វិវិធគោត្តា។ នានាជច្ចាតិ ‘‘ខត្តិយោ, ព្រាហ្មណោ’’តិអាទិជាតិវសេន នានាជច្ចា។ នានាកុលា បព្ពជិតាតិ ខត្តិយកុលាទិវសេ នេវ ឧច្ចនីចឧឡារុឡារភោគាទិកុលវសេន វា វិវិធកុលា និក្ខម្ម បព្ពជិតា។
Tesaṃbuddhānanti tesaṃ vipassīādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ. Antaradhānenāti khandhantaradhānena; parinibbānenāti vuttaṃ hoti. Buddhānubuddhānanti ye tesaṃ buddhānaṃ anubuddhā sammukhasāvakā tesañca khandhantaradhānena. Ye te pacchimā sāvakāti ye tesaṃ sammukhasāvakānaṃ santike pabbajitā pacchimā sāvakā. Nānānāmāti ‘‘buddharakkhito, dhammarakkhito’’tiādi nāmavasena vividhanāmā. Nānāgottāti ‘‘gotamo, moggallāno’’tiādi gottavasena vividhagottā. Nānājaccāti ‘‘khattiyo, brāhmaṇo’’tiādijātivasena nānājaccā. Nānākulā pabbajitāti khattiyakulādivase neva uccanīcauḷāruḷārabhogādikulavasena vā vividhakulā nikkhamma pabbajitā.
តេ តំ ព្រហ្មចរិយន្តិ តេ បច្ឆិមា សាវកា យស្មា ឯកនាមា ឯកគោត្តា ឯកជាតិកា ឯកកុលា បព្ពជិតា ‘‘អម្ហាកំ សាសនំ តន្តិ បវេណី’’តិ អត្តនោ ភារំ កត្វា ព្រហ្មចរិយំ រក្ខន្តិ, ចិរំ បរិយត្តិធម្មំ បរិហរន្តិ។ ឥមេ ច តាទិសា ន ហោន្តិ។ តស្មា អញ្ញមញ្ញំ វិហេឋេន្តា វិលោមំ គណ្ហន្តា ‘‘អសុកោ ថេរោ ជានិស្សតិ, អសុកោ ថេរោ ជានិស្សតី’’តិ សិថិលំ ករោន្តា តំ ព្រហ្មចរិយំ ខិប្បញ្ញេវ អន្តរធាបេសុំ, សង្គហំ អារោបេត្វា ន រក្ខិំសុ។ សេយ្យថាបីតិ តស្សត្ថស្ស ឱបម្មនិទស្សនំ។ វិកិរតីតិ វិក្ខិបតិ។ វិធមតីតិ ឋានន្តរំ នេតិ។ វិទ្ធំសេតីតិ ឋិតដ្ឋានតោ អបនេតិ។ យថា តំ សុត្តេន អសង្គហិតត្តាតិ យថា សុត្តេន អសង្គហិតត្តា អគន្ថិតត្តា អពទ្ធត្តា ឯវំ វិកិរតិ យថា សុត្តេន អសង្គហិតានិ វិកិរិយន្តិ, ឯវំ វិកិរតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឯវមេវ ខោតិ ឱបម្មសម្បដិបាទនំ។ អន្តរធាបេសុន្តិ វគ្គសង្គហ-បណ្ណាសសង្គហាទីហិ អសង្គណ្ហន្តា យំ យំ អត្តនោ រុច្ចតិ, តំ តទេវ គហេត្វា សេសំ វិនាសេសុំ អទស្សនំ នយិំសុ។
Tetaṃ brahmacariyanti te pacchimā sāvakā yasmā ekanāmā ekagottā ekajātikā ekakulā pabbajitā ‘‘amhākaṃ sāsanaṃ tanti paveṇī’’ti attano bhāraṃ katvā brahmacariyaṃ rakkhanti, ciraṃ pariyattidhammaṃ pariharanti. Ime ca tādisā na honti. Tasmā aññamaññaṃ viheṭhentā vilomaṃ gaṇhantā ‘‘asuko thero jānissati, asuko thero jānissatī’’ti sithilaṃ karontā taṃ brahmacariyaṃ khippaññeva antaradhāpesuṃ, saṅgahaṃ āropetvā na rakkhiṃsu. Seyyathāpīti tassatthassa opammanidassanaṃ. Vikiratīti vikkhipati. Vidhamatīti ṭhānantaraṃ neti. Viddhaṃsetīti ṭhitaṭṭhānato apaneti. Yathā taṃ suttena asaṅgahitattāti yathā suttena asaṅgahitattā aganthitattā abaddhattā evaṃ vikirati yathā suttena asaṅgahitāni vikiriyanti, evaṃ vikiratīti vuttaṃ hoti. Evameva khoti opammasampaṭipādanaṃ. Antaradhāpesunti vaggasaṅgaha-paṇṇāsasaṅgahādīhi asaṅgaṇhantā yaṃ yaṃ attano ruccati, taṃ tadeva gahetvā sesaṃ vināsesuṃ adassanaṃ nayiṃsu.
អកិលាសុនោ ច តេ ភគវន្តោ អហេសុំ សាវកេ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច ឱវទិតុន្តិ អបិច សារិបុត្ត តេ ពុទ្ធា អត្តនោ ចេតសា សាវកានំ ចេតោ បរិច្ច បរិច្ឆិន្ទិត្វា ឱវទិតុំ អកិលាសុនោ អហេសុំ, បរចិត្តំ ញត្វា អនុសាសនិំ ន ភារិយតោ ន បបញ្ចតោ អទ្ទសំសុ។ ភូតបុព្ពំ សារិបុត្តាតិអាទិ តេសំ អកិលាសុភាវប្បកាសនត្ថំ វុត្តំ។ ភិំសនកេតិ ភយានកេ ភយជននកេ។ ឯវំ វិតក្កេថាតិ នេក្ខម្មវិតក្កាទយោ តយោ វិតក្កេ វិតក្កេថ។ មា ឯវំ វិតក្កយិត្ថាតិ កាមវិតក្កាទយោ តយោ អកុសលវិតក្កេ មា វិតក្កយិត្ថ។ ឯវំ មនសិ ករោថាតិ ‘‘អនិច្ចំ ទុក្ខមនត្តា អសុភ’’ន្តិ មនសិ ករោថ។ មា ឯវំ មនសា កត្ថាតិ ‘‘និច្ចំ សុខំ អត្តា សុភ’’ន្តិ មា មនសិ អករិត្ថ។ ឥទំ បជហថាតិ អកុសលំ បជហថ។ ឥទំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថាតិ កុសលំ ឧបសម្បជ្ជ បដិលភិត្វា និប្ផាទេត្វា វិហរថ។
Akilāsuno ca te bhagavanto ahesuṃ sāvake cetasā ceto paricca ovaditunti apica sāriputta te buddhā attano cetasā sāvakānaṃ ceto paricca paricchinditvā ovadituṃ akilāsuno ahesuṃ, paracittaṃ ñatvā anusāsaniṃ na bhāriyato na papañcato addasaṃsu. Bhūtapubbaṃ sāriputtātiādi tesaṃ akilāsubhāvappakāsanatthaṃ vuttaṃ. Bhiṃsanaketi bhayānake bhayajananake. Evaṃ vitakkethāti nekkhammavitakkādayo tayo vitakke vitakketha. Mā evaṃ vitakkayitthāti kāmavitakkādayo tayo akusalavitakke mā vitakkayittha. Evaṃ manasi karothāti ‘‘aniccaṃ dukkhamanattā asubha’’nti manasi karotha. Mā evaṃ manasā katthāti ‘‘niccaṃ sukhaṃ attā subha’’nti mā manasi akarittha. Idaṃ pajahathāti akusalaṃ pajahatha. Idaṃ upasampajja viharathāti kusalaṃ upasampajja paṭilabhitvā nipphādetvā viharatha.
អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសូតិ អគ្គហេត្វា វិមុច្ចិំសុ។ តេសញ្ហិ ចិត្តានិ យេហិ អាសវេហិ វិមុច្ចិំសុ, ន តេ តានិ គហេត្វា វិមុច្ចិំសុ។ អនុប្បាទនិរោធេន បន និរុជ្ឈមានា អគ្គហេត្វា វិមុច្ចិំសុ។ តេន វុត្តំ – ‘‘អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសូ’’តិ។ សព្ពេបិ តេ អរហត្តំ បត្វា សូរិយរស្មិសម្ផុដ្ឋមិវ បទុមវនំ វិកសិតចិត្តា អហេសុំ។ តត្រ សុទំ សារិបុត្ត ភិំសនកស្ស វនសណ្ឌស្ស ភិំសនកតស្មិំ ហោតីតិ តត្រាតិ បុរិមវចនាបេក្ខំ; សុទន្តិ បទបូរណមត្តេ និបាតោ; សារិបុត្តាតិ អាលបនំ។ អយំ បនេត្ថ អត្ថយោជនា – តត្រាតិ យំ វុត្តំ ‘‘អញ្ញតរស្មិំ ភិំសនកេ វនសណ្ឌេ’’តិ, តត្រ យោ សោ ភិំសនកោតិ វនសណ្ឌោ វុត្តោ, តស្ស ភិំសនកស្ស វនសណ្ឌស្ស ភិំសនកតស្មិំ ហោតិ, ភិំសនកិរិយាយ ហោតីតិ អត្ថោ។ កិំ ហោតិ? ឥទំ ហោតិ – យោ កោចិ អវីតរាគោ…បេ.… លោមានិ ហំសន្តីតិ។
Anupādāyaāsavehi cittāni vimucciṃsūti aggahetvā vimucciṃsu. Tesañhi cittāni yehi āsavehi vimucciṃsu, na te tāni gahetvā vimucciṃsu. Anuppādanirodhena pana nirujjhamānā aggahetvā vimucciṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsū’’ti. Sabbepi te arahattaṃ patvā sūriyarasmisamphuṭṭhamiva padumavanaṃ vikasitacittā ahesuṃ. Tatra sudaṃ sāriputta bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hotīti tatrāti purimavacanāpekkhaṃ; sudanti padapūraṇamatte nipāto; sāriputtāti ālapanaṃ. Ayaṃ panettha atthayojanā – tatrāti yaṃ vuttaṃ ‘‘aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe’’ti, tatra yo so bhiṃsanakoti vanasaṇḍo vutto, tassa bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hoti, bhiṃsanakiriyāya hotīti attho. Kiṃ hoti? Idaṃ hoti – yo koci avītarāgo…pe… lomāni haṃsantīti.
អថ វា តត្រាតិ សាមិអត្ថេ ភុម្មំ។ សុឥតិ និបាតោ; ‘‘កិំ សុ នាម តេ ភោន្តោ សមណព្រាហ្មណា’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.៤៦៩) វិយ។ ឥទន្តិ អធិប្បេតមត្ថំ បច្ចក្ខំ វិយ កត្វា ទស្សនវចនំ។ សុឥទន្តិ សុទំ, សន្ធិវសេន ឥការលោបោ វេទិតព្ពោ។ ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ, អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ (វិភ. ២១៩), ‘‘កិំ សូធ វិត្ត’’ន្តិអាទីសុ (សំ. និ. ១.៧៣, ២៤៦; សុ. និ. ១៨៣) វិយ។ អយំ បនេត្ថ អត្ថយោជនា – តស្ស សារិបុត្ត ភិំសនកស្ស វនសណ្ឌស្ស ភិំសនកតស្មិំ ឥទំសុ ហោតិ។ ភិំសនកតស្មិន្តិ ភិំសនកភាវេតិ អត្ថោ។ ឯកស្ស តការស្ស លោបោ ទដ្ឋព្ពោ។ ភិំសនកត្តស្មិន្តិយេវ វា បាឋោ។ ‘‘ភិំសនកតាយ’’ ឥតិ វា វត្តព្ពេ លិង្គវិបល្លាសោ កតោ។ និមិត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ, តស្មា ឯវំ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ – ភិំសនកភាវេ ឥទំសុ ហោតិ, ភិំសនកភាវនិមិត្តំ ភិំសនកភាវហេតុ ភិំសនកភាវបច្ចយា ឥទំសុ ហោតិ។ យោ កោចិ អវីតរាគោ តំ វនសណ្ឌំ បវិសតិ, យេភុយ្យេន លោមានិ ហំសន្តីតិ ពហុតរានិ លោមានិ ហំសន្តិ ឧទ្ធំ មុខានិ សូចិសទិសានិ កណ្ដកសទិសានិ ច ហុត្វា តិដ្ឋន្តិ, អប្បានិ ន ហំសន្តិ។ ពហុតរានំ វា សត្តានំ ហំសន្តិ។ អប្បកានំ អតិសូរបុរិសានំ ន ហំសន្តិ។
Atha vā tatrāti sāmiatthe bhummaṃ. Suiti nipāto; ‘‘kiṃ su nāma te bhonto samaṇabrāhmaṇā’’tiādīsu (ma. ni. 1.469) viya. Idanti adhippetamatthaṃ paccakkhaṃ viya katvā dassanavacanaṃ. Suidanti sudaṃ, sandhivasena ikāralopo veditabbo. ‘‘Cakkhundriyaṃ, itthindriyaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ (vibha. 219), ‘‘kiṃ sūdha vitta’’ntiādīsu (saṃ. ni. 1.73, 246; su. ni. 183) viya. Ayaṃ panettha atthayojanā – tassa sāriputta bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ idaṃsu hoti. Bhiṃsanakatasminti bhiṃsanakabhāveti attho. Ekassa takārassa lopo daṭṭhabbo. Bhiṃsanakattasmintiyeva vā pāṭho. ‘‘Bhiṃsanakatāya’’ iti vā vattabbe liṅgavipallāso kato. Nimittatthe cetaṃ bhummavacanaṃ, tasmā evaṃ sambandho veditabbo – bhiṃsanakabhāve idaṃsu hoti, bhiṃsanakabhāvanimittaṃ bhiṃsanakabhāvahetu bhiṃsanakabhāvapaccayā idaṃsu hoti. Yo koci avītarāgo taṃ vanasaṇḍaṃ pavisati, yebhuyyena lomāni haṃsantīti bahutarāni lomāni haṃsanti uddhaṃ mukhāni sūcisadisāni kaṇṭakasadisāni ca hutvā tiṭṭhanti, appāni na haṃsanti. Bahutarānaṃ vā sattānaṃ haṃsanti. Appakānaṃ atisūrapurisānaṃ na haṃsanti.
ឥទានិ អយំ ខោ, សារិបុត្ត, ហេតូតិអាទិ និគមនំ។ យញ្ចេត្ថ អន្តរន្តរា ន វុត្តំ, តំ ឧត្តានត្ថមេវ។ តស្មា បាឡិក្កមេនេវ វេទិតព្ពំ។ យំ បន វុត្តំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសីតិ, តំ បុរិសយុគវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ។ វស្សគណនាយ ហិ វិបស្សិស្ស ភគវតោ អសីតិវស្សសហស្សានិ អាយុ, សម្មុខសាវកានម្បិស្ស តត្តកមេវ។ ឯវមស្ស យ្វាយំ សព្ពបច្ឆិមកោ សាវកោ, តេន សហ ឃដេត្វា សតសហស្សំ សដ្ឋិមត្តានិ ច វស្សសហស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ អដ្ឋាសិ។ បុរិសយុគវសេន បន យុគបរម្បរាយ អាគន្ត្វា ទ្វេយេវ បុរិសយុគានិ អដ្ឋាសិ។ តស្មា ន ចិរដ្ឋិតិកន្តិ វុត្តំ។ សិខិស្ស បន ភគវតោ សត្តតិវស្សសហស្សានិ អាយុ។ សម្មុខសាវកានម្បិស្ស តត្តកមេវ។ វេស្សភុស្ស ភគវតោ សដ្ឋិវស្សសហស្សានិ អាយុ។ សម្មុខសាវកានម្បិស្ស តត្តកមេវ។ ឯវំ តេសម្បិ យេ សព្ពបច្ឆិមកា សាវកា តេហិ សហ ឃដេត្វា សតសហស្សតោ ឧទ្ធំ ចត្តាលីសមត្តានិ វីសតិមត្តានិ ច វស្សសហស្សានិ ព្រហ្មចរិយំ អដ្ឋាសិ។ បុរិសយុគវសេន បន យុគបរម្បរាយ អាគន្ត្វា ទ្វេ ទ្វេយេវ បុរិសយុគានិ អដ្ឋាសិ។ តស្មា ន ចិរដ្ឋិតិកន្តិ វុត្តំ។
Idāni ayaṃ kho, sāriputta, hetūtiādi nigamanaṃ. Yañcettha antarantarā na vuttaṃ, taṃ uttānatthameva. Tasmā pāḷikkameneva veditabbaṃ. Yaṃ pana vuttaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosīti, taṃ purisayugavasena vuttanti veditabbaṃ. Vassagaṇanāya hi vipassissa bhagavato asītivassasahassāni āyu, sammukhasāvakānampissa tattakameva. Evamassa yvāyaṃ sabbapacchimako sāvako, tena saha ghaṭetvā satasahassaṃ saṭṭhimattāni ca vassasahassāni brahmacariyaṃ aṭṭhāsi. Purisayugavasena pana yugaparamparāya āgantvā dveyeva purisayugāni aṭṭhāsi. Tasmā na ciraṭṭhitikanti vuttaṃ. Sikhissa pana bhagavato sattativassasahassāni āyu. Sammukhasāvakānampissa tattakameva. Vessabhussa bhagavato saṭṭhivassasahassāni āyu. Sammukhasāvakānampissa tattakameva. Evaṃ tesampi ye sabbapacchimakā sāvakā tehi saha ghaṭetvā satasahassato uddhaṃ cattālīsamattāni vīsatimattāni ca vassasahassāni brahmacariyaṃ aṭṭhāsi. Purisayugavasena pana yugaparamparāya āgantvā dve dveyeva purisayugāni aṭṭhāsi. Tasmā na ciraṭṭhitikanti vuttaṃ.
២០. ឯវំ អាយស្មា សារិបុត្តោ តិណ្ណំ ពុទ្ធានំ ព្រហ្មចរិយស្ស ន ចិរដ្ឋិតិការណំ សុត្វា ឥតរេសំ តិណ្ណំ ព្រហ្មចរិយស្ស ចិរដ្ឋិតិការណំ សោតុកាមោ បុន ភគវន្តំ ‘‘កោ បន ភន្តេ ហេតូ’’តិ អាទិនា នយេន បុច្ឆិ។ ភគវាបិស្ស ព្យាកាសិ។ តំ សព្ពំ វុត្តបដិបក្ខវសេន វេទិតព្ពំ។ ចិរដ្ឋិតិកភាវេបិ ចេត្ថ តេសំ ពុទ្ធានំ អាយុបរិមាណតោបិ បុរិសយុគតោបិ ឧភយថា ចិរដ្ឋិតិកតា វេទិតព្ពា។ កកុសន្ធស្ស ហិ ភគវតោ ចត្តាលីសវស្សសហស្សានិ អាយុ, កោណាគមនស្ស ភគវតោ តិំសវស្សសហស្សានិ, កស្សបស្ស ភគវតោ វីសតិវស្សសហស្សានិ; សម្មុខសាវកានម្បិ នេសំ តត្តកមេវ។ ពហូនិ ច នេសំ សាវកយុគានិ បរម្បរាយ ព្រហ្មចរិយំ បវត្តេសុំ។ ឯវំ តេសំ អាយុបរិមាណតោបិ សាវកយុគតោបិ ឧភយថា ព្រហ្មចរិយំ ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសិ។
20. Evaṃ āyasmā sāriputto tiṇṇaṃ buddhānaṃ brahmacariyassa na ciraṭṭhitikāraṇaṃ sutvā itaresaṃ tiṇṇaṃ brahmacariyassa ciraṭṭhitikāraṇaṃ sotukāmo puna bhagavantaṃ ‘‘ko pana bhante hetū’’ti ādinā nayena pucchi. Bhagavāpissa byākāsi. Taṃ sabbaṃ vuttapaṭipakkhavasena veditabbaṃ. Ciraṭṭhitikabhāvepi cettha tesaṃ buddhānaṃ āyuparimāṇatopi purisayugatopi ubhayathā ciraṭṭhitikatā veditabbā. Kakusandhassa hi bhagavato cattālīsavassasahassāni āyu, koṇāgamanassa bhagavato tiṃsavassasahassāni, kassapassa bhagavato vīsativassasahassāni; sammukhasāvakānampi nesaṃ tattakameva. Bahūni ca nesaṃ sāvakayugāni paramparāya brahmacariyaṃ pavattesuṃ. Evaṃ tesaṃ āyuparimāṇatopi sāvakayugatopi ubhayathā brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosi.
អម្ហាកំ បន ភគវតោ កស្សបស្ស ភគវតោ ឧបឌ្ឍាយុកប្បមាណេ ទសវស្សសហស្សាយុកកាលេ ឧប្បជ្ជិតព្ពំ សិយា។ តំ អសម្ភុណន្តេន បញ្ចវស្សសហស្សាយុកកាលេ, ឯកវស្សសហស្សាយុកកាលេ, បញ្ចវស្សសតាយុកកាលេបិ វា ឧប្បជ្ជិតព្ពំ សិយា។ យស្មា បនស្ស ពុទ្ធត្តការកេ ធម្មេ ឯសន្តស្ស បរិយេសន្តស្ស ញាណំ បរិបាចេន្តស្ស គព្ភំ គណ្ហាបេន្តស្ស វស្សសតាយុកកាលេ ញាណំ បរិបាកមគមាសិ។ តស្មា អតិបរិត្តាយុកកាលេ ឧប្បន្នោ។ តេនស្ស សាវកបរម្បរាវសេន ចិរដ្ឋិតិកម្បិ ព្រហ្មចរិយំ អាយុបរិមាណវសេន វស្សគណនាយ នចិរដ្ឋិតិកមេវាតិ វត្តុំ វដ្ដតិ។
Amhākaṃ pana bhagavato kassapassa bhagavato upaḍḍhāyukappamāṇe dasavassasahassāyukakāle uppajjitabbaṃ siyā. Taṃ asambhuṇantena pañcavassasahassāyukakāle, ekavassasahassāyukakāle, pañcavassasatāyukakālepi vā uppajjitabbaṃ siyā. Yasmā panassa buddhattakārake dhamme esantassa pariyesantassa ñāṇaṃ paripācentassa gabbhaṃ gaṇhāpentassa vassasatāyukakāle ñāṇaṃ paripākamagamāsi. Tasmā atiparittāyukakāle uppanno. Tenassa sāvakaparamparāvasena ciraṭṭhitikampi brahmacariyaṃ āyuparimāṇavasena vassagaṇanāya naciraṭṭhitikamevāti vattuṃ vaṭṭati.
២១. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោតិ កោ អនុសន្ធិ? ឯវំ តិណ្ណំ ពុទ្ធានំ ព្រហ្មចរិយស្ស ចិរដ្ឋិតិការណំ សុត្វា សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយេវ ចិរដ្ឋិតិកភាវហេតូតិ និដ្ឋំ គន្ត្វា ភគវតោបិ ព្រហ្មចរិយស្ស ចិរដ្ឋិតិកភាវំ ឥច្ឆន្តោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិំ យាចិ។ តស្សា យាចនវិធិទស្សនត្ថមេតំ វុត្តំ – អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ឧដ្ឋាយាសនា …បេ.… ចិរដ្ឋិតិកន្តិ។ តត្ថ អទ្ធនិយន្តិ អទ្ធានក្ខមំ; ទីឃកាលិកន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ។
21.Atha kho āyasmā sāriputtoti ko anusandhi? Evaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ brahmacariyassa ciraṭṭhitikāraṇaṃ sutvā sikkhāpadapaññattiyeva ciraṭṭhitikabhāvahetūti niṭṭhaṃ gantvā bhagavatopi brahmacariyassa ciraṭṭhitikabhāvaṃ icchanto āyasmā sāriputto bhagavantaṃ sikkhāpadapaññattiṃ yāci. Tassā yācanavidhidassanatthametaṃ vuttaṃ – atha kho āyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā …pe… ciraṭṭhitikanti. Tattha addhaniyanti addhānakkhamaṃ; dīghakālikanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ uttānatthameva.
អថស្ស ភគវា ‘‘ន តាវាយំ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិកាលោ’’តិ បកាសេន្តោ ‘‘អាគមេហិ ត្វំ សារិបុត្តា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ អាគមេហិ ត្វន្តិ តិដ្ឋ តាវ ត្វំ; អធិវាសេហិ តាវ ត្វន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ អាទរត្ថវសេនេវេត្ថ ទ្វិក្ខត្តុំ វុត្តំ។ ឯតេន ភគវា សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយា សាវកានំ វិសយភាវំ បដិក្ខិបិត្វា ‘‘ពុទ្ធវិសយោវ សិក្ខាបទបញ្ញត្តី’’តិ អាវិករោន្តោ ‘‘តថាគតោ វា’’តិអាទិមាហ។ ឯត្ថ ច តត្ថាតិ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយាចនាបេក្ខំ ភុម្មវចនំ។ តត្រាយំ យោជនា – យំ វុត្តំ ‘‘សិក្ខាបទំ បញ្ញបេយ្យា’’តិ, តត្ថ តស្សា សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយា តថាគតោយេវ កាលំ ជានិស្សតីតិ។ ឯវំ វត្វា អកាលំ តាវ ទស្សេតុំ ‘‘ន តាវ សារិបុត្តា’’តិអាទិមាហ។
Athassa bhagavā ‘‘na tāvāyaṃ sikkhāpadapaññattikālo’’ti pakāsento ‘‘āgamehi tvaṃ sāriputtā’’tiādimāha. Tattha āgamehi tvanti tiṭṭha tāva tvaṃ; adhivāsehi tāva tvanti vuttaṃ hoti. Ādaratthavasenevettha dvikkhattuṃ vuttaṃ. Etena bhagavā sikkhāpadapaññattiyā sāvakānaṃ visayabhāvaṃ paṭikkhipitvā ‘‘buddhavisayova sikkhāpadapaññattī’’ti āvikaronto ‘‘tathāgato vā’’tiādimāha. Ettha ca tatthāti sikkhāpadapaññattiyācanāpekkhaṃ bhummavacanaṃ. Tatrāyaṃ yojanā – yaṃ vuttaṃ ‘‘sikkhāpadaṃ paññapeyyā’’ti, tattha tassā sikkhāpadapaññattiyā tathāgatoyeva kālaṃ jānissatīti. Evaṃ vatvā akālaṃ tāva dassetuṃ ‘‘na tāva sāriputtā’’tiādimāha.
តត្ថ អាសវា តិដ្ឋន្តិ ឯតេសូតិ អាសវដ្ឋានីយា។ យេសុ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកា ទុក្ខាសវា កិលេសាសវា ច បរូបវាទវិប្បដិសារវធពន្ធនាទយោ ចេវ អបាយទុក្ខវិសេសភូតា ច អាសវា តិដ្ឋន្តិយេវ, យស្មា នេសំ តេ ការណំ ហោន្តីតិ អត្ថោ។ តេ អាសវដ្ឋានីយា វីតិក្កមធម្មា យាវ ន សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, ន តាវ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតីតិ អយមេត្ថ យោជនា។ យទិ ហិ បញ្ញបេយ្យ, បរូបវាទា បរូបារម្ភា គរហទោសា ន បរិមុច្ចេយ្យ។
Tattha āsavā tiṭṭhanti etesūti āsavaṭṭhānīyā. Yesu diṭṭhadhammikasamparāyikā dukkhāsavā kilesāsavā ca parūpavādavippaṭisāravadhabandhanādayo ceva apāyadukkhavisesabhūtā ca āsavā tiṭṭhantiyeva, yasmā nesaṃ te kāraṇaṃ hontīti attho. Te āsavaṭṭhānīyā vītikkamadhammā yāva na saṅghe pātubhavanti, na tāva satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetīti ayamettha yojanā. Yadi hi paññapeyya, parūpavādā parūpārambhā garahadosā na parimucceyya.
កថំ? បញ្ញបេន្តេន ហិ ‘‘យោ បន ភិក្ខុ មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវេយ្យា’’តិអាទិ សព្ពំ បញ្ញបេតព្ពំ ភវេយ្យ។ អទិស្វាវ វីតិក្កមទោសំ ឥមំ បញ្ញត្តិំ ញត្វា បរេ ឯវំ ឧបវាទញ្ច ឧបារម្ភញ្ច គរហញ្ច បវត្តេយ្យុំ – ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណោ គោតមោ ភិក្ខុសង្ឃោ មេ អន្វាយិកោ វចនករោតិ ឯត្តាវតា សិក្ខាបទេហិ បលិវេឋេស្សតិ, បារាជិកំ បញ្ញបេស្សតិ? ននុ ឥមេ កុលបុត្តា មហន្តំ ភោគក្ខន្ធំ មហន្តញ្ច ញាតិបរិវដ្ដំ ហត្ថគតានិ ច រជ្ជានិបិ បហាយ បព្ពជិតា, ឃាសច្ឆាទនបរមតាយ សន្តុដ្ឋា, សិក្ខាយ តិព្ពគារវា, កាយេ ច ជីវិតេ ច និរបេក្ខា វិហរន្តិ។ តេសុ នាម កោ លោកាមិសភូតំ មេថុនំ វា បដិសេវិស្សតិ, បរភណ្ឌំ វា ហរិស្សតិ, បរស្ស វា ឥដ្ឋំ កន្តំ អតិមធុរំ ជីវិតំ ឧបច្ឆិន្ទិស្សតិ, អភូតគុណកថាយ វា ជីវិតំ កប្បេស្សតិ! ននុ បារាជិកេ អបញ្ញត្តេបិ បព្ពជ្ជាសង្ខេបេនេវេតំ បាកដំ កត’’ន្តិ។ តថាគតស្ស ច ថាមញ្ច ពលញ្ច សត្តា ន ជានេយ្យុំ។ បញ្ញត្តម្បិ សិក្ខាបទំ កុប្បេយ្យ, ន យថាឋានេ តិដ្ឋេយ្យ។ សេយ្យថាបិ នាម អកុសលោ វេជ្ជោ កញ្ចិ អនុប្បន្នគណ្ឌំ បុរិសំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘ឯហិ ភោ បុរិស, ឥមស្មិំ តេ សរីរប្បទេសេ មហាគណ្ឌោ ឧប្បជ្ជិត្វា អនយព្យសនំ បាបេស្សតិ, បដិកច្ចេវ នំ តិកិច្ឆាបេហី’’តិ វត្វា ‘‘សាធាចរិយ, ត្វំយេវ នំ តិកិច្ឆស្សូ’’តិ វុត្តោ តស្ស អរោគំ សរីរប្បទេសំ ផាលេត្វា លោហិតំ នីហរិត្វា អាលេបនពន្ធនធោវនាទីហិ តំ បទេសំ សញ្ឆវិំ កត្វា តំ បុរិសំ វទេយ្យ – ‘‘មហារោគោ តេ មយា តិកិច្ឆិតោ, ទេហិ មេ ទេយ្យធម្ម’’ន្តិ។ សោ តំ ‘‘កិមយំ ពាលវេជ្ជោ វទតិ? កតរោ កិរ មេ ឥមិនា រោគោ តិកិច្ឆិតោ? ននុ មេ អយំ ទុក្ខញ្ច ជនេតិ, លោហិតក្ខយញ្ច មំ បាបេតី’’តិ ឯវំ ឧបវទេយ្យ ចេវ ឧបារម្ភេយ្យ ច គរហេយ្យ ច, ន ចស្ស គុណំ ជានេយ្យ។ ឯវមេវ យទិ អនុប្បន្នេ វីតិក្កមទោសេ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេយ្យ, បរូបវាទាទីហិ ច ន បរិមុច្ចេយ្យ, ន ចស្ស ថាមំ វា ពលំ វា សត្តា ជានេយ្យុំ, បញ្ញត្តម្បិ សិក្ខាបទំ កុប្បេយ្យ, ន យថាឋានេ តិដ្ឋេយ្យ។ តស្មា វុត្តំ – ‘‘ន តាវ សារិបុត្ត សត្ថា សាវកានំ…បេ.… បាតុភវន្តី’’តិ។
Kathaṃ? Paññapentena hi ‘‘yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’tiādi sabbaṃ paññapetabbaṃ bhaveyya. Adisvāva vītikkamadosaṃ imaṃ paññattiṃ ñatvā pare evaṃ upavādañca upārambhañca garahañca pavatteyyuṃ – ‘‘kathañhi nāma samaṇo gotamo bhikkhusaṅgho me anvāyiko vacanakaroti ettāvatā sikkhāpadehi paliveṭhessati, pārājikaṃ paññapessati? Nanu ime kulaputtā mahantaṃ bhogakkhandhaṃ mahantañca ñātiparivaṭṭaṃ hatthagatāni ca rajjānipi pahāya pabbajitā, ghāsacchādanaparamatāya santuṭṭhā, sikkhāya tibbagāravā, kāye ca jīvite ca nirapekkhā viharanti. Tesu nāma ko lokāmisabhūtaṃ methunaṃ vā paṭisevissati, parabhaṇḍaṃ vā harissati, parassa vā iṭṭhaṃ kantaṃ atimadhuraṃ jīvitaṃ upacchindissati, abhūtaguṇakathāya vā jīvitaṃ kappessati! Nanu pārājike apaññattepi pabbajjāsaṅkhepenevetaṃ pākaṭaṃ kata’’nti. Tathāgatassa ca thāmañca balañca sattā na jāneyyuṃ. Paññattampi sikkhāpadaṃ kuppeyya, na yathāṭhāne tiṭṭheyya. Seyyathāpi nāma akusalo vejjo kañci anuppannagaṇḍaṃ purisaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi bho purisa, imasmiṃ te sarīrappadese mahāgaṇḍo uppajjitvā anayabyasanaṃ pāpessati, paṭikacceva naṃ tikicchāpehī’’ti vatvā ‘‘sādhācariya, tvaṃyeva naṃ tikicchassū’’ti vutto tassa arogaṃ sarīrappadesaṃ phāletvā lohitaṃ nīharitvā ālepanabandhanadhovanādīhi taṃ padesaṃ sañchaviṃ katvā taṃ purisaṃ vadeyya – ‘‘mahārogo te mayā tikicchito, dehi me deyyadhamma’’nti. So taṃ ‘‘kimayaṃ bālavejjo vadati? Kataro kira me iminā rogo tikicchito? Nanu me ayaṃ dukkhañca janeti, lohitakkhayañca maṃ pāpetī’’ti evaṃ upavadeyya ceva upārambheyya ca garaheyya ca, na cassa guṇaṃ jāneyya. Evameva yadi anuppanne vītikkamadose satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya, parūpavādādīhi ca na parimucceyya, na cassa thāmaṃ vā balaṃ vā sattā jāneyyuṃ, paññattampi sikkhāpadaṃ kuppeyya, na yathāṭhāne tiṭṭheyya. Tasmā vuttaṃ – ‘‘na tāva sāriputta satthā sāvakānaṃ…pe… pātubhavantī’’ti.
ឯវំ អកាលំ ទស្សេត្វា បុន កាលំ ទស្សេតុំ ‘‘យតោ ច ខោ សារិបុត្តា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ យតោតិ យទា; យស្មិំ កាលេតិ វុត្តំ ហោតិ។ សេសំ វុត្តានុសារេនេវ វេទិតព្ពំ។ អយំ វា ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – យស្មិំ សមយេ ‘‘អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា’’តិ សង្ខ្យំ គតា វីតិក្កមទោសា សង្ឃេ បាតុភវន្តិ, តទា សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ, ឧទ្ទិសតិ បាតិមោក្ខំ។ កស្មា? តេសំយេវ ‘‘អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា’’តិ សង្ខ្យំ គតានំ វីតិក្កមទោសានំ បដិឃាតាយ។ ឯវំ បញ្ញបេន្តោ យថា នាម កុសលោ វេជ្ជោ ឧប្បន្នំ គណ្ឌំ ផាលនលេបនពន្ធនធោវនាទីហិ តិកិច្ឆន្តោ រោគំ វូបសមេត្វា សញ្ឆវិំ កត្វា ន ត្វេវ ឧបវាទាទិរហោ ហោតិ, សកេ ច អាចរិយកេ វិទិតានុភាវោ ហុត្វា សក្ការំ បាបុណាតិ; ឯវំ ន ច ឧបវាទាទិរហោ ហោតិ, សកេ ច សព្ពញ្ញុវិសយេ វិទិតានុភាវោ ហុត្វា សក្ការំ បាបុណាតិ។ តញ្ចស្ស សិក្ខាបទំ អកុប្បំ ហោតិ, យថាឋានេ តិដ្ឋតីតិ។
Evaṃ akālaṃ dassetvā puna kālaṃ dassetuṃ ‘‘yato ca kho sāriputtā’’tiādimāha. Tattha yatoti yadā; yasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttānusāreneva veditabbaṃ. Ayaṃ vā hettha saṅkhepattho – yasmiṃ samaye ‘‘āsavaṭṭhānīyā dhammā’’ti saṅkhyaṃ gatā vītikkamadosā saṅghe pātubhavanti, tadā satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti, uddisati pātimokkhaṃ. Kasmā? Tesaṃyeva ‘‘āsavaṭṭhānīyā dhammā’’ti saṅkhyaṃ gatānaṃ vītikkamadosānaṃ paṭighātāya. Evaṃ paññapento yathā nāma kusalo vejjo uppannaṃ gaṇḍaṃ phālanalepanabandhanadhovanādīhi tikicchanto rogaṃ vūpasametvā sañchaviṃ katvā na tveva upavādādiraho hoti, sake ca ācariyake viditānubhāvo hutvā sakkāraṃ pāpuṇāti; evaṃ na ca upavādādiraho hoti, sake ca sabbaññuvisaye viditānubhāvo hutvā sakkāraṃ pāpuṇāti. Tañcassa sikkhāpadaṃ akuppaṃ hoti, yathāṭhāne tiṭṭhatīti.
ឯវំ អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ អនុប្បត្តិំ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយា អកាលំ ឧប្បត្តិញ្ច កាលន្តិ វត្វា ឥទានិ តេសំ ធម្មានំ អនុប្បត្តិកាលញ្ច ឧប្បត្តិកាលញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘ន តាវ សារិបុត្ត ឥធេកច្ចេ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ ឧត្តានត្ថានិ បទានិ បាឡិវសេនេវ វេទិតព្ពានិ។ អយំ បន អនុត្តានបទវណ្ណនា – រត្តិយោ ជានន្តីតិ រត្តញ្ញូ, អត្តនោ បព្ពជិតទិវសតោ បដ្ឋាយ ពហុកា រត្តិយោ ជានន្តិ, ចិរបព្ពជិតាតិ វុត្តំ ហោតិ។ រត្តញ្ញូហិ មហត្តំ រត្តញ្ញុមហត្តំ; ចិរបព្ពជិតេហិ មហន្តភាវន្តិ អត្ថោ។ តត្រ រត្តញ្ញុមហត្តំ បត្តេ សង្ឃេ ឧបសេនំ វង្គន្តបុត្តំ អារព្ភ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តន្តិ វេទិតព្ពំ។ សោ ហាយស្មា ឩនទសវស្សេ ភិក្ខូ ឧបសម្បាទេន្តេ ទិស្វា ឯកវស្សោ សទ្ធិវិហារិកំ ឧបសម្បាទេសិ។ អថ ភគវា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ , ឩនទសវស្សេន ឧបសម្បាទេតព្ពោ។ យោ ឧបសម្បាទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ៧៥)។ ឯវំ បញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ បុន ភិក្ខូ ‘‘ទសវស្សាម្ហ ទសវស្សាម្ហា’’តិ ពាលា អព្យត្តា ឧបសម្បាទេន្តិ។ អថ ភគវា អបរម្បិ សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ពាលេន អព្យត្តេន ឧបសម្បាទេតព្ពោ។ យោ ឧបសម្បាទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន ទសវស្សេន វា អតិរេកទសវស្សេន វា ឧបសម្បាទេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៧៦) រត្តញ្ញុមហត្តំ បត្តកាលេ ទ្វេ សិក្ខាបទានិ បញ្ញត្តានិ។
Evaṃ āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ anuppattiṃ sikkhāpadapaññattiyā akālaṃ uppattiñca kālanti vatvā idāni tesaṃ dhammānaṃ anuppattikālañca uppattikālañca dassetuṃ ‘‘na tāva sāriputta idhekacce’’tiādimāha. Tattha uttānatthāni padāni pāḷivaseneva veditabbāni. Ayaṃ pana anuttānapadavaṇṇanā – rattiyo jānantīti rattaññū, attano pabbajitadivasato paṭṭhāya bahukā rattiyo jānanti, cirapabbajitāti vuttaṃ hoti. Rattaññūhi mahattaṃ rattaññumahattaṃ; cirapabbajitehi mahantabhāvanti attho. Tatra rattaññumahattaṃ patte saṅghe upasenaṃ vaṅgantaputtaṃ ārabbha sikkhāpadaṃ paññattanti veditabbaṃ. So hāyasmā ūnadasavasse bhikkhū upasampādente disvā ekavasso saddhivihārikaṃ upasampādesi. Atha bhagavā sikkhāpadaṃ paññapesi – ‘‘na, bhikkhave , ūnadasavassena upasampādetabbo. Yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 75). Evaṃ paññatte sikkhāpade puna bhikkhū ‘‘dasavassāmha dasavassāmhā’’ti bālā abyattā upasampādenti. Atha bhagavā aparampi sikkhāpadaṃ paññāpesi – ‘‘na, bhikkhave, bālena abyattena upasampādetabbo. Yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetu’’nti (mahāva. 76) rattaññumahattaṃ pattakāle dve sikkhāpadāni paññattāni.
វេបុល្លមហត្តន្តិ វិបុលភាវេន មហត្តំ។ សង្ឃោ ហិ យាវ ន ថេរនវមជ្ឈិមានំ វសេន វេបុល្លមហត្តំ បត្តោ ហោតិ, តាវ សេនាសនានិ បហោន្តិ។ សាសនេ ឯកច្ចេ អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា ន ឧប្បជ្ជន្តិ។ វេបុល្លមហត្តំ បន បត្តេ តេ ឧប្បជ្ជន្តិ។ អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ។ តត្ថ វេបុល្លមហត្តំ បត្តេ សង្ឃេ បញ្ញត្តសិក្ខាបទានិ ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អនុបសម្បន្នេន ឧត្តរិ ទិរត្តតិរត្តំ សហសេយ្យំ កប្បេយ្យ, បាចិត្តិយំ’’ (បាចិ. ៥១); ‘‘យា បន ភិក្ខុនី អនុវស្សំ វុដ្ឋាបេយ្យ, បាចិត្តិយំ’’ (បាចិ. ១១៧១); ‘‘យា បន ភិក្ខុនី ឯកំ វស្សំ ទ្វេ វុដ្ឋាបេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ១១៧៥) ឥមិនា នយេន វេទិតព្ពានិ។
Vepullamahattanti vipulabhāvena mahattaṃ. Saṅgho hi yāva na theranavamajjhimānaṃ vasena vepullamahattaṃ patto hoti, tāva senāsanāni pahonti. Sāsane ekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā na uppajjanti. Vepullamahattaṃ pana patte te uppajjanti. Atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti. Tattha vepullamahattaṃ patte saṅghe paññattasikkhāpadāni ‘‘yo pana bhikkhu anupasampannena uttari dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ’’ (pāci. 51); ‘‘yā pana bhikkhunī anuvassaṃ vuṭṭhāpeyya, pācittiyaṃ’’ (pāci. 1171); ‘‘yā pana bhikkhunī ekaṃ vassaṃ dve vuṭṭhāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 1175) iminā nayena veditabbāni.
លាភគ្គមហត្តន្តិ លាភស្ស អគ្គមហត្តំ; យោ លាភស្ស អគ្គោ ឧត្តមោ មហន្តភាវោ, តំ បត្តោ ហោតីតិ អត្ថោ។ លាភេន វា អគ្គមហត្តម្បិ, លាភេន សេដ្ឋត្តញ្ច មហន្តត្តញ្ច បត្តោតិ អត្ថោ។ សង្ឃោ ហិ យាវ ន លាភគ្គមហត្តំ បត្តោ ហោតិ, តាវ ន លាភំ បដិច្ច អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ។ បត្តេ បន ឧប្បជ្ជន្តិ, អថ សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតិ – ‘‘យោ បន ភិក្ខុ អចេលកស្ស វា បរិព្ពាជកស្ស វា បរិព្ពាជិកាយ វា សហត្ថា ខាទនីយំ វា ភោជនីយំ វា ទទេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ២៧០)។ ឥទញ្ហិ លាភគ្គមហត្តំ បត្តេ សង្ឃេ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ។
Lābhaggamahattanti lābhassa aggamahattaṃ; yo lābhassa aggo uttamo mahantabhāvo, taṃ patto hotīti attho. Lābhena vā aggamahattampi, lābhena seṭṭhattañca mahantattañca pattoti attho. Saṅgho hi yāva na lābhaggamahattaṃ patto hoti, tāva na lābhaṃ paṭicca āsavaṭṭhānīyā dhammā uppajjanti. Patte pana uppajjanti, atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti – ‘‘yo pana bhikkhu acelakassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā sahatthā khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā dadeyya, pācittiya’’nti (pāci. 270). Idañhi lābhaggamahattaṃ patte saṅghe sikkhāpadaṃ paññattaṃ.
ពាហុសច្ចមហត្តន្តិ ពាហុសច្ចស្ស មហន្តភាវំ។ សង្ឃោ ហិ យាវ ន ពាហុសច្ចមហត្តំ បត្តោ ហោតិ, តាវ ន អាសវដ្ឋានីយា ធម្មា ឧប្បជ្ជន្តិ។ ពាហុសច្ចមហត្តំ បត្តេ បន យស្មា ឯកម្បិ និកាយំ, ទ្វេបិ…បេ.… បញ្ចបិ និកាយេ ឧគ្គហេត្វា អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជមានា បុគ្គលា រសេន រសំ សំសន្ទិត្វា ឧទ្ធម្មំ ឧព្ពិនយំ សត្ថុសាសនំ ទីបេន្តិ។ អថ សត្ថា ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ឯវំ វទេយ្យ – តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ…បេ.… សមណុទ្ទេសោបិ ចេ ឯវំ វទេយ្យា’’តិអាទិនា (បាចិ. ៤១៨) នយេន សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតីតិ។
Bāhusaccamahattanti bāhusaccassa mahantabhāvaṃ. Saṅgho hi yāva na bāhusaccamahattaṃ patto hoti, tāva na āsavaṭṭhānīyā dhammā uppajjanti. Bāhusaccamahattaṃ patte pana yasmā ekampi nikāyaṃ, dvepi…pe… pañcapi nikāye uggahetvā ayoniso ummujjamānā puggalā rasena rasaṃ saṃsanditvā uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ dīpenti. Atha satthā ‘‘yo pana bhikkhu evaṃ vadeyya – tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi…pe… samaṇuddesopi ce evaṃ vadeyyā’’tiādinā (pāci. 418) nayena sikkhāpadaṃ paññapetīti.
ឯវំ ភគវា អាសវដ្ឋានីយានំ ធម្មានំ អនុប្បត្តិកាលញ្ច ឧប្បត្តិកាលញ្ច ទស្សេត្វា តស្មិំ សមយេ សព្ពសោបិ តេសំ អភាវំ ទស្សេន្តោ ‘‘និរព្ពុទោ ហិ សារិបុត្តា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ និរព្ពុទោតិ អព្ពុទវិរហិតោ; អព្ពុទា វុច្ចន្តិ ចោរា, និច្ចោរោតិ អត្ថោ។ ចោរាតិ ច ឥមស្មិំ អត្ថេ ទុស្សីលាវ អធិប្បេតា។ តេ ហិ អស្សមណាវ ហុត្វា សមណបដិញ្ញតាយ បរេសំ បច្ចយេ ចោរេន្តិ។ តស្មា និរព្ពុទោតិ និច្ចោរោ, និទ្ទុស្សីលោតិ វុត្តំ ហោតិ។ និរាទីនវោតិ និរុបទ្ទវោ និរុបសគ្គោ; ទុស្សីលាទីនវរហិតោយេវាតិ វុត្តំ ហោតិ។ អបគតកាឡកោតិ កាឡកា វុច្ចន្តិ ទុស្សីលាយេវ; តេ ហិ សុវណ្ណវណ្ណាបិ សមានា កាឡកធម្មយោគា កាឡកាត្វេវ វេទិតព្ពា។ តេសំ អភាវា អបគតកាឡកោ ។ អបហតកាឡកោតិបិ បាឋោ។ សុទ្ធោតិ អបគតកាឡកត្តាយេវ សុទ្ធោ បរិយោទាតោ បភស្សរោ។ សារេ បតិដ្ឋិតោតិ សារោ វុច្ចន្តិ សីល-សមាធិ-បញ្ញាវិមុត្តិ-វិមុត្តិញាណទស្សនគុណា, តស្មិំ សារេ បតិដ្ឋិតត្តា សារេ បតិដ្ឋិតោ។
Evaṃ bhagavā āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ anuppattikālañca uppattikālañca dassetvā tasmiṃ samaye sabbasopi tesaṃ abhāvaṃ dassento ‘‘nirabbudo hi sāriputtā’’tiādimāha. Tattha nirabbudoti abbudavirahito; abbudā vuccanti corā, niccoroti attho. Corāti ca imasmiṃ atthe dussīlāva adhippetā. Te hi assamaṇāva hutvā samaṇapaṭiññatāya paresaṃ paccaye corenti. Tasmā nirabbudoti niccoro, niddussīloti vuttaṃ hoti. Nirādīnavoti nirupaddavo nirupasaggo; dussīlādīnavarahitoyevāti vuttaṃ hoti. Apagatakāḷakoti kāḷakā vuccanti dussīlāyeva; te hi suvaṇṇavaṇṇāpi samānā kāḷakadhammayogā kāḷakātveva veditabbā. Tesaṃ abhāvā apagatakāḷako . Apahatakāḷakotipi pāṭho. Suddhoti apagatakāḷakattāyeva suddho pariyodāto pabhassaro. Sāre patiṭṭhitoti sāro vuccanti sīla-samādhi-paññāvimutti-vimuttiñāṇadassanaguṇā, tasmiṃ sāre patiṭṭhitattā sāre patiṭṭhito.
ឯវំ សារេ បតិដ្ឋិតភាវំ វត្វា បុន សោ ចស្ស សារេ បតិដ្ឋិតភាវោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ ទស្សេន្តោ ឥមេសញ្ហិ សារិបុត្តាតិ អាទិមាហ។ តត្រាយំ សង្ខេបវណ្ណនា – យានិមានិ វេរញ្ជាយំ វស្សាវាសំ ឧបគតានិ បញ្ច ភិក្ខុសតានិ, ឥមេសំ យោ គុណវសេន បច្ឆិមកោ សព្ពបរិត្តគុណោ ភិក្ខុ, សោ សោតាបន្នោ។ សោតាបន្នោតិ សោតំ អាបន្នោ; សោតោតិ ច មគ្គស្សេតំ អធិវចនំ។ សោតាបន្នោតិ តេន សមន្នាគតស្ស បុគ្គលស្ស។ យថាហ –
Evaṃ sāre patiṭṭhitabhāvaṃ vatvā puna so cassa sāre patiṭṭhitabhāvo evaṃ veditabboti dassento imesañhi sāriputtāti ādimāha. Tatrāyaṃ saṅkhepavaṇṇanā – yānimāni verañjāyaṃ vassāvāsaṃ upagatāni pañca bhikkhusatāni, imesaṃ yo guṇavasena pacchimako sabbaparittaguṇo bhikkhu, so sotāpanno. Sotāpannoti sotaṃ āpanno; sototi ca maggassetaṃ adhivacanaṃ. Sotāpannoti tena samannāgatassa puggalassa. Yathāha –
‘‘សោតោ សោតោតិ ហិទំ, សារិបុត្ត, វុច្ចតិ; កតមោ នុ ខោ, សារិបុត្ត, សោតោតិ? អយមេវ ហិ, ភន្តេ, អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, សេយ្យថិទំ – សម្មាទិដ្ឋិ…បេ.… សម្មាសមាធី’’តិ។ ‘‘សោតាបន្នោ សោតាបន្នោតិ ហិទំ, សារិបុត្ត, វុច្ចតិ; កតមោ នុ ខោ, សារិបុត្ត, សោតាបន្នោ’’តិ? ‘‘យោ ហិ, ភន្តេ, ឥមិនា អរិយេន អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន សមន្នាគតោ, អយំ វុច្ចតិ – សោតាបន្នោ។ សោយមាយស្មា ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោ’’តិ (សំ. និ. ៥.១០០១)។ ឥធ បន មគ្គេន ផលស្ស នាមំ ទិន្នំ។ តស្មា ផលដ្ឋោ ‘‘សោតាបន្នោ’’តិ វេទិតព្ពោ។
‘‘Soto sototi hidaṃ, sāriputta, vuccati; katamo nu kho, sāriputta, sototi? Ayameva hi, bhante, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhī’’ti. ‘‘Sotāpanno sotāpannoti hidaṃ, sāriputta, vuccati; katamo nu kho, sāriputta, sotāpanno’’ti? ‘‘Yo hi, bhante, iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgato, ayaṃ vuccati – sotāpanno. Soyamāyasmā evaṃnāmo evaṃgotto’’ti (saṃ. ni. 5.1001). Idha pana maggena phalassa nāmaṃ dinnaṃ. Tasmā phalaṭṭho ‘‘sotāpanno’’ti veditabbo.
អវិនិបាតធម្មោតិ វិនិបាតេតីតិ វិនិបាតោ; នាស្ស វិនិបាតោ ធម្មោតិ អវិនិបាតធម្មោ, ន អត្តានំ អបាយេសុ វិនិបាតនសភាវោតិ វុត្តំ ហោតិ។ កស្មា? យេ ធម្មា អបាយគមនីយា, តេសំ បរិក្ខយា។ វិនិបតនំ វា វិនិបាតោ, នាស្ស វិនិបាតោ ធម្មោតិ អវិនិបាតធម្មោ, អបាយេសុ វិនិបាតនសភាវោ អស្ស នត្ថីតិ វុត្តំ ហោតិ។ សម្មត្តនិយាមេន មគ្គេន និយតត្តា និយតោ។ សម្ពោធិ បរំ អយនំ បរា គតិ អស្សាតិ សម្ពោធិបរាយណោ។ ឧបរិ មគ្គត្តយំ អវស្សំ សម្បាបកោតិ អត្ថោ។ កស្មា? បដិលទ្ធបឋមមគ្គត្តាតិ។
Avinipātadhammoti vinipātetīti vinipāto; nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo, na attānaṃ apāyesu vinipātanasabhāvoti vuttaṃ hoti. Kasmā? Ye dhammā apāyagamanīyā, tesaṃ parikkhayā. Vinipatanaṃ vā vinipāto, nāssa vinipāto dhammoti avinipātadhammo, apāyesu vinipātanasabhāvo assa natthīti vuttaṃ hoti. Sammattaniyāmena maggena niyatattā niyato. Sambodhi paraṃ ayanaṃ parā gati assāti sambodhiparāyaṇo. Upari maggattayaṃ avassaṃ sampāpakoti attho. Kasmā? Paṭiladdhapaṭhamamaggattāti.
វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថា និដ្ឋិតា។
Vinayapaññattiyācanakathā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / វេរញ្ជកណ្ឌំ • Verañjakaṇḍaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថា • Vinayapaññattiyācanakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថាវណ្ណនា • Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថាវណ្ណនា • Vinayapaññattiyācanakathāvaṇṇanā
