| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថាវណ្ណនា
Vinayapaññattiyācanakathāvaṇṇanā
១៨. វិនយបញ្ញត្តិយា មូលតោ បភុតីតិ បារាជិកាទិគរុកានំ, តទញ្ញេសញ្ច សិក្ខាបទានំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសក្កមេន យេភុយ្យេន អបញ្ញត្តតំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន សព្ពេន សព្ពំ អបញ្ញត្តតាយ។ តេនេវ ថេរោ ភគវន្តំ ‘‘សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេយ្យ ឧទ្ទិសេយ្យ បាតិមោក្ខ’’ន្តិ បាតិមោក្ខុទ្ទេសេន សហ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិំ យាចិ។ ខន្ធកេ ហិ អានន្ទត្ថេរាទីនំ បព្ពជ្ជតោ បុរេតរមេវ រាហុលភទ្ទស្ស បព្ពជ្ជាយ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អននុញ្ញាតោ មាតាបិតូហិ បុត្តោ បព្ពាជេតព្ពោ, យោ បព្ពាជេយ្យ អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (មហាវ. ១០៥) បញ្ញត្តសិក្ខាបទំ ទិស្សតិ។ ឥធេវ អដ្ឋកថាយម្បិ ‘‘សាមម្បិ បចនំ…បេ.… ន វដ្ដតី’’តិ ច, ‘‘រត្តិច្ឆេទោ វស្សច្ឆេទោ វា ន កតោ’’តិ ច វុត្តត្តា បុព្ពេវ សាមបាកាទិបដិក្ខេបោ អត្ថីតិ បញ្ញាយតិ។ ឯវំ កតិបយសិក្ខាបទានំ បញ្ញត្តិសព្ភាវេបិ អបញ្ញត្តបារាជិកាទិកេ សន្ធាយ ‘‘ន តាវ, សារិបុត្ត, សត្ថា សាវកានំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេតី’’តិ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ។ បុថុត្តារម្មណតោ បដិនិវត្តិត្វា សម្មទេវ ឯការម្មណេ ចិត្តេន លីនោ បដិសល្លីនោ នាមាតិ អាហ ‘‘ឯកីភាវំ គតស្សា’’តិ, ចិត្តវិវេកំ គតស្សាតិ អត្ថោ។ ចិរន្តិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។
18.Vinayapaññattiyāmūlato pabhutīti pārājikādigarukānaṃ, tadaññesañca sikkhāpadānaṃ pātimokkhuddesakkamena yebhuyyena apaññattataṃ sandhāya vuttaṃ, na sabbena sabbaṃ apaññattatāya. Teneva thero bhagavantaṃ ‘‘sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya uddiseyya pātimokkha’’nti pātimokkhuddesena saha sikkhāpadapaññattiṃ yāci. Khandhake hi ānandattherādīnaṃ pabbajjato puretarameva rāhulabhaddassa pabbajjāya ‘‘na, bhikkhave, ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo, yo pabbājeyya āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 105) paññattasikkhāpadaṃ dissati. Idheva aṭṭhakathāyampi ‘‘sāmampi pacanaṃ…pe… na vaṭṭatī’’ti ca, ‘‘ratticchedo vassacchedo vā na kato’’ti ca vuttattā pubbeva sāmapākādipaṭikkhepo atthīti paññāyati. Evaṃ katipayasikkhāpadānaṃ paññattisabbhāvepi apaññattapārājikādike sandhāya ‘‘na tāva, sāriputta, satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetī’’ti vuttanti gahetabbaṃ. Puthuttārammaṇato paṭinivattitvā sammadeva ekārammaṇe cittena līno paṭisallīno nāmāti āha ‘‘ekībhāvaṃ gatassā’’ti, cittavivekaṃ gatassāti attho. Ciranti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ.
សោឡសវិធាយ បញ្ញាយាតិ មជ្ឈិមនិកាយេ អនុបទសុត្តន្តទេសនាយំ ‘‘មហាបញ្ញោ, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តោ បុថុបញ្ញោ ហាសបញ្ញោ ជវនបញ្ញោ តិក្ខបញ្ញោ និព្ពេធិកបញ្ញោ’’តិ អាគតា ឆ បញ្ញា ច នវានុបុព្ពវិហារសមាបត្តិបញ្ញា ច អរហត្តមគ្គបញ្ញា ចាតិ ឯវំ សោឡសវិធេន អាគតាយ បញ្ញាយ។ យេសំ ពុទ្ធានំ សាវកា សុទ្ធាវាសេសុ សន្ទិស្សន្តិ, តេយេវ លោកេ បាកដាតិ វិបស្សីអាទយោវ ឥធ ឧទ្ធដា, ន ឥតរេ បុព្ពពុទ្ធា។ តេនេវ អាដានាដិយសុត្តេ (ទី. និ. ៣.២៧៥ អាទយោ) ទេវាបិ អត្តនោ បាកដានំ តេសញ្ញេវ គហណំ អកំសុ, នាញ្ញេសន្តិ វេទិតព្ពំ។
Soḷasavidhāya paññāyāti majjhimanikāye anupadasuttantadesanāyaṃ ‘‘mahāpañño, bhikkhave, sāriputto puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño’’ti āgatā cha paññā ca navānupubbavihārasamāpattipaññā ca arahattamaggapaññā cāti evaṃ soḷasavidhena āgatāya paññāya. Yesaṃ buddhānaṃ sāvakā suddhāvāsesu sandissanti, teyeva loke pākaṭāti vipassīādayova idha uddhaṭā, na itare pubbabuddhā. Teneva āṭānāṭiyasutte (dī. ni. 3.275 ādayo) devāpi attano pākaṭānaṃ tesaññeva gahaṇaṃ akaṃsu, nāññesanti veditabbaṃ.
១៩. កិលាសុនោតិ អប្បោស្សុក្កា បយោជនាភាវេន និរុស្សាហា អហេសុំ, ន អាលសិយេន, តេនាហ ន អាលសិយកិលាសុនោតិអាទិ។ និទ្ទោសតាយាតិ កាយវចីវីតិក្កមសមុដ្ឋាបកទោសាភាវា។ បាណំ ន ហនេ ន ចាទិន្នមាទិយេតិអាទិនា (សុ. និ. ៤០២) ឱវាទសិក្ខាបទានំ វិជ្ជមានត្តា វុត្តំ សត្តាបត្តិក្ខន្ធវសេនាតិអាទិ។ ឆន្នំ ឆន្នំ វស្សានំ ឱសានទិវសំ អបេក្ខិត្វា ‘‘សកិំ សកិ’’ន្តិ វុត្តត្តា តទបេក្ខមេត្ថ សាមិវចនំ។ សកលជម្ពុទីបេ សព្ពោបិ ភិក្ខុសង្ឃោ ឧបោសថំ អកាសីតិ សម្ពន្ធោ។
19.Kilāsunoti appossukkā payojanābhāvena nirussāhā ahesuṃ, na ālasiyena, tenāha na ālasiyakilāsunotiādi. Niddosatāyāti kāyavacīvītikkamasamuṭṭhāpakadosābhāvā. Pāṇaṃ na hane na cādinnamādiyetiādinā (su. ni. 402) ovādasikkhāpadānaṃ vijjamānattā vuttaṃ sattāpattikkhandhavasenātiādi. Channaṃ channaṃ vassānaṃ osānadivasaṃ apekkhitvā ‘‘sakiṃ saki’’nti vuttattā tadapekkhamettha sāmivacanaṃ. Sakalajambudīpe sabbopi bhikkhusaṅgho uposathaṃ akāsīti sambandho.
ខន្តី បរមន្តិអាទីសុ តិតិក្ខាសង្ខាតា ខន្តិ សត្តសង្ខារេហិ និព្ពត្តានិដ្ឋាខមនកិលេសតបនតោ បរមំ តបោ នាម។ វានសង្ខាតាយ តណ្ហាយ និក្ខន្តត្តា និព្ពានំ សព្ពធម្មេហិ បរមំ ឧត្តមន្តិ ពុទ្ធា វទន្តិ។ យថាវុត្តខន្តិយា អភាវេន បាណវធំ វា ឆេទនតាឡនាទិំ វា ករោន្តោ បរូបឃាតី បរស្សហរណបរទារាតិក្កមនាទីហិ មុសាបេសុញ្ញផរុសាទីហិ ច បរំ វិហេឋយន្តោ ច ពាហិតបាបតាយ អភាវេន បព្ពជិតោ វា សមិតបាបតាយ អភាវេន សមណោ វា ន ហោតីតិ អត្ថោ។ សីលសំវរេន សព្ពបាបស្ស អនុប្បាទនំ លោកិយសមាធិវិបស្សនាហិ កុសលស្ស ឧបសម្បាទនំ និប្ផាទនំ សព្ពេហិ មគ្គផលេហិ អត្តនោ ចិត្តស្ស បរិសោធនំ បភស្សរភាវករណំ យំ, តមេតំ ពុទ្ធានំ សាសនំ អនុសិដ្ឋិ។ អនុបវាទោតិ វាចាយ កស្សចិ អនុបវទនំ។ អនុបឃាតោតិ កាយេន កស្សចិ ឧបឃាតាករណំ វុត្តាវសេសេ ច បាតិមោក្ខសង្ខាតេ សីលេ អត្តានំ សំវរណំ។ ភត្តស្មិំ មត្តញ្ញុតាសង្ខាតអាជីវបារិសុទ្ធិបច្ចយសន្និស្សិតសីលសមាយោគោ តម្មុខេន ឥន្ទ្រិយសំវរោ បន្តសេនាសនសង្ខាតំ អរញ្ញវាសំ តម្មុខេន បកាសិតេ ចតុបច្ចយសន្តោសភាវនារាមតាសង្ខាតមហាអរិយវំសេ បតិដ្ឋានញ្ច អធិចិត្តសង្ខាតេ លោកិយលោកុត្តរសមាធិម្ហិ តទុប្បាទនវសេន អាយោគោ អនុយោគោ ច យំ, តមេតំ ពុទ្ធានំ អនុសិដ្ឋីតិ យោជនា។
Khantīparamantiādīsu titikkhāsaṅkhātā khanti sattasaṅkhārehi nibbattāniṭṭhākhamanakilesatapanato paramaṃ tapo nāma. Vānasaṅkhātāya taṇhāya nikkhantattā nibbānaṃ sabbadhammehi paramaṃ uttamanti buddhā vadanti. Yathāvuttakhantiyā abhāvena pāṇavadhaṃ vā chedanatāḷanādiṃ vā karonto parūpaghātī parassaharaṇaparadārātikkamanādīhi musāpesuññapharusādīhi ca paraṃ viheṭhayanto ca bāhitapāpatāya abhāvena pabbajito vā samitapāpatāya abhāvena samaṇo vā na hotīti attho. Sīlasaṃvarena sabbapāpassa anuppādanaṃ lokiyasamādhivipassanāhi kusalassa upasampādanaṃ nipphādanaṃ sabbehi maggaphalehi attano cittassa parisodhanaṃ pabhassarabhāvakaraṇaṃ yaṃ, tametaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ anusiṭṭhi. Anupavādoti vācāya kassaci anupavadanaṃ. Anupaghātoti kāyena kassaci upaghātākaraṇaṃ vuttāvasese ca pātimokkhasaṅkhāte sīle attānaṃ saṃvaraṇaṃ. Bhattasmiṃ mattaññutāsaṅkhātaājīvapārisuddhipaccayasannissitasīlasamāyogo tammukhena indriyasaṃvaro pantasenāsanasaṅkhātaṃ araññavāsaṃ tammukhena pakāsite catupaccayasantosabhāvanārāmatāsaṅkhātamahāariyavaṃse patiṭṭhānañca adhicittasaṅkhāte lokiyalokuttarasamādhimhi taduppādanavasena āyogo anuyogo ca yaṃ, tametaṃ buddhānaṃ anusiṭṭhīti yojanā.
‘‘យាវ សាសនបរិយន្តា’’តិ អាណាបាតិមោក្ខស្ស អភាវតោ វុត្តំ។ បរិនិព្ពានតោ បន ឧទ្ធំ ឱវាទបាតិមោក្ខុទ្ទេសោបិ នត្ថេវ, ពុទ្ធា ឯវ ហិ តំ ឧទ្ទិសន្តិ, ន សាវកា។ បឋមពោធិយន្តិ ពោធិតោ វីសតិវស្សបរិច្ឆិន្នេ កាលេ, អាចរិយធម្មបាលត្ថេរេន បន ‘‘បញ្ចចត្តាលីសាយ វស្សេសុ អាទិតោ បន្នរស វស្សានិ បឋមពោធី’’តិ វុត្តំ, សិក្ខាបទបញ្ញត្តិកអាលតោ បន បភុតិ អាណាបាតិមោក្ខមេវ ឧទ្ទិសន្តីតិ ឥទំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសក្កមេនេវ បរិបុណ្ណំ កត្វា សិក្ខាបទបញ្ញត្តិកាលំ សន្ធាយ វុត្តំ។ អដ្ឋានំ អនវកាសោតិ យថាក្កមំ ហេតុបច្ចយបដិក្ខេបវសេន ការណបដិក្ខេបោ។ យន្តិ យេន ការណេន។ អបរិសុទ្ធាយ បរិសាយាតិ អលជ្ជីបុគ្គលេហិ វោមិស្សតាយ អសុទ្ធាយ បរិសាយ, ន កេវលំ ពុទ្ធានញ្ញេវ អបរិសុទ្ធាយ បរិសាយ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោ អយុត្តោ, អថ ខោ សាវកានម្បិ។ ចោទនាសារណាទិវសេន បន សោធេត្វា សំវាសករណំ សាវកានញ្ញេវ ភារោ, ពុទ្ធា បន សិក្ខាបទានិ បញ្ញបេត្វា ឧបោសថាទិករណវិធានំ សិក្ខាបេត្វា វិស្សជ្ជេន្តិ, ចោទនាសារណាទីនិ ន ករោន្តិ, តេនេវ ភគវា អសុទ្ធាយ បរិសាយ បាតិមោក្ខំ អនុទ្ទិសិត្វា សកលរត្តិំ តុណ្ហីភូតោ និសីទិ។ ភិក្ខូ ច ភគវតោ អធិប្បាយំ ញត្វា អសុទ្ធបុគ្គលំ ពហិ នីហរិំសុ។ តស្មា សាវកានម្បិ អសុទ្ធាយ បរិសាយ ញត្វា ឧបោសថាទិសង្ឃកម្មករណំ ព្រហ្មចរិយន្តរាយករណំ វិនា ន វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ។
‘‘Yāva sāsanapariyantā’’ti āṇāpātimokkhassa abhāvato vuttaṃ. Parinibbānato pana uddhaṃ ovādapātimokkhuddesopi nattheva, buddhā eva hi taṃ uddisanti, na sāvakā. Paṭhamabodhiyanti bodhito vīsativassaparicchinne kāle, ācariyadhammapālattherena pana ‘‘pañcacattālīsāya vassesu ādito pannarasa vassāni paṭhamabodhī’’ti vuttaṃ, sikkhāpadapaññattikaālato pana pabhuti āṇāpātimokkhameva uddisantīti idaṃ pātimokkhuddesakkameneva paripuṇṇaṃ katvā sikkhāpadapaññattikālaṃ sandhāya vuttaṃ. Aṭṭhānaṃ anavakāsoti yathākkamaṃ hetupaccayapaṭikkhepavasena kāraṇapaṭikkhepo. Yanti yena kāraṇena. Aparisuddhāya parisāyāti alajjīpuggalehi vomissatāya asuddhāya parisāya, na kevalaṃ buddhānaññeva aparisuddhāya parisāya pātimokkhuddeso ayutto, atha kho sāvakānampi. Codanāsāraṇādivasena pana sodhetvā saṃvāsakaraṇaṃ sāvakānaññeva bhāro, buddhā pana sikkhāpadāni paññapetvā uposathādikaraṇavidhānaṃ sikkhāpetvā vissajjenti, codanāsāraṇādīni na karonti, teneva bhagavā asuddhāya parisāya pātimokkhaṃ anuddisitvā sakalarattiṃ tuṇhībhūto nisīdi. Bhikkhū ca bhagavato adhippāyaṃ ñatvā asuddhapuggalaṃ bahi nīhariṃsu. Tasmā sāvakānampi asuddhāya parisāya ñatvā uposathādisaṅghakammakaraṇaṃ brahmacariyantarāyakaraṇaṃ vinā na vaṭṭatīti veditabbaṃ.
សម្មុខសាវកានន្តិ ពុទ្ធានំ សម្មុខេ ធរមានកាលេ បព្ពជិតានំ សព្ពន្តិមានំ សាវកានំ។ ឧឡារាតិសយជោតនត្ថំ ‘‘ឧឡារុឡារភោគាទិកុលវសេន វា’’តិ បុន ឧឡារសទ្ទគ្គហណំ កតំ។ អាទិ-សទ្ទេន ឧឡារមជ្ឈត្តអនុឡារាទីនំ គហណំ វេទិតព្ពំ។ តេ បច្ឆិមា សាវកា អន្តរធាបេសុន្តិ សម្ពន្ធោ។
Sammukhasāvakānanti buddhānaṃ sammukhe dharamānakāle pabbajitānaṃ sabbantimānaṃ sāvakānaṃ. Uḷārātisayajotanatthaṃ ‘‘uḷāruḷārabhogādikulavasena vā’’ti puna uḷārasaddaggahaṇaṃ kataṃ. Ādi-saddena uḷāramajjhattaanuḷārādīnaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Te pacchimā sāvakā antaradhāpesunti sambandho.
អបញ្ញត្តេបិ សិក្ខាបទេ យទិ សាវកា សមានជាតិអាទិកា សិយុំ, អត្តនោ កុលានុគតគន្ថំ វិយ ភគវតោ វចនំ ន នាសេយ្យុំ។ យស្មា បន សិក្ខាបទញ្ច ន បញ្ញត្តំ, ឥមេ ច ភិក្ខូ ន សមានជាតិអាទិកា, តស្មា វិនាសេសុន្តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ យស្មា ឯកនាមា…បេ.… តស្មា អញ្ញមញ្ញំ វិហេឋេន្តាតិអាទិ វុត្តំ។ ចិរដ្ឋិតិកវារេ បន សាវកានំ នានាជច្ចាទិភាវេ សមានេបិ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយា បរិបុណ្ណតាយ សាសនស្ស ចិរប្បវត្តិ វេទិតព្ពា។ យទិ ឯវំ កស្មា សព្ពេបិ ពុទ្ធា សិក្ខាបទានិ ន បញ្ញបេន្តីតិ? យស្មា ច សាសនស្ស ចិរប្បវត្តិយា ន កេវលំ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយេវ ហេតុ, អថ ខោ អាយតិំ ធម្មវិនយំ គហេត្វា សាវកេហិ វិនេតព្ពបុគ្គលានំ សម្ភវោបិ, តស្មា តេសំ សម្ភវេ សតិ ពុទ្ធា សិក្ខាបទំ បញ្ញបេន្តិ, នាសតីតិ បរិបុណ្ណាបញ្ញត្តិយេវ វេនេយ្យសម្ភវស្សាបិ សូចនតោ សាសនស្ស ចិរប្បវត្តិយា ហេតុ វុត្តាតិ វេទិតព្ពា។ បាឡិយំ សហស្សំ ភិក្ខុសង្ឃំ…បេ.… ឱវទតីតិ ឯត្ថ សហស្សសង្ខ្យាបរិច្ឆិន្នោ សង្ឃោ សហស្សោ សហស្សិលោកធាតូតិអាទីសុ (ទី. និ. ២.១៨) វិយ។ តំ សហស្សំ ភិក្ខុសង្ឃន្តិ យោជនា។ សហស្សសទ្ទស្ស ឯកវចនន្តតាយ ‘‘ភិក្ខុសហស្សស្សា’’តិ វត្វា អវយវាបេក្ខាយ ‘‘ឱវទិយមានាន’’ន្តិ ពហុវចននិទ្ទេសោ កតោតិ ទដ្ឋព្ពោ។
Apaññattepi sikkhāpade yadi sāvakā samānajātiādikā siyuṃ, attano kulānugataganthaṃ viya bhagavato vacanaṃ na nāseyyuṃ. Yasmā pana sikkhāpadañca na paññattaṃ, ime ca bhikkhū na samānajātiādikā, tasmā vināsesunti imamatthaṃ dassetuṃ yasmā ekanāmā…pe… tasmā aññamaññaṃ viheṭhentātiādi vuttaṃ. Ciraṭṭhitikavāre pana sāvakānaṃ nānājaccādibhāve samānepi sikkhāpadapaññattiyā paripuṇṇatāya sāsanassa cirappavatti veditabbā. Yadi evaṃ kasmā sabbepi buddhā sikkhāpadāni na paññapentīti? Yasmā ca sāsanassa cirappavattiyā na kevalaṃ sikkhāpadapaññattiyeva hetu, atha kho āyatiṃ dhammavinayaṃ gahetvā sāvakehi vinetabbapuggalānaṃ sambhavopi, tasmā tesaṃ sambhave sati buddhā sikkhāpadaṃ paññapenti, nāsatīti paripuṇṇāpaññattiyeva veneyyasambhavassāpi sūcanato sāsanassa cirappavattiyā hetu vuttāti veditabbā. Pāḷiyaṃ sahassaṃ bhikkhusaṅghaṃ…pe… ovadatīti ettha sahassasaṅkhyāparicchinno saṅgho sahasso sahassilokadhātūtiādīsu (dī. ni. 2.18) viya. Taṃ sahassaṃ bhikkhusaṅghanti yojanā. Sahassasaddassa ekavacanantatāya ‘‘bhikkhusahassassā’’ti vatvā avayavāpekkhāya ‘‘ovadiyamānāna’’nti bahuvacananiddeso katoti daṭṭhabbo.
អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តានិ វិមុច្ចិំសូតិ ឯត្ថ អាសវេហីតិ កត្តុអត្ថេ ករណវចនំ។ ចិត្តានីតិ បច្ចត្តពហុវចនំ។ វិមុច្ចិំសូតិ កម្មសាធនំ។ តស្មា អាសវេហិ កត្តុភូតេហិ អនុបាទាយ អារម្មណករណវសេន អគ្គហេត្វា ចិត្តានិ វិមោចិតានីតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ គហេតព្ពោតិ អាហ តេសញ្ហិ ចិត្តានីតិអាទិ។ យេហិ អាសវេហីតិ ឯត្ថាបិ កត្តុអត្ថេ ឯវ ករណវចនំ។ វិមុច្ចិំសូតិ កម្មសាធនំ។ តេតិ អាសវា។ តានីតិ ចិត្តានិ, ឧបយោគពហុវចនញ្ចេតំ។ វិមុច្ចិំសូតិ កត្តុសាធនំ, វិមោចេសុន្តិ អត្ថោ។ អគ្គហេត្វា វិមុច្ចិំសូតិ អារម្មណវសេន តានិ ចិត្តានិ អគ្គហេត្វា អាសវា តេហិ ចិត្តេហិ មុត្តវន្តោ អហេសុន្តិ អត្ថោ។ អថ វា អាសវេហីតិ និស្សក្កវចនំ, វិមុច្ចិំសូតិ កត្តុសាធនំ។ តស្មា កញ្ចិ សង្ខតធម្មំ តណ្ហាទិវសេន អនុបាទិយិត្វា ចិត្តានិ វិមុត្តវន្តានិ អហេសុន្តិ អត្ថោ គហេតព្ពោ។ បុរិមវចនាបេក្ខន្តិ អញ្ញតរស្មិំ ភិំសនកេ វនសណ្ឌេតិ វុត្តវចនស្ស អបេក្ខនំ តស្មិំ បុរិមវចនេតិ ឯវំ អបេក្ខនន្តិ អត្ថោ, តេនាហ យំ វុត្តន្តិអាទិ។ ភិំសនស្ស ភយស្ស កតំ ករណំ កិរិយា ភិំសនកតំ, តស្មិំ ភិំសនកិរិយាយាតិ អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ភិំសនកិរិយាយា’’តិ។ ភិំសយតីតិ ភិំសនោ, សោវ ភិំសនកោ, តស្ស ភាវោ ‘‘ភិំសនកត្ត’’ន្តិ វត្តព្ពេ ត-ការស្ស លោបំ កត្វា វុត្តន្តិ បការន្តរេន អត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អថ វា’’តិអាទិ។ ពហុតរានំ សត្តានំ វាតិ យេភុយ្យេនាតិ បទស្ស អត្ថទស្សនំ។ តេន ច យោ កោចីតិ បទស្សាបិ យោ យោ បវិសតីតិ វិច្ឆាវសេន នានត្ថេន អត្ថោ គហេតព្ពោតិ ទស្សេតិ, យោ យោ បវិសតិ, តេសុ ពហុតរានន្តិ អត្ថសម្ភវតោ។
Anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti ettha āsavehīti kattuatthe karaṇavacanaṃ. Cittānīti paccattabahuvacanaṃ. Vimucciṃsūti kammasādhanaṃ. Tasmā āsavehi kattubhūtehi anupādāya ārammaṇakaraṇavasena aggahetvā cittāni vimocitānīti evamettha attho gahetabboti āha tesañhi cittānītiādi. Yehi āsavehīti etthāpi kattuatthe eva karaṇavacanaṃ. Vimucciṃsūti kammasādhanaṃ. Teti āsavā. Tānīti cittāni, upayogabahuvacanañcetaṃ. Vimucciṃsūti kattusādhanaṃ, vimocesunti attho. Aggahetvā vimucciṃsūti ārammaṇavasena tāni cittāni aggahetvā āsavā tehi cittehi muttavanto ahesunti attho. Atha vā āsavehīti nissakkavacanaṃ, vimucciṃsūti kattusādhanaṃ. Tasmā kañci saṅkhatadhammaṃ taṇhādivasena anupādiyitvā cittāni vimuttavantāni ahesunti attho gahetabbo. Purimavacanāpekkhanti aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍeti vuttavacanassa apekkhanaṃ tasmiṃ purimavacaneti evaṃ apekkhananti attho, tenāha yaṃ vuttantiādi. Bhiṃsanassa bhayassa kataṃ karaṇaṃ kiriyā bhiṃsanakataṃ, tasmiṃ bhiṃsanakiriyāyāti atthaṃ dassento āha ‘‘bhiṃsanakiriyāyā’’ti. Bhiṃsayatīti bhiṃsano, sova bhiṃsanako, tassa bhāvo ‘‘bhiṃsanakatta’’nti vattabbe ta-kārassa lopaṃ katvā vuttanti pakārantarena atthaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Bahutarānaṃ sattānaṃ vāti yebhuyyenāti padassa atthadassanaṃ. Tena ca yo kocīti padassāpi yo yo pavisatīti vicchāvasena nānatthena attho gahetabboti dasseti, yo yo pavisati, tesu bahutarānanti atthasambhavato.
និគមនន្តិ បកតេ អត្ថេ យថាវុត្តស្ស អត្ថស្ស ឧបសំហារោ។ អយញ្ហេត្ថ និគមនក្កមោ – យា ហិ, សារិបុត្ត, វិបស្សីអាទីនំ តិណ្ណំ ពុទ្ធានំ អត្តនោ បរិនិព្ពានតោ ឧបរិ បរិយត្តិវសេន វិនេតព្ពានំ បុគ្គលានំ អភាវេន តេសំ អត្ថាយ វិត្ថារតោ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយំ កិលាសុតា អប្បោស្សុក្កតា, យា ច ឧបនិស្សយសម្បន្នានំ វេនេយ្យានំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច ភិំសនកវនសណ្ឌេបិ គន្ត្វា ឱវទន្តានំ តេសំ មគ្គផលុប្បាទនត្ថាយ ធម្មទេសនាយ ឯវ អកិលាសុតា សឧស្សាហតា, ន វិត្ថារតោ ធម្មវិនយទេសនាយ, អយំ ខោ, សារិបុត្ត, ហេតុ, អយំ បច្ចយោ, យេន វិបស្សីអាទីនំ តិណ្ណំ ពុទ្ធានំ ព្រហ្មចរិយំ ន ចិរដ្ឋិតិកំ អហោសីតិ។ បុរិសយុគវសេនាតិ បុរិសានំ យុគំ បវត្តិកាលោ, តស្ស វសេន, បុរិសវសេនាតិ អត្ថោ។ សព្ពបច្ឆិមកោតិ បរិនិព្ពានទិវសេ បព្ពជិតោ សុភទ្ទសទិសោ។ សតសហស្សំ សដ្ឋិមត្តានិ ច វស្សសហស្សានីតិ ឥទំ ភគវតោ ជាតិតោ បដ្ឋាយ វុត្តំ, ពោធិតោ បដ្ឋាយ បន គណិយមានំ ឩនំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ទ្វេយេវាតិ ធរមានេ ភគវតិ ឯកំ, បរិនិព្ពុតេ ឯកន្តិ ទ្វេ ឯវ បុរិសយុគានិ។
Nigamananti pakate atthe yathāvuttassa atthassa upasaṃhāro. Ayañhettha nigamanakkamo – yā hi, sāriputta, vipassīādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ attano parinibbānato upari pariyattivasena vinetabbānaṃ puggalānaṃ abhāvena tesaṃ atthāya vitthārato sikkhāpadapaññattiyaṃ kilāsutā appossukkatā, yā ca upanissayasampannānaṃ veneyyānaṃ cetasā ceto paricca bhiṃsanakavanasaṇḍepi gantvā ovadantānaṃ tesaṃ maggaphaluppādanatthāya dhammadesanāya eva akilāsutā saussāhatā, na vitthārato dhammavinayadesanāya, ayaṃ kho, sāriputta, hetu, ayaṃ paccayo, yena vipassīādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosīti. Purisayugavasenāti purisānaṃ yugaṃ pavattikālo, tassa vasena, purisavasenāti attho. Sabbapacchimakoti parinibbānadivase pabbajito subhaddasadiso. Satasahassaṃ saṭṭhimattāni ca vassasahassānīti idaṃ bhagavato jātito paṭṭhāya vuttaṃ, bodhito paṭṭhāya pana gaṇiyamānaṃ ūnaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Dveyevāti dharamāne bhagavati ekaṃ, parinibbute ekanti dve eva purisayugāni.
២០-១. អសម្ភុណន្តេនាតិ អបាបុណន្តេន។ កោ អនុសន្ធីតិ បុរិមកថាយ ឥមស្ស កោ សម្ពន្ធោតិ អត្ថោ។ យំ វុត្តន្តិ យំ យាចិតន្តិ អត្ថោ។ យេសូតិ វីតិក្កមធម្មេសុ។ នេសន្តិ ទិដ្ឋធម្មិកាទិអាសវានំ។ តេតិ វីតិក្កមធម្មា។ ញាតិយេវ បិតាមហបិតុបុត្តាទិវសេន បរិវដ្ដនតោ បរិវដ្ដោតិ ញាតិបរិវដ្ដោ។ លោកាមិសភូតន្តិ លោកបរិយាបន្នំ ហុត្វា កិលេសេហិ អាមសិតព្ពតោ លោកាមិសភូតំ។ បព្ពជ្ជាសង្ខេបេនេវាតិ ទសសិក្ខាបទទានាទិបព្ពជ្ជាមុខេន។ ឯតន្តិ មេថុនាទីនំ អករណំ។ ថាមន្តិ សិក្ខាបទបញ្ញាបនសាមត្ថិយំ។ សញ្ឆវិន្តិ សុក្កច្ឆវិំ បកតិច្ឆវិំ, សុន្ទរច្ឆវិំ វា។ សេសន្តិ សេសបទយោជនទស្សនំ។ ឥទានិ អត្ថយោជនំ ទស្សេន្តោ អាហ អយំ វា ហេត្ថាតិអាទិ។ តត្ថ វា-សទ្ទោ អវធារណេ។ ហិ-សទ្ទោ បសិទ្ធិយំ, អយមេវ ហេត្ថាតិ អត្ថោ។ អថ សត្ថាតិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘តទា សត្ថា’’តិ។ រោបេត្វាតិ ផាលិតដ្ឋានេ និន្នំ មំសំ សមំ វឌ្ឍេត្វា។ សកេ អាចរិយកេតិ អត្តនោ អាចរិយភាវេ, អាចរិយកម្មេ វា។
20-1.Asambhuṇantenāti apāpuṇantena. Ko anusandhīti purimakathāya imassa ko sambandhoti attho. Yaṃ vuttanti yaṃ yācitanti attho. Yesūti vītikkamadhammesu. Nesanti diṭṭhadhammikādiāsavānaṃ. Teti vītikkamadhammā. Ñātiyeva pitāmahapituputtādivasena parivaṭṭanato parivaṭṭoti ñātiparivaṭṭo. Lokāmisabhūtanti lokapariyāpannaṃ hutvā kilesehi āmasitabbato lokāmisabhūtaṃ. Pabbajjāsaṅkhepenevāti dasasikkhāpadadānādipabbajjāmukhena. Etanti methunādīnaṃ akaraṇaṃ. Thāmanti sikkhāpadapaññāpanasāmatthiyaṃ. Sañchavinti sukkacchaviṃ pakaticchaviṃ, sundaracchaviṃ vā. Sesanti sesapadayojanadassanaṃ. Idāni atthayojanaṃ dassento āha ayaṃ vā hetthātiādi. Tattha vā-saddo avadhāraṇe. Hi-saddo pasiddhiyaṃ, ayameva hetthāti attho. Atha satthāti padassa atthaṃ dasseti ‘‘tadā satthā’’ti. Ropetvāti phālitaṭṭhāne ninnaṃ maṃsaṃ samaṃ vaḍḍhetvā. Sake ācariyaketi attano ācariyabhāve, ācariyakamme vā.
វិបុលភាវេនាតិ ពហុភាវេន។ អយោនិសោ ឧម្មុជ្ជមានាតិ អនុបាយេន អភិនិវិសមានា, វិបរីតតោ ជានមានាតិ អត្ថោ។ រសេន រសំ សំសន្ទិត្វាតិ អនវជ្ជសភាវេន សាវជ្ជសភាវំ សម្មិស្សេត្វា។ ឧទ្ធម្មំ ឧព្ពិនយន្តិ ឧគ្គតធម្មំ ឧគ្គតវិនយញ្ច, យថា ធម្មោ ច វិនយោ ច វិនស្សិស្សតិ, ឯវំ កត្វាតិ អត្ថោ។ ឥមស្មិំ អត្ថេតិ ឥមស្មិំ សង្ឃាធិការេ។ បភស្សរោតិ បភាសនសីលោ។ ឯវំនាមោ ឯវំគោត្តោតិ សោយមាយស្មា សោតាបន្នោតិនាមគោត្តេន សមន្នាគតោ, អយំ វុច្ចតិ សោតាបន្នោតិ បកតេន សម្ពន្ធោ។ អវិនិបាតធម្មោតិ ឯត្ថ ធម្ម-សទ្ទោ សភាវវាចី, សោ ច អត្ថតោ អបាយេសុ ខិបនកោ ទិដ្ឋិអាទិអកុសលធម្មោ ឯវាតិ អាហ ‘‘យេ ធម្មា’’តិអាទិ។ ឥទានិ សភាវវសេនេវ អត្ថំ ទស្សេតុំ វិនិបតនំ វាតិអាទិ វុត្តំ។ និយតោតិ សត្តភវព្ភន្តរេ និយតក្ខន្ធបរិនិព្ពានោ។ តស្ស ការណមាហ ‘‘សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ។
Vipulabhāvenāti bahubhāvena. Ayoniso ummujjamānāti anupāyena abhinivisamānā, viparītato jānamānāti attho. Rasena rasaṃ saṃsanditvāti anavajjasabhāvena sāvajjasabhāvaṃ sammissetvā. Uddhammaṃ ubbinayanti uggatadhammaṃ uggatavinayañca, yathā dhammo ca vinayo ca vinassissati, evaṃ katvāti attho. Imasmiṃ attheti imasmiṃ saṅghādhikāre. Pabhassaroti pabhāsanasīlo. Evaṃnāmo evaṃgottoti soyamāyasmā sotāpannotināmagottena samannāgato, ayaṃ vuccati sotāpannoti pakatena sambandho. Avinipātadhammoti ettha dhamma-saddo sabhāvavācī, so ca atthato apāyesu khipanako diṭṭhiādiakusaladhammo evāti āha ‘‘ye dhammā’’tiādi. Idāni sabhāvavaseneva atthaṃ dassetuṃ vinipatanaṃ vātiādi vuttaṃ. Niyatoti sattabhavabbhantare niyatakkhandhaparinibbāno. Tassa kāraṇamāha ‘‘sambodhiparāyaṇo’’ti.
២២. អនុធម្មតាតិ លោកុត្តរធម្មានុគតោ សភាវោ។ បវារណាសង្គហំ ទត្វាតិ ‘‘អាគាមិនិយា បុណ្ណមិយា បវារេស្សាមា’’តិ អនុមតិទានវសេន ទត្វា, បវារណំ ឧក្កឌ្ឍិត្វាតិ អត្ថោ, ឯតេន នយេន កេនចិ បច្ចយេន បវារណុក្កឌ្ឍនំ កាតុំ វដ្ដតីតិ ទីបិតំ ហោតិ។ មាគសិរស្ស បឋមទិវសេតិ ចន្ទមាសវសេន វុត្តំ, អបរកត្តិកបុណ្ណមាយ អនន្តរេ បាដិបទទិវសេតិ អត្ថោ។ ផុស្សមាសស្ស បឋមទិវសេតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ។ ឥទញ្ច និទស្សនមត្តំ វេនេយ្យានំ អបរិបាកំ បដិច្ច ផុស្សមាសតោ បរញ្ច ឯកទ្វិតិចតុមាសម្បិ តត្ថេវ វសិត្វា សេសមាសេហិ ចារិកាយ បរិយោសាបនតោ។ ទសសហស្សចក្កវាឡេតិ ឥទំ ទេវព្រហ្មានំ វសេន វុត្តំ។ មនុស្សា បន ឥមស្មិំយេវ ចក្កវាឡេ ពោធនេយ្យា ហោន្តិ។ ឥតរចក្កវាឡេសុ បន មនុស្សានំ ឥមស្មិំ ចក្កវាឡេ ឧប្បត្តិយា ឆន្ទុប្បាទនត្ថំ អនន្តម្បិ ចក្កវាឡំ ឱលោកេត្វា តទនុគុណានុសាសនី បាដិហារិយំ ករោន្តិយេវ។
22.Anudhammatāti lokuttaradhammānugato sabhāvo. Pavāraṇāsaṅgahaṃ datvāti ‘‘āgāminiyā puṇṇamiyā pavāressāmā’’ti anumatidānavasena datvā, pavāraṇaṃ ukkaḍḍhitvāti attho, etena nayena kenaci paccayena pavāraṇukkaḍḍhanaṃ kātuṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ hoti. Māgasirassa paṭhamadivaseti candamāsavasena vuttaṃ, aparakattikapuṇṇamāya anantare pāṭipadadivaseti attho. Phussamāsassa paṭhamadivaseti etthāpi eseva nayo. Idañca nidassanamattaṃ veneyyānaṃ aparipākaṃ paṭicca phussamāsato parañca ekadviticatumāsampi tattheva vasitvā sesamāsehi cārikāya pariyosāpanato. Dasasahassacakkavāḷeti idaṃ devabrahmānaṃ vasena vuttaṃ. Manussā pana imasmiṃyeva cakkavāḷe bodhaneyyā honti. Itaracakkavāḷesu pana manussānaṃ imasmiṃ cakkavāḷe uppattiyā chanduppādanatthaṃ anantampi cakkavāḷaṃ oloketvā tadanuguṇānusāsanī pāṭihāriyaṃ karontiyeva.
អាយាមាតិ ឯត្ថ អា-សទ្ទោ អាគច្ឆាតិ ឥមិនា សមានត្ថោតិ អាហ ‘‘អាគច្ឆ យាមា’’តិ, ឯហិ គច្ឆាមាតិ អត្ថោ។ សុវណ្ណរសបិញ្ជរាហីតិ វិលីនសុវណ្ណជលំ វិយ បិញ្ជរាហិ សុវណ្ណវណ្ណាហីតិ អត្ថោ។ បាឡិយំ និមន្តិតម្ហាតិអាទីសុ ‘‘និមន្តិតា វស្សំវុត្ថា អម្ហា’’តិ ច, ‘‘និមន្តិតា វស្សំវុត្ថា អត្ថា’’តិ ច សម្ពន្ធោ។
Āyāmāti ettha ā-saddo āgacchāti iminā samānatthoti āha ‘‘āgaccha yāmā’’ti, ehi gacchāmāti attho. Suvaṇṇarasapiñjarāhīti vilīnasuvaṇṇajalaṃ viya piñjarāhi suvaṇṇavaṇṇāhīti attho. Pāḷiyaṃ nimantitamhātiādīsu ‘‘nimantitā vassaṃvutthā amhā’’ti ca, ‘‘nimantitā vassaṃvutthā atthā’’ti ca sambandho.
យន្តិ ទេយ្យធម្មជាតំ, យំ កិញ្ចីតិ អត្ថោ។ នោ នត្ថីតិ អម្ហាកំ នត្ថិ, នោតិ វា ឯតស្ស វិវរណំ នត្ថីតិ។ ឯត្ថាតិ ឃរាវាសេ។ តន្តិ តំ ការណំ, កិច្ចំ វា។ កុតោតិ កតរហេតុតោ។ យន្តិ យេន ការណេន, កិច្ចេន វា។ ទុតិយេ អត្ថវិកប្បេ ឯត្ថាតិ ឥមស្ស វិវរណំ ឥមស្មិំ តេមាសព្ភន្តរេតិ។ តន្តិ តំ ទេយ្យធម្មំ។
Yanti deyyadhammajātaṃ, yaṃ kiñcīti attho. No natthīti amhākaṃ natthi, noti vā etassa vivaraṇaṃ natthīti. Etthāti gharāvāse. Tanti taṃ kāraṇaṃ, kiccaṃ vā. Kutoti katarahetuto. Yanti yena kāraṇena, kiccena vā. Dutiye atthavikappe etthāti imassa vivaraṇaṃ imasmiṃ temāsabbhantareti. Tanti taṃ deyyadhammaṃ.
តត្ថ ចាតិ កុសលេ។ តិក្ខវិសទភាវាបាទនេន សមុត្តេជេត្វា។ វស្សេត្វាតិ អាយតិំ វាសនាភាគិយំ ធម្មរតនវស្សំ ឱតារេត្វា។ យំ ទិវសន្តិ យស្មិំ ទិវសេ។
Tatthacāti kusale. Tikkhavisadabhāvāpādanena samuttejetvā. Vassetvāti āyatiṃ vāsanābhāgiyaṃ dhammaratanavassaṃ otāretvā. Yaṃ divasanti yasmiṃ divase.
២៣. បត្តុណ្ណបត្តបដេ ចាតិ បត្តុណ្ណបដេ ចីនបដេ ច។ តុម្ពានីតិ ចម្មមយតេលភាជនានិ។ អនុពន្ធិត្វាតិ អនុបគមនំ កត្វា។ អភិរន្ត-សទ្ទោ ឥធ អភិរុចិបរិយាយោតិ អាហ ‘‘យថាជ្ឈាសយ’’ន្តិអាទិ។ សោរេយ្យាទីនិ មហាមណ្ឌលចារិកាយ មគ្គភូតានិ សោរេយ្យនគរាទីនិ។ បយាគបតិដ្ឋានន្តិ គង្គាយ ឯកស្ស តិត្ថវិសេសស្សាបិ, តំសមីបេ គាមស្សាបិ នាមំ។ សមន្តបាសាទិកាយាតិ សមន្តតោ សព្ពសោ បសាទំ ជនេតីតិ សមន្តបាសាទិកា, តស្សា។
23.Pattuṇṇapattapaṭe cāti pattuṇṇapaṭe cīnapaṭe ca. Tumbānīti cammamayatelabhājanāni. Anubandhitvāti anupagamanaṃ katvā. Abhiranta-saddo idha abhirucipariyāyoti āha ‘‘yathājjhāsaya’’ntiādi. Soreyyādīni mahāmaṇḍalacārikāya maggabhūtāni soreyyanagarādīni. Payāgapatiṭṭhānanti gaṅgāya ekassa titthavisesassāpi, taṃsamīpe gāmassāpi nāmaṃ. Samantapāsādikāyāti samantato sabbaso pasādaṃ janetīti samantapāsādikā, tassā.
យេ បន បការេ សន្ធាយ ‘‘សមន្តតោ’’តិ វុច្ចតិ, តេ បការេ វិត្ថារេត្វា ទស្សេតុំ តត្រិទន្តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ ‘‘សមន្តបាសាទិកា’’តិ យា សំវណ្ណនា វុត្តា, តត្រ តស្សំ សមន្តបាសាទិកាយំ សមន្តបសាទិកភាវេ ឥទំ វក្ខមានគាថាវចនំ ហោតីតិ យោជនា។ ពាហិរនិទានអព្ភន្តរនិទានសិក្ខាបទនិទានានំ វសេន និទានប្បភេទទីបនំ វេទិតព្ពំ។ ‘‘ថេរវាទប្បកាសនំ វត្ថុប្បភេទទីបន’’ន្តិបិ វទន្តិ។ ‘‘សិក្ខាបទានំ បច្ចុប្បន្នវត្ថុប្បភេទទីបន’’ន្តិបិ វត្តុំ វដ្ដតិ។ សិក្ខាបទនិទានន្តិ បន វេសាលីអាទិ សិក្ខាបទបញ្ញត្តិយា ការណភូតទេសវិសេសោ វេទិតព្ពោ។ ឯត្ថាតិ សមន្តបាសាទិកាយ។ សម្បស្សតំ វិញ្ញូនន្តិ សម្ពន្ធោ, តស្មា អយំ សមន្តបាសាទិកាត្វេវ បវត្តាតិ យោជេតព្ពា។
Ye pana pakāre sandhāya ‘‘samantato’’ti vuccati, te pakāre vitthāretvā dassetuṃ tatridantiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘samantapāsādikā’’ti yā saṃvaṇṇanā vuttā, tatra tassaṃ samantapāsādikāyaṃ samantapasādikabhāve idaṃ vakkhamānagāthāvacanaṃ hotīti yojanā. Bāhiranidānaabbhantaranidānasikkhāpadanidānānaṃ vasena nidānappabhedadīpanaṃ veditabbaṃ. ‘‘Theravādappakāsanaṃ vatthuppabhedadīpana’’ntipi vadanti. ‘‘Sikkhāpadānaṃ paccuppannavatthuppabhedadīpana’’ntipi vattuṃ vaṭṭati. Sikkhāpadanidānanti pana vesālīādi sikkhāpadapaññattiyā kāraṇabhūtadesaviseso veditabbo. Etthāti samantapāsādikāya. Sampassataṃ viññūnanti sambandho, tasmā ayaṃ samantapāsādikātveva pavattāti yojetabbā.
ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយ វិមតិវិនោទនិយំ
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ
វេរញ្ជកណ្ឌវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ។
Verañjakaṇḍavaṇṇanānayo niṭṭhito.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / វេរញ្ជកណ្ឌំ • Verañjakaṇḍaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā
វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថាវណ្ណនា • Vinayapaññattiyācanakathāvaṇṇanā
ពុទ្ធាចិណ្ណកថា • Buddhāciṇṇakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā
វិនយបញ្ញត្តិយាចនកថា • Vinayapaññattiyācanakathā
ពុទ្ធាចិណ្ណកថា • Buddhāciṇṇakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថាវណ្ណនា • Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
