| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā |
មហាមោគ្គល្លានស្សសីហនាទកថា
Mahāmoggallānassasīhanādakathā
១៧. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោតិអាទីសុ អាយស្មាតិ បិយវចនមេតំ, គរុគារវសប្បតិស្សាធិវចនមេតំ។ មហាមោគ្គល្លានោតិ មហា ច សោ គុណមហន្តតាយ មោគ្គល្លានោ ច គោត្តេនាតិ មហាមោគ្គល្លានោ។ ឯតទវោចាតិ ឯតំ អវោច។ ឥទានិ វត្តព្ពំ ‘‘ឯតរហិ ភន្តេ’’តិអាទិវចនំ ទស្សេតិ។ កស្មា អវោច? ថេរោ កិរ បព្ពជិត្វា សត្តមេ ទិវសេ សាវកបារមិញាណស្ស មត្ថកំ បត្តោ, សត្ថារាបិ មហិទ្ធិកតាយ ឯតទគ្គេ ឋបិតោ។ សោ តំ អត្តនោ មហិទ្ធិកតំ និស្សាយ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ វេរញ្ជា ទុព្ភិក្ខា, ភិក្ខូ ច កិលមន្តិ, យំនូនាហំ បថវិំ បរិវត្តេត្វា ភិក្ខូ បប្បដកោជំ ភោជេយ្យ’’ន្តិ។ អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘សចេ បនាហំ ភគវតោ សន្តិកេ វិហរន្តោ ភគវន្តំ អយាចិត្វា ឯវំ ករេយ្យំ, ន មេតំ អស្ស បតិរូបំ; យុគគ្គាហោ វិយ ភគវតា សទ្ធិំ កតោ ភវេយ្យា’’តិ។ តស្មា យាចិតុកាមោ អាគន្ត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច។
17.Atha kho āyasmā mahāmoggallānotiādīsu āyasmāti piyavacanametaṃ, garugāravasappatissādhivacanametaṃ. Mahāmoggallānoti mahā ca so guṇamahantatāya moggallāno ca gottenāti mahāmoggallāno. Etadavocāti etaṃ avoca. Idāni vattabbaṃ ‘‘etarahi bhante’’tiādivacanaṃ dasseti. Kasmā avoca? Thero kira pabbajitvā sattame divase sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patto, satthārāpi mahiddhikatāya etadagge ṭhapito. So taṃ attano mahiddhikataṃ nissāya cintesi – ‘‘ayaṃ verañjā dubbhikkhā, bhikkhū ca kilamanti, yaṃnūnāhaṃ pathaviṃ parivattetvā bhikkhū pappaṭakojaṃ bhojeyya’’nti. Athassa etadahosi – ‘‘sace panāhaṃ bhagavato santike viharanto bhagavantaṃ ayācitvā evaṃ kareyyaṃ, na metaṃ assa patirūpaṃ; yugaggāho viya bhagavatā saddhiṃ kato bhaveyyā’’ti. Tasmā yācitukāmo āgantvā bhagavantaṃ etadavoca.
ហេដ្ឋិមតលំ សម្បន្នន្តិ បថវិយា កិរ ហេដ្ឋិមតលេ បថវិមណ្ឌោ បថវោជោ បថវិ-បប្បដកោ អត្ថិ, តំ សន្ធាយ វទតិ។ តត្ថ សម្បន្នន្តិ មធុរំ, សាទុរសន្តិ អត្ថោ។ យថេវ ហិ ‘‘តត្រស្ស រុក្ខោ សម្បន្នផលោ ច ឧបបន្នផលោ ចា’’តិ (ម. និ. ២.៤៨) ឯត្ថ មធុរផលោតិ អត្ថោ; ឯវមិធាបិ សម្បន្នន្តិ មធុរំ សាទុរសន្តិ វេទិតព្ពំ។ សេយ្យថាបិ ខុទ្ទមធុំ អនីឡកន្តិ ឥទំ បនស្ស មធុរតាយ ឱបម្មនិទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ ខុទ្ទមធុន្តិ ខុទ្ទកមក្ខិកាហិ កតមធុ។ អនីឡកន្តិ និម្មក្ខិកំ និម្មក្ខិកណ្ឌកំ បរិសុទ្ធំ។ ឯតំ កិរ មធុ សព្ពមធូហិ អគ្គញ្ច សេដ្ឋញ្ច សុរសញ្ច ឱជវន្តញ្ច។ តេនាហ – ‘‘សេយ្យថាបិ ខុទ្ទមធុំ អនីឡកំ ឯវមស្សាទ’’ន្តិ។
Heṭṭhimatalaṃ sampannanti pathaviyā kira heṭṭhimatale pathavimaṇḍo pathavojo pathavi-pappaṭako atthi, taṃ sandhāya vadati. Tattha sampannanti madhuraṃ, sādurasanti attho. Yatheva hi ‘‘tatrassa rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo cā’’ti (ma. ni. 2.48) ettha madhuraphaloti attho; evamidhāpi sampannanti madhuraṃ sādurasanti veditabbaṃ. Seyyathāpi khuddamadhuṃ anīḷakanti idaṃ panassa madhuratāya opammanidassanatthaṃ vuttaṃ. Khuddamadhunti khuddakamakkhikāhi katamadhu. Anīḷakanti nimmakkhikaṃ nimmakkhikaṇḍakaṃ parisuddhaṃ. Etaṃ kira madhu sabbamadhūhi aggañca seṭṭhañca surasañca ojavantañca. Tenāha – ‘‘seyyathāpi khuddamadhuṃ anīḷakaṃ evamassāda’’nti.
សាធាហំ , ភន្តេតិ សាធុ អហំ, ភន្តេ។ ឯត្ថ សាធូតិ អាយាចនវចនមេតំ។ បថវិបរិវត្តនំ អាយាចន្តោ ហិ ថេរោ ភគវន្តំ ឯវមាហ។ បរិវត្តេយ្យន្តិ ឧក្កុជ្ជេយ្យំ, ហេដ្ឋិមតលំ ឧបរិមំ ករេយ្យំ។ កស្មា? ឯវញ្ហិ កតេ សុខេន ភិក្ខូ បប្បដកោជំ បថវិមណ្ឌំ បរិភុញ្ជិស្សន្តីតិ។ អថ ភគវា អននុញ្ញាតុកាមោបិ ថេរំ សីហនាទំ នទាបេតុំ បុច្ឆិ – ‘‘យេ បន តេ, មោគ្គល្លាន, បថវិនិស្សិតា បាណា តេ កថំ ករិស្សសី’’តិ។ យេ បថវិនិស្សិតា គាមនិគមាទីសុ បាណា, តេ បថវិយា បរិវត្តិយមានាយ អាកាសេ សណ្ឋាតុំ អសក្កោន្តេ កថំ ករិស្សសិ, កត្ថ ឋបេស្សសីតិ? អថ ថេរោ ភគវតា ឯតទគ្គេ ឋបិតភាវានុរូបំ អត្តនោ ឥទ្ធានុភាវំ បកាសេន្តោ ‘‘ឯកាហំ, ភន្តេ’’តិអាទិមាហ។ តស្សត្ថោ – ឯកំ អហំ ភន្តេ ហត្ថំ យថា អយំ មហាបថវី ឯវំ អភិនិម្មិនិស្សាមិ, បថវិសទិសំ ករិស្សាមិ។ ឯវំ កត្វា យេ បថវិនិស្សិតា បាណា តេ ឯកស្មិំ ហត្ថតលេ ឋិតេ បាណេ តតោ ទុតិយហត្ថតលេ សង្កាមេន្តោ វិយ តត្ថ សង្កាមេស្សាមីតិ។
Sādhāhaṃ, bhanteti sādhu ahaṃ, bhante. Ettha sādhūti āyācanavacanametaṃ. Pathaviparivattanaṃ āyācanto hi thero bhagavantaṃ evamāha. Parivatteyyanti ukkujjeyyaṃ, heṭṭhimatalaṃ uparimaṃ kareyyaṃ. Kasmā? Evañhi kate sukhena bhikkhū pappaṭakojaṃ pathavimaṇḍaṃ paribhuñjissantīti. Atha bhagavā ananuññātukāmopi theraṃ sīhanādaṃ nadāpetuṃ pucchi – ‘‘ye pana te, moggallāna, pathavinissitā pāṇā te kathaṃ karissasī’’ti. Ye pathavinissitā gāmanigamādīsu pāṇā, te pathaviyā parivattiyamānāya ākāse saṇṭhātuṃ asakkonte kathaṃ karissasi, kattha ṭhapessasīti? Atha thero bhagavatā etadagge ṭhapitabhāvānurūpaṃ attano iddhānubhāvaṃ pakāsento ‘‘ekāhaṃ, bhante’’tiādimāha. Tassattho – ekaṃ ahaṃ bhante hatthaṃ yathā ayaṃ mahāpathavī evaṃ abhinimminissāmi, pathavisadisaṃ karissāmi. Evaṃ katvā ye pathavinissitā pāṇā te ekasmiṃ hatthatale ṭhite pāṇe tato dutiyahatthatale saṅkāmento viya tattha saṅkāmessāmīti.
អថស្ស ភគវា អាយាចនំ បដិក្ខិបន្តោ ‘‘អលំ មោគ្គល្លានា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ អលន្តិ បដិក្ខេបវចនំ។ វិបល្លាសម្បិ សត្តា បដិលភេយ្យុន្តិ វិបរីតគ្គាហម្បិ សត្តា សម្បាបុណេយ្យុំ។ កថំ? អយំ នុ ខោ បថវី , ឧទាហុ ន អយន្តិ។ អថ វា អម្ហាកំ នុ ខោ អយំ គាមោ, ឧទាហុ អញ្ញេស’’ន្តិ។ ឯវំ និគមជនបទខេត្តារាមាទីសុ។ ន វា ឯស វិបល្លាសោ, អចិន្តេយ្យោ ហិ ឥទ្ធិមតោ ឥទ្ធិវិសយោ។ ឯវំ បន វិបល្លាសំ បដិលភេយ្យុំ – ឥទំ ទុព្ភិក្ខំ នាម ន ឥទានិយេវ ហោតិ, អនាគតេបិ ភវិស្សតិ។ តទា ភិក្ខូ តាទិសំ ឥទ្ធិមន្តំ សព្រហ្មចារិំ កុតោ លភិស្សន្តិ? តេ សោតាបន្ន-សកទាគាមិ-អនាគាមិ-សុក្ខវិបស្សក-ឈានលាភិ-បដិសម្ភិទាប្បត្តខីណាសវាបិ សមានា ឥទ្ធិពលាភាវា បរកុលានិ បិណ្ឌាយ ឧបសង្កមិស្សន្តិ។ តត្រ មនុស្សានំ ឯវំ ភវិស្សតិ – ‘‘ពុទ្ធកាលេ ភិក្ខូ សិក្ខាសុ បរិបូរការិនោ អហេសុំ។ តេ គុណេ និព្ពត្តេត្វា ទុព្ភិក្ខកាលេ បថវិំ បរិវត្តេត្វា បប្បដកោជំ បរិភុញ្ជិំសុ។ ឥទានិ បន សិក្ខាយ បរិបូរការិនោ នត្ថិ។ យទិ សិយុំ, តថេវ ករេយ្យុំ។ ន អម្ហាកំ យំ កិញ្ចិ បក្កំ វា អាមំ វា ខាទិតុំ ទទេយ្យុ’’ន្តិ។ ឯវំ តេសុយេវ អរិយបុគ្គលេសុ ‘‘នត្ថិ អរិយបុគ្គលា’’តិ ឥមំ វិបល្លាសំ បដិលភេយ្យុំ។ វិបល្លាសវសេន ច អរិយេ គរហន្តា ឧបវទន្តា អបាយុបគា ភវេយ្យុំ។ តស្មា មា តេ រុច្ចិ បថវិំ បរិវត្តេតុន្តិ។
Athassa bhagavā āyācanaṃ paṭikkhipanto ‘‘alaṃ moggallānā’’tiādimāha. Tattha alanti paṭikkhepavacanaṃ. Vipallāsampi sattā paṭilabheyyunti viparītaggāhampi sattā sampāpuṇeyyuṃ. Kathaṃ? Ayaṃ nu kho pathavī , udāhu na ayanti. Atha vā amhākaṃ nu kho ayaṃ gāmo, udāhu aññesa’’nti. Evaṃ nigamajanapadakhettārāmādīsu. Na vā esa vipallāso, acinteyyo hi iddhimato iddhivisayo. Evaṃ pana vipallāsaṃ paṭilabheyyuṃ – idaṃ dubbhikkhaṃ nāma na idāniyeva hoti, anāgatepi bhavissati. Tadā bhikkhū tādisaṃ iddhimantaṃ sabrahmacāriṃ kuto labhissanti? Te sotāpanna-sakadāgāmi-anāgāmi-sukkhavipassaka-jhānalābhi-paṭisambhidāppattakhīṇāsavāpi samānā iddhibalābhāvā parakulāni piṇḍāya upasaṅkamissanti. Tatra manussānaṃ evaṃ bhavissati – ‘‘buddhakāle bhikkhū sikkhāsu paripūrakārino ahesuṃ. Te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle pathaviṃ parivattetvā pappaṭakojaṃ paribhuñjiṃsu. Idāni pana sikkhāya paripūrakārino natthi. Yadi siyuṃ, tatheva kareyyuṃ. Na amhākaṃ yaṃ kiñci pakkaṃ vā āmaṃ vā khādituṃ dadeyyu’’nti. Evaṃ tesuyeva ariyapuggalesu ‘‘natthi ariyapuggalā’’ti imaṃ vipallāsaṃ paṭilabheyyuṃ. Vipallāsavasena ca ariye garahantā upavadantā apāyupagā bhaveyyuṃ. Tasmā mā te rucci pathaviṃ parivattetunti.
អថ ថេរោ ឥមំ យាចនំ អលភមានោ អញ្ញំ យាចន្តោ ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិអាទិមាហ។ តម្បិស្ស ភគវា បដិក្ខិបន្តោ ‘‘អលំ មោគ្គល្លានា’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ កិញ្ចាបិ ន វុត្តំ ‘‘វិបល្លាសម្បិ សត្តា បដិលភេយ្យុ’’ន្តិ, អថ ខោ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ គហេតព្ពំ; អត្ថោបិ ចស្ស វុត្តសទិសមេវ វេទិតព្ពោ។ យទិ បន ភគវា អនុជានេយ្យ, ថេរោ កិំ ករេយ្យាតិ? មហាសមុទ្ទំ ឯកេន បទវីតិហារេន អតិក្កមិតព្ពំ មាតិកាមត្តំ អធិដ្ឋហិត្វា នឡេរុបុចិមន្ទតោ ឧត្តរកុរុអភិមុខំ មគ្គំ នីហរិត្វា ឧត្តរកុរុំ គមនាគមនសម្បន្នេ ឋានេ កត្វា ទស្សេយ្យ, យថា ភិក្ខូ គោចរគាមំ វិយ យថាសុខំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា និក្ខមេយ្យុន្តិ។
Atha thero imaṃ yācanaṃ alabhamāno aññaṃ yācanto ‘‘sādhu, bhante’’tiādimāha. Tampissa bhagavā paṭikkhipanto ‘‘alaṃmoggallānā’’tiādimāha. Tattha kiñcāpi na vuttaṃ ‘‘vipallāsampi sattā paṭilabheyyu’’nti, atha kho pubbe vuttanayeneva gahetabbaṃ; atthopi cassa vuttasadisameva veditabbo. Yadi pana bhagavā anujāneyya, thero kiṃ kareyyāti? Mahāsamuddaṃ ekena padavītihārena atikkamitabbaṃ mātikāmattaṃ adhiṭṭhahitvā naḷerupucimandato uttarakuruabhimukhaṃ maggaṃ nīharitvā uttarakuruṃ gamanāgamanasampanne ṭhāne katvā dasseyya, yathā bhikkhū gocaragāmaṃ viya yathāsukhaṃ piṇḍāya pavisitvā nikkhameyyunti.
និដ្ឋិតា មហាមោគ្គល្លានស្ស សីហនាទកថា។
Niṭṭhitā mahāmoggallānassa sīhanādakathā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / វេរញ្ជកណ្ឌំ • Verañjakaṇḍaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / មហាមោគ្គល្លានស្ស សីហនាទកថា • Mahāmoggallānassa sīhanādakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថាវណ្ណនា • Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ឧបាសកត្តបដិវេទនាកថាវណ្ណនា • Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
