| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
យាគុមធុគោឡកាទិកថាវណ្ណនា
Yāgumadhugoḷakādikathāvaṇṇanā
២៨៣. យថាធម្មោ ការេតព្ពោតិ ឥទំ សង្គីតិការកវចនំ។ ន ហិ ភគវា តមេវ សិក្ខាបទំ ទ្វិក្ខត្តុំ បញ្ញបេសិ, ឯវំ ឯវរូបេសូតិ ឯកេ។ បឋមបញ្ញត្តមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, តថាបិ ន ច តេ ភិក្ខូ សាបត្តិកា ជាតា។ កថំ? បរម្បរភោជនសិក្ខាបទស្ស អដ្ឋុប្បត្តិយា។ ‘‘អបិច មយំ កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិម្ហា’’តិ វុត្តំ។ មាតិកាវិភង្គេ (បាចិ. ២២៧) ច ‘‘បរម្បរភោជនំ នាម បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរេន ភោជនេន និមន្តិតោ, តំ ឋបេត្វា អញ្ញំ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ ភុញ្ជតិ, ឯតំ បរម្បរភោជនំ នាមា’’តិ វុត្តំ, តស្មា អញ្ញំ ភោជនំ នាម និមន្តនតោ លទ្ធំ យំ កិញ្ចីតិ សិទ្ធំ។ យស្មា ន ភោជ្ជយាគុនិមន្តនតោ លទ្ធភោជនំ, តស្មា ‘‘ឯត្ថ អនាបត្តី’’តិ តេ ភិក្ខូ បរិភុញ្ជិំសូតិ។ ឯត្ថ ‘‘យថាធម្មោ ការេតព្ពោ’’តិ វុត្តត្តា បន អញ្ញនិមន្តនតោ លទ្ធភោជនមេវ ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តិ, នេតរន្តិ អនុញ្ញាតំ។ តតោ បដ្ឋាយ តស្ស អនាបត្តិវារេ ‘‘និច្ចភត្តេ សលាកភត្តេ បក្ខិកេ ឧបោសថិកេ បាដិបទិកេ’’តិ វុត្តំ។ បុព្ពេ វេសាលិយា បញ្ញត្តកាលេ នត្ថិ, យទិ អត្ថិ, អដ្ឋុប្បត្តិមាតិកាវិភង្គវិរោធោ, តស្មា ‘‘អបិច មយំ កាលស្សេវ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិម្ហា’’តិ អដ្ឋុប្បត្តិយំ វុត្តត្តា, បទភាជនេបិ ‘‘អញ្ញំ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ អញ្ញតរំ ភោជនំ ភុញ្ជតី’’តិ អវិសេសេន វុត្តត្តា ច បឋមំ វា បច្ឆា វា និមន្តិតំ ភោជនំ ឋបេត្វា អនិមន្តិតមេវ ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តិ, នេតរន្តិ កិញ្ចាបិ អាបន្នំ, ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រ និមន្តិតេន អញ្ញស្ស ភោជ្ជយាគុ បរិភុញ្ជិតព្ពា’’តិ វុត្តត្តា បន បឋមនិមន្តិតភោជនតោ អញ្ញំ បច្ឆា លទ្ធំ និមន្តិតភោជនំ, និច្ចភត្តាទីនិ ច ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តីតិ អាបជ្ជមានំ វិយ ជាតន្តិ អនុបញ្ញត្តិប្បសង្គនិវារណំ, អនិមន្តនភោជនេ អាបត្តិប្បសង្គនិវារណញ្ច ករោន្តោ, បឋមបញ្ញត្តិសិក្ខាបទមេវ ឥមិនា អត្ថេន បរិណាមេន្តោ ច ‘‘យថាធម្មោ ការេតព្ពោ’’តិ ភគវា អាហ, តស្មា តតោ បដ្ឋាយ បច្ឆា និមន្តនភោជនំ ភុញ្ជន្តស្សេវ អាបត្តិ។ តេសុ ន និច្ចភត្តាទីនីតិ អាបន្នំ។ តេនេវាយស្មា ឧបាលិត្ថេរោ តស្ស អនាបត្តិវារេ ‘‘និច្ចភត្តេ’’តិអាទីនិ បញ្ច បទានិ បក្ខិបិត្វា សង្គាយិ។ អធិប្បាយញ្ញូ ហិ តេ មហានាគា, តស្មា បឋមមេវ យំ ភគវតា វុត្តំ ‘‘បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថ អនាបត្តី’’តិ វចនំ, បច្ឆាបិ តំ អនុរក្ខន្តេន អភោជនំ មធុគោឡកំ អបរាមសិត្វា ភោជ្ជយាគុ ឯវ វុត្តាតិ ឯវំ អាចរិយោ។
283.Yathādhammo kāretabboti idaṃ saṅgītikārakavacanaṃ. Na hi bhagavā tameva sikkhāpadaṃ dvikkhattuṃ paññapesi, evaṃ evarūpesūti eke. Paṭhamapaññattameva sandhāya vuttaṃ, tathāpi na ca te bhikkhū sāpattikā jātā. Kathaṃ? Paramparabhojanasikkhāpadassa aṭṭhuppattiyā. ‘‘Apica mayaṃ kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā’’ti vuttaṃ. Mātikāvibhaṅge (pāci. 227) ca ‘‘paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito, taṃ ṭhapetvā aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati, etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā’’ti vuttaṃ, tasmā aññaṃ bhojanaṃ nāma nimantanato laddhaṃ yaṃ kiñcīti siddhaṃ. Yasmā na bhojjayāgunimantanato laddhabhojanaṃ, tasmā ‘‘ettha anāpattī’’ti te bhikkhū paribhuñjiṃsūti. Ettha ‘‘yathādhammo kāretabbo’’ti vuttattā pana aññanimantanato laddhabhojanameva bhuñjantassa āpatti, netaranti anuññātaṃ. Tato paṭṭhāya tassa anāpattivāre ‘‘niccabhatte salākabhatte pakkhike uposathike pāṭipadike’’ti vuttaṃ. Pubbe vesāliyā paññattakāle natthi, yadi atthi, aṭṭhuppattimātikāvibhaṅgavirodho, tasmā ‘‘apica mayaṃ kālasseva piṇḍāya caritvā bhuñjimhā’’ti aṭṭhuppattiyaṃ vuttattā, padabhājanepi ‘‘aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjatī’’ti avisesena vuttattā ca paṭhamaṃ vā pacchā vā nimantitaṃ bhojanaṃ ṭhapetvā animantitameva bhuñjantassa āpatti, netaranti kiñcāpi āpannaṃ, ‘‘na, bhikkhave, aññatra nimantitena aññassa bhojjayāgu paribhuñjitabbā’’ti vuttattā pana paṭhamanimantitabhojanato aññaṃ pacchā laddhaṃ nimantitabhojanaṃ, niccabhattādīni ca bhuñjantassa āpattīti āpajjamānaṃ viya jātanti anupaññattippasaṅganivāraṇaṃ, animantanabhojane āpattippasaṅganivāraṇañca karonto, paṭhamapaññattisikkhāpadameva iminā atthena pariṇāmento ca ‘‘yathādhammo kāretabbo’’ti bhagavā āha, tasmā tato paṭṭhāya pacchā nimantanabhojanaṃ bhuñjantasseva āpatti. Tesu na niccabhattādīnīti āpannaṃ. Tenevāyasmā upālitthero tassa anāpattivāre ‘‘niccabhatte’’tiādīni pañca padāni pakkhipitvā saṅgāyi. Adhippāyaññū hi te mahānāgā, tasmā paṭhamameva yaṃ bhagavatā vuttaṃ ‘‘pañca bhojanāni ṭhapetvā sabbattha anāpattī’’ti vacanaṃ, pacchāpi taṃ anurakkhantena abhojanaṃ madhugoḷakaṃ aparāmasitvā bhojjayāgu eva vuttāti evaṃ ācariyo.
ឯត្ថាហ – យថា បច្ឆាលទ្ធលេសេន ថេរេន និច្ចភត្តាទិបក្ខេបោ កតោ, ឯវំ កថិនក្ខន្ធកេ បរម្បរភោជនំ បក្ខិបិត្វា ‘‘អត្ថតកថិនានំ វោ, ភិក្ខវេ, ឆ កប្បិស្សន្តី’’តិ កិមត្ថំ ន វុច្ចន្តិ? វុច្ចតេ – យថាវុត្តលេសនិទស្សនត្ថំ។ អញ្ញថា ឥទំ សិក្ខាបទំ វេសាលិយំ, អន្ធកវិន្ទេ ចាតិ ឧភយត្ថ ឧបឌ្ឍុបឌ្ឍេន បញ្ញត្តំ សិយា។ នោ ចេ, សាបត្តិកា ភិក្ខូ សិយុំ, ន ច តេ សាបត្តិកា អប្បដិក្ខិត្តេបិ តេសំ កុក្កុច្ចទស្សនតោ។ ‘‘តេន ហិ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខូនំ ទេហីតិ។ ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា ន បដិគ្គណ្ហន្តី’’តិ ហិ វុត្តំ។ តេសញ្ហិ ‘‘បរិភុញ្ជថា’’តិ ភគវតោ អាណត្តិយា បរិភុត្តានម្បិ ‘‘ឱទិស្សកំ នុ ខោ ឥទំ អម្ហាក’’ន្តិ វិមតិប្បត្តានំ វិមតិវិនោទនត្ថំ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យាគុញ្ច មធុគោឡកញ្ចា’’តិ វុត្តំ។ ឯវមិធាបេតេ បញ្ញត្តំ បរម្បរភោជនសិក្ខាបទំ ឱមទ្ទិត្វា បរម្បរភោជនំ កថំ ភុញ្ជិស្សន្តីតិ។ ឯត្ថាហុ កេចិ អាចរិយា បរម្បរភោជនសិក្ខាបទេនេវ ‘‘អញ្ញស្ស ភោជនំ ន កប្បតី’’តិ ជានន្តាបិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យាគុញ្ចា’’តិ វិសុំ អនុញ្ញាតត្តា ‘‘បដគ្គិទានមហាវិកដាទិ វិយ កប្បតី’’តិ សញ្ញាយ ភុញ្ជិំសុ។ តេន វុត្តំ ‘‘អបិច មយំ កាលស្សេវ ភោជ្ជយាគុយា ធាតា’’តិអាទិ, តំ អយុត្តំ តត្ថ អដ្ឋុប្បត្តិមាតិកាវិភង្គវិរោធេន អនាបត្តិវារេ និច្ចភត្តាទីនំ អសម្ភវប្បសង្គតោ, ភិក្ខូនំ សាបត្តិកភាវានតិក្កមនតោ, មិច្ឆាគាហហេតុប្បសង្គេន ភគវតា អនុញ្ញាតប្បសង្គតោ ច។ តេ ហិ ភិក្ខូ យស្មា ភគវា កត្ថចិ វិនយវសេន កប្បិយម្បិ ‘‘គាថាភិគីតំ មេ អភោជនេយ្យ’’ន្តិ (សំ. និ. ១.១៩៤; សុ. និ. ៨១; មិ. ប. ៤.៥.៩) បដិក្ខិបតិ, តស្មា ភគវតោ អធិប្បាយំ បតិ ‘‘កុក្កុច្ចាយន្តា ន បដិគ្គណ្ហន្តី’’តិ វុត្តំ, សិក្ខាបទំ បតិ ភគវាបិ អត្តនោ អធិប្បាយប្បកាសនត្ថមេវ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យាគុញ្ចា’’តិ អាហ។ ទុរវគ្គាហោ ហិ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ តថា ហិ ភារទ្វាជស្ស បាយាសំ អភោជនេយ្យន្តិ អកតវិញ្ញត្តិប្បសង្គតោ បដិក្ខិបិ។ អានន្ទត្ថេរេន វិញ្ញាបេត្វា សជ្ជិតំ តេកដុលយាគុំ បន ‘‘យទបិ, អានន្ទ, វិញ្ញត្តំ, តទបិ អកប្បិយ’’ន្តិ អវត្វា ‘‘យទបិ, អានន្ទ, អន្តោវុត្ថ’’ន្តិអាទិមេវាហ។ តេន នោ ចេ តំ អន្តោវុត្ថំ កប្បតីតិ អធិប្បាយទស្សនេន បណីតភោជនសូបោទនវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទានិ ឧបត្ថម្ភេតិ ភគវតោបិ កប្បតិ, បគេវ អម្ហាកន្តិ។
Etthāha – yathā pacchāladdhalesena therena niccabhattādipakkhepo kato, evaṃ kathinakkhandhake paramparabhojanaṃ pakkhipitvā ‘‘atthatakathinānaṃ vo, bhikkhave, cha kappissantī’’ti kimatthaṃ na vuccanti? Vuccate – yathāvuttalesanidassanatthaṃ. Aññathā idaṃ sikkhāpadaṃ vesāliyaṃ, andhakavinde cāti ubhayattha upaḍḍhupaḍḍhena paññattaṃ siyā. No ce, sāpattikā bhikkhū siyuṃ, na ca te sāpattikā appaṭikkhittepi tesaṃ kukkuccadassanato. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, bhikkhūnaṃ dehīti. Bhikkhū kukkuccāyantā na paṭiggaṇhantī’’ti hi vuttaṃ. Tesañhi ‘‘paribhuñjathā’’ti bhagavato āṇattiyā paribhuttānampi ‘‘odissakaṃ nu kho idaṃ amhāka’’nti vimatippattānaṃ vimativinodanatthaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yāguñca madhugoḷakañcā’’ti vuttaṃ. Evamidhāpete paññattaṃ paramparabhojanasikkhāpadaṃ omadditvā paramparabhojanaṃ kathaṃ bhuñjissantīti. Etthāhu keci ācariyā paramparabhojanasikkhāpadeneva ‘‘aññassa bhojanaṃ na kappatī’’ti jānantāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yāguñcā’’ti visuṃ anuññātattā ‘‘paṭaggidānamahāvikaṭādi viya kappatī’’ti saññāya bhuñjiṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘apica mayaṃ kālasseva bhojjayāguyā dhātā’’tiādi, taṃ ayuttaṃ tattha aṭṭhuppattimātikāvibhaṅgavirodhena anāpattivāre niccabhattādīnaṃ asambhavappasaṅgato, bhikkhūnaṃ sāpattikabhāvānatikkamanato, micchāgāhahetuppasaṅgena bhagavatā anuññātappasaṅgato ca. Te hi bhikkhū yasmā bhagavā katthaci vinayavasena kappiyampi ‘‘gāthābhigītaṃ me abhojaneyya’’nti (saṃ. ni. 1.194; su. ni. 81; mi. pa. 4.5.9) paṭikkhipati, tasmā bhagavato adhippāyaṃ pati ‘‘kukkuccāyantā na paṭiggaṇhantī’’ti vuttaṃ, sikkhāpadaṃ pati bhagavāpi attano adhippāyappakāsanatthameva ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yāguñcā’’ti āha. Duravaggāho hi bhagavato adhippāyo. Tathā hi bhāradvājassa pāyāsaṃ abhojaneyyanti akataviññattippasaṅgato paṭikkhipi. Ānandattherena viññāpetvā sajjitaṃ tekaṭulayāguṃ pana ‘‘yadapi, ānanda, viññattaṃ, tadapi akappiya’’nti avatvā ‘‘yadapi, ānanda, antovuttha’’ntiādimevāha. Tena no ce taṃ antovutthaṃ kappatīti adhippāyadassanena paṇītabhojanasūpodanaviññattisikkhāpadāni upatthambheti bhagavatopi kappati, pageva amhākanti.
២៨៤. គិលានស្សេវ ភគវតា គុឡោ អនុញ្ញាតោតិ ‘‘យានិ ខោ បន តានិ គិលានានំ ភិក្ខូនំ បដិសាយនីយានី’’តិ (បារា. ៦២២) វចនវសេន វុត្តំ, តេនេវ តេ ឥធ បដិគ្គហណេ កុក្កុច្ចាយិំសុ។ ឥធ បន ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គិលានស្ស គុឡោទក’’ន្តិ វត្តព្ពេ គុឡាធិការត្តា បុព្ពេ អនុញ្ញាតញ្ច វត្វា អគិលានស្ស គុឡោទកំ អនុញ្ញាតំ, តេន គិលានេន សតិ បច្ចយេ គុឡោ បរិភុញ្ជិតព្ពោ, គុឡោទកំ អសតិ បច្ចយេបិ វដ្ដតីតិ ឥមំ វិសេសំ ទីបេតិ។ តត្ថ ‘‘គុឡោទកំ កាលិកេសុ សត្តាហកាលិកំ, ភគវតា ឱទិស្សានុញ្ញាតត្តា សត្តាហាតិក្កមេន ទុក្កដ’’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន យុត្តំ, ឧទកសម្ភិន្នត្តា សត្តាហកាលិកភាវំ ជហតិ។ ‘‘យថា អម្ពាទិ ឧទកសម្ភិន្នំ យាមកាលិកំ ជាតំ, តថា សត្តាហកាលិកំ ជហិត្វា តទនន្តរេ យាវជីវិកេ ឋិត’’ន្តិ វទន្តិ, តំ យុត្តំ, តញ្ច ភគវតា ឱទិស្សានុញ្ញាតត្តា បច្ចវេក្ខណាភាវេ ទោសោ នត្ថិ។ ‘‘គុឡោទក’ន្តិ វុត្តត្តា ឧទកគតិក’’ន្តិ វទន្តិ។ យទិ ឧទកមិស្សំ ឧទកគតិកំ ហោតិ, មធុបិ សិយា តំ តថា អនុញ្ញាតត្តា។ មា ហោតុ, អប្បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ សិយា ឧទកគតិកត្តា, តញ្ច ន ហោតិ, ‘‘សព្ពត្ថាបិ ឧបបរិក្ខិត្វា គហេតព្ព’’ន្តិ អញ្ញតរស្មិំ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។
284.Gilānasseva bhagavatā guḷo anuññātoti ‘‘yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyānī’’ti (pārā. 622) vacanavasena vuttaṃ, teneva te idha paṭiggahaṇe kukkuccāyiṃsu. Idha pana ‘‘anujānāmi, bhikkhave, gilānassa guḷodaka’’nti vattabbe guḷādhikārattā pubbe anuññātañca vatvā agilānassa guḷodakaṃ anuññātaṃ, tena gilānena sati paccaye guḷo paribhuñjitabbo, guḷodakaṃ asati paccayepi vaṭṭatīti imaṃ visesaṃ dīpeti. Tattha ‘‘guḷodakaṃ kālikesu sattāhakālikaṃ, bhagavatā odissānuññātattā sattāhātikkamena dukkaṭa’’nti vadanti, taṃ na yuttaṃ, udakasambhinnattā sattāhakālikabhāvaṃ jahati. ‘‘Yathā ambādi udakasambhinnaṃ yāmakālikaṃ jātaṃ, tathā sattāhakālikaṃ jahitvā tadanantare yāvajīvike ṭhita’’nti vadanti, taṃ yuttaṃ, tañca bhagavatā odissānuññātattā paccavekkhaṇābhāve doso natthi. ‘‘Guḷodaka’nti vuttattā udakagatika’’nti vadanti. Yadi udakamissaṃ udakagatikaṃ hoti, madhupi siyā taṃ tathā anuññātattā. Mā hotu, appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ siyā udakagatikattā, tañca na hoti, ‘‘sabbatthāpi upaparikkhitvā gahetabba’’nti aññatarasmiṃ gaṇṭhipade vuttaṃ.
២៨៥. សុញ្ញាគារន្តិ ចតុត្ថជ្ឈានំ។
285.Suññāgāranti catutthajjhānaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi
១៧១. តរុណបសន្នមហាមត្តវត្ថុ • 171. Taruṇapasannamahāmattavatthu
១៧២. ពេលដ្ឋកច្ចានវត្ថុ • 172. Belaṭṭhakaccānavatthu
១៧៣. បាដលិគាមវត្ថុ • 173. Pāṭaligāmavatthu
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā
យាគុមធុគោឡកាទិកថា • Yāgumadhugoḷakādikathā
បាដលិគាមវត្ថុកថា • Pāṭaligāmavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā
យាគុមធុគោឡកាទិកថាវណ្ណនា • Yāgumadhugoḷakādikathāvaṇṇanā
បាដលិគាមវត្ថុកថាវណ្ណនា • Pāṭaligāmavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / យាគុមធុគោឡកាទិកថាវណ្ណនា • Yāgumadhugoḷakādikathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi
១៧០. យាគុមធុគោឡកាទិកថា • 170. Yāgumadhugoḷakādikathā
១៧៣. បាដលិគាមវត្ថុកថា • 173. Pāṭaligāmavatthukathā
