| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
រាហុលវត្ថុកថាវណ្ណនា
Rāhulavatthukathāvaṇṇanā
១០៥. បោក្ខរវស្សន្តិ បោក្ខរេ បទុមគច្ឆេ វិយ អតេមិតុកាមានំ សរីរតោ បវដ្ដនកវស្សំ។ តស្មិំ កិរ វស្សន្តេ តេមិតុកាមាវ តេមេន្តិ, ន ឥតរេ។ ‘‘ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ វត្វា គតោ នាម នត្ថីតិ អត្តនោ សន្តកេ រជ្ជេ សព្ពម្បិ សាបតេយ្យំ សយមេវ បរិភុញ្ជិស្សតីតិ គារវេន សុទ្ធោទនមហារាជាបិ ន និមន្តេសិ, គន្ត្វា បន គេហេ សកលរត្តិំ មហាទានញ្ចេវ ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស អាសនបញ្ញត្តិដ្ឋានាលង្ការញ្ច សំវិទហន្តោវ វីតិនាមេសិ។
105.Pokkharavassanti pokkhare padumagacche viya atemitukāmānaṃ sarīrato pavaṭṭanakavassaṃ. Tasmiṃ kira vassante temitukāmāva tementi, na itare. ‘‘Bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthīti attano santake rajje sabbampi sāpateyyaṃ sayameva paribhuñjissatīti gāravena suddhodanamahārājāpi na nimantesi, gantvā pana gehe sakalarattiṃ mahādānañceva buddhappamukhassa saṅghassa āsanapaññattiṭṭhānālaṅkārañca saṃvidahantova vītināmesi.
ន កោចិ…បេ.… បត្តំ វា អគ្គហេសីតិ ភគវា អត្តនោ បិតុ និវេសនមេវ គមិស្សតីតិសញ្ញាយ នគ្គហេសិ។ កុលនគរេតិ ញាតិកុលន្តកេ នគរេ។ បិណ្ឌចារិយវត្តន្តិ អត្តនោ ញាតិគាមេសុបិ សបទានចារិកវត្តំ។ ភិក្ខាយ ចារោ ចរណំ ឯតស្សាតិ ភិក្ខាចារោ, ខត្តិយោ។
Nakoci…pe… pattaṃ vā aggahesīti bhagavā attano pitu nivesanameva gamissatītisaññāya naggahesi. Kulanagareti ñātikulantake nagare. Piṇḍacāriyavattanti attano ñātigāmesupi sapadānacārikavattaṃ. Bhikkhāya cāro caraṇaṃ etassāti bhikkhācāro, khattiyo.
ឧត្តិដ្ឋេតិ ឧត្តិដ្ឋិត្វា បរេសំ ឃរទ្វារេ ឧទ្ទិស្ស ឋត្វា គហេតព្ពបិណ្ឌេ។ នប្បមជ្ជេយ្យាតិ និមន្តនាទិវសេន លព្ភមានបណីតភោជនំ បដិក្ខិបិត្វា បិណ្ឌាយ ចរណវសេន តត្ថ នប្បមជ្ជេយ្យ។ ធម្មន្តិ អនេសនំ បហាយ សបទានំ ចរន្តោ តមេវ ភិក្ខាចរិយធម្មំ សុចរិតំ ចរេយ្យ។ សុខំ សេតីតិ ចតូហិ ឥរិយាបថេហិ សុខំ វិហរតីតិ អត្ថោ។
Uttiṭṭheti uttiṭṭhitvā paresaṃ gharadvāre uddissa ṭhatvā gahetabbapiṇḍe. Nappamajjeyyāti nimantanādivasena labbhamānapaṇītabhojanaṃ paṭikkhipitvā piṇḍāya caraṇavasena tattha nappamajjeyya. Dhammanti anesanaṃ pahāya sapadānaṃ caranto tameva bhikkhācariyadhammaṃ sucaritaṃ careyya. Sukhaṃ setīti catūhi iriyāpathehi sukhaṃ viharatīti attho.
ទុតិយគាថាយំ ន នំ ទុច្ចរិតន្តិ វេសិយាទិភេទេ អគោចរេ ចរណវសេន តំ យថាវុត្តំ ធម្មំ ទុច្ចរិតំ ន ច ចរេ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។ ឥមំ បន គាថំ សុត្វាតិ និវេសនេ និសិន្នេន ភគវតា ញាតិសមាគមេ អត្តនោ បិណ្ឌាយ ចរណំ និស្សាយ បវត្តាយ គាថាយ វុត្តំ ឥមំ ទុតិយគាថំ សុត្វា។
Dutiyagāthāyaṃ na naṃ duccaritanti vesiyādibhede agocare caraṇavasena taṃ yathāvuttaṃ dhammaṃ duccaritaṃ na ca care. Sesaṃ vuttanayameva. Imaṃ pana gāthaṃ sutvāti nivesane nisinnena bhagavatā ñātisamāgame attano piṇḍāya caraṇaṃ nissāya pavattāya gāthāya vuttaṃ imaṃ dutiyagāthaṃ sutvā.
ធម្មបាលជាតកន្តិអាទីសុ បន តតោ បរកាលេសុបិ រញ្ញោ បវត្តិ បរិនិព្ពានំ បាបេត្វា យថាបសង្គវសេន ទស្សេតុំ វុត្តា។ តេនាហ ‘‘សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិកត្វា’’តិអាទិ។ សិរិគព្ភំ គន្ត្វាតិ ឯត្ថ យទិ ហិ ភគវា តទហេវ គន្ត្វា ន បស្សេយ្យ, សា ហទយេន ផលិតេន មរេយ្យាតិ អគមាសីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Dhammapālajātakantiādīsu pana tato parakālesupi rañño pavatti parinibbānaṃ pāpetvā yathāpasaṅgavasena dassetuṃ vuttā. Tenāha ‘‘sotāpattiphalaṃ sacchikatvā’’tiādi. Sirigabbhaṃ gantvāti ettha yadi hi bhagavā tadaheva gantvā na passeyya, sā hadayena phalitena mareyyāti agamāsīti daṭṭhabbaṃ.
តំ ទិវសមេវាតិ តស្មិំ រាហុលមាតុទស្សនទិវសេយេវ។ ធម្មបទដ្ឋកថាយំ បន ‘‘សត្ថា កបិលបុរំ គន្ត្វា តតិយទិវសេ នន្ទំ បព្ពាជេសី’’តិ (ធ. ប. អដ្ឋ. ១.១២ នន្ទត្ថេរវត្ថុ) វុត្តំ។ កេសវិស្សជ្ជនន្តិ រាជមោឡិពន្ធនត្ថំ កុមារកាលេ ពន្ធិតសិខាវេណិមោចនំ, តំ កិរ ករោន្តា មង្គលំ ករោន្តិ។ សារត្ថទីបនិយំ បន ‘‘កេសវិស្សជ្ជនន្តិ កុលមរិយាទវសេន កេសោរោបន’’ន្តិ (សារត្ថ. ដី. មហាវគ្គ ៣.១០៥) វុត្តំ។ បដ្ដពន្ធោតិ ‘‘អសុករាជា’’តិ នឡាដេ សុវណ្ណបដ្ដពន្ធនំ។ អភិនវបាសាទប្បវេសមង្គលំ ឃរមង្គលំ។ ឆត្តុស្សាបនេ មង្គលំ ឆត្តមង្គលំ។ ជនបទកល្យាណីតិ ជនបទម្ហិ កល្យាណី បរេហិ អសាធារណេហិ បញ្ចកល្យាណាទីហិ សហិតត្តា សា ឯវំ វុត្តា។ តុវដន្តិ សីឃំ។ អនិច្ឆមានន្តិ មនសា អរោចេន្តំ, វាចាយ បន ភគវតា ‘‘បព្ពជិស្សសិ នន្ទា’’តិ វុត្តេ គារវេន បដិក្ខិបិតុំ អវិសហន្តោ ‘‘អាមា’’តិ អវោច។ ភគវា ច ឯតេន លេសេន បព្ពាជេសិ។
Taṃ divasamevāti tasmiṃ rāhulamātudassanadivaseyeva. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘satthā kapilapuraṃ gantvā tatiyadivase nandaṃ pabbājesī’’ti (dha. pa. aṭṭha. 1.12 nandattheravatthu) vuttaṃ. Kesavissajjananti rājamoḷibandhanatthaṃ kumārakāle bandhitasikhāveṇimocanaṃ, taṃ kira karontā maṅgalaṃ karonti. Sāratthadīpaniyaṃ pana ‘‘kesavissajjananti kulamariyādavasena kesoropana’’nti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.105) vuttaṃ. Paṭṭabandhoti ‘‘asukarājā’’ti naḷāṭe suvaṇṇapaṭṭabandhanaṃ. Abhinavapāsādappavesamaṅgalaṃ gharamaṅgalaṃ. Chattussāpane maṅgalaṃ chattamaṅgalaṃ. Janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇī parehi asādhāraṇehi pañcakalyāṇādīhi sahitattā sā evaṃ vuttā. Tuvaṭanti sīghaṃ. Anicchamānanti manasā arocentaṃ, vācāya pana bhagavatā ‘‘pabbajissasi nandā’’ti vutte gāravena paṭikkhipituṃ avisahanto ‘‘āmā’’ti avoca. Bhagavā ca etena lesena pabbājesi.
ព្រហ្មរូបវណ្ណន្តិ ព្រហ្មរូបសមានរូបំ។ ត្យស្សាតិ តេ អស្ស។ និវត្តេតុំ ន វិសហីតិ ‘‘មា នំ និវត្តយិត្ថា’’តិ ភគវតា វុត្តត្តា នាសក្ខិ។ សត្តវិធំ អរិយធនន្តិ –
Brahmarūpavaṇṇanti brahmarūpasamānarūpaṃ. Tyassāti te assa. Nivattetuṃ na visahīti ‘‘mā naṃ nivattayitthā’’ti bhagavatā vuttattā nāsakkhi. Sattavidhaṃ ariyadhananti –
‘‘សទ្ធាធនំ សីលធនំ, ហិរិឱត្តប្បិយំ ធនំ;
‘‘Saddhādhanaṃ sīladhanaṃ, hiriottappiyaṃ dhanaṃ;
សុតធនញ្ច ចាគោ ច, បញ្ញា វេ សត្តមំ ធន’’ន្តិ។ (អ. និ. ៧.៥, ៦) –
Sutadhanañca cāgo ca, paññā ve sattamaṃ dhana’’nti. (a. ni. 7.5, 6) –
ឯវំ វុត្តំ សត្តវិធំ អរិយធនំ។ អធិមត្តំ រាហុលេតិ រាហុលេ បព្ពជិតេ នន្ទបព្ពជ្ជាយ ឧប្បន្នទុក្ខតោបិ អធិកតរំ ទុក្ខំ អហោសីតិ អត្ថោ។ ឥតោ បច្ឆាតិ ឥតោ វុត្តសោកុប្បត្តិតោ អបរទិវសេសុ អនាគាមីនំ ញាតិសិនេហបដិឃចិត្តុប្បាទាភាវា។ បាឡិយំ បុត្តបេមន្តិអាទិ រញ្ញា បុត្តសិនេហស្ស តិព្ពភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ។ បុត្តសិនេហោ ហិ អត្តនា សហជាតបីតិវេគសមុដ្ឋិតានំ រូបធម្មានំ សកលសរីរំ ខោភេត្វា បវត្តនវសេន ‘‘ឆវិំ…បេ.… អដ្ឋិមិញ្ជំ អាហច្ច តិដ្ឋតី’’តិ វុត្តោ។ អត្តនោ បិយតរាតិ ភគវន្តំ សន្ធាយ វទតិ។ បុត្តេតិ រាហុលំ។ សទ្ទហន្តេនាតិ តស្ស វចនេន អវេមតិកេនាតិ អត្ថោ។ វិមតិយា សតិ អាបត្តិ ឯវ។
Evaṃ vuttaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ. Adhimattaṃ rāhuleti rāhule pabbajite nandapabbajjāya uppannadukkhatopi adhikataraṃ dukkhaṃ ahosīti attho. Ito pacchāti ito vuttasokuppattito aparadivasesu anāgāmīnaṃ ñātisinehapaṭighacittuppādābhāvā. Pāḷiyaṃ puttapemantiādi raññā puttasinehassa tibbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Puttasineho hi attanā sahajātapītivegasamuṭṭhitānaṃ rūpadhammānaṃ sakalasarīraṃ khobhetvā pavattanavasena ‘‘chaviṃ…pe… aṭṭhimiñjaṃ āhacca tiṭṭhatī’’ti vutto. Attano piyatarāti bhagavantaṃ sandhāya vadati. Putteti rāhulaṃ. Saddahantenāti tassa vacanena avematikenāti attho. Vimatiyā sati āpatti eva.
រាហុលវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Rāhulavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ៤១. រាហុលវត្ថុ • 41. Rāhulavatthu
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / រាហុលវត្ថុកថា • Rāhulavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / រាហុលវត្ថុកថាវណ្ណនា • Rāhulavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / រាហុលវត្ថុកថាវណ្ណនា • Rāhulavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៤១. រាហុលវត្ថុកថា • 41. Rāhulavatthukathā
