| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
រាធព្រាហ្មណវត្ថុកថា
Rādhabrāhmaṇavatthukathā
៦៩. កិញ្ចាបិ អាយស្មា សារិបុត្តោ ជានាតីតិ យោជនា។ ឥមិនា ‘‘កិំ នុ ខោ អជានន្តោ បុច្ឆី’’តិ អាសង្កំ និវារេតិ។ ភគវា អនុញ្ញាតុកាមោ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ។ បនសទ្ទោ គរហត្ថោ, តថា ជានន្តោបីតិ អត្ថោ។ លហុកន្តិ ហេតុអន្តោគធវិសេសនំ។ លហុកត្តា បដិក្ខិបិត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ អស្សាតិ ភគវតោ, អជ្ឈាសយន្តិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘អជ្ឈាសយំ វិទិត្វា’’តិវចនស្ស យុត្តិំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ពុទ្ធានំ ហី’’តិអាទិ។ ហីតិ សច្ចំ។ អយញ្ចាតិ សារិបុត្តត្ថេរោ ច។ អគ្គោតិ កោដិឧក្កំសោ។ សេដ្ឋោតិ បវរោ ឧត្តមោ។
69. Kiñcāpi āyasmā sāriputto jānātīti yojanā. Iminā ‘‘kiṃ nu kho ajānanto pucchī’’ti āsaṅkaṃ nivāreti. Bhagavā anuññātukāmo hotīti sambandho. Panasaddo garahattho, tathā jānantopīti attho. Lahukanti hetuantogadhavisesanaṃ. Lahukattā paṭikkhipitvāti vuttaṃ hoti. Assāti bhagavato, ajjhāsayanti sambandho. ‘‘Ajjhāsayaṃ viditvā’’tivacanassa yuttiṃ dassento āha ‘‘buddhānaṃ hī’’tiādi. Hīti saccaṃ. Ayañcāti sāriputtatthero ca. Aggoti koṭiukkaṃso. Seṭṭhoti pavaro uttamo.
‘‘ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេនា’’តិ ឯត្ថ ព្យត្តបដិពលានំ វិសេសំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ព្យត្តោ នាមា’’តិអាទិ។ តត្ថ យស្ស សាដ្ឋកថំ វិនយបិដកវាចុគ្គតំ បវត្តតិ, អយំ ព្យត្តោ នាមាតិ យោជនា ។ តស្មិន្តិ វិនយបិដកំ វាចុគ្គតភិក្ខុម្ហិ។ យស្សាតិ ភិក្ខុនោ។ សុគ្គហិតន្តិ សាដ្ឋកថាយ សុដ្ឋុ គហិតំ។ អយម្បីតិ បិសទ្ទោ បុរិមភិក្ខុំ អបេក្ខតិ។ ឥមស្មិំ អត្ថេតិ ឥមស្មិំ វត្ថុម្ហិ, ឥមស្មិំ វិសយេតិ អត្ថោ។ ព្យតិរេកាន្វយវសេន បដិពលំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យោ បនា’’តិអាទិ។ យោ បន ន សក្កោតីតិ សម្ពន្ធោ។ កស្មាតិ អាហ ‘‘កាសសោសសេម្ហាទិនា វា’’តិអាទិ។ តត្ថ កាសោ ច សោសោ ច សេម្ហោ ច, តេ អាទយោ យស្ស គេលញ្ញស្សាតិ កាសសោសសេម្ហាទិ, អាទិសទ្ទេន ឯឡមូគាទយោ សង្គណ្ហាតិ។ ឱដ្ឋោ ច ទន្តោ ច ជិវ្ហា ច, តា អាទយោ យេសំ តាលុអាទីនន្តិ ឱដ្ឋទន្តជិវ្ហាទយោ, តេសំ។ បទព្យញ្ជនេហីតិ បទអក្ខរេហិ។ ព្យញ្ជនសទ្ទោ ហេត្ថ អក្ខរវាចកោ។ ហាបេតីតិ គលត្តា ហាបេតិ។ អញ្ញថា វា វត្តព្ពន្តិ អញ្ញេន សិថិលាទិនា អាការេន វា វត្តព្ពំ។ អញ្ញថា វទតីតិ អញ្ញេន ធនិតាទិអាការេន វទតិ។ តព្ពិបរីតោតិ តស្ស អបដិពលស្ស វិបរីតោ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ។ តតោតិ ជានាបេតព្ពតោ។ យន្តិ យំ អាការំ ធាតុកម្មមេតំ, សង្ឃោតិ ការិតកម្មមេតំ។ ឥធ ការិតកម្មំ កិតោ វទតិ។
‘‘Byattena bhikkhunā paṭibalenā’’ti ettha byattapaṭibalānaṃ visesaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘byatto nāmā’’tiādi. Tattha yassa sāṭṭhakathaṃ vinayapiṭakavācuggataṃ pavattati, ayaṃ byatto nāmāti yojanā . Tasminti vinayapiṭakaṃ vācuggatabhikkhumhi. Yassāti bhikkhuno. Suggahitanti sāṭṭhakathāya suṭṭhu gahitaṃ. Ayampīti pisaddo purimabhikkhuṃ apekkhati. Imasmiṃ attheti imasmiṃ vatthumhi, imasmiṃ visayeti attho. Byatirekānvayavasena paṭibalaṃ dassento āha ‘‘yo panā’’tiādi. Yo pana na sakkotīti sambandho. Kasmāti āha ‘‘kāsasosasemhādinā vā’’tiādi. Tattha kāso ca soso ca semho ca, te ādayo yassa gelaññassāti kāsasosasemhādi, ādisaddena eḷamūgādayo saṅgaṇhāti. Oṭṭho ca danto ca jivhā ca, tā ādayo yesaṃ tāluādīnanti oṭṭhadantajivhādayo, tesaṃ. Padabyañjanehīti padaakkharehi. Byañjanasaddo hettha akkharavācako. Hāpetīti galattā hāpeti. Aññathā vā vattabbanti aññena sithilādinā ākārena vā vattabbaṃ. Aññathā vadatīti aññena dhanitādiākārena vadati. Tabbiparītoti tassa apaṭibalassa viparīto bhikkhūti sambandho. Tatoti jānāpetabbato. Yanti yaṃ ākāraṃ dhātukammametaṃ, saṅghoti kāritakammametaṃ. Idha kāritakammaṃ kito vadati.
៧១. ឧបសម្បន្នសមនន្តរាតិ ឯត្ថ ឧបសម្បន្នស្ស សមនន្តរាតិ អត្ថំ និវារេន្តោ អាហ ‘‘ឧបសម្បន្នោ ហុត្វាវ សមនន្តរា’’តិ។ ឯវសទ្ទេន ចិរកាលំ និវត្តេតិ។ ឧល្លុម្បតូតិ ឯត្ថ ឧបុព្ពលុបធាតុយា ឧបសគ្គវសេន វា អត្ថាតិសយវសេន វា ធាតូនមនេកត្ថត្តា ឥធ ឧបុព្ពធរធាតុយា អត្ថេ វត្តតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧទ្ធរតូ’’តិ។ ឧដ្ឋាបេត្វា, ឧក្ខិបិត្វា វា ធរតូតិ អត្ថោ។ តមេវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អកុសលា’’តិអាទិ។ តត្ថ ‘‘អកុសលា វុដ្ឋាបេត្វា’’តិ ឥមិនា សហាវធិនា ឧត្យូបសគ្គស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ។ ‘‘កុសលេ បតិដ្ឋាបេតូ’’តិ ឥមិនា សហាធារេន ធរធាតុស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ។ ឧត្យូបសគ្គស្ស ឧក្ខិបនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សាមណេរភាវា វា ឧទ្ធរិត្វា’’តិ។ ‘‘បដិច្ចា’’តិ ឥមិនា ឧបាទាយាតិ ឯត្ថ សមីបេ អាទិយិត្វាតិ សទ្ទត្ថមគហេត្វា សង្កេតត្ថវសេន បាកដត្តា តស្ស សង្កេតត្ថំ ទស្សេតិ, អធិប្បាយត្ថំ ទស្សេតីតិ អត្ថោ។
71.Upasampannasamanantarāti ettha upasampannassa samanantarāti atthaṃ nivārento āha ‘‘upasampanno hutvāva samanantarā’’ti. Evasaddena cirakālaṃ nivatteti. Ullumpatūti ettha upubbalupadhātuyā upasaggavasena vā atthātisayavasena vā dhātūnamanekatthattā idha upubbadharadhātuyā atthe vattatīti dassento āha ‘‘uddharatū’’ti. Uṭṭhāpetvā, ukkhipitvā vā dharatūti attho. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘akusalā’’tiādi. Tattha ‘‘akusalā vuṭṭhāpetvā’’ti iminā sahāvadhinā utyūpasaggassa atthaṃ dasseti. ‘‘Kusale patiṭṭhāpetū’’ti iminā sahādhārena dharadhātussa atthaṃ dasseti. Utyūpasaggassa ukkhipanatthaṃ dassento āha ‘‘sāmaṇerabhāvā vā uddharitvā’’ti. ‘‘Paṭiccā’’ti iminā upādāyāti ettha samīpe ādiyitvāti saddatthamagahetvā saṅketatthavasena pākaṭattā tassa saṅketatthaṃ dasseti, adhippāyatthaṃ dassetīti attho.
៧៣. អធិដ្ឋិតាតិ ឯត្ថ អធិ និច្ចវសេន ឋាតិ បវត្តតីតិ អធិដ្ឋិតាតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘និច្ចប្បវត្តិនី’’តិ។ កស្មា ចត្តារោ បច្ចយា និស្សយាតិ វុត្តាតិ អាហ ‘‘យស្មា’’តិអាទិ។ ‘‘ចត្តារោ’’តិអាទិនា ចត្តារោ បច្ចយេ និស្សាយ អត្តភាវោ សេតិ បវត្តតីតិ និស្សាយាតិ អវុត្តកម្មត្ថំ ទស្សេតិ។
73.Adhiṭṭhitāti ettha adhi niccavasena ṭhāti pavattatīti adhiṭṭhitāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘niccappavattinī’’ti. Kasmā cattāro paccayā nissayāti vuttāti āha ‘‘yasmā’’tiādi. ‘‘Cattāro’’tiādinā cattāro paccaye nissāya attabhāvo seti pavattatīti nissāyāti avuttakammatthaṃ dasseti.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៧. បណាមិតកថា • 17. Paṇāmitakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / រាធព្រាហ្មណវត្ថុកថា • Rādhabrāhmaṇavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / រាធព្រាហ្មណវត្ថុកថាវណ្ណនា • Rādhabrāhmaṇavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / រាធព្រាហ្មណវត្ថុកថាវណ្ណនា • Rādhabrāhmaṇavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / រាធព្រាហ្មណវត្ថុកថាវណ្ណនា • Rādhabrāhmaṇavatthukathāvaṇṇanā
