| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៧. បាទុកវគ្គ-អត្ថយោជនា
7. Pādukavagga-atthayojanā
៦៣៨. អង្គុលន្តរន្តិ បាទង្គុលវិវរំ។ បាទុកន្តិ ឧបាហនវិសេសោ។ សោ ហិ បជ្ជតេ ឥមាយាតិ បាទុកាតិ វុច្ចតិ, សា ពហុបដលា ចម្មមយា វា ហោតិ កដ្ឋមយា វា។ បដិមុញ្ចិត្វាតិ បាទុកំ បដិមុញ្ចីត្វា។
638.Aṅgulantaranti pādaṅgulavivaraṃ. Pādukanti upāhanaviseso. So hi pajjate imāyāti pādukāti vuccati, sā bahupaṭalā cammamayā vā hoti kaṭṭhamayā vā. Paṭimuñcitvāti pādukaṃ paṭimuñcītvā.
៦៤០. ទ្វីហិ ជនេហិ គហិតោតិ សម្ពន្ធោ។ វំសេនាតិ វេណុនា, យានេ និសិន្នោតិ សម្ពន្ធោ។ វិសង្ខរិត្វាតិ វិបត្តិំ ករិត្វា។ ទ្វេបីតិ ធម្មកថិកធម្មបដិគ្គាហកសង្ខាតា ឧភោបិ ជនា។ វដ្ដតីតិ ទេសេតុំ វដ្ដតិ។
640. Dvīhi janehi gahitoti sambandho. Vaṃsenāti veṇunā, yāne nisinnoti sambandho. Visaṅkharitvāti vipattiṃ karitvā. Dvepīti dhammakathikadhammapaṭiggāhakasaṅkhātā ubhopi janā. Vaṭṭatīti desetuṃ vaṭṭati.
៦៤១. សយនគតស្សាតិ សយនំ គតស្ស, សយនេ និបន្នស្សាតិ អត្ថោ។ និបន្នស្ស ទេសេតុំ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ។
641.Sayanagatassāti sayanaṃ gatassa, sayane nipannassāti attho. Nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti sambandho.
៦៤២. តីសុ បល្លត្ថិកាសុ យាយ កាយចិ បល្លត្ថិកាយ និសិន្នស្ស ធម្មំ ទេសេតុំ ន វដ្ដតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បល្លត្ថិកាយា’’តិអាទិ។
642. Tīsu pallatthikāsu yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassa dhammaṃ desetuṃ na vaṭṭatīti dassento āha ‘‘pallatthikāyā’’tiādi.
៦៤៣. យថា វេឋិយមានេ កេសន្តោ ន ទិស្សតិ, ឯវំ វេឋិតសីសស្សាតិ យោជនា។
643. Yathā veṭhiyamāne kesanto na dissati, evaṃ veṭhitasīsassāti yojanā.
៦៤៧. ឆបកសទ្ទស្ស ច ចណ្ឌាលសទ្ទស្ស ច វេវចនត្តា វុត្តំ ‘‘ចណ្ឌាលស្សា’’តិ។ ចណ្ឌាលោ ហិ សំ សុនខំ បចតីតិ ឆបកោតិ វុច្ចតិ សការស្ស ឆការំ កត្វា។ ឆបកស្ស ឯសា ឆបកី, ចណ្ឌាលភរិយា។ យត្រាតិ ឯត្ថ ត្របច្ចយោ បច្ចត្តេ ហោតីតិ អាហ ‘‘យោ ហិ នាមា’’តិ។ យោ រាជា ឧច្ចេ អាសនេ និសីទិត្វា មន្តំ បរិយាបុណិស្សតិ នាម, អយំ រាជា យាវ អតិវិយ អធម្មិកោតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘សព្ពមិទ’’ន្តិ អយំ សទ្ទោ លិង្គវិបល្លាសោតិ អាហ ‘‘សព្ពោ អយ’’ន្តិ ។ ‘‘លោកោ’’តិ ឥមិនា ឥធសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ។ ចរិមសទ្ទោ អន្តិមបរិយាយោ។ អន្តិមោតិ ច លាមកោ។ លាមកោតិ ច នាម ឥធ វិបត្តីតិ អាហ ‘‘សង្ករ’’ន្តិ។ សង្ករន្តិ វិបត្តិំ។ ‘‘និម្មរិយាទោ’’តិ ឥមិនា ‘‘សង្ករំ គតោ’’តិ បទានំ អធិប្បាយត្ថំ ទស្សេតិ។ ចរិមំ គតំ ចរិមគតំ, សព្ពោ អយំ លោកោ ចរិមគតោតិ អត្ថោ។ ឥធ ច ជាតកេ (ជា. ១.៤.៣៣) ច កេសុចិ បោត្ថកេសុ ‘‘ចមរិកត’’ន្តិ បាឋោ អត្ថិ, សោ អយុត្តោយេវ។ តត្ថេវាតិ អម្ពរុក្ខមូលេយេវ។ តេសន្តិ រាជព្រាហ្មណានំ។
647. Chapakasaddassa ca caṇḍālasaddassa ca vevacanattā vuttaṃ ‘‘caṇḍālassā’’ti. Caṇḍālo hi saṃ sunakhaṃ pacatīti chapakoti vuccati sakārassa chakāraṃ katvā. Chapakassa esā chapakī, caṇḍālabhariyā. Yatrāti ettha trapaccayo paccatte hotīti āha ‘‘yo hi nāmā’’ti. Yo rājā ucce āsane nisīditvā mantaṃ pariyāpuṇissati nāma, ayaṃ rājā yāva ativiya adhammikoti vuttaṃ hoti. ‘‘Sabbamida’’nti ayaṃ saddo liṅgavipallāsoti āha ‘‘sabbo aya’’nti . ‘‘Loko’’ti iminā idhasaddassa visayaṃ dasseti. Carimasaddo antimapariyāyo. Antimoti ca lāmako. Lāmakoti ca nāma idha vipattīti āha ‘‘saṅkara’’nti. Saṅkaranti vipattiṃ. ‘‘Nimmariyādo’’ti iminā ‘‘saṅkaraṃ gato’’ti padānaṃ adhippāyatthaṃ dasseti. Carimaṃ gataṃ carimagataṃ, sabbo ayaṃ loko carimagatoti attho. Idha ca jātake (jā. 1.4.33) ca kesuci potthakesu ‘‘camarikata’’nti pāṭho atthi, so ayuttoyeva. Tatthevāti ambarukkhamūleyeva. Tesanti rājabrāhmaṇānaṃ.
តត្ថាតិ តិស្សំ គាថាយំ។ បាឡិយាតិ អត្តនោ អាចារបកាសកគន្ថសង្ខាតាយ បាឡិយា។ ន បស្សរេតិ ឯត្ថ រេសទ្ទោ អន្តិស្ស ការិយោតិ អាហ ‘‘ន បស្សន្តី’’តិ។ យោ ចាយន្តិ យោ ច អយំ។ អយំសទ្ទោ បទាលង្ការមត្តោ, ព្រាហ្មណោតិ អត្ថោ។ អធីយតីតិ អជ្ឈាយតិ, សិក្ខតីតិ អត្ថោ។
Tatthāti tissaṃ gāthāyaṃ. Pāḷiyāti attano ācārapakāsakaganthasaṅkhātāya pāḷiyā. Na passareti ettha resaddo antissa kāriyoti āha ‘‘na passantī’’ti. Yo cāyanti yo ca ayaṃ. Ayaṃsaddo padālaṅkāramatto, brāhmaṇoti attho. Adhīyatīti ajjhāyati, sikkhatīti attho.
តតោតិ ពោធិសត្តេន វុត្តគាថាតោ បរន្តិ សម្ពន្ធោ។ តស្សាតិ គាថាយ។ ភោតិ ពោធិសត្តំ អាមន្តេតិ។ ‘‘ភុត្តោ’’តិ បទស្ស កម្មវាចកភាវមាវិកាតុំ វុត្តំ ‘‘មយា’’តិ។ អស្សាតិ ឱទនស្ស។ ឥមិនា សុចិ បរិសុទ្ធំ មំសំ សុចិមំសំ, តេន ឧបសេចនមស្សាតិ សុចិមំសូបសេចនោតិ ពាហិរត្ថសមាសំ ទស្សេតិ។ ធម្មេតិ អាចារធម្មេ។ ពទ្ធោ ហុត្វាតិ ថទ្ធោ ហុត្វា, អយមេវ វា បាឋោ ។ វណ្ណសទ្ទស្ស សណ្ឋានាទិកេ អញ្ញេ អត្ថេ បដិក្ខិបិតុំ វុត្តំ ‘‘បសត្ថោ’’តិ។ ថោមិតោតិ តស្សេវ វេវចនំ។
Tatoti bodhisattena vuttagāthāto paranti sambandho. Tassāti gāthāya. Bhoti bodhisattaṃ āmanteti. ‘‘Bhutto’’ti padassa kammavācakabhāvamāvikātuṃ vuttaṃ ‘‘mayā’’ti. Assāti odanassa. Iminā suci parisuddhaṃ maṃsaṃ sucimaṃsaṃ, tena upasecanamassāti sucimaṃsūpasecanoti bāhiratthasamāsaṃ dasseti. Dhammeti ācāradhamme. Baddho hutvāti thaddho hutvā, ayameva vā pāṭho . Vaṇṇasaddassa saṇṭhānādike aññe atthe paṭikkhipituṃ vuttaṃ ‘‘pasattho’’ti. Thomitoti tasseva vevacanaṃ.
អថាតិ អនន្តរេ។ នន្តិ ព្រាហ្មណំ។ តស្សាតិ គាថាទ្វយស្ស។ ព្រាហ្មណាតិ បុរោហិតំ អាលបតិ។ សម្បតីតិ សន្ទីដ្ឋិកេ។ ‘‘យា វុត្តិ វិនិបាតេន, អធម្មចរណេន វា’’តិ បទានំ សម្ពន្ធំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘និប្បជ្ជតី’’តិ។
Athāti anantare. Nanti brāhmaṇaṃ. Tassāti gāthādvayassa. Brāhmaṇāti purohitaṃ ālapati. Sampatīti sandīṭṭhike. ‘‘Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā’’ti padānaṃ sambandhaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘nippajjatī’’ti.
មហាព្រហ្មេតិ ឯត្ថ ព្រហ្មសទ្ទោ ព្រាហ្មណវាចកោតិ អាហ ‘‘មហាព្រាហ្មណា’’តិ។ អញ្ញេបីតិ រាជព្រាហ្មណេហិ អបរេបិ។ ‘‘បចន្តី’’តិ វុត្តេ អវិនាភាវតោ ‘‘ភុញ្ជន្តី’’តិ អត្ថោបិ គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘បចន្តិ ចេវ ភុញ្ជន្តិ ចា’’តិ។ ‘‘ន កេវល’’ន្តិអាទិនា អញ្ញេបីតិ ឯត្ថ បិសទ្ទស្ស សម្បិណ្ឌនត្ថំ ទស្សេតិ, ត្វំ អាចរិស្សសីតិ សម្ពន្ធោ។ បុន ត្វន្តិ តំ, ឧបយោគត្ថេ ចេតំ បច្ចត្តវចនំ, ‘‘មា ភិទា’’តិឥមិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ។ ‘‘បាសាណោ’’តិឥមិនា អស្មសទ្ទោ បាសាណបរិយាយោតិ ទស្សេតិ។ តេនាតិ ភិន្ទនហេតុនា។
Mahābrahmeti ettha brahmasaddo brāhmaṇavācakoti āha ‘‘mahābrāhmaṇā’’ti. Aññepīti rājabrāhmaṇehi aparepi. ‘‘Pacantī’’ti vutte avinābhāvato ‘‘bhuñjantī’’ti atthopi gahetabboti āha ‘‘pacanti ceva bhuñjanti cā’’ti. ‘‘Na kevala’’ntiādinā aññepīti ettha pisaddassa sampiṇḍanatthaṃ dasseti, tvaṃ ācarissasīti sambandho. Puna tvanti taṃ, upayogatthe cetaṃ paccattavacanaṃ, ‘‘mā bhidā’’tiiminā sambandhitabbaṃ. ‘‘Pāsāṇo’’tiiminā asmasaddo pāsāṇapariyāyoti dasseti. Tenāti bhindanahetunā.
៦៤៨. អត្តនោ កង្ខាឋានស្ស បុច្ឆនំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘ន កថេតព្ព’’ន្តិ។
648. Attano kaṅkhāṭhānassa pucchanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na kathetabba’’nti.
៦៤៩. សមធុរេនាតិ សមំ ធុរេន, សមំ មុខេនាតិ អត្ថោ។
649.Samadhurenāti samaṃ dhurena, samaṃ mukhenāti attho.
៦៥២. យំ មូលំ វា យា សាខា វា គច្ឆតីតិ យោជនា។ ខន្ធេតិ រុក្ខស្ស ខន្ធេ។ និក្ខមតីតិ ឧច្ចារបស្សាវោ និក្ខមតិ។ តិណណ្ឌុបកន្តិ តិណេន កតំ, តិណមយំ វា អណ្ឌុបកំ។ ឯត្ថាតិ ឧច្ចារបស្សាវខេឡេសុ។
652. Yaṃ mūlaṃ vā yā sākhā vā gacchatīti yojanā. Khandheti rukkhassa khandhe. Nikkhamatīti uccārapassāvo nikkhamati. Tiṇaṇḍupakanti tiṇena kataṃ, tiṇamayaṃ vā aṇḍupakaṃ. Etthāti uccārapassāvakheḷesu.
៦៥៣. អធិប្បេតឧទកំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បរិភោគឧទកមេវា’’តិ។ សត្តមោ វគ្គោ។
653. Adhippetaudakaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘paribhogaudakamevā’’ti. Sattamo vaggo.
ឯត្ថាតិ សេខិយេសុ។ សូបព្យញ្ជនបដិច្ឆាទនេតិ សូបព្យញ្ជនេ ឱទនេន បដិច្ឆាទេតិ។ សមត្តា សេខិយា។
Etthāti sekhiyesu. Sūpabyañjanapaṭicchādaneti sūpabyañjane odanena paṭicchādeti. Samattā sekhiyā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៧. បាទុកវគ្គោ • 7. Pādukavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៧. បាទុកវគ្គវណ្ណនា • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៧. បាទុកវគ្គវណ្ណនា • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ៧. បាទុកវគ្គវណ្ណនា • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៧. បាទុកវគ្គវណ្ណនា • 7. Pādukavaggavaṇṇanā
