| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៣. មុចលិន្ទកថា
3. Mucalindakathā
៥. អកាលមេឃោតិ ឯត្ថ វប្បាទិកាលស្ស អភាវា ន អកាលោ ហោតិ, អថ ខោ វស្សកាលេ អសម្បត្តត្តា អកាលោតិ អាហ ‘‘អសម្បត្តេ វស្សកាលេ’’តិ។ ‘‘ឧប្បន្នមេឃោ’’តិ ឥមិនា អកាលេ ឧប្បន្នោ មេឃោ អកាលមេឃោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ គិម្ហានំ បច្ឆិមេ មាសេតិ ជេដ្ឋមូលមាសេ។ តស្មិន្តិ មេឃេ។ សីតវាតទុទ្ទិនីតិ ឯត្ថ សីតេន វាតេន ទូសិតំ ទិនំ ឥមិស្សា វដ្ដលិកាយាតិ សីតវាតទុទ្ទិនីតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សា ច បនា’’តិអាទិ។ សា ច បន សត្តាហវដ្ដលិកា សីតវាតទុទ្ទិនី នាម អហោសីតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘សមីបេ បោក្ខរណិយា និព្ពត្តោ’’តិ ឥមិនា មុចលិន្ទស្ស សមីបេ និព្ពត្តោ មុចលិន្ទោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ មុចលិន្ទោតិ ច និចុលោ។ សោ នីបោតិ ច បិយកោតិ ច វុច្ចតិ។ នាគស្ស ភោគោ ឯកោបិ សត្តាភុជត្តា ‘‘ភោគេហី’’តិ ពហុវចនវសេន វុត្តំ។ តស្មិន្តិ នាគរាជេ ឋិតេ សតីតិ យោជនា។ តស្សាតិ នាគរាជស្ស។ តស្មាតិ យស្មា ភណ្ឌាគារគព្ភបមាណំ អហោសិ, តស្មា។ ឋានស្ស ការណំ បរិទីបេតិ អនេនាតិ ឋានការណបរិទីបនំ ‘‘មា ភគវន្តំ សីត’’ន្តិអាទិវចនំ។ សោតិ នាគរាជា។ ហីតិ សច្ចំ។ បាឡិយំ ‘‘ពាធយិត្ថា’’តិ កិរិយាបទំ អជ្ឈាហរិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘មា សីតំ ភគវន្តំ ពាធយិត្ថា’’តិ។ តត្ថាតិ ‘‘មា ភគវន្តំ សីត’’ន្តិអាទិវចនេ។ សត្តាហវដ្ដលិកាយ សតីតិ សម្ពន្ធោ។ តម្បីតិ ឧណ្ហម្បិ។ នន្តិ ភគវន្តំ។ តស្សាតិ នាគរាជស្ស។ ឧព្ពិទ្ធន្តិ ឧទ្ធំ ឆិទ្ទំ។ វិទ្ធឆិទ្ទសទ្ទា ហិ បរិយាយា។ អាកាសំ មេឃបដលបដិច្ឆន្នំ អាសន្នំ វិយ ហោតិ, មេឃបដលវិគមេ ទូរំ វិយ ឧបដ្ឋាតិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘មេឃវិគមេន ទូរីភូត’’ន្តិ។ វិគតវលាហកន្តិ ឯត្ថ វិគតសទ្ទោ អបគតត្ថវាចកោ, វលាហកសទ្ទោ មេឃបរិយាយោតិ អាហ ‘‘អបគតមេឃ’’ន្តិ។ ឥន្ទនីលមណិ វិយ ទិព្ពតីតិ ទេវោតិ វចនត្ថេន អាកាសោ ទេវោ នាមាតិ អាហ ‘‘ទេវន្តិ អាកាស’’ន្តិ។ អត្តនោ រូបន្តិ អត្តនោ នាគសណ្ឋានំ។ ឥមិនា សកវណ្ណន្តិ ឯត្ថ សកសទ្ទោ អត្តវាចកោ, វណ្ណសទ្ទោ សណ្ឋានវេវចនោតិ ទស្សេតិ។
5.Akālameghoti ettha vappādikālassa abhāvā na akālo hoti, atha kho vassakāle asampattattā akāloti āha ‘‘asampatte vassakāle’’ti. ‘‘Uppannamegho’’ti iminā akāle uppanno megho akālameghoti vacanatthaṃ dasseti. Gimhānaṃ pacchime māseti jeṭṭhamūlamāse. Tasminti meghe. Sītavātaduddinīti ettha sītena vātena dūsitaṃ dinaṃ imissā vaṭṭalikāyāti sītavātaduddinīti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘sā ca panā’’tiādi. Sā ca pana sattāhavaṭṭalikā sītavātaduddinī nāma ahosīti sambandho. ‘‘Samīpe pokkharaṇiyā nibbatto’’ti iminā mucalindassa samīpe nibbatto mucalindoti vacanatthaṃ dasseti. Mucalindoti ca niculo. So nīpoti ca piyakoti ca vuccati. Nāgassa bhogo ekopi sattābhujattā ‘‘bhogehī’’ti bahuvacanavasena vuttaṃ. Tasminti nāgarāje ṭhite satīti yojanā. Tassāti nāgarājassa. Tasmāti yasmā bhaṇḍāgāragabbhapamāṇaṃ ahosi, tasmā. Ṭhānassa kāraṇaṃ paridīpeti anenāti ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ ‘‘mā bhagavantaṃ sīta’’ntiādivacanaṃ. Soti nāgarājā. Hīti saccaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘bādhayitthā’’ti kiriyāpadaṃ ajjhāharitabbanti āha ‘‘mā sītaṃ bhagavantaṃ bādhayitthā’’ti. Tatthāti ‘‘mā bhagavantaṃ sīta’’ntiādivacane. Sattāhavaṭṭalikāya satīti sambandho. Tampīti uṇhampi. Nanti bhagavantaṃ. Tassāti nāgarājassa. Ubbiddhanti uddhaṃ chiddaṃ. Viddhachiddasaddā hi pariyāyā. Ākāsaṃ meghapaṭalapaṭicchannaṃ āsannaṃ viya hoti, meghapaṭalavigame dūraṃ viya upaṭṭhāti, tasmā vuttaṃ ‘‘meghavigamena dūrībhūta’’nti. Vigatavalāhakanti ettha vigatasaddo apagatatthavācako, valāhakasaddo meghapariyāyoti āha ‘‘apagatamegha’’nti. Indanīlamaṇi viya dibbatīti devoti vacanatthena ākāso devo nāmāti āha ‘‘devanti ākāsa’’nti. Attano rūpanti attano nāgasaṇṭhānaṃ. Iminā sakavaṇṇanti ettha sakasaddo attavācako, vaṇṇasaddo saṇṭhānavevacanoti dasseti.
សុខោ វិវេកោតិ ឯត្ថ តទង្គ វិក្ខម្ភន សមុច្ឆេទ បដិប្បស្សទ្ធិនិស្សរណវិវេកសង្ខាតេសុ បញ្ចសុ វិវេកេសុ និព្ពានសង្ខាតោ និស្សរណវិវេកោ ច កាយចិត្តឧបធិវិវេកសង្ខាតេសុ តីសុ វិវេកេសុ និព្ពានសង្ខាតោ ឧបធិវិវេកោ ច គហេតព្ពោតិ អាហ ‘‘និព្ពានសង្ខាតោ ឧបធិវិវេកោ’’តិ។ ‘‘ចតុមគ្គញាណសន្តោសេនា’’តិ ឥមិនា តុដ្ឋស្សាតិ ឯត្ថ បិណ្ឌបាតសន្តោសាទិកេ និវត្តេតិ។ សុតធម្មស្សាតិ ឯត្ថ សុតសទ្ទោ វិស្សុតបរិយាយោតិ អាហ ‘‘បកាសិតធម្មស្សា’’តិ, បាកដសច្ចធម្មស្សាតិ អត្ថោ។ បស្សតោតិ ឯត្ថ មំសចក្ខុស្ស ករណភាវេន អាសង្កា ភវេយ្យាតិ អាហ ‘‘ញាណចក្ខុនា’’តិ។ ‘‘អកុប្បនភាវោ’’តិ ឥមិនា អព្យាបជ្ជន្តិ ឯត្ថ ព្យាបាទសទ្ទស្ស ទោសវាចកភាវោ ច ណ្យបច្ចយស្ស ភាវត្ថោ ច ទស្សិតោ។ ឯតេនាតិ ‘‘អព្យាបជ្ជ’’ន្តិបទេន។ មេត្តាបុព្ពភាគោតិ អព្យាបជ្ជស្ស បុព្ពភាគេ មេត្តាយ ឧប្បន្នភាវោ។ បាណភូតេសុ សំយមោតិ ឯត្ថ បាណភូតសទ្ទា វេវចនភាវេន សត្តេសុ ឯវ វត្តន្តីតិ អាហ ‘‘សត្តេសុ ចា’’តិ។ ករុណាបុព្ពភាគោតិ សំយមស្ស បុព្ពភាគេ ករុណាយ ឧប្បន្នភាវោ។ យាតិ យា វិរាគតា។ អនាគាមិមគ្គស្ស កាមរាគស្ស អនវសេសបហានត្តា វុត្តំ ‘‘ឯតេន អនាគាមិមគ្គោ កថិតោ’’តិ។ យាថាវមានស្ស អរហត្តមគ្គេន និរុទ្ធត្តា វុត្តំ ‘‘អស្មិ…បេ.… កថិត’’ន្តិ។ ឥតោតិ អរហត្តតោ។
Sukho vivekoti ettha tadaṅga vikkhambhana samuccheda paṭippassaddhinissaraṇavivekasaṅkhātesu pañcasu vivekesu nibbānasaṅkhāto nissaraṇaviveko ca kāyacittaupadhivivekasaṅkhātesu tīsu vivekesu nibbānasaṅkhāto upadhiviveko ca gahetabboti āha ‘‘nibbānasaṅkhāto upadhiviveko’’ti. ‘‘Catumaggañāṇasantosenā’’ti iminā tuṭṭhassāti ettha piṇḍapātasantosādike nivatteti. Sutadhammassāti ettha sutasaddo vissutapariyāyoti āha ‘‘pakāsitadhammassā’’ti, pākaṭasaccadhammassāti attho. Passatoti ettha maṃsacakkhussa karaṇabhāvena āsaṅkā bhaveyyāti āha ‘‘ñāṇacakkhunā’’ti. ‘‘Akuppanabhāvo’’ti iminā abyāpajjanti ettha byāpādasaddassa dosavācakabhāvo ca ṇyapaccayassa bhāvattho ca dassito. Etenāti ‘‘abyāpajja’’ntipadena. Mettāpubbabhāgoti abyāpajjassa pubbabhāge mettāya uppannabhāvo. Pāṇabhūtesu saṃyamoti ettha pāṇabhūtasaddā vevacanabhāvena sattesu eva vattantīti āha ‘‘sattesu cā’’ti. Karuṇāpubbabhāgoti saṃyamassa pubbabhāge karuṇāya uppannabhāvo. Yāti yā virāgatā. Anāgāmimaggassa kāmarāgassa anavasesapahānattā vuttaṃ ‘‘etena anāgāmimaggo kathito’’ti. Yāthāvamānassa arahattamaggena niruddhattā vuttaṃ ‘‘asmi…pe… kathita’’nti. Itoti arahattato.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ៣. មុចលិន្ទកថា • 3. Mucalindakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / មុចលិន្ទកថា • Mucalindakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / មុចលិន្ទកថាវណ្ណនា • Mucalindakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / មុចលិន្ទកថាវណ្ណនា • Mucalindakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / មុចលិន្ទកថាវណ្ណនា • Mucalindakathāvaṇṇanā
