| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
កេណិយជដិលវត្ថុកថាវណ្ណនា
Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā
៣០០. យេន អាបណំ តទវសរីតិអាទីសុ អាបណន្តិ ឯកស្ស និគមស្សេតំ អធិវចនំ។ តស្មិំ កិរ និគមេ វីសតិ អាបណមុខសហស្សានិ វិភត្តានិ អហេសុំ។ ឥតិ សោ អាបណានំ ឧស្សន្នត្តា ‘‘អាបណ’’ន្ត្វេវ សង្ខំ គតោ។ តស្ស បន និគមស្ស អវិទូរេ នទីតីរេ ឃនច្ឆាយោ រមណីយភូមិភាគោ មហាវនសណ្ឌោ, តស្មិំ ភគវា វិហរតិ។ កេណិយោតិ តស្ស នាមំ។ ជដិលោតិ អាហរិមជដាធរោ តាបសោ។ សោ កិរ ព្រាហ្មណមហាសាលោ, ធនរក្ខណត្ថាយ បន តាបសបព្ពជ្ជំ សមាទាយ រញ្ញោ បណ្ណាការំ ទត្វា ភូមិភាគំ គហេត្វា តត្ថ អស្សមំ ការេត្វា បញ្ចហិ សកដសតេហិ វណិជ្ជំ បយោជេត្វា កុលសហស្សស្ស និស្សយោ ហុត្វា វសតិ។ អស្សមេបិ ចស្ស ឯកោ តាលរុក្ខោ ទិវសេ ទិវសេ ឯកំ សោវណ្ណមយំ ផលំ មុញ្ចតីតិ វទន្តិ។ សោ ទិវា កាសាវានិ ធារេតិ, ជដា ច ពន្ធតិ, រត្តិំ កាមសម្បត្តិំ អនុភវតិ។
300.Yenaāpaṇaṃ tadavasarītiādīsu āpaṇanti ekassa nigamassetaṃ adhivacanaṃ. Tasmiṃ kira nigame vīsati āpaṇamukhasahassāni vibhattāni ahesuṃ. Iti so āpaṇānaṃ ussannattā ‘‘āpaṇa’’ntveva saṅkhaṃ gato. Tassa pana nigamassa avidūre nadītīre ghanacchāyo ramaṇīyabhūmibhāgo mahāvanasaṇḍo, tasmiṃ bhagavā viharati. Keṇiyoti tassa nāmaṃ. Jaṭiloti āharimajaṭādharo tāpaso. So kira brāhmaṇamahāsālo, dhanarakkhaṇatthāya pana tāpasapabbajjaṃ samādāya rañño paṇṇākāraṃ datvā bhūmibhāgaṃ gahetvā tattha assamaṃ kāretvā pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ payojetvā kulasahassassa nissayo hutvā vasati. Assamepi cassa eko tālarukkho divase divase ekaṃ sovaṇṇamayaṃ phalaṃ muñcatīti vadanti. So divā kāsāvāni dhāreti, jaṭā ca bandhati, rattiṃ kāmasampattiṃ anubhavati.
បវត្តារោតិ (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.២៨៥; ម. និ. អដ្ឋ. ២.៤២៧; អ. និ. អដ្ឋ. ៣.៥.១៩២) បវត្តយិតារោ , បាវចនវសេន វត្តារោតិ អត្ថោ។ យេសន្តិ យេសំ សន្តកំ។ មន្តបទន្តិ មន្តសទ្ទេ ពហិកត្វា រហោ ភាសិតព្ពដ្ឋេន មន្តា ឯវ តំតំអត្ថបដិបត្តិហេតុតាយ បទន្តិ មន្តបទំ, វេទវចនំ។ គីតន្តិ អដ្ឋកាទីហិ ទសហិ បោរាណព្រាហ្មណេហិ ឧទាត្តានុទាត្តាទិសរសម្បត្តិវសេន សជ្ឈាយិតំ។ បវុត្តន្តិ បាវចនវសេន អញ្ញេសំ វុត្តំ, វាចិតន្តិ អត្ថោ។ សមិហិតន្តិ សមុបព្យូឡ្ហំ រាសិកតំ, ឥរុវេទយជុវេទសាមវេទាទិវសេន តត្ថាបិ បច្ចេកំ មន្តព្រាហ្មណាទិវសេន សជ្ឈាយនវាចកាទិវសេន ច បិណ្ឌំ កត្វា ឋបិតន្តិ អត្ថោ។ តទនុគាយន្តីតិ ឯតរហិ ព្រាហ្មណា តំ តេហិ បុព្ពេ គីតំ អនុគាយន្តិ អនុសជ្ឈាយន្តិ។ តទនុភាសន្តីតិ តំ អនុភាសន្តិ, ឥទំ បុរិមស្សេវ វេវចនំ។ ភាសិតមនុភាសន្តីតិ តេហិ ភាសិតំ សជ្ឈាយិតំ អនុសជ្ឈាយន្តិ។ វាចិតមនុវាចេន្តីតិ តេហិ អញ្ញេសំ វាចិតំ អនុវាចេន្តិ។ សេយ្យថិទន្តិ តេ កតមេតិ អត្ថោ។ អដ្ឋកោតិអាទីនិ តេសំ នាមានិ។ តេ កិរ ទិព្ពចក្ខុបរិភណ្ឌេន យថាកម្មូបគញាណេន សត្តានំ កម្មស្សកតាទិំ បុព្ពេនិវាសញាណេន អតីតកប្បេ ព្រាហ្មណានំ មន្តជ្ឈេនវិធិញ្ច ឱលោកេត្វា បរូបឃាតំ អកត្វា កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ភគវតោ វដ្ដសន្និស្សិតេន វចនេន សហ សំសន្ទិត្វា មន្តេ គន្ថេសុំ។ អបរាបរេ បន ឱក្កាករាជកាលាទីសុ ឧប្បន្នព្រាហ្មណា បាណាតិបាតាទីនិ បក្ខិបិត្វា តយោ វេទេ ភិន្ទិត្វា ពុទ្ធវចនេន សទ្ធិំ វិរុទ្ធេ អកំសុ។ រត្តិភោជនំ រត្តិ, តតោ ឧបរតាតិ រត្តូបរតា។ អតិក្កន្តេ មជ្ឈន្ហិកេ យាវ សូរិយត្ថង្គមនា ភោជនំ វិកាលភោជនំ នាម, តតោ វិរតត្តា វិរតា វិកាលភោជនា។ បដិយាទាបេត្វាតិ សប្បិមធុសក្ករាទីហិ ចេវ មរិចេហិ ច សុសង្ខតំ បានំ បដិយាទាបេត្វា។
Pavattāroti (dī. ni. aṭṭha. 1.285; ma. ni. aṭṭha. 2.427; a. ni. aṭṭha. 3.5.192) pavattayitāro , pāvacanavasena vattāroti attho. Yesanti yesaṃ santakaṃ. Mantapadanti mantasadde bahikatvā raho bhāsitabbaṭṭhena mantā eva taṃtaṃatthapaṭipattihetutāya padanti mantapadaṃ, vedavacanaṃ. Gītanti aṭṭhakādīhi dasahi porāṇabrāhmaṇehi udāttānudāttādisarasampattivasena sajjhāyitaṃ. Pavuttanti pāvacanavasena aññesaṃ vuttaṃ, vācitanti attho. Samihitanti samupabyūḷhaṃ rāsikataṃ, iruvedayajuvedasāmavedādivasena tatthāpi paccekaṃ mantabrāhmaṇādivasena sajjhāyanavācakādivasena ca piṇḍaṃ katvā ṭhapitanti attho. Tadanugāyantīti etarahi brāhmaṇā taṃ tehi pubbe gītaṃ anugāyanti anusajjhāyanti. Tadanubhāsantīti taṃ anubhāsanti, idaṃ purimasseva vevacanaṃ. Bhāsitamanubhāsantīti tehi bhāsitaṃ sajjhāyitaṃ anusajjhāyanti. Vācitamanuvācentīti tehi aññesaṃ vācitaṃ anuvācenti. Seyyathidanti te katameti attho. Aṭṭhakotiādīni tesaṃ nāmāni. Te kira dibbacakkhuparibhaṇḍena yathākammūpagañāṇena sattānaṃ kammassakatādiṃ pubbenivāsañāṇena atītakappe brāhmaṇānaṃ mantajjhenavidhiñca oloketvā parūpaghātaṃ akatvā kassapasammāsambuddhassa bhagavato vaṭṭasannissitena vacanena saha saṃsanditvā mante ganthesuṃ. Aparāpare pana okkākarājakālādīsu uppannabrāhmaṇā pāṇātipātādīni pakkhipitvā tayo vede bhinditvā buddhavacanena saddhiṃ viruddhe akaṃsu. Rattibhojanaṃ ratti, tato uparatāti rattūparatā. Atikkante majjhanhike yāva sūriyatthaṅgamanā bhojanaṃ vikālabhojanaṃ nāma, tato viratattā viratā vikālabhojanā. Paṭiyādāpetvāti sappimadhusakkarādīhi ceva maricehi ca susaṅkhataṃ pānaṃ paṭiyādāpetvā.
‘‘មហា ខោ កេណិយ ភិក្ខុសង្ឃោ’’តិ កស្មា ភគវា បុនប្បុនំ បដិក្ខិបិ? តិត្ថិយានំ បដិក្ខេបបសន្នតាយ។ តិត្ថិយា ហិ ‘‘អហោ វតាយំ អប្បិច្ឆោ, យោ និមន្តិយមានោបិ ន សាទិយតី’’តិ ឧបនិមន្តិយមានស្ស បដិក្ខេបេ បសីទន្តីតិ កេចិ, អការណញ្ចេតំ។ នត្ថិ ពុទ្ធានំ បច្ចយហេតុ ឯវរូបំ កោហញ្ញំ, អយំ បន អឌ្ឍតេលសានិ ភិក្ខុសតានិ ទិស្វា ឯត្តកានំយេវ ភិក្ខំ បដិយាទេស្សតិ, ស្វេវ សេលោ ព្រាហ្មណោ តីហិ បុរិសសតេហិ សទ្ធិំ បព្ពជិស្សតិ, អយុត្តំ ខោ បន នវកេ អញ្ញតោ បេសេត្វា ឥមេហេវ សទ្ធិំ គន្តុំ, ឥមេ វា អញ្ញតោ បេសេត្វា នវកេហិ សទ្ធិំ គន្តុំ។ អថាបិ សព្ពេវ គហេត្វា គមិស្សាមិ, ភិក្ខាហារោ នប្បហោស្សតិ។ តតោ ភិក្ខូសុ បិណ្ឌាយ ចរន្តេសុ មនុស្សា ឧជ្ឈាយិស្សន្តិ ‘‘ចិរស្សម្បិ កេណិយោ សមណំ គោតមំ និមន្តេត្វា យាបនមត្តំ ទាតុំ នាសក្ខី’’តិ, សយញ្ច វិប្បដិសារី ភវិស្សតិ។ បដិក្ខេបេ បន កតេ ‘‘សមណោ គោតមោ បុនប្បុនំ ‘ត្វញ្ច ព្រាហ្មណេសុ អភិប្បសន្នោ’តិ ព្រាហ្មណានំ នាមំ គណ្ហាតី’’តិ ចិន្តេត្វា ព្រាហ្មណេបិ និមន្តេតុកាមោ ភវិស្សតិ, តតោ ព្រាហ្មណេ បាដិយេក្កំ និមន្តេស្សតិ, តេ តេន និមន្តិតា ភិក្ខូ ហុត្វា ភុញ្ជិស្សន្តិ, ឯវមស្ស សទ្ធា អនុរក្ខិតា ភវិស្សតីតិ បុនប្បុនំ បដិក្ខិបិ។ កិញ្ចាបិ ខោ ភោ គោតមាតិ ឥមិនា ឥទំ ទីបេតិ ‘‘ភោ គោតម, កិំ ជាតំ, យទិ អហំ ព្រាហ្មណេសុ អភិប្បសន្នោ, អធិវាសេតុ ភវំ គោតមោ, អហំ ព្រាហ្មណានម្បិ ទាតុំ សក្កោមិ តុម្ហាកម្បី’’តិ។ ឋបេត្វា ធញ្ញផលរសន្តិ ឯត្ថ តណ្ឌុលធោវនោទកម្បិ ធញ្ញរសោយេវាតិ វទន្តិ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឧច្ឆុរសន្តិ ឯត្ថ និក្កសដោ ឧច្ឆុរសោ សត្តាហកាលិកោតិ វេទិតព្ពំ។
‘‘Mahā kho keṇiya bhikkhusaṅgho’’ti kasmā bhagavā punappunaṃ paṭikkhipi? Titthiyānaṃ paṭikkhepapasannatāya. Titthiyā hi ‘‘aho vatāyaṃ appiccho, yo nimantiyamānopi na sādiyatī’’ti upanimantiyamānassa paṭikkhepe pasīdantīti keci, akāraṇañcetaṃ. Natthi buddhānaṃ paccayahetu evarūpaṃ kohaññaṃ, ayaṃ pana aḍḍhatelasāni bhikkhusatāni disvā ettakānaṃyeva bhikkhaṃ paṭiyādessati, sveva selo brāhmaṇo tīhi purisasatehi saddhiṃ pabbajissati, ayuttaṃ kho pana navake aññato pesetvā imeheva saddhiṃ gantuṃ, ime vā aññato pesetvā navakehi saddhiṃ gantuṃ. Athāpi sabbeva gahetvā gamissāmi, bhikkhāhāro nappahossati. Tato bhikkhūsu piṇḍāya carantesu manussā ujjhāyissanti ‘‘cirassampi keṇiyo samaṇaṃ gotamaṃ nimantetvā yāpanamattaṃ dātuṃ nāsakkhī’’ti, sayañca vippaṭisārī bhavissati. Paṭikkhepe pana kate ‘‘samaṇo gotamo punappunaṃ ‘tvañca brāhmaṇesu abhippasanno’ti brāhmaṇānaṃ nāmaṃ gaṇhātī’’ti cintetvā brāhmaṇepi nimantetukāmo bhavissati, tato brāhmaṇe pāṭiyekkaṃ nimantessati, te tena nimantitā bhikkhū hutvā bhuñjissanti, evamassa saddhā anurakkhitā bhavissatīti punappunaṃ paṭikkhipi. Kiñcāpi kho bho gotamāti iminā idaṃ dīpeti ‘‘bho gotama, kiṃ jātaṃ, yadi ahaṃ brāhmaṇesu abhippasanno, adhivāsetu bhavaṃ gotamo, ahaṃ brāhmaṇānampi dātuṃ sakkomi tumhākampī’’ti. Ṭhapetvā dhaññaphalarasanti ettha taṇḍuladhovanodakampi dhaññarasoyevāti vadanti. Anujānāmi, bhikkhave, ucchurasanti ettha nikkasaṭo ucchuraso sattāhakālikoti veditabbaṃ.
ឥមាហិ គាថាហីតិ (ម. និ. អដ្ឋ. ២.៤០០) ឥមាហិ កេណិយស្ស ចិត្តានុកូលាហិ គាថាហិ។ តត្ថ អគ្គិបរិចរិយំ វិនា ព្រាហ្មណានំ យញ្ញាភាវតោ ‘‘អគ្គិហុត្តមុខា យញ្ញា’’តិ វុត្តំ, អគ្គិហុត្តសេដ្ឋា អគ្គិជុហនប្បធានាតិ អត្ថោ។ ព្រាហ្មណា ហិ ‘‘អគ្គិមុខា ទេវា’’តិ អគ្គិជុហនបុព្ពកំ យញ្ញំ វិទហន្តិ។ វេទេ សជ្ឈាយន្តេហិ បឋមំ សជ្ឈាយិតព្ពតោ សាវិត្តី ‘‘ឆន្ទសោ មុខ’’ន្តិ វុត្តា, សាវិត្តី វេទស្ស បុព្ពង្គមាតិ អត្ថោ តំបុព្ពកត្តា វេទសវនស្ស។ មនុស្សានំ សេដ្ឋភាវតោ រាជា ‘‘មុខ’’ន្តិ វុត្តោ។ ឱគាហន្តីនំ នទីនំ អាធារភាវតោ គន្តព្ពដ្ឋានភាវេន បដិសរណតោ ច សាគរោ ‘‘មុខ’’ន្តិ វុត្តោ។ ចន្ទសមាយោគេន ‘‘អជ្ជ កត្តិកា, អជ្ជ រោហិណី’’តិ សញ្ញាយនតោ នក្ខត្តានិ អភិភវិត្វា អាលោកករណតោ នក្ខត្តេហិ អតិវិសេសសោម្មភាវតោ ច ‘‘នក្ខត្តានំ មុខំ ចន្ទោ’’តិ វុត្តំ។ ‘‘ទីបសិខា អគ្គិជាលា អសនិវិចក្ក’’ន្តិ ឯវមាទីនំ តបន្តានំ វិជ្ជុលតានំ អគ្គត្តា អាទិច្ចោ ‘‘តបតំ មុខ’’ន្តិ វុត្តោ។ ទក្ខិណេយ្យានំ បន អគ្គត្តា វិសេសេន តស្មិំ សមយេ ពុទ្ធប្បមុខំ សង្ឃំ សន្ធាយ ‘‘បុញ្ញំ អាកង្ខមានានំ, សង្ឃោ វេ យជតំ មុខ’’ន្តិ វុត្តំ។ តេន សង្ឃោ បុញ្ញស្ស អាយមុខំ អគ្គទក្ខិណេយ្យភាវេនាតិ ទស្សេតិ។
Imāhigāthāhīti (ma. ni. aṭṭha. 2.400) imāhi keṇiyassa cittānukūlāhi gāthāhi. Tattha aggiparicariyaṃ vinā brāhmaṇānaṃ yaññābhāvato ‘‘aggihuttamukhā yaññā’’ti vuttaṃ, aggihuttaseṭṭhā aggijuhanappadhānāti attho. Brāhmaṇā hi ‘‘aggimukhā devā’’ti aggijuhanapubbakaṃ yaññaṃ vidahanti. Vede sajjhāyantehi paṭhamaṃ sajjhāyitabbato sāvittī ‘‘chandaso mukha’’nti vuttā, sāvittī vedassa pubbaṅgamāti attho taṃpubbakattā vedasavanassa. Manussānaṃ seṭṭhabhāvato rājā ‘‘mukha’’nti vutto. Ogāhantīnaṃ nadīnaṃ ādhārabhāvato gantabbaṭṭhānabhāvena paṭisaraṇato ca sāgaro ‘‘mukha’’nti vutto. Candasamāyogena ‘‘ajja kattikā, ajja rohiṇī’’ti saññāyanato nakkhattāni abhibhavitvā ālokakaraṇato nakkhattehi ativisesasommabhāvato ca ‘‘nakkhattānaṃ mukhaṃ cando’’ti vuttaṃ. ‘‘Dīpasikhā aggijālā asanivicakka’’nti evamādīnaṃ tapantānaṃ vijjulatānaṃ aggattā ādicco ‘‘tapataṃ mukha’’nti vutto. Dakkhiṇeyyānaṃ pana aggattā visesena tasmiṃ samaye buddhappamukhaṃ saṅghaṃ sandhāya ‘‘puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho ve yajataṃ mukha’’nti vuttaṃ. Tena saṅgho puññassa āyamukhaṃ aggadakkhiṇeyyabhāvenāti dasseti.
កេណិយជដិលវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៨២. កេណិយជដិលវត្ថុ • 182. Keṇiyajaṭilavatthu
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / កេណិយជដិលវត្ថុកថា • Keṇiyajaṭilavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / កេណិយជដិលវត្ថុកថាវណ្ណនា • Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / កេណិយជដិលវត្ថុកថាវណ្ណនា • Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១៨២. កេណិយជដិលវត្ថុកថា • 182. Keṇiyajaṭilavatthukathā
