| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
ហត្ថិមំសាទិបដិក្ខេបកថាវណ្ណនា
Hatthimaṃsādipaṭikkhepakathāvaṇṇanā
២៨១. ឥមេសំ …បេ.… សព្ពំ ន វដ្ដតីតិ ឥទំ ទសន្នម្បិ មនុស្សមំសាទីនំ អកប្បិយភាវមត្តបរិទីបនវចនំ, នាបត្តិវិភាគទស្សនវចនំ។ យំ កិញ្ចិ ញត្វា វា អញត្វា វា ខាទន្តស្ស អាបត្តិយេវាតិ ឥទម្បិ អនិយមិតវចនមេវ ‘‘អយំ នាម អាបត្តី’’តិ អវុត្តត្តា ។ តទុភយម្បិ ហេដ្ឋា មនុស្សាទីនំ មំសាទីសុ ថុល្លច្ចយទុក្កដាបត្តិយោ ហោន្តីតិ គហិតនយេហិ អធិប្បាយោ ជានិតុំ សក្កាតិ ឯវំ វុត្តំ។ តត្រាយំ អធិប្បាយោ – យស្មា ឯតេសំ មនុស្សាទីនំ មំសាទីនិ អកប្បិយានិ, តស្មា មនុស្សានំ មំសាទីសុ ថុល្លច្ចយាបត្តិ។ សេសានំ សព្ពត្ថ ទុក្កដាបត្តីតិ។ បាឋេយេវ ហិ លោហិតាទិំ មំសគតិកំ កត្វា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, មនុស្សមំសំ…បេ.… ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ វុត្តំ។ តត្ថេវ ហត្ថាទីនំ មំសាទីសុបិ ទុក្កដាបត្តិ បញ្ញត្តា។ តេន វុត្តំ សីហឡដ្ឋកថាយំ ‘‘មនុស្សមំសេ វា កេសេ វា នខេ វា អដ្ឋិម្ហិ វា លោហិតេ វា ថុល្លច្ចយមេវា’’តិ វុត្តំ។ ឥមិនា ឯវ –
281.Imesaṃ…pe… sabbaṃ na vaṭṭatīti idaṃ dasannampi manussamaṃsādīnaṃ akappiyabhāvamattaparidīpanavacanaṃ, nāpattivibhāgadassanavacanaṃ. Yaṃ kiñci ñatvā vā añatvā vā khādantassa āpattiyevāti idampi aniyamitavacanameva ‘‘ayaṃ nāma āpattī’’ti avuttattā . Tadubhayampi heṭṭhā manussādīnaṃ maṃsādīsu thullaccayadukkaṭāpattiyo hontīti gahitanayehi adhippāyo jānituṃ sakkāti evaṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ adhippāyo – yasmā etesaṃ manussādīnaṃ maṃsādīni akappiyāni, tasmā manussānaṃ maṃsādīsu thullaccayāpatti. Sesānaṃ sabbattha dukkaṭāpattīti. Pāṭheyeva hi lohitādiṃ maṃsagatikaṃ katvā ‘‘na, bhikkhave, manussamaṃsaṃ…pe… thullaccayassā’’ti vuttaṃ. Tattheva hatthādīnaṃ maṃsādīsupi dukkaṭāpatti paññattā. Tena vuttaṃ sīhaḷaṭṭhakathāyaṃ ‘‘manussamaṃse vā kese vā nakhe vā aṭṭhimhi vā lohite vā thullaccayamevā’’ti vuttaṃ. Iminā eva –
‘‘អដ្ឋិបិ លោហិតំ ចម្មំ, លោមមេសំ ន កប្បតី’’តិ។ –
‘‘Aṭṭhipi lohitaṃ cammaṃ, lomamesaṃ na kappatī’’ti. –
ខុទ្ទសិក្ខាគាថាបទស្ស អត្ថោ ច អធិប្បាយោ ច សុវិញ្ញេយ្យោតិ។ បដិគ្គហណេតិ ឯត្ថ អនាទរិយទុក្កដំ វុត្តំ។ ‘‘ឧទកមនុស្សាទិមំសម្បិ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។ នាគរាជេន វុត្តាទីនវេ សតិបិ ឧជ្ឈាយនាធិការមេវ គហេត្វា ‘‘បដិកូលតាយា’’តិ វុត្តំ។
Khuddasikkhāgāthāpadassa attho ca adhippāyo ca suviññeyyoti. Paṭiggahaṇeti ettha anādariyadukkaṭaṃ vuttaṃ. ‘‘Udakamanussādimaṃsampi na vaṭṭatī’’ti vadanti. Nāgarājena vuttādīnave satipi ujjhāyanādhikārameva gahetvā ‘‘paṭikūlatāyā’’ti vuttaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៦៩. ហត្ថិមំសាទិបដិក្ខេបកថា • 169. Hatthimaṃsādipaṭikkhepakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / ហត្ថិមំសាទិបដិក្ខេបកថា • Hatthimaṃsādipaṭikkhepakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១៦៩. ហត្ថិមំសាទិបដិក្ខេបកថា • 169. Hatthimaṃsādipaṭikkhepakathā
