| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
២៧៦. អដ្ឋារសវត្ថុកថា
276. Aṭṭhārasavatthukathā
៤៧១. ‘‘លទ្ធិគ្គហណ’’ន្តិ ឥមិនា អាទីយតេ អាទាយោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។
471. ‘‘Laddhiggahaṇa’’nti iminā ādīyate ādāyoti vacanatthaṃ dasseti.
៤៧៥. តំ ទិវសមេវាតិ តស្មិំ សង្ឃសាមគ្គិករណទិវសេយេវ។
475.Taṃ divasamevāti tasmiṃ saṅghasāmaggikaraṇadivaseyeva.
៤៧៦. ន មូលា មូលំ គន្ត្វាតិ មូលតោ មូលំ ន គន្ត្វាវ។ ‘‘អត្ថតោ អបគតា’’តិ ឥមិនា អត្ថតោ អបេតា អត្ថាបេតាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ ‘‘ព្យញ្ជនមត្តំ ឧបេតា’’តិ ឥមិនា ព្យញ្ជនមត្តំ ឧបេតា ឧបគតា ព្យញ្ជនូបេតាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។
476.Na mūlā mūlaṃ gantvāti mūlato mūlaṃ na gantvāva. ‘‘Atthato apagatā’’ti iminā atthato apetā atthāpetāti vacanatthaṃ dasseti. ‘‘Byañjanamattaṃ upetā’’ti iminā byañjanamattaṃ upetā upagatā byañjanūpetāti vacanatthaṃ dasseti.
៤៧៧. អត្ថេសុ ជាតេសូតិ ឯត្ថ ជាតសទ្ទោ ឧប្បន្នបរិយាយោតិ អាហ ‘‘វិនយអត្ថេសុ ឧប្បន្នេសូ’’តិ។ តញ្ច បទំ ‘‘សង្ឃស្ស កិច្ចេសូ’’តិអាទីសុ សព្ពបទេសុ យោជេតព្ពំ។ មហត្ថិកោតិ មហន្តោ ឧបការសង្ខាតោ អត្ថោ ឥមស្សាតិ មហត្ថិកោតិ ទស្សន្តោ អាហ ‘‘មហាឧបការោ’’តិ។
477.Atthesu jātesūti ettha jātasaddo uppannapariyāyoti āha ‘‘vinayaatthesu uppannesū’’ti. Tañca padaṃ ‘‘saṅghassa kiccesū’’tiādīsu sabbapadesu yojetabbaṃ. Mahatthikoti mahanto upakārasaṅkhāto attho imassāti mahatthikoti dassanto āha ‘‘mahāupakāro’’ti.
អនានុវជ្ជោ បឋមេនាតិ ឯត្ថ បឋមសទ្ទោ តាវបរិយាយោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តាវា’’តិ។ សីលតោតិ សីលេន។ ឧបេក្ខិតាចារោតិ ឧបបត្តិតោ ឥក្ខិតាចារោ។ ‘‘អបេក្ខិតាចារោ’’តិបិ បាឋោ។ ឧបបរិក្ខិតាចារោតិ ឧបបរិក្ខិតោ អាចារោ ឯតស្សាតិ ឧបបរិក្ខិតាចារោ។
Anānuvajjo paṭhamenāti ettha paṭhamasaddo tāvapariyāyoti dassento āha ‘‘tāvā’’ti. Sīlatoti sīlena. Upekkhitācāroti upapattito ikkhitācāro. ‘‘Apekkhitācāro’’tipi pāṭho. Upaparikkhitācāroti upaparikkhito ācāro etassāti upaparikkhitācāro.
វិសយ្ហាតិ ឯត្ថ វិបុព្ពោ សហធាតុ អភិភវនត្ថោ, ត្វាបច្ចយោ ច ហោតីតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អភិភវិត្វា’’តិ។ អនបគតន្តិ ការណតោ អនបេតំ។ ភណន្តោ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ។ តមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យស្មា ហី’’តិអាទិ។ សោតិ ភិក្ខុ, ន ហាបេតីតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘ឧសូយាយា’’តិ ឥមិនា ទោសាគតិគមនស្ស គហិតត្តា ‘‘អគតិគមនវសេនា’’តិ ឥមិនា បារិសេសនយេន អវសេសអគតិគមនមេវាធិប្បេតំ។ សោតិ ភិក្ខុ។ ឆម្ភតិ ចេវាតិ ថម្ភតិ ចេវ, ថទ្ធំ ករោតិ ចេវាតិ អត្ថោ។ វេធតិ ចាតិ កម្បតិ ច។ យោ ចាតិ ភិក្ខុ បន។ ឦទិសោតិ ឧសូយាយ វា អគតិគមនេន វា ភណនសង្ខាតោ ឯទិសោ ន ហោតិ។
Visayhāti ettha vipubbo sahadhātu abhibhavanattho, tvāpaccayo ca hotīti dassento āha ‘‘abhibhavitvā’’ti. Anapagatanti kāraṇato anapetaṃ. Bhaṇanto bhikkhūti sambandho. Tamatthaṃ dassento āha ‘‘yasmā hī’’tiādi. Soti bhikkhu, na hāpetīti sambandho. ‘‘Usūyāyā’’ti iminā dosāgatigamanassa gahitattā ‘‘agatigamanavasenā’’ti iminā pārisesanayena avasesaagatigamanamevādhippetaṃ. Soti bhikkhu. Chambhati cevāti thambhati ceva, thaddhaṃ karoti cevāti attho. Vedhati cāti kampati ca. Yo cāti bhikkhu pana. Īdisoti usūyāya vā agatigamanena vā bhaṇanasaṅkhāto ediso na hoti.
កិញ្ច ភិយ្យោតិ និបាតសមុទាយោ, តតោ វុត្តតោ អតិរេកំ កថេតព្ពំ កិំ បនាតិ អត្ថោ។ តស្សា គាថាយ អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ យោជនា។ យោតិ ភិក្ខុ។ ហីតិ សច្ចំ។ កាលាគតន្តិ ឯត្ថ គហេតព្ពកាលញ្ច សត្តមីតប្បុរិសសមាសញ្ច ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘កថេតព្ពយុត្តកាលេ អាគត’’ន្តិ។ វចោតិ បទំ ន វចនបធានំ, វចនវន្តបុគ្គលោយេវ បធានន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វទន្តោ’’តិ។
Kiñca bhiyyoti nipātasamudāyo, tato vuttato atirekaṃ kathetabbaṃ kiṃ panāti attho. Tassā gāthāya attho veditabboti yojanā. Yoti bhikkhu. Hīti saccaṃ. Kālāgatanti ettha gahetabbakālañca sattamītappurisasamāsañca dassento āha ‘‘kathetabbayuttakāle āgata’’nti. Vacoti padaṃ na vacanapadhānaṃ, vacanavantapuggaloyeva padhānanti dassento āha ‘‘vadanto’’ti.
អាចេរកម្ហិ ច សកេតិ ឯត្ថ អាចរិយស្ស ឯសោ អាចេរកោ, សស្ស អត្តនោ ឯសោ សកោតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្តនោ អាចរិយវាទេ’’តិ។ គាថាភាវតោ អាចរិយសទ្ទស្ស អាចេរាទេសោ កាតព្ពោ។ ‘‘វាទេ’’តិ ឥមិនា ឥទមត្ថេ បវត្តស្ស ណិកបច្ចយស្ស សរូបំ ទស្សេតិ។ អលំ បមេតុន្តិ ឯត្ថ អលំសទ្ទោ សមត្ថត្ថោ, បមសទ្ទោតុលនត្ថោតិ អាហ ‘‘តុលយិតុំ សមត្ថោ’’តិ។ កថេតវេតិ ឯត្ថ តវេសទ្ទោ អញ្ញត្ថ យេភុយ្យេន ភាវវាចកោ, ឥធ បន កម្មវាចកោតិ អាហ ‘‘កថេតព្ពេ’’តិ។ វិរទ្ធដ្ឋានកុសលោតិ វិរទ្ធដ្ឋានេ កុសលោ។
Ācerakamhi ca saketi ettha ācariyassa eso ācerako, sassa attano eso sakoti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘attano ācariyavāde’’ti. Gāthābhāvato ācariyasaddassa ācerādeso kātabbo. ‘‘Vāde’’ti iminā idamatthe pavattassa ṇikapaccayassa sarūpaṃ dasseti. Alaṃ pametunti ettha alaṃsaddo samatthattho, pamasaddotulanatthoti āha ‘‘tulayituṃ samattho’’ti. Kathetaveti ettha tavesaddo aññattha yebhuyyena bhāvavācako, idha pana kammavācakoti āha ‘‘kathetabbe’’ti. Viraddhaṭṭhānakusaloti viraddhaṭṭhāne kusalo.
អយំ គាថា វុត្តាតិ សម្ពន្ធោ។ តន្តិ កថេតព្ពំ។ អយំ ហេត្ថត្ថោតិ អយំ ឯវ ឯត្ថ គាថាយំ អត្ថោតិ យោជនា។ ‘‘គច្ឆន្តី’’តិ ឥមិនា វជន្តីតិ ឯត្ថ វជធាតុយា គត្យត្ថំ ទស្សេតិ។ ‘‘អត្តនោ អាចរិយវាទ’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘សកំ អាទាយ’’ន្តិ បទស្ស អត្ថំ ទស្សេតិ។ អាចរិយវាទោ ហិ អាទាតព្ពតោ គហេតព្ពតោ អាទាយន្តិ វុត្តោ។ តទនុរូបន្តិ តស្ស វត្ថុស្ស អនុរូបំ។ ព្យាករមានោ ភិក្ខូតិ សម្ពន្ធោ។ អដ្ឋហិ ទូតង្គេហីតិ ‘‘សោតា ច ហោតិ, សាវេតា ច, ឧគ្គហេតា ច, ធារេតា ច, វិញ្ញាតា ច, វិញ្ញាបេតា, ច កុសលោ ច សហិតាសហិតស្ស, នោ ច កលហការកោ’’តិ (ចូឡវ. ៣៤៧; អ. និ. ៨.១៦) ឯវំ វុត្តេហិ អដ្ឋហិ ទូតស្ស អង្គេហិ។ កស្ស ទូតេយ្យកម្មន្តិ អាហ ‘‘សង្ឃស្សា’’តិ។ ទូតស្ស ឯតានិ ទូតេយ្យានិ, តានិយេវ កម្មានិ ទូតេយ្យកម្មានិ, តេសុ។ ឥទន្តិ អត្ថជាកំ, វុត្តំ ហោតីតិ យោជនា។ អថ វា ឥទន្តិ អយមត្ថោ។ វុត្តំ ហោតីតិ វុត្តោ ហោតិ។ បច្ឆិមនយេ លិង្គវិបល្លាសោតិ ទដ្ឋព្ពោ។ អានេត្វា ហវន្តិ បូជេន្តីតិ អាហវោ ទាយកា, តេសំ អាហូនំ។ អានេត្វា ហុនិតព្ពំ បូជេតព្ពន្តិ អាហុតិ, តំ អាហុតិំ។ សង្ឃស្ស កិច្ចេសូតិ និទ្ធារណេ ភុម្មំ។ តេន វុត្តំ ‘‘តស្ស តស្ស កិច្ចស្សា’’តិ។ ករវចោតិ ឯត្ថ ‘‘វចោករោ’’តិ វត្តព្ពេ គាថាភាវតោ បទវិបរិយាយវសេន ‘‘ករវចោ’’តិ វុត្តោតិ អាហ ‘‘វចនំ ករោន្តោ’’តិ។ ‘‘វចនករណេនា’’តិ ឥមិនា ‘‘ន តេន មញ្ញតី’’តិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ។
Ayaṃ gāthā vuttāti sambandho. Tanti kathetabbaṃ. Ayaṃ hetthatthoti ayaṃ eva ettha gāthāyaṃ atthoti yojanā. ‘‘Gacchantī’’ti iminā vajantīti ettha vajadhātuyā gatyatthaṃ dasseti. ‘‘Attano ācariyavāda’’nti iminā ‘‘sakaṃ ādāya’’nti padassa atthaṃ dasseti. Ācariyavādo hi ādātabbato gahetabbato ādāyanti vutto. Tadanurūpanti tassa vatthussa anurūpaṃ. Byākaramāno bhikkhūti sambandho. Aṭṭhahi dūtaṅgehīti ‘‘sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā, ca kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako’’ti (cūḷava. 347; a. ni. 8.16) evaṃ vuttehi aṭṭhahi dūtassa aṅgehi. Kassa dūteyyakammanti āha ‘‘saṅghassā’’ti. Dūtassa etāni dūteyyāni, tāniyeva kammāni dūteyyakammāni, tesu. Idanti atthajākaṃ, vuttaṃ hotīti yojanā. Atha vā idanti ayamattho. Vuttaṃ hotīti vutto hoti. Pacchimanaye liṅgavipallāsoti daṭṭhabbo. Ānetvā havanti pūjentīti āhavo dāyakā, tesaṃ āhūnaṃ. Ānetvā hunitabbaṃ pūjetabbanti āhuti, taṃ āhutiṃ. Saṅghassa kiccesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tassa tassa kiccassā’’ti. Karavacoti ettha ‘‘vacokaro’’ti vattabbe gāthābhāvato padavipariyāyavasena ‘‘karavaco’’ti vuttoti āha ‘‘vacanaṃ karonto’’ti. ‘‘Vacanakaraṇenā’’ti iminā ‘‘na tena maññatī’’ti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti.
អាបជ្ជមានោ ភិក្ខុ អាបត្តិ ហោតីតិ យោជនា។ តស្សា ចាតិ ឯត្ថ ស្មាវចនស្ស ស្សាទេសោ កាតព្ពោ។ យថាតិ យេនាការេន, វិនយកម្មាការេនាតិ អត្ថោ។ យេសូតិ យត្តកេសុ វត្ថូសុ។ ឧភយេ ឯតេ វិភង្គាតិ សម្ពន្ធោ។ អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស។ អាបត្តិវុដ្ឋានបទស្សាតិ បទសទ្ទោ ការណត្ថោ, ភុម្មត្ថេ សាមិវចនោ ច ហោតីតិ អាហ ‘‘អាបត្តិវុដ្ឋានការណេ’’តិ។ ‘‘កុសលោ’’តិ ឥមិនា ឆេកោ បណ្ឌិតោ, កុច្ឆិតំ បាបំ វិទតិ ជានាតីតិ កោវិទោតិ វចនត្ថេន កោវិទោ នាមាតិ ទស្សេតិ។
Āpajjamāno bhikkhu āpatti hotīti yojanā. Tassā cāti ettha smāvacanassa ssādeso kātabbo. Yathāti yenākārena, vinayakammākārenāti attho. Yesūti yattakesu vatthūsu. Ubhaye ete vibhaṅgāti sambandho. Assāti bhikkhussa. Āpattivuṭṭhānapadassāti padasaddo kāraṇattho, bhummatthe sāmivacano ca hotīti āha ‘‘āpattivuṭṭhānakāraṇe’’ti. ‘‘Kusalo’’ti iminā cheko paṇḍito, kucchitaṃ pāpaṃ vidati jānātīti kovidoti vacanatthena kovido nāmāti dasseti.
អាចរន្តោ ភិក្ខុ គច្ឆតីតិ យោជនា។ ‘‘វត្ត’’ន្តិ ឥមិនា ឱសារណំ តន្តិ ឯត្ថ តសទ្ទស្ស វិសយំ ទស្សេតិ។ ‘‘យា’’តិ ឥមិនា ឯតម្បីតិ ឯត្ថ ឯតសទ្ទស្ស អនិយមនិទ្ទេសភាវំ ទស្សេតិ។ សព្ពត្ថាតិ សព្ពស្មិំ កោសម្ពកក្ខន្ធកេ។
Ācaranto bhikkhu gacchatīti yojanā. ‘‘Vatta’’nti iminā osāraṇaṃ tanti ettha tasaddassa visayaṃ dasseti. ‘‘Yā’’ti iminā etampīti ettha etasaddassa aniyamaniddesabhāvaṃ dasseti. Sabbatthāti sabbasmiṃ kosambakakkhandhake.
ឥតិ កោសម្ពកក្ខន្ធកវណ្ណនាយ យោជនា សមត្តា។
Iti kosambakakkhandhakavaṇṇanāya yojanā samattā.
ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ
Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
មហាវគ្គវណ្ណនាយ
Mahāvaggavaṇṇanāya
យោជនា សមត្តា។
Yojanā samattā.
ជាទិលញ្ឆិតនាមេន, នេកានំ វាចិតោ មយា;
Jādilañchitanāmena, nekānaṃ vācito mayā;
មហាវគ្គខន្ធកស្ស, សមត្តោ យោជនានយោតិ។
Mahāvaggakhandhakassa, samatto yojanānayoti.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi
២៧៦. អដ្ឋារសវត្ថុកថា • 276. Aṭṭhārasavatthukathā
២៧៨. សង្ឃសាមគ្គីកថា • 278. Saṅghasāmaggīkathā
២៧៩. ឧបាលិសង្ឃសាមគ្គីបុច្ឆា • 279. Upālisaṅghasāmaggīpucchā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / អដ្ឋារសវត្ថុកថា • Aṭṭhārasavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ឧបាលិសង្ឃសាមគ្គីបុច្ឆាវណ្ណនា • Upālisaṅghasāmaggīpucchāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / សង្ឃសាមគ្គីកថាវណ្ណនា • Saṅghasāmaggīkathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / អដ្ឋារសវត្ថុកថាវណ្ណនា • Aṭṭhārasavatthukathāvaṇṇanā
