| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៣. វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកំ
3. Vassūpanāyikakkhandhakaṃ
១០៧. វស្សូបនាយិកានុជាននកថា
107. Vassūpanāyikānujānanakathā
១៨៤. វស្សូបនាយិកក្ខន្ធកេ ‘‘អននុញ្ញាតោ’’តិ ឥមិនា អបញ្ញត្តោតិ ឯត្ថ ញាធាតុយា អនុជាននត្ថំ ទស្សេតិ, ‘‘អសំវិហិតោ’’តិ ឥមិនា ញាធាតុយា ឋបនត្ថំ។ តេធាតិ តេ ឥធ។ ឥធសទ្ទោ សាសនញ្ច លោកញ្ច ទេសញ្ច បទបូរណញ្ច ឧបាទាយ វត្តតិ, ឥធ បន បទបូរណេតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥធសទ្ទោ និបាតមត្តោ’’តិ។ សំហននំ សង្ឃាតោ, វិនាសោតិ អត្ថោ។ ឥតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ ‘‘វិនាស’’ន្តិ ឥមិនា។ សកុន្តកសទ្ទោ សកុណបរិយាយោតិ អាហ ‘‘សកុណា’’តិ។ សកុណាតិ ច វិហង្គមា។ តេ ហិ អាកាសេ គន្តុំ សក្កោន្តីតិ សកុណាតិ វុច្ចន្តិ។ សំកសាយិស្សន្តីតិ ឯត្ថ ‘‘សំ កសេ អច្ឆនេ’’តិ ធាតុបាឋេសុ (សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៦ សការន្តធាតុ) វុត្តត្តា សំបុព្ពោ កសេធាតុ អច្ឆនត្ថោតិ អាហ ‘‘វសិស្សន្តី’’តិ។ ឯការន្តោយំ ធាតុ។ និពទ្ធវាសន្តិ និច្ចវាសំ។ វស្សាននាមកេតិ វស្សានឧតុនាមកេ។ វស្សានស្ស ចតុមាសត្តា ‘‘តេមាសេ’’តិ វុត្តំ។ វស្សូបនាយិកាតិ ឯត្ថ នីធាតុ គមនត្ថោតិ អាហ ‘‘វស្សូបគមនានី’’តិ។ អបរជ្ជូតិ បុណ្ណមិតោ អបរំ អហន្តិ អបរជ្ជុ, អហត្ថេ ជ្ជុបច្ចយោ, អត្ថតោ បាដិបទទិវសោ។ អយំ អបរជ្ជុសទ្ទោ បឋមន្តនិបាតោ។ អស្សាតិ អាសឡ្ហីបុណ្ណមិយា។ អសមានាធិករណវិសយោ ពាហិរត្ថសមាសោយំ, អតិក្កន្តាយ សតិយាតិ យោជនា។ អបរស្មិំ ទិវសេតិ បាដិបទទិវសេ។ អស្សាតិ សាវណមាសបុណ្ណមិយា។ តស្មាតិ យស្មា ច អបរជ្ជុគតា, យស្មា ច មាសគតា, តស្មា។ ‘‘អនន្តរេ បាដិបទទិវសេ’’តិ ឥមិនា បាឡិយំ អបរជ្ជុគតាយ អាសឡ្ហិយា អនន្តរេ បាដិបទទិវសេ បុរិមិកា ឧបគន្តព្ពាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ។ អាសឡ្ហិយាតិ អាសឡ្ហីបុណ្ណមិយា។ បច្ឆិមនយេបិ មាសគតាយ អាសឡ្ហិយា អនន្តរេ បាដិបទទិវសេ បច្ឆិមិកា ឧបគន្តព្ពាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ អាសឡ្ហិយាតិ អាសឡ្ហីបុណ្ណមិយា សមីបេ បវត្តត្តា អាសឡ្ហីសង្ខាតាយ សាវណបុណ្ណមិយាតិ អត្ថោ។ បាដិបទទិវសេយេវ វស្សំ ឧបគន្តព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ។ សកិំ វាតិអាទីសុ វាសទ្ទោ អនិយមវិកប្បត្ថោ។ និច្ឆារេត្វាតិ និច្ចារេត្វា, ឧច្ចារេត្វាតិ អត្ថោ។ អផុដ្ឋក្ខរសញ្ញោគេហិ បរោ ក្វចិ ផុដ្ឋត្តមាបជ្ជតិ ‘‘និក្ខមតី’’តិអាទីសុ វិយ។ តស្មា បរស្ស ចការស្ស ឆការំ កត្វា ‘‘និច្ឆារេត្វា’’តិ វុត្តំ។
184. Vassūpanāyikakkhandhake ‘‘ananuññāto’’ti iminā apaññattoti ettha ñādhātuyā anujānanatthaṃ dasseti, ‘‘asaṃvihito’’ti iminā ñādhātuyā ṭhapanatthaṃ. Tedhāti te idha. Idhasaddo sāsanañca lokañca desañca padapūraṇañca upādāya vattati, idha pana padapūraṇeti dassento āha ‘‘idhasaddo nipātamatto’’ti. Saṃhananaṃ saṅghāto, vināsoti attho. Iti imamatthaṃ dasseti ‘‘vināsa’’nti iminā. Sakuntakasaddo sakuṇapariyāyoti āha ‘‘sakuṇā’’ti. Sakuṇāti ca vihaṅgamā. Te hi ākāse gantuṃ sakkontīti sakuṇāti vuccanti. Saṃkasāyissantīti ettha ‘‘saṃ kase acchane’’ti dhātupāṭhesu (saddanītidhātumālāyaṃ 16 sakārantadhātu) vuttattā saṃpubbo kasedhātu acchanatthoti āha ‘‘vasissantī’’ti. Ekārantoyaṃ dhātu. Nibaddhavāsanti niccavāsaṃ. Vassānanāmaketi vassānautunāmake. Vassānassa catumāsattā ‘‘temāse’’ti vuttaṃ. Vassūpanāyikāti ettha nīdhātu gamanatthoti āha ‘‘vassūpagamanānī’’ti. Aparajjūti puṇṇamito aparaṃ ahanti aparajju, ahatthe jjupaccayo, atthato pāṭipadadivaso. Ayaṃ aparajjusaddo paṭhamantanipāto. Assāti āsaḷhīpuṇṇamiyā. Asamānādhikaraṇavisayo bāhiratthasamāsoyaṃ, atikkantāya satiyāti yojanā. Aparasmiṃ divaseti pāṭipadadivase. Assāti sāvaṇamāsapuṇṇamiyā. Tasmāti yasmā ca aparajjugatā, yasmā ca māsagatā, tasmā. ‘‘Anantare pāṭipadadivase’’ti iminā pāḷiyaṃ aparajjugatāya āsaḷhiyā anantare pāṭipadadivase purimikā upagantabbāti atthaṃ dasseti. Āsaḷhiyāti āsaḷhīpuṇṇamiyā. Pacchimanayepi māsagatāya āsaḷhiyā anantare pāṭipadadivase pacchimikā upagantabbāti attho daṭṭhabbo. Āsaḷhiyāti āsaḷhīpuṇṇamiyā samīpe pavattattā āsaḷhīsaṅkhātāya sāvaṇapuṇṇamiyāti attho. Pāṭipadadivaseyeva vassaṃ upagantabbanti sambandho. Sakiṃ vātiādīsu vāsaddo aniyamavikappattho. Nicchāretvāti niccāretvā, uccāretvāti attho. Aphuṭṭhakkharasaññogehi paro kvaci phuṭṭhattamāpajjati ‘‘nikkhamatī’’tiādīsu viya. Tasmā parassa cakārassa chakāraṃ katvā ‘‘nicchāretvā’’ti vuttaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១០៧. វស្សូបនាយិកានុជាននា • 107. Vassūpanāyikānujānanā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / វស្សូបនាយិកានុជាននកថា • Vassūpanāyikānujānanakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / វស្សូបនាយិកានុជាននកថាវណ្ណនា • Vassūpanāyikānujānanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / វស្សូបនាយិកានុជាននកថាវណ្ណនា • Vassūpanāyikānujānanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / វស្សូបនាយិកអនុជាននកថាទិវណ្ណនា • Vassūpanāyikaanujānanakathādivaṇṇanā
