| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
៤. ចតុត្ថបារាជិកំ
4. Catutthapārājikaṃ
វគ្គុមុទាតីរិយភិក្ខុវត្ថុវណ្ណនា
Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā
១៩៣. អធិដ្ឋេមាតិ សំវិទហាម។ ឥរិយាបថំ សណ្ឋបេត្វាតិ បធានានុរូបំ កត្វា។ អនាគតសម្ពន្ធេ បន អសតីតិ ភាសិតោ ភវិស្សតីតិ បាឋសេសំ កត្វា អនាគតសម្ពន្ធេ អសតិ។ ភាសិតោតិ អតីតវចនំ កថំ អនាគតវចនេន សម្ពន្ធមុបគច្ឆតីតិ អាហ លក្ខណំ បនាតិអាទិ។ ឦទិសេ ហិ ឋានេ ធាតុសម្ពន្ធេ បច្ចយាតិ ឥមិនា លក្ខណេន ធាត្វត្ថសម្ពន្ធេ សតិ អយថាកាលវិហិតាបិ បច្ចយា សាធវោ ភវន្តីតិ សទ្ទសត្ថវិទូ វទន្តិ។
193.Adhiṭṭhemāti saṃvidahāma. Iriyāpathaṃ saṇṭhapetvāti padhānānurūpaṃ katvā. Anāgatasambandhe pana asatīti bhāsito bhavissatīti pāṭhasesaṃ katvā anāgatasambandhe asati. Bhāsitoti atītavacanaṃ kathaṃ anāgatavacanena sambandhamupagacchatīti āha lakkhaṇaṃ panātiādi. Īdise hi ṭhāne dhātusambandhe paccayāti iminā lakkhaṇena dhātvatthasambandhe sati ayathākālavihitāpi paccayā sādhavo bhavantīti saddasatthavidū vadanti.
១៩៤. វណ្ណវាតិ ឥមិនា អភិនវុប្បន្នវណ្ណតា វុត្តា។ បសន្នមុខវណ្ណាតិ ឥមិនា មុខវណ្ណស្ស អតិបណីតតា វុត្តា។ វិប្បសន្នច្ឆវិវណ្ណាតិ ឥមិនា បកតិសរីរវណ្ណស្សេវ យថាវុត្តនយេន វិប្បសន្នតា វុត្តា។ យស្មា ឥន្ទ្រិយានំ ឧបាទារូបត្តា និស្សយវសេនេវ បីណនន្តិ អាហ ‘‘អភិនិវិដ្ឋោកាសស្ស បរិបុណ្ណត្តា’’តិ។ បញ្ចប្បសាទានំ វិយ ហទយរូបស្សាបិ បរិបុណ្ណតា វុត្តាយេវាតិ អាហ ‘‘មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយាន’’ន្តិ។ ឧទ្ទេសំ បរិបុច្ឆំ អនុយុញ្ជន្តា ឥមំ សរីរសោភំ នេវ បាបុណិំសូតិ សម្ពន្ធោ។ យថា តន្តិ ឯត្ថ តន្តិ និបាតមត្តំ។ ចតុចក្កន្តិ ឯត្ថ បវត្តនដ្ឋេន ឥរិយាបថោវ ចក្កន្តិ វុត្តោ។
194.Vaṇṇavāti iminā abhinavuppannavaṇṇatā vuttā. Pasannamukhavaṇṇāti iminā mukhavaṇṇassa atipaṇītatā vuttā. Vippasannacchavivaṇṇāti iminā pakatisarīravaṇṇasseva yathāvuttanayena vippasannatā vuttā. Yasmā indriyānaṃ upādārūpattā nissayavaseneva pīṇananti āha ‘‘abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā’’ti. Pañcappasādānaṃ viya hadayarūpassāpi paripuṇṇatā vuttāyevāti āha ‘‘manacchaṭṭhānaṃ indriyāna’’nti. Uddesaṃ paripucchaṃ anuyuñjantā imaṃ sarīrasobhaṃ neva pāpuṇiṃsūti sambandho. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Catucakkanti ettha pavattanaṭṭhena iriyāpathova cakkanti vutto.
១៩៥. ឧបលព្ភន្តីតិ ទិស្សន្តិ, ញាយន្តីតិ អត្ថោ។ បចន្តោតិ បីឡេន្តោ, គេហាទីនិ វា សយំ ឌហន្តោ, អញ្ញេហិ វា បាចេន្តោ។ ឧទ្ធតេតិ ឧទ្ធច្ចបកតិកេ។ ឧន្នឡេតិ ឧគ្គតនឡសទិសេន ឧគ្គតតុច្ឆមានេន សហិតេ។ ចបលេតិ បត្តចីវរមណ្ឌនាទិនា ចាបល្លេន យុត្តេ។ មុខរេតិ ខរវចនេ។ បាកតិន្ទ្រិយេតិ អសំវុតត្តា គិហិកាលេ វិយ បកតិយំ ឋិតិន្ទ្រិយេ។ ឥរិយាបថសណ្ឋបនាទីនីតិ អាទិ-សទ្ទេន បច្ចយបដិសេវនសាមន្តជប្បានំ គហណំ វេទិតព្ពំ។ បរមសល្លេខវុត្តីហិ មហាអរិយវំសេហិ ភិក្ខូហិ និវុត្ថសេនាសនានិ លោកសម្មតសេនាសនានិ នាម។ បរិបាចេតុន្តិ វិម្ហាបនវសេន បរិណាមេតុំ។ ភិក្ខាចារេ អសម្បជ្ជមានេតិ ឥទំ ជនបទចារិកំ ចរន្តីតិ ឥមិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ, ន បន បាឡិំ វាចេន្តោតិអាទីហិ, តានិ បន បទានិ អត្តនោ និរន្តរវាសដ្ឋានេបិ ជនបទេសុបិ កត្តព្ពកិច្ចទស្សនវសេន វុត្តានិ, តានិ ច តេ វត្តសីសេន ករោន្តិ, ន លាភនិមិត្តំ, តេនាហ តន្តីតិអាទិ។ កិច្ឆេនាតិ ឥមស្សេវ វេវចនំ កសិរេនាតិ។ តទុភយម្បិ បារមីបូរណវាយាមំ សន្ធាយ វុត្តំ។ សាធារណបរិក្ខារភាវេនាតិ សង្ឃិកបរិក្ខារភាវេន។ តថាភាវតោ ថេនេត្វាតិ អវិស្សជ្ជិយអវេភង្គិយភាវតោ ថេនេត្វា, ន ឋានាចាវនវសេនាតិ អធិប្បាយោ, តេនាហ ‘‘កុលទូសកទុក្កដំ អាបជ្ជតី’’តិ។ អសន្តន្តិ ឥមស្ស អភូតន្តិ ឥទំ ការណវចនំ, អនុប្បន្នត្តា អវិជ្ជមានន្តិ អត្ថោ។ កិតវស្សេវាតិ កិតវស្ស សកុណគហណមិវ។ កេរាដិកស្សាតិ សឋស្ស។ សមណោតិ គោត្តមត្តំ អនុភោន្តិ ធារេន្តីតិ គោត្រភុនោ, នាមមត្តសមណាតិ អត្ថោ។ ទុជ្ជានបរិច្ឆេទន្តិ អនន្តទុក្ខត្តា ‘‘ឯត្តកំ ទុក្ខ’’ន្តិ សង្ខ្យាវសេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា ញាតុំ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេនាបិ ទុក្ករំ, ន បន សរូបវសេន ញាតុំ ពុទ្ធញាណស្ស អវិសយភាវា។
195.Upalabbhantīti dissanti, ñāyantīti attho. Pacantoti pīḷento, gehādīni vā sayaṃ ḍahanto, aññehi vā pācento. Uddhateti uddhaccapakatike. Unnaḷeti uggatanaḷasadisena uggatatucchamānena sahite. Capaleti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yutte. Mukhareti kharavacane. Pākatindriyeti asaṃvutattā gihikāle viya pakatiyaṃ ṭhitindriye. Iriyāpathasaṇṭhapanādīnīti ādi-saddena paccayapaṭisevanasāmantajappānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Paramasallekhavuttīhi mahāariyavaṃsehi bhikkhūhi nivutthasenāsanāni lokasammatasenāsanāni nāma. Paripācetunti vimhāpanavasena pariṇāmetuṃ. Bhikkhācāre asampajjamāneti idaṃ janapadacārikaṃcarantīti iminā sambandhitabbaṃ, na pana pāḷiṃ vācentotiādīhi, tāni pana padāni attano nirantaravāsaṭṭhānepi janapadesupi kattabbakiccadassanavasena vuttāni, tāni ca te vattasīsena karonti, na lābhanimittaṃ, tenāha tantītiādi. Kicchenāti imasseva vevacanaṃ kasirenāti. Tadubhayampi pāramīpūraṇavāyāmaṃ sandhāya vuttaṃ. Sādhāraṇaparikkhārabhāvenāti saṅghikaparikkhārabhāvena. Tathābhāvato thenetvāti avissajjiyaavebhaṅgiyabhāvato thenetvā, na ṭhānācāvanavasenāti adhippāyo, tenāha ‘‘kuladūsakadukkaṭaṃ āpajjatī’’ti. Asantanti imassa abhūtanti idaṃ kāraṇavacanaṃ, anuppannattā avijjamānanti attho. Kitavassevāti kitavassa sakuṇagahaṇamiva. Kerāṭikassāti saṭhassa. Samaṇoti gottamattaṃ anubhonti dhārentīti gotrabhuno, nāmamattasamaṇāti attho. Dujjānaparicchedanti anantadukkhattā ‘‘ettakaṃ dukkha’’nti saṅkhyāvasena paricchinditvā ñātuṃ sabbaññutaññāṇenāpi dukkaraṃ, na pana sarūpavasena ñātuṃ buddhañāṇassa avisayabhāvā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / វគ្គុមុទាតីរិយភិក្ខុវត្ថុវណ្ណនា • Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / វគ្គុមុទាតីរិយភិក្ខុវត្ថុវណ្ណនា • Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā
