| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
៦៤. ពុទ្ធុបជ្ឈាយកានំ ឥតរេសំ ឯហិភិក្ខូនំ និវាសនបារុបនកប្បតោ នេសំ វិសុំ វិសុំ សទិសត្តា ‘‘ទុន្និវត្ថា ទុប្បារុតា អនាកប្បសម្បន្នា’’តិ វុត្តា។ ន កេវលញ្ច ឥត្ថម្ភូតា បិណ្ឌាយ ចរន្តិ, អបិច មនុស្សានំ ភុញ្ជមានានំ ឧបរីតិអាទិ។ មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តិ បិបាសាសហនតោ, ឥតរេសំ អាកប្បសម្បត្តិយា បសន្នត្តា ច។
64. Buddhupajjhāyakānaṃ itaresaṃ ehibhikkhūnaṃ nivāsanapārupanakappato nesaṃ visuṃ visuṃ sadisattā ‘‘dunnivatthā duppārutā anākappasampannā’’ti vuttā. Na kevalañca itthambhūtā piṇḍāya caranti, apica manussānaṃ bhuñjamānānaṃ uparītiādi. Manussā ujjhāyanti pipāsāsahanato, itaresaṃ ākappasampattiyā pasannattā ca.
៦៥. កេន កោ ឧបជ្ឈាយោ គហេតព្ពោតិ? ‘‘តទា សោ យស្ស សន្តិកេ បព្ពាជិតោ, ឯតរហិ យស្ស សន្តិកេ ឧបសម្បទាបេក្ខោ ហោតិ។ ឧបជ្ឈាយេន ច សាធូតិ សម្បដិច្ឆនំ សន្ធាយា’’តិ កេហិចិ លិខិតំ។ តំ តេ ឯវំ ជានន្តិ ‘‘ឧបជ្ឈាយេន ‘សាហូ’តិអាទិនា សម្បដិច្ឆិតេ សទ្ធិវិហារិកស្ស ‘សាធុ សុដ្ឋុ សម្បដិច្ឆាមី’តិ វចនំ កេវលំ ភិក្ខូហិ អាចិណ្ណមេវ, ន កត្ថចិ ទិស្សតិ, តស្មា វិនាបិ តេន ឧបជ្ឈាយោ គហិតោវ ហោតី’’តិ។ តត្ថ សាហូតិ សាធូតិ វុត្តំ ហោតិ។ លហូតិ លហុ, ត្វំ មម ន ភារិយោសីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឱបាយិកន្តិ ឧបាយបដិសំយុត្តំ, ឥមិនា ឧបាយេន ត្វំ មេ ឥតោ បដ្ឋាយ ភារោ ជាតោសីតិ អត្ថោ។ បតិរូបន្តិ អនុរូបំ តេ ឧបជ្ឈាយគ្គហណន្តិ អត្ថោ។
65. Kena ko upajjhāyo gahetabboti? ‘‘Tadā so yassa santike pabbājito, etarahi yassa santike upasampadāpekkho hoti. Upajjhāyena ca sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāyā’’ti kehici likhitaṃ. Taṃ te evaṃ jānanti ‘‘upajjhāyena ‘sāhū’tiādinā sampaṭicchite saddhivihārikassa ‘sādhu suṭṭhu sampaṭicchāmī’ti vacanaṃ kevalaṃ bhikkhūhi āciṇṇameva, na katthaci dissati, tasmā vināpi tena upajjhāyo gahitova hotī’’ti. Tattha sāhūti sādhūti vuttaṃ hoti. Lahūti lahu, tvaṃ mama na bhāriyosīti vuttaṃ hoti. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, iminā upāyena tvaṃ me ito paṭṭhāya bhāro jātosīti attho. Patirūpanti anurūpaṃ te upajjhāyaggahaṇanti attho.
៦៦. តាទិសមេវ មុខធោវនោទកំ ឧតុម្ហិ ឯកសភាគេតិ។ ឥតោ បដ្ឋាយាតិ ‘‘ន ឧបជ្ឈាយស្ស ភណមានស្សា’’តិ ឯត្ថ វុត្តន-ការតោ បដ្ឋាយ។ តេន ‘‘នាតិទូរេ គន្តព្ពំ, នាច្ចាសន្នេ គន្តព្ព’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តន-ការេន អនាបត្តីតិ ទីបេតីតិ ឯកេ។ សចិត្តកា អយំ អាបត្តិ, ឧទាហុ អចិត្តកាតិ? អនាទរិយបច្ចយត្តា សចិត្តកា។ អនាទរិយបច្ចយតា កថំ បញ្ញាយតីតិ ចេ? អនាទរិយបច្ចយេហិ សង្គហិតន្តិ។ បាតិមោក្ខុទ្ទេសេ សេខិយានំ គណបរិច្ឆេទាករណញ្ហិ ខន្ធកបរិយាបន្នាបត្តិយា សង្គណ្ហនត្ថំ។ ឥទំ បន លក្ខណំ ចារិត្តេយេវ វេទិតព្ពំ, ន វារិត្តេ អកប្បិយមំសខាទនាទិអាបត្តីនំ អចិត្តកត្តា។ ខន្ធកវារិត្តានំ តេហិ សង្គហោ, សេខិយវារិត្តេយេវ អចិត្តកេហិ សូបោទនវិញ្ញត្តិបច្ចយាទីហីតិ អាចរិយោ។ យត្ថ យត្ថ ន-ការេន បដិសេធោ ករីយតិ, កិំ សព្ពត្ថ ទុក្កដាបត្តីតិ? អាម។ យត្ថ អដ្ឋកថាយ នយោ ន ទស្សិតោ, តត្ថ សព្ពត្ថ។ បរតោ ហិ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ បន កាឡវណ្ណកតា វា សុធាពទ្ធា វា ហោតិ និរជមត្តិកា, តថារូបាយ ភូមិយា ឋបេតុំ វដ្ដតី’’តិអាទិនា នយេន នយោ ទស្សិតោ។
66.Tādisameva mukhadhovanodakaṃ utumhi ekasabhāgeti. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha vuttana-kārato paṭṭhāya. Tena ‘‘nātidūre gantabbaṃ, nāccāsanne gantabba’’nti ettha vuttana-kārena anāpattīti dīpetīti eke. Sacittakā ayaṃ āpatti, udāhu acittakāti? Anādariyapaccayattā sacittakā. Anādariyapaccayatā kathaṃ paññāyatīti ce? Anādariyapaccayehi saṅgahitanti. Pātimokkhuddese sekhiyānaṃ gaṇaparicchedākaraṇañhi khandhakapariyāpannāpattiyā saṅgaṇhanatthaṃ. Idaṃ pana lakkhaṇaṃ cāritteyeva veditabbaṃ, na vāritte akappiyamaṃsakhādanādiāpattīnaṃ acittakattā. Khandhakavārittānaṃ tehi saṅgaho, sekhiyavāritteyeva acittakehi sūpodanaviññattipaccayādīhīti ācariyo. Yattha yattha na-kārena paṭisedho karīyati, kiṃ sabbattha dukkaṭāpattīti? Āma. Yattha aṭṭhakathāya nayo na dassito, tattha sabbattha. Parato hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana kāḷavaṇṇakatā vā sudhābaddhā vā hoti nirajamattikā, tathārūpāya bhūmiyā ṭhapetuṃ vaṭṭatī’’tiādinā nayena nayo dassito.
ឯត្ថាហ – យស្មា បាឡិយំយេវ ‘‘សចេ ឧបជ្ឈាយស្ស អនភិរតិ ឧប្បន្នា ហោតិ, ទិដ្ឋិគតំ ឧប្បន្នំ ហោតី’’តិ (មហាវ. ៦៦) ភគវតោ វចនវសេន អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយោ យុត្តោតិ ទស្សេតុំ ‘‘នាតិទូរេ នាច្ចាសន្នេ’’តិ ឯត្ថ កោ ភគវតោ វចនលេសោតិ? វុច្ចតេ – ‘‘បឋមតរំ អាគន្ត្វា អាសនំ បញ្ញាបេតព្ព’’ន្តិអាទីនិ វទន្តិ ទេសនិយមនតោ។ ឧបជ្ឈាយេន អនុមតំយេវ បឋមគមនន្តិ ចេ? ន, អសិទ្ធត្តា, សិទ្ធេបិ យថាវុត្តនយសិទ្ធិតោ ច ។ ន ហិ វារិត្តស្ស អនុមតិ អនាបត្តិករា ហោតិ, ឯវំ សន្តេបិ វិចារេត្វា គហេតព្ពំ។ កោដ្ឋកន្តិ ទ្វារកោដ្ឋកំ។ ន និស្សជ្ជិតព្ពំ, ន និទហិតព្ពំ វា។
Etthāha – yasmā pāḷiyaṃyeva ‘‘sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hoti, diṭṭhigataṃ uppannaṃ hotī’’ti (mahāva. 66) bhagavato vacanavasena aṭṭhakathāyaṃ vuttanayo yuttoti dassetuṃ ‘‘nātidūre nāccāsanne’’ti ettha ko bhagavato vacanalesoti? Vuccate – ‘‘paṭhamataraṃ āgantvā āsanaṃ paññāpetabba’’ntiādīni vadanti desaniyamanato. Upajjhāyena anumataṃyeva paṭhamagamananti ce? Na, asiddhattā, siddhepi yathāvuttanayasiddhito ca . Na hi vārittassa anumati anāpattikarā hoti, evaṃ santepi vicāretvā gahetabbaṃ. Koṭṭhakanti dvārakoṭṭhakaṃ. Na nissajjitabbaṃ, na nidahitabbaṃ vā.
ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៥. ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • 15. Upajjhāyavattakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • Upajjhāyavattakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា • Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា • Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១៥. ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • 15. Upajjhāyavattakathā
