| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
៦៤. វជ្ជាវជ្ជំ ឧបនិជ្ឈាយតីតិ ឧបជ្ឈាយោ, នត្ថិ ឧបជ្ឈាយោ ឯតេសន្តិ អនុបជ្ឈាយកា។ តេនាហ ‘‘វជ្ជាវជ្ជំ ឧបនិជ្ឈាយកេន គរុនា វិរហិតា’’តិ។ តត្ថ វជ្ជាវជ្ជន្តិ ខុទ្ទកំ មហន្តញ្ច វជ្ជំ។ វុទ្ធិអត្ថោ ហិ អយមការោ ‘‘ផលាផល’’ន្តិអាទីសុ វិយ។ ឧត្តិដ្ឋបត្តន្តិ ឯត្ថ ឧច្ឆិដ្ឋ-សទ្ទសមានត្ថោ ឧត្តិដ្ឋ-សទ្ទោ។ តេនេវាហ ‘‘តស្មិញ្ហិ មនុស្សា ឧច្ឆិដ្ឋសញ្ញិនោ, តស្មា ឧត្តិដ្ឋបត្តន្តិ វុត្ត’’ន្តិ។ បិណ្ឌាយ ចរណកបត្តន្តិ ឥមិនា បន បត្តស្ស សរូបទស្សនមុខេន ឧច្ឆិដ្ឋកប្បនាយ ការណំ វិភាវិតំ។ តស្មិន្តិ តស្មិំ បិណ្ឌាយ ចរណកបត្តេ។
64. Vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāyo, natthi upajjhāyo etesanti anupajjhāyakā. Tenāha ‘‘vajjāvajjaṃ upanijjhāyakena garunā virahitā’’ti. Tattha vajjāvajjanti khuddakaṃ mahantañca vajjaṃ. Vuddhiattho hi ayamakāro ‘‘phalāphala’’ntiādīsu viya. Uttiṭṭhapattanti ettha ucchiṭṭha-saddasamānattho uttiṭṭha-saddo. Tenevāha ‘‘tasmiñhi manussā ucchiṭṭhasaññino, tasmā uttiṭṭhapattanti vutta’’nti. Piṇḍāya caraṇakapattanti iminā pana pattassa sarūpadassanamukhena ucchiṭṭhakappanāya kāraṇaṃ vibhāvitaṃ. Tasminti tasmiṃ piṇḍāya caraṇakapatte.
៦៥. សគារវា សប្បតិស្សាតិ ឯត្ថ គរុភាវោ គារវំ, បាសាណច្ឆត្តំ វិយ គរុករណីយតា។ សហ គារវេនាតិ សគារវា។ គរុនា កិស្មិញ្ចិ វុត្តេ គារវវសេន បតិស្សវនំ បតិស្សោ, បតិស្សវភូតំ តំសភាគញ្ច យំកិញ្ចិ គារវន្តិ អត្ថោ។ សហ បតិស្សេនាតិ សប្បតិស្សា, ឱវាទំ សម្បដិច្ឆន្តាតិ អត្ថោ ។ បតិស្សីយតីតិ វា បតិស្សោ, គរុកាតព្ពោ។ តេន សហ បតិស្សេនាតិ សប្បតិស្សា។ អដ្ឋកថាយំ បន ព្យញ្ជនវិចារំ អកត្វា អត្ថមត្តមេវ ទស្សេតុំ ‘‘គរុកភាវញ្ចេវ ជេដ្ឋកភាវញ្ច ឧបដ្ឋបេត្វា’’តិ វុត្តំ។ សាហូតិ សាធុ។ លហូតិ អគរុ, មម តុយ្ហំ ឧបជ្ឈាយភាវេ ភារិយំ នាម នត្ថីតិ អត្ថោ។ ឱបាយិកន្តិ ឧបាយបដិសំយុត្តំ តេ ឧបជ្ឈាយគ្គហណំ ឥមិនា ឧបាយេន ត្វំ មេ ឥតោ បដ្ឋាយ ភារោ ជាតោសីតិ វុត្តំ ហោតិ។ បតិរូបន្តិ អនុរូបំ តវ ឧបជ្ឈាយគ្គហណន្តិ អត្ថោ។ បាសាទិកេនាតិ បសាទាវហេន កាយវចីបយោគេន។ សម្បាទេហីតិ តិវិធសិក្ខំ និប្ផាទេហីតិ អត្ថោ។ កាយេន វាតិ ហត្ថមុទ្ទាទិំ ទស្សេន្តោ កាយេន វា វិញ្ញាបេតិ។ គហិតោ តយា…បេ.… វិញ្ញាបេតីតិ ‘‘សាហូ’’តិអាទីសុ ឯកំ វទន្តោយេវ ឥមមត្ថំ វិញ្ញាបេតីតិ វុច្ចតិ។ តេនេវាហ ‘‘ឥទមេវ ហី’’តិអាទិ។ សាធូតិ សម្បដិច្ឆនំ សន្ធាយាតិ ឧបជ្ឈាយេន ‘‘សាហូ’’តិ វុត្តេ សទ្ធិវិហារិកស្ស ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆនវចនំ សន្ធាយ។ កស្មា នប្បមាណន្តិ អាហ ‘‘អាយាចនទានមត្តេន ហី’’តិអាទិ, សទ្ធិវិហារិកស្ស ‘‘ឧបជ្ឈាយោ មេ, ភន្តេ, ហោហី’’តិ អាយាចនមត្តេន, ឧបជ្ឈាយស្ស ច ‘‘សាហូ’’តិអាទិនា ទានវចនមត្តេនាតិ អត្ថោ។ ន ឯត្ថ សម្បដិច្ឆនំ អង្គន្តិ សទ្ធិវិហារិកស្ស សម្បដិច្ឆនវចនំ ឯត្ថ ឧបជ្ឈាយគ្គហណេ អង្គំ ន ហោតិ។
65.Sagāravā sappatissāti ettha garubhāvo gāravaṃ, pāsāṇacchattaṃ viya garukaraṇīyatā. Saha gāravenāti sagāravā. Garunā kismiñci vutte gāravavasena patissavanaṃ patisso, patissavabhūtaṃ taṃsabhāgañca yaṃkiñci gāravanti attho. Saha patissenāti sappatissā, ovādaṃ sampaṭicchantāti attho . Patissīyatīti vā patisso, garukātabbo. Tena saha patissenāti sappatissā. Aṭṭhakathāyaṃ pana byañjanavicāraṃ akatvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘garukabhāvañceva jeṭṭhakabhāvañca upaṭṭhapetvā’’ti vuttaṃ. Sāhūti sādhu. Lahūti agaru, mama tuyhaṃ upajjhāyabhāve bhāriyaṃ nāma natthīti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ te upajjhāyaggahaṇaṃ iminā upāyena tvaṃ me ito paṭṭhāya bhāro jātosīti vuttaṃ hoti. Patirūpanti anurūpaṃ tava upajjhāyaggahaṇanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena. Sampādehīti tividhasikkhaṃ nipphādehīti attho. Kāyena vāti hatthamuddādiṃ dassento kāyena vā viññāpeti. Gahito tayā…pe… viññāpetīti ‘‘sāhū’’tiādīsu ekaṃ vadantoyeva imamatthaṃ viññāpetīti vuccati. Tenevāha ‘‘idameva hī’’tiādi. Sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāyāti upajjhāyena ‘‘sāhū’’ti vutte saddhivihārikassa ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchanavacanaṃ sandhāya. Kasmā nappamāṇanti āha ‘‘āyācanadānamattena hī’’tiādi, saddhivihārikassa ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti āyācanamattena, upajjhāyassa ca ‘‘sāhū’’tiādinā dānavacanamattenāti attho. Na ettha sampaṭicchanaṃ aṅganti saddhivihārikassa sampaṭicchanavacanaṃ ettha upajjhāyaggahaṇe aṅgaṃ na hoti.
៦៦. សម្មាវត្តនាតិ សម្មាបវត្តិ។ អស្សាតិ សទ្ធិវិហារិកស្ស។ តាទិសមេវ មុខធោវនោទកំ ទាតព្ពន្តិ ឧតុម្ហិ សរីរសភាវេ ច ឯកាការេ តាទិសមេវ ទាតព្ពំ។ ទ្វេ ចីវរានីតិ បារុបនំ សង្ឃាដិញ្ច សន្ធាយ វទតិ។ យទិ ឯវំ ‘‘សង្ឃាដិយោ’’តិ កស្មា វុត្តន្តិ អាហ ‘‘សព្ពញ្ហិ ចីវរំ សង្ឃដិតត្តា សង្ឃាដីតិ វុច្ចតី’’តិ។ បទវីតិហារេហីតិ ឯត្ថ បទំ វីតិហរតិ ឯត្ថាតិ បទវីតិហារោ, បទវីតិហរណដ្ឋានំ ទូតវិលម្ពិតំ អកត្វា សមគមនេ ទ្វិន្នំ បទានំ អន្តរេ មុដ្ឋិរតនមត្តំ។ បទានំ វា វីតិហរណំ អភិមុខំ ហរិត្វា និក្ខេបោ បទវីតិហារោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ឥតោ បដ្ឋាយាតិ ‘‘ន ឧបជ្ឈាយស្ស ភណមានស្សា’’តិ ឯត្ថ វុត្ត ន-ការតោ បដ្ឋាយ។ សព្ពត្ថ ទុក្កដាបត្តិ វេទិតព្ពាតិ ‘‘ឦទិសេសុ គិលានោបិ ន មុច្ចតី’’តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ អញ្ញម្បិ ហិ យថាវុត្តំ ឧបជ្ឈាយវត្តំ អនាទរិយេន អករោន្តស្ស អគិលានស្ស វត្តភេទេ សព្ពត្ថ ទុក្កដមេវ។ តេនេវ វក្ខតិ ‘‘អគិលានេន ហិ សទ្ធិវិហារិកេន សដ្ឋិវស្សេនបិ សព្ពំ ឧបជ្ឈាយវត្តំ កាតព្ពំ, អនាទរេន អករោន្តស្ស វត្តភេទេ ទុក្កដំ។ ន-ការបដិសំយុត្តេសុ បន បទេសុ គិលានស្សបិ បដិក្ខិត្តកិរិយំ ករោន្តស្ស ទុក្កដមេវា’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៦៤)។ អាបត្តិយា អាសន្នវាចន្តិ អាបត្តិជនកមេវ វចនំ សន្ធាយ វទតិ។ យាយ ហិ វាចាយ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សា វាចា តស្សា អាបត្តិយា អាសន្នាតិ វុច្ចតិ។
66.Sammāvattanāti sammāpavatti. Assāti saddhivihārikassa. Tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbanti utumhi sarīrasabhāve ca ekākāre tādisameva dātabbaṃ. Dve cīvarānīti pārupanaṃ saṅghāṭiñca sandhāya vadati. Yadi evaṃ ‘‘saṅghāṭiyo’’ti kasmā vuttanti āha ‘‘sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitattā saṅghāṭīti vuccatī’’ti. Padavītihārehīti ettha padaṃ vītiharati etthāti padavītihāro, padavītiharaṇaṭṭhānaṃ dūtavilambitaṃ akatvā samagamane dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ. Padānaṃ vā vītiharaṇaṃ abhimukhaṃ haritvā nikkhepo padavītihāroti evamettha attho daṭṭhabbo. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha vutta na-kārato paṭṭhāya. Sabbattha dukkaṭāpatti veditabbāti ‘‘īdisesu gilānopi na muccatī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Aññampi hi yathāvuttaṃ upajjhāyavattaṃ anādariyena akarontassa agilānassa vattabhede sabbattha dukkaṭameva. Teneva vakkhati ‘‘agilānena hi saddhivihārikena saṭṭhivassenapi sabbaṃ upajjhāyavattaṃ kātabbaṃ, anādarena akarontassa vattabhede dukkaṭaṃ. Na-kārapaṭisaṃyuttesu pana padesu gilānassapi paṭikkhittakiriyaṃ karontassa dukkaṭamevā’’ti (mahāva. aṭṭha. 64). Āpattiyā āsannavācanti āpattijanakameva vacanaṃ sandhāya vadati. Yāya hi vācāya āpattiṃ āpajjati, sā vācā tassā āpattiyā āsannāti vuccati.
ចីវរេន បត្តំ វេឋេត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘ឧត្តរាសង្គស្ស ឯកេន កណ្ណេន វេឋេត្វា’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ គាមេតិ គាមបរិយាបន្នេ តាទិសេ កិស្មិញ្ចិ បទេសេ។ អន្តរឃរេតិ អន្តោគេហេ។ បដិក្កមនេតិ អាសនសាលាយំ។ តិក្ខត្តុំ បានីយេន បុច្ឆិតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ, អាទិម្ហិ មជ្ឈេ អន្តេតិ ឯវំ តិក្ខត្តុំ បុច្ឆិតព្ពោតិ អត្ថោ។ ឧបកដ្ឋោតិ អាសន្នោ។ ធោតវាលិកាយាតិ និរជាយ បរិសុទ្ធវាលិកាយ។ សចេ បហោតីតិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតិ ‘‘ន កេនចិ គេលញ្ញេន អភិភូតោ ហោតី’’តិ។ បរិវេណំ គន្ត្វាតិ ឧបជ្ឈាយស្ស បរិវេណំ គន្ត្វា។
Cīvarena pattaṃ veṭhetvāti ettha ‘‘uttarāsaṅgassa ekena kaṇṇena veṭhetvā’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Gāmeti gāmapariyāpanne tādise kismiñci padese. Antaraghareti antogehe. Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ. Tikkhattuṃ pānīyena pucchitabboti sambandho, ādimhi majjhe anteti evaṃ tikkhattuṃ pucchitabboti attho. Upakaṭṭhoti āsanno. Dhotavālikāyāti nirajāya parisuddhavālikāya. Sace pahotīti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘na kenaci gelaññena abhibhūto hotī’’ti. Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā.
ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
៦៧. សទ្ធិវិហារិកវត្តកថា ឧត្តានត្ថាយេវ។
67. Saddhivihārikavattakathā uttānatthāyeva.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi
១៥. ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • 15. Upajjhāyavattakathā
១៦. សទ្ធិវិហារិកវត្តកថា • 16. Saddhivihārikavattakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā
ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • Upajjhāyavattakathā
សទ្ធិវិហារិកវត្តកថា • Saddhivihārikavattakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា • Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā
ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា • Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
សទ្ធិវិហារិកវត្តកថាវណ្ណនា • Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi
១៥. ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • 15. Upajjhāyavattakathā
១៦. សទ្ធិវិហារិកវត្តកថា • 16. Saddhivihārikavattakathā
