| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
៦៤. វជ្ជាវជ្ជន្តិ ខុទ្ទកំ, មហន្តញ្ច វជ្ជំ។ ឧត្តិដ្ឋបត្តន្តិ ឯត្ថ ឧត្តិដ្ឋំ នាម បិណ្ឌាយ ចរណំ វុច្ចតិ ‘‘ឧត្តិដ្ឋេ នប្បមជ្ជេយ្យា’’តិអាទីសុ (ធ. ប. ១៦៨) វិយ។ ឧត្តិដ្ឋត្ថាយ គហិតំ បត្តំ ឧត្តិដ្ឋបត្តំ, តេនាហ ‘‘បិណ្ឌាយ ចរណកបត្ត’’ន្តិ។ តស្ស ឧបនាមេ កោ ទោសោតិ អាហ ‘‘តស្មិំ ហី’’តិអាទិ។ តស្មាតិ យស្មា មនុស្សា ឯតស្មិំយេវ ឯតេ ភុញ្ជន្តីតិ ឧត្តិដ្ឋបត្តេ ឧច្ឆិដ្ឋសញ្ញិនោ, តស្មា ឧត្តិដ្ឋបត្តន្តិ វុត្តំ ឧត្តិដ្ឋ-សទ្ទេនេវ មនុស្សានំ សញ្ញាយ ឧច្ឆិដ្ឋតាបិ គម្មតីតិ។ កេចិ បន ‘‘ឧច្ឆិដ្ឋសទ្ទេន សមានត្ថោ ឧត្តិដ្ឋសទ្ទោ’’តិ វទន្តិ។ ‘‘ឧត្តិដ្ឋា’’តិ ត្វាបច្ចយន្តោបិ ហោតីតិ អាហ ‘‘ឧដ្ឋហិត្វា’’តិ។ ឧបជ្ឈាយំ គហេតុន្តិ ឧបជ្ឈាយត្តំ មនសា គហេតុំ, យាចនវចនេន តស្ស អនុមតិំ គហេតុន្តិ វា អត្ថោ។
64.Vajjāvajjanti khuddakaṃ, mahantañca vajjaṃ. Uttiṭṭhapattanti ettha uttiṭṭhaṃ nāma piṇḍāya caraṇaṃ vuccati ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’tiādīsu (dha. pa. 168) viya. Uttiṭṭhatthāya gahitaṃ pattaṃ uttiṭṭhapattaṃ, tenāha ‘‘piṇḍāya caraṇakapatta’’nti. Tassa upanāme ko dosoti āha ‘‘tasmiṃ hī’’tiādi. Tasmāti yasmā manussā etasmiṃyeva ete bhuñjantīti uttiṭṭhapatte ucchiṭṭhasaññino, tasmā uttiṭṭhapattanti vuttaṃ uttiṭṭha-saddeneva manussānaṃ saññāya ucchiṭṭhatāpi gammatīti. Keci pana ‘‘ucchiṭṭhasaddena samānattho uttiṭṭhasaddo’’ti vadanti. ‘‘Uttiṭṭhā’’ti tvāpaccayantopi hotīti āha ‘‘uṭṭhahitvā’’ti. Upajjhāyaṃ gahetunti upajjhāyattaṃ manasā gahetuṃ, yācanavacanena tassa anumatiṃ gahetunti vā attho.
៦៥. បតិស្សយនំ បតិស្សោ, គរុំ និស្សាយ វត្តនភាវោ, យំកិញ្ចិ គារវន្តិ អត្ថោ។ សហ បតិស្សេន សប្បតិស្សោ, បរំ ជេដ្ឋំ កត្វា តស្សោវាទេ វត្តនតាតិ អត្ថោ។ តេនាហ ‘‘ជេដ្ឋកភាវញ្ច ឧបដ្ឋបេត្វា’’តិ។ សាហូតិ សាធុ សុន្ទរំ។ លហូតិ អគរុ, សុភរតាតិ អត្ថោ។ ឱបាយិកន្តិ ឧបាយបដិសំយុត្តំ, ឯវំ បដិបជ្ជនំ និត្ថរណូបាយោតិ អត្ថោ។ បតិរូបន្តិ សាមីចិកម្មមិទន្តិ អត្ថោ។ បាសាទិកេនាតិ បសាទាវហេន កាយវចីបយោគេន សម្បាទេហីតិ អត្ថោ។ កាយេនាតិ ឯតទត្ថវិញ្ញាបកំ ហត្ថមុទ្ទាទិំ ទស្សេន្តោ កាយេន វិញ្ញាបេតិ។ សាធូតិ សម្បដិច្ឆនំ សន្ធាយាតិ ឧបជ្ឈាយេន ‘‘សាហូ’’តិអាទីសុ វុត្តេសុ សទ្ធិវិហារិកស្ស ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆនំ វចនំ សន្ធាយ ‘‘កាយេន វិញ្ញាបេតី’’តិអាទិ វុត្តន្តិ អធិប្បាយោ។ អាយាចនទានមត្តេនាតិ សទ្ធិវិហារិកស្ស បឋមំ អាយាចនមត្តេន, តតោ ឧបជ្ឈាយស្ស ច ‘‘សាហូ’’តិអាទិនា វចនមត្តេនាតិ អត្ថោ។
65. Patissayanaṃ patisso, garuṃ nissāya vattanabhāvo, yaṃkiñci gāravanti attho. Saha patissena sappatisso, paraṃ jeṭṭhaṃ katvā tassovāde vattanatāti attho. Tenāha ‘‘jeṭṭhakabhāvañca upaṭṭhapetvā’’ti. Sāhūti sādhu sundaraṃ. Lahūti agaru, subharatāti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇūpāyoti attho. Patirūpanti sāmīcikammamidanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena sampādehīti attho. Kāyenāti etadatthaviññāpakaṃ hatthamuddādiṃ dassento kāyena viññāpeti. Sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāyāti upajjhāyena ‘‘sāhū’’tiādīsu vuttesu saddhivihārikassa ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchanaṃ vacanaṃ sandhāya ‘‘kāyena viññāpetī’’tiādi vuttanti adhippāyo. Āyācanadānamattenāti saddhivihārikassa paṭhamaṃ āyācanamattena, tato upajjhāyassa ca ‘‘sāhū’’tiādinā vacanamattenāti attho.
៦៦. អស្សាតិ សទ្ធិវិហារិកស្ស។ ទ្វេ ចីវរានីតិ ឧត្តរាសង្គំ, សង្ឃាដិញ្ច សន្ធាយ វទតិ។ ឥតោ បដ្ឋាយាតិ ‘‘ន ឧបជ្ឈាយស្ស ភណមានស្សា’’តិ ឯត្ថ ន-ការតោ បដ្ឋាយ, តេន ‘‘នាតិទូរេ’’តិអាទីសុ ន-ការបដិសិទ្ធេសុ អាបត្តិ នត្ថីតិ ទស្សេតិ។ សព្ពត្ថ ទុក្កដាបត្តីតិ អាបទាឧម្មត្តខិត្តចិត្តវេទនដ្ដតាទីហិ វិនា បណ្ណត្តិំ អជានិត្វាបិ វទន្តស្ស គិលានស្សបិ ទុក្កដមេវ។ អាបទាសុ ហិ អន្តរន្តរា កថា វត្តុំ វដ្ដតិ។ ឯវមញ្ញេសុបិ ន-ការបដិសិទ្ធេសុ ឦទិសេសុ, ឥតរេសុ បន គិលានោបិ ន មុច្ចតិ។ បាឡិយំ ‘‘ហេដ្ឋាបីឋំ វា បរាមសិត្វា’’តិ ឥទំ បុព្ពេ តត្ថ ឋបិតបត្តាទិនា អសង្ឃដ្ដនត្ថាយ វុត្តំ, ចក្ខុនា ឱលោកេត្វាបិ អញ្ញេសំ អភាវំ ញត្វាបិ ឋបេតុំ វដ្ដតិ ឯវ។ អាបត្តិយា អាសន្នន្តិ អាបត្តិករណមេវ។
66.Assāti saddhivihārikassa. Dve cīvarānīti uttarāsaṅgaṃ, saṅghāṭiñca sandhāya vadati. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha na-kārato paṭṭhāya, tena ‘‘nātidūre’’tiādīsu na-kārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Sabbattha dukkaṭāpattīti āpadāummattakhittacittavedanaṭṭatādīhi vinā paṇṇattiṃ ajānitvāpi vadantassa gilānassapi dukkaṭameva. Āpadāsu hi antarantarā kathā vattuṃ vaṭṭati. Evamaññesupi na-kārapaṭisiddhesu īdisesu, itaresu pana gilānopi na muccati. Pāḷiyaṃ ‘‘heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā’’ti idaṃ pubbe tattha ṭhapitapattādinā asaṅghaṭṭanatthāya vuttaṃ, cakkhunā oloketvāpi aññesaṃ abhāvaṃ ñatvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭati eva. Āpattiyā āsannanti āpattikaraṇameva.
គាមេតិ អន្តោគាមេ តាទិសេ មណ្ឌបាទិម្ហិ។ អន្តរឃរេតិ អន្តោគេហេ។ បដិក្កមនេតិ អាសនសាលាយំ។ ធោតវាលិកាយាតិ ឧទកេន គតដ្ឋានេ និរជាយ បរិសុទ្ធវាលិកាយ។ និទ្ធូមេតិ ជន្តាឃរេ ជលិយមានអគ្គិធូមរហិតេ។ ជន្តាឃរញ្ហិ នាម ហិមបាតពហុលេសុ ទេសេសុ តប្បច្ចយរោគបីឡាទិនិវារណត្ថំ សរីរសេទាបនដ្ឋានំ។ តត្ថ កិរ អន្ធការបដិច្ឆន្នតាយ ពហូបិ ឯកតោ បវិសិត្វា ចីវរំ និក្ខិបិត្វា អគ្គិតាបបរិហារាយ មត្តិកាយ មុខំ លិម្បិត្វា សរីរំ យាវទត្ថំ សេទេត្វា ចុណ្ណាទីហិ ឧព្ពដ្ដេត្វា នហាយន្តិ។ តេនេវ បាឡិយំ ‘‘ចុណ្ណំ សន្នេតព្ព’’ន្តិអាទិ វុត្តំ។ ឧល្លោកន្តិ ឧទ្ធំ ឱលោកនដ្ឋានំ។ ឧបរិភាគន្តិ អត្ថោ។
Gāmeti antogāme tādise maṇḍapādimhi. Antaraghareti antogehe. Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ. Dhotavālikāyāti udakena gataṭṭhāne nirajāya parisuddhavālikāya. Niddhūmeti jantāghare jaliyamānaaggidhūmarahite. Jantāgharañhi nāma himapātabahulesu desesu tappaccayarogapīḷādinivāraṇatthaṃ sarīrasedāpanaṭṭhānaṃ. Tattha kira andhakārapaṭicchannatāya bahūpi ekato pavisitvā cīvaraṃ nikkhipitvā aggitāpaparihārāya mattikāya mukhaṃ limpitvā sarīraṃ yāvadatthaṃ sedetvā cuṇṇādīhi ubbaṭṭetvā nahāyanti. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘cuṇṇaṃ sannetabba’’ntiādi vuttaṃ. Ullokanti uddhaṃ olokanaṭṭhānaṃ. Uparibhāganti attho.
អញ្ញត្ថ នេតព្ពោតិ យត្ថ វិហរតោ សាសនេ អនភិរតិ ឧប្បន្នា, តតោ អញ្ញត្ថ កល្យាណមិត្តាទិសម្បត្តិយុត្តដ្ឋានេ នេតព្ពោ។ វិសភាគបុគ្គលានន្តិ លជ្ជិនោ វា អលជ្ជិនោ វា ឧបជ្ឈាយស្ស អវឌ្ឍិកាមេ សន្ធាយ វុត្តំ។ សចេ បន ឧបជ្ឈាយោ អលជ្ជី ឱវាទម្បិ ន គណ្ហាតិ, លជ្ជិនោ ច ឯតស្ស វិសភាគា ហោន្តិ, តត្ថ ឧបជ្ឈាយំ វិហាយ លជ្ជីហេវ សទ្ធិំ អាមិសាទិបរិភោគោ កាតព្ពោ។ ឧបជ្ឈាយាទិភាវោ ហេត្ថ ន បមាណន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ បរិវេណំ គន្ត្វាតិ ឧបជ្ឈាយស្ស បរិវេណំ គន្ត្វា។ ‘‘ន សុសាន’’ន្តិ ឥទំ ឧបលក្ខណំ, ឧបចារសីមតោ ពហិ គន្តុកាមេន អនាបុច្ឆា គន្តុំ ន វដ្ដតិ។
Aññattha netabboti yattha viharato sāsane anabhirati uppannā, tato aññattha kalyāṇamittādisampattiyuttaṭṭhāne netabbo. Visabhāgapuggalānanti lajjino vā alajjino vā upajjhāyassa avaḍḍhikāme sandhāya vuttaṃ. Sace pana upajjhāyo alajjī ovādampi na gaṇhāti, lajjino ca etassa visabhāgā honti, tattha upajjhāyaṃ vihāya lajjīheva saddhiṃ āmisādiparibhogo kātabbo. Upajjhāyādibhāvo hettha na pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā. ‘‘Na susāna’’nti idaṃ upalakkhaṇaṃ, upacārasīmato bahi gantukāmena anāpucchā gantuṃ na vaṭṭati.
ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៥. ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • 15. Upajjhāyavattakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • Upajjhāyavattakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា • Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ឧបជ្ឈាយវត្តកថាវណ្ណនា • Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១៥. ឧបជ្ឈាយវត្តកថា • 15. Upajjhāyavattakathā
