| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថាវណ្ណនា
Saṅghikacīvaruppādakathāvaṇṇanā
៣៦៣. បញ្ច មាសេតិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ វឌ្ឍិំ បយោជេត្វា ឋបិតឧបនិក្ខេបតោតិ វស្សាវាសិកត្ថាយ វេយ្យាវច្ចករេហិ វឌ្ឍិំ បយោជេត្វា ឋបិតឧបនិក្ខេបតោ។ តត្រុប្បាទតោតិ នាឡិកេរអារាមាទិតត្រុប្បាទតោ។ ‘‘វស្សាវាសិកលាភវសេន វា មតកចីវរវសេន វា តត្រុប្បាទវសេន វា អញ្ញេន វា កេនចិ អាការេន សង្ឃំ ឧទ្ទិស្ស ឧប្បន្នចីវរំ, សព្ពំ តស្សេវ អត្ថតកថិនស្ស បញ្ច មាសេ, អនត្ថតកថិនស្ស ឯកំ ចីវរមាសំ បាបុណាតី’’តិ អវិសេសតោ វត្វាបិ បុន វស្សាវាសិកលាភវសេន ឧប្បន្នេ លព្ភមានវិសេសំ ទស្សេតុំ ‘‘យំ បន ឥទ’’ន្តិអាទិ អារទ្ធំ។ តត្ថ ឥធាតិ អភិលាបមត្តមេតំ។ ‘‘វស្សំវុត្ថសង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វុត្តេបិ សោយេវ នយោ។ អនត្ថតកថិនស្សបិ បញ្ច មាសេ បាបុណាតីតិ វស្សាវាសិកលាភវសេន ឧប្បន្នត្តា អនត្ថតកថិនស្សបិ វុត្ថវស្សស្ស បញ្ច មាសេ បាបុណាតិ។ កេនចិ បន ‘‘ឥធ-សទ្ទេន និយមិតត្តា’’តិ ការណំ វុត្តំ, តំ អការណំ។ តថា ហិ ឥធ-សទ្ទេន អនិយមេត្វាបិ ‘‘វស្សំវុត្ថសង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វា ‘‘វស្សាវាសិកំ ទេមា’’តិ វា អន្តោហេមន្តេ វស្សាវាសិកលាភវសេន ទិន្នំ ចីវរំ អនត្ថតកថិនស្សបិ វុត្ថវស្សស្ស បញ្ច មាសេ បាបុណាតិ, តេនេវ បរតោ អដ្ឋសុ មាតិកាសុ ‘‘វស្សំវុត្ថសង្ឃស្ស ទេតី’’តិ ឥមស្ស មាតិកាបទស្ស វិនិច្ឆយេ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩) ‘‘ចីវរមាសតោ បដ្ឋាយ យាវ ហេមន្តស្ស បច្ឆិមោ ទិវសោ, តាវ វស្សាវាសិកំ ទេមាតិ វុត្តេ កថិនំ អត្ថតំ វា ហោតុ អនត្ថតំ វា, អតីតវស្សំវុត្ថានមេវ បាបុណាតី’’តិ វុត្តំ។ តតោ បរន្តិ បញ្ចមាសតោ បរំ, គិម្ហានស្ស បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយាតិ អត្ថោ។
363.Pañca māseti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Vaḍḍhiṃ payojetvā ṭhapitaupanikkhepatoti vassāvāsikatthāya veyyāvaccakarehi vaḍḍhiṃ payojetvā ṭhapitaupanikkhepato. Tatruppādatoti nāḷikeraārāmāditatruppādato. ‘‘Vassāvāsikalābhavasena vā matakacīvaravasena vā tatruppādavasena vā aññena vā kenaci ākārena saṅghaṃ uddissa uppannacīvaraṃ, sabbaṃ tasseva atthatakathinassa pañca māse, anatthatakathinassa ekaṃ cīvaramāsaṃ pāpuṇātī’’ti avisesato vatvāpi puna vassāvāsikalābhavasena uppanne labbhamānavisesaṃ dassetuṃ ‘‘yaṃ pana ida’’ntiādi āraddhaṃ. Tattha idhāti abhilāpamattametaṃ. ‘‘Vassaṃvutthasaṅghassa demā’’ti vuttepi soyeva nayo. Anatthatakathinassapi pañca māse pāpuṇātīti vassāvāsikalābhavasena uppannattā anatthatakathinassapi vutthavassassa pañca māse pāpuṇāti. Kenaci pana ‘‘idha-saddena niyamitattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ akāraṇaṃ. Tathā hi idha-saddena aniyametvāpi ‘‘vassaṃvutthasaṅghassa demā’’ti vā ‘‘vassāvāsikaṃ demā’’ti vā antohemante vassāvāsikalābhavasena dinnaṃ cīvaraṃ anatthatakathinassapi vutthavassassa pañca māse pāpuṇāti, teneva parato aṭṭhasu mātikāsu ‘‘vassaṃvutthasaṅghassa detī’’ti imassa mātikāpadassa vinicchaye (mahāva. aṭṭha. 379) ‘‘cīvaramāsato paṭṭhāya yāva hemantassa pacchimo divaso, tāva vassāvāsikaṃ demāti vutte kathinaṃ atthataṃ vā hotu anatthataṃ vā, atītavassaṃvutthānameva pāpuṇātī’’ti vuttaṃ. Tato paranti pañcamāsato paraṃ, gimhānassa paṭhamadivasato paṭṭhāyāti attho.
‘‘កស្មា? បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា’’តិ ឥទំ ‘‘ឧទាហុ អនាគតវស្សេ’’តិ ឥមស្សានន្តរំ ទដ្ឋព្ពំ។ គិម្ហានស្ស បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ ឧប្បន្នមេវ ហិ បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា ‘‘កិំ អតីតវស្សេ ឥទំ វស្សាវាសិក’’ន្តិអាទិនា បុច្ឆិតព្ពំ, តេនេវ បរតោបិ វក្ខតិ ‘‘គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ វុត្តេ បន មាតិកា អារោបេតព្ពា ‘អតីតវស្សាវាសស្ស បញ្ច មាសា អតិក្កន្តា, អនាគតោ ចាតុមាសច្ចយេន ភវិស្សតិ, កតរវស្សាវាសស្ស ទេសី’តិ។ សចេ ‘អតីតវស្សំវុត្ថានំ ទម្មី’តិ វទតិ, តំអន្តោវស្សំវុត្ថានមេវ បាបុណាតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩)។ បោត្ថកេសុ បន ‘‘អនត្ថតកថិនស្សបិ បញ្ច មាសេ បាបុណាតី’’តិ ឥមស្សានន្តរំ ‘‘កស្មា? បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា’’តិ ឥទំ លិខន្តិ, តំ ន យុជ្ជតិ។ ន ហិ បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នំ សន្ធាយ ‘‘អនត្ថតកថិនស្សបិ បញ្ច មាសេ បាបុណាតី’’តិ វុត្តំ, ន ច បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នំ វុត្ថវស្សស្សេវ បាបុណាតិ, សម្មុខីភូតានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ, តេនេវ បរតោ វក្ខតិ ‘‘អសុកវិហារេ វស្សំវុត្ថសង្ឃស្សាតិ វទតិ, តត្រ វស្សំវុត្ថានមេវ យាវ កថិនស្សុព្ភារា បាបុណាតិ។ សចេ បន គិម្ហានំ បឋមទិវសតោ បដ្ឋាយ ឯវំ វទតិ, តត្រ សម្មុខីភូតានំ សព្ពេសំ បាបុណាតិ។ កស្មា? បិដ្ឋិសមយេ ឧប្បន្នត្តា’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៧៩)។
‘‘Kasmā? Piṭṭhisamaye uppannattā’’ti idaṃ ‘‘udāhu anāgatavasse’’ti imassānantaraṃ daṭṭhabbaṃ. Gimhānassa paṭhamadivasato paṭṭhāya uppannameva hi piṭṭhisamaye uppannattā ‘‘kiṃ atītavasse idaṃ vassāvāsika’’ntiādinā pucchitabbaṃ, teneva paratopi vakkhati ‘‘gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya vutte pana mātikā āropetabbā ‘atītavassāvāsassa pañca māsā atikkantā, anāgato cātumāsaccayena bhavissati, kataravassāvāsassa desī’ti. Sace ‘atītavassaṃvutthānaṃ dammī’ti vadati, taṃantovassaṃvutthānameva pāpuṇātī’’ti (mahāva. aṭṭha. 379). Potthakesu pana ‘‘anatthatakathinassapi pañca māse pāpuṇātī’’ti imassānantaraṃ ‘‘kasmā? Piṭṭhisamaye uppannattā’’ti idaṃ likhanti, taṃ na yujjati. Na hi piṭṭhisamaye uppannaṃ sandhāya ‘‘anatthatakathinassapi pañca māse pāpuṇātī’’ti vuttaṃ, na ca piṭṭhisamaye uppannaṃ vutthavassasseva pāpuṇāti, sammukhībhūtānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti, teneva parato vakkhati ‘‘asukavihāre vassaṃvutthasaṅghassāti vadati, tatra vassaṃvutthānameva yāva kathinassubbhārā pāpuṇāti. Sace pana gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya evaṃ vadati, tatra sammukhībhūtānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti. Kasmā? Piṭṭhisamaye uppannattā’’ti (mahāva. aṭṭha. 379).
ឋិតិកា បន ន តិដ្ឋតីតិ ឯត្ថ អដ្ឋិតាយ ឋិតិកាយ បុន អញ្ញស្មិំ ចីវរេ ឧប្បន្នេ សចេ ឯកោ ភិក្ខុ អាគច្ឆតិ, មជ្ឈេ ឆិន្ទិត្វា ទ្វីហិបិ គហេតព្ពំ។ ឋិតាយ បន ឋិតិកាយ បុន អញ្ញស្មិំ ចីវរេ ឧប្បន្នេ សចេ នវកតរោ អាគច្ឆតិ, ឋិតិកា ហេដ្ឋា គច្ឆតិ។ សចេ វុឌ្ឍតរោ អាគច្ឆតិ, ឋិតិកា ឧទ្ធមារោហតិ។ អថ អញ្ញោ នត្ថិ, បុន អត្តនោ បាបេត្វា គហេតព្ពំ។ ទុគ្គហិតានិ ហោន្តីតិ ឯត្ថ សង្ឃិកានេវ ហោន្តីតិ អធិប្បាយោ។ គហិតមេវ នាមាតិ ‘‘ឥមស្ស ឥទំ បត្ត’’ន្តិ កិញ្ចាបិ ន វិទិតំ, តេ បន ភាគា អត្ថតោ តេសំ បត្តាយេវាតិ អធិប្បាយោ។ ឥតោវាតិ ថេរានំ ទាតព្ពតោយេវ។
Ṭhitikā pana na tiṭṭhatīti ettha aṭṭhitāya ṭhitikāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace eko bhikkhu āgacchati, majjhe chinditvā dvīhipi gahetabbaṃ. Ṭhitāya pana ṭhitikāya puna aññasmiṃ cīvare uppanne sace navakataro āgacchati, ṭhitikā heṭṭhā gacchati. Sace vuḍḍhataro āgacchati, ṭhitikā uddhamārohati. Atha añño natthi, puna attano pāpetvā gahetabbaṃ. Duggahitāni hontīti ettha saṅghikāneva hontīti adhippāyo. Gahitameva nāmāti ‘‘imassa idaṃ patta’’nti kiñcāpi na viditaṃ, te pana bhāgā atthato tesaṃ pattāyevāti adhippāyo. Itovāti therānaṃ dātabbatoyeva.
សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Saṅghikacīvaruppādakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ២២២. សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថា • 222. Saṅghikacīvaruppādakathā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថា • Saṅghikacīvaruppādakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថាវណ្ណនា • Saṅghikacīvaruppādakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថាវណ្ណនា • Saṅghikacīvaruppādakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ២២២. សង្ឃិកចីវរុប្បាទកថា • 222. Saṅghikacīvaruppādakathā
