| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
១៤៩. សព្ពនីលិកាទិបដិក្ខេបកថា
149. Sabbanīlikādipaṭikkhepakathā
២៤៦. សព្ពាវ នីលិកាតិ សព្ពាវ ឧបាហនាយោ នីលិកា, សព្ពដ្ឋានេសុ នីលមេតាសន្តិ សព្ពនីលិកាតិបិ កាតព្ពោ។ តត្ថ ចាតិ តេសុ នីលិកាទីសុ ច។ ឧម្មារបុប្ផស្ស វណ្ណោ វិយ វណ្ណោ ឯតិស្សាតិ ឧម្មារបុប្ផវណ្ណា។ ឯវំ សេសេសុបិ។ អទ្ទារិដ្ឋកវណ្ណាតិ ឯត្ថ អទ្ទោតិ អល្លោ។ អរិដ្ឋោតិ ផេណិលរុក្ខោ វា កាកោ វា, តស្មា អទ្ទោ អល្លោ អរិដ្ឋោ ផេណិលរុក្ខោ, កាកោ វាតិ អទ្ទារិដ្ឋោ, តទេវ អទ្ទារិដ្ឋកោ, អទ្ទារិដ្ឋកស្ស វណ្ណោ វិយ វណ្ណោ ឯតិស្សាតិ អទ្ទារិដ្ឋកវណ្ណា ។ ឯតាសូតិ សព្ពនីលិកាទីសុ។ បុញ្ឆិត្វាតិ បរិមជ្ជិត្វា។ អប្បមត្តកេនាបីតិ បិសទ្ទោ សម្ភាវនេ។ សព្ពនីលាទិកេ ភិន្នេ កា នាម កថាតិ អត្ថោ។
246.Sabbāva nīlikāti sabbāva upāhanāyo nīlikā, sabbaṭṭhānesu nīlametāsanti sabbanīlikātipi kātabbo. Tattha cāti tesu nīlikādīsu ca. Ummārapupphassa vaṇṇo viya vaṇṇo etissāti ummārapupphavaṇṇā. Evaṃ sesesupi. Addāriṭṭhakavaṇṇāti ettha addoti allo. Ariṭṭhoti pheṇilarukkho vā kāko vā, tasmā addo allo ariṭṭho pheṇilarukkho, kāko vāti addāriṭṭho, tadeva addāriṭṭhako, addāriṭṭhakassa vaṇṇo viya vaṇṇo etissāti addāriṭṭhakavaṇṇā . Etāsūti sabbanīlikādīsu. Puñchitvāti parimajjitvā. Appamattakenāpīti pisaddo sambhāvane. Sabbanīlādike bhinne kā nāma kathāti attho.
‘‘យាសំ វទ្ធាយេវ នីលា’’តិ ឥមិនា នីលកា វទ្ធិកា ឯតាសន្តិ នីលកវទ្ធិកាតិ ឆដ្ឋីពាហិរត្ថសមាសំ ទស្សេតិ។ វទ្ធិកាតិ ច នទ្ធិ។ សា ហិ ឧបាហនតលតោ វទ្ធយតីតិ វទ្ធិកាតិ ច ឧបាហនតលំ ពន្ធតិ ឥមាយាតិ វទ្ធិកាតិ ច វុច្ចតិ។ សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ បីតកវទ្ធិកាទីសុ។ ឯតាយោបីតិ នីលកវទ្ធិកាទិកា ឧបាហនាយោបិ។ តលេតិ ឧបាហនាយ តលេ។ ‘‘ខល្លកំ ពន្ធិត្វា’’តិ ឥមិនា ខល្លកេន ពន្ធិតព្ពាតិ ខល្លកពទ្ធាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ យោនកឧបាហនាតិ យោនកជាតីនំ មនុស្សានំ ឧបាហនា។ បលិគុណ្ឋេត្វាតិ បរិសមន្តតោ វេឋេត្វា។ ‘‘ឧបរិ…បេ.… ជង្ឃ’’ន្តិ ឥមិនា បុដពទ្ធតោ វិសេសំ ទស្សេតិ។ តូលបិចុនាតិ តូលសង្ខាតេន បិចុនា។ ‘‘តិត្តិរបត្តសទិសា’’តិ ឥមិនា តិត្តិរស្ស បត្តំ វិយ តិត្តិរបត្តិកាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ តិត្តិរោតិ ច ឯកោ សកុណវិសេសោ។ កណ្ណិកដ្ឋានេតិ ទ្វិន្នំ វទ្ធិកានំ ឯកតោ សមាគមដ្ឋានេ។ ‘‘មេណ្ឌ…បេ.… កតា’’តិ ឥមិនា មេណ្ឌស្ស វិសាណេន សទិសា វទ្ធិកា ឯតាសន្តិ មេណ្ឌវិសាណវទ្ធិកាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ តថេវាតិ យថា មេណ្ឌអជសិង្គសណ្ឋានេ វទ្ធេ យោជេត្វា កតា, តថេវាតិ អត្ថោ។ ‘‘វិច្ឆិកា…បេ.… កតា’’តិ ឥមិនា វិច្ឆិកាយ អឡោ វិច្ឆិកាឡោ, សោ វិយ វទ្ធិកា ឯតាសន្តិ វិច្ឆិកាឡិកាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ អឡសទ្ទោ ‘‘អឡច្ឆិន្នោ’’តិអាទីសុ (មហាវ. ១១៩) អង្គុដ្ឋវាចកោ, ឥធ បន នង្គុដ្ឋវាចកោ, តស្មា វុត្តំ ‘‘នង្គុដ្ឋសណ្ឋានេ’’តិ។ តលេសូតិ ឧបាហនាយ តលេសុ។ ‘‘មោរ…បេ.… សិព្ពិកា’’តិ ឥមិនា មោរបិញ្ឆេហិ បរិសមន្តតោ, បរិក្ខិបិត្វា វា សិព្ពិតា មោរបិញ្ឆបរិសិព្ពិតាតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ ចិត្រា ឧបាហនាយោតិ ឯត្ថ ចិត្រសទ្ទោ វិចិត្រត្ថោតិ អាហ ‘‘វិចិត្រា’’តិ។ ឯតាសូតិ ខល្លកពទ្ធាទីសុ។ វឡញ្ជេតព្ពាតិ បរិភុញ្ជិតព្ពា។ វឡជិ បរិភោគេតិ ធាតុបាឋោ (សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៥ ជការន្តធាតុ)។ តាលុជោ តតិយោ។ តេសុ បនាតិ ខល្លកាទីសុ បន។ សតិ សន្តេសូតិ យោជនា។ សីហចម្មេន បរិក្ខិបិតព្ពាតិ សីហចម្មបរិក្ខតាតិ វចនត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បរិយន្តេសូ’’តិអាទិ។ បក្ខិពិឡាលោតិ តុលិយោ។ សោ ហិ បក្ខយុត្តត្តា ច ពិឡាលមុខសទិសមុខត្តា ច បក្ខិពិឡាលោតិ វុច្ចតិ។ ឥមិនា លុវកចម្មបរិក្ខតាតិ ឯត្ថ លុវកសទ្ទោ បក្ខិពិឡាលបរិយាយោតិ ទស្សេតិ។ ‘‘ឧលូកចម្មបរិក្ខតា’’តិបិ បាឋោ។ ឯតាសុបីតិ សីហចម្មបរិក្ខតាទីសុបិ។ យា កាចិ ឧបាហនាយោតិ សម្ពន្ធោ។
‘‘Yāsaṃ vaddhāyeva nīlā’’ti iminā nīlakā vaddhikā etāsanti nīlakavaddhikāti chaṭṭhībāhiratthasamāsaṃ dasseti. Vaddhikāti ca naddhi. Sā hi upāhanatalato vaddhayatīti vaddhikāti ca upāhanatalaṃ bandhati imāyāti vaddhikāti ca vuccati. Sabbatthāti sabbesu pītakavaddhikādīsu. Etāyopīti nīlakavaddhikādikā upāhanāyopi. Taleti upāhanāya tale. ‘‘Khallakaṃ bandhitvā’’ti iminā khallakena bandhitabbāti khallakabaddhāti vacanatthaṃ dasseti. Yonakaupāhanāti yonakajātīnaṃ manussānaṃ upāhanā. Paliguṇṭhetvāti parisamantato veṭhetvā. ‘‘Upari…pe… jaṅgha’’nti iminā puṭabaddhato visesaṃ dasseti. Tūlapicunāti tūlasaṅkhātena picunā. ‘‘Tittirapattasadisā’’ti iminā tittirassa pattaṃ viya tittirapattikāti vacanatthaṃ dasseti. Tittiroti ca eko sakuṇaviseso. Kaṇṇikaṭṭhāneti dvinnaṃ vaddhikānaṃ ekato samāgamaṭṭhāne. ‘‘Meṇḍa…pe… katā’’ti iminā meṇḍassa visāṇena sadisā vaddhikā etāsanti meṇḍavisāṇavaddhikāti vacanatthaṃ dasseti. Tathevāti yathā meṇḍaajasiṅgasaṇṭhāne vaddhe yojetvā katā, tathevāti attho. ‘‘Vicchikā…pe… katā’’ti iminā vicchikāya aḷo vicchikāḷo, so viya vaddhikā etāsanti vicchikāḷikāti vacanatthaṃ dasseti. Aḷasaddo ‘‘aḷacchinno’’tiādīsu (mahāva. 119) aṅguṭṭhavācako, idha pana naṅguṭṭhavācako, tasmā vuttaṃ ‘‘naṅguṭṭhasaṇṭhāne’’ti. Talesūti upāhanāya talesu. ‘‘Mora…pe… sibbikā’’ti iminā morapiñchehi parisamantato, parikkhipitvā vā sibbitā morapiñchaparisibbitāti vacanatthaṃ dasseti. Citrā upāhanāyoti ettha citrasaddo vicitratthoti āha ‘‘vicitrā’’ti. Etāsūti khallakabaddhādīsu. Vaḷañjetabbāti paribhuñjitabbā. Vaḷaji paribhogeti dhātupāṭho (saddanītidhātumālāyaṃ 15 jakārantadhātu). Tālujo tatiyo. Tesu panāti khallakādīsu pana. Sati santesūti yojanā. Sīhacammena parikkhipitabbāti sīhacammaparikkhatāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘pariyantesū’’tiādi. Pakkhibiḷāloti tuliyo. So hi pakkhayuttattā ca biḷālamukhasadisamukhattā ca pakkhibiḷāloti vuccati. Iminā luvakacammaparikkhatāti ettha luvakasaddo pakkhibiḷālapariyāyoti dasseti. ‘‘Ulūkacammaparikkhatā’’tipi pāṭho. Etāsupīti sīhacammaparikkhatādīsupi. Yā kāci upāhanāyoti sambandho.
២៤៧. ឱមុក្កន្តិ ឯត្ថ អវត្យូបសគ្គស្ស វិយោគត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘បដិមុញ្ចិត្វា អបនីត’’ន្តិ។ បុរាណំ គុណង្គុណូបាហនន្តិ អត្ថោ។
247.Omukkanti ettha avatyūpasaggassa viyogatthaṃ dassento āha ‘‘paṭimuñcitvā apanīta’’nti. Purāṇaṃ guṇaṅguṇūpāhananti attho.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi
១៤៩. សព្ពនីលិកាទិបដិក្ខេបោ • 149. Sabbanīlikādipaṭikkhepo
១៥០. ឱមុក្កគុណង្គុណូបាហនានុជាននា • 150. Omukkaguṇaṅguṇūpāhanānujānanā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / សព្ពនីលិកាទិបដិក្ខេបកថា • Sabbanīlikādipaṭikkhepakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / សព្ពនីលិកាទិបដិក្ខេបកថាវណ្ណនា • Sabbanīlikādipaṭikkhepakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / សព្ពនីលិកាទិបដិក្ខេបកថាវណ្ណនា • Sabbanīlikādipaṭikkhepakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ទិគុណាទិឧបាហនបដិក្ខេបកថាវណ្ណនា • Diguṇādiupāhanapaṭikkhepakathāvaṇṇanā
