| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៧. សេខិយកណ្ឌំ
7. Sekhiyakaṇḍaṃ
១. បរិមណ្ឌលវគ្គ-អត្ថយោជនា
1. Parimaṇḍalavagga-atthayojanā
សិក្ខិតសិក្ខេន តីសុ សិក្ខាសុ ចតូហិ មគ្គេហិ សិក្ខិតសិក្ខេន តាទិនា អដ្ឋហិ លោកធម្មេហិ អកម្បិយដ្ឋេន តាទិនា, ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ វា អវិការដ្ឋេន តាទិនា ភគវតា យានិ សិក្ខាបទានិ ‘‘សេខិយានី’’តិ ភាសិតានិ, ទានិ តេសម្បិ សិក្ខាបទានំ អយម្បិ វណ្ណនាក្កមោ ភវតីតិ យោជនា។
Sikkhitasikkhena tīsu sikkhāsu catūhi maggehi sikkhitasikkhena tādinā aṭṭhahi lokadhammehi akampiyaṭṭhena tādinā, iṭṭhāniṭṭhesu vā avikāraṭṭhena tādinā bhagavatā yāni sikkhāpadāni ‘‘sekhiyānī’’ti bhāsitāni, dāni tesampi sikkhāpadānaṃ ayampi vaṇṇanākkamo bhavatīti yojanā.
៥៧៦. តត្ថាតិ សេខិយសិក្ខាបទេសុ, អត្ថោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា។ ‘‘សមន្តតោ’’តិឥមិនា បរិត្យូបសគ្គស្សត្ថំ ទស្សេតិ។ ‘‘នាភិមណ្ឌលំ ជាណុមណ្ឌល’’ន្តិ ឯត្ថ ឧទ្ធំសទ្ទោ ច អធោសទ្ទោ ច អជ្ឈាហរិតព្ពោតិ អាហ ‘‘ឧទ្ធ’’ន្តិអាទិ។ អដ្ឋង្គុលមត្តន្តិ ភាវនបុំសកំ, និវាសេតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ។ តតោតិ អដ្ឋង្គុលមត្តតោ។ យថា បដិច្ឆន្នំ ហោតិ, ឯវំ និវាសេន្តស្សាតិ យោជនា។ តត្រិទំ បមាណន្តិ តស្ស និវាសនស្ស ឥទំ បមាណំ។ តាទិសស្សាតិ ទីឃតោ មុដ្ឋិបញ្ចកស្ស តិរិយំ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថស្ស និវាសនស្ស។ ជាណុមណ្ឌលំ បដិច្ឆាទនត្ថំ វដ្ដតីតិ យោជនា។ តត្ថាតិ ចីវរេសុ។ ន តិដ្ឋតីតិ វិរឡត្តា ន តិដ្ឋតិ។ តិដ្ឋតីតិ ឃនត្តា តិដ្ឋតិ។
576.Tatthāti sekhiyasikkhāpadesu, attho evaṃ veditabboti yojanā. ‘‘Samantato’’tiiminā parityūpasaggassatthaṃ dasseti. ‘‘Nābhimaṇḍalaṃ jāṇumaṇḍala’’nti ettha uddhaṃsaddo ca adhosaddo ca ajjhāharitabboti āha ‘‘uddha’’ntiādi. Aṭṭhaṅgulamattanti bhāvanapuṃsakaṃ, nivāsetabbanti sambandho. Tatoti aṭṭhaṅgulamattato. Yathā paṭicchannaṃ hoti, evaṃ nivāsentassāti yojanā. Tatridaṃ pamāṇanti tassa nivāsanassa idaṃ pamāṇaṃ. Tādisassāti dīghato muṭṭhipañcakassa tiriyaṃ aḍḍhateyyahatthassa nivāsanassa. Jāṇumaṇḍalaṃ paṭicchādanatthaṃ vaṭṭatīti yojanā. Tatthāti cīvaresu. Na tiṭṭhatīti viraḷattā na tiṭṭhati. Tiṭṭhatīti ghanattā tiṭṭhati.
និវាសេន្តស្ស ចាតិឯត្ថ ចសទ្ទោ អវធារណត្ថោ, និវាសេន្តស្សេវាតិ អត្ថោ។ កេវលំ ឯវំ និវាសេន្តស្សេវ ទុក្កដំ ន ហោតិ, អថ ខោ តថា និវាសេន្តស្សាបិ ទុក្កដមេវាតិ យោជនា។ យេ បន និវាសនទោសាតិ សម្ពន្ធោ។ អញ្ញេតិ បុរតោ ច បច្ឆតោ ច ឱលម្ពេត្វា និវសនតោ អញ្ញេ ។ តេ សព្ពេតិ សព្ពេ តេ និវាសនទោសា។ ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ វិភង្គេ។ តត្ថេវាតិ ខន្ធកេយេវ។
Nivāsentassa cātiettha casaddo avadhāraṇattho, nivāsentassevāti attho. Kevalaṃ evaṃ nivāsentasseva dukkaṭaṃ na hoti, atha kho tathā nivāsentassāpi dukkaṭamevāti yojanā. Ye pana nivāsanadosāti sambandho. Aññeti purato ca pacchato ca olambetvā nivasanato aññe . Te sabbeti sabbe te nivāsanadosā. Etthāti imasmiṃ vibhaṅge. Tatthevāti khandhakeyeva.
អសញ្ចិច្ច និវាសេន្តស្ស អនាបត្តីតិ សម្ពន្ធោ។ ឯសេវ នយោ ‘‘អសតិយា’’តិ ឯត្ថាបិ។ អជានន្តស្សាតិ ឯត្ថ អជាននំ ទុវិធំ និវាសនវត្តស្ស អជាននំ, អារូឡ្ហោរូឡ្ហភាវស្ស អជាននន្តិ។ តត្ថ អារូឡ្ហោរូឡ្ហភាវស្ស អជាននំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘អជានន្តស្សា’’តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អជានន្តស្សាតិ ឯត្ថា’’តិអាទិ។ ហីតិ សច្ចំ។ តស្សាតិ និវាសនវត្តស្ស។ អស្សាតិ ភិក្ខុនោ។ តំ បនាតិ អាបត្តិតោ អមោក្ខនំ បន។ តស្មាតិ យស្មា យុជ្ជតិ, តស្មា។ យោតិ ភិក្ខុ។ កុរុន្ទិយំ វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។ សុក្ខា ជង្ឃា ឥមស្សាតិ សុក្ខជង្ឃោ។ មហន្តំ បិណ្ឌិកមំសំ ឥមស្សាតិ មហាបិណ្ឌិកមំសោ។ តស្សាតិ ភិក្ខុស្ស។
Asañcicca nivāsentassa anāpattīti sambandho. Eseva nayo ‘‘asatiyā’’ti etthāpi. Ajānantassāti ettha ajānanaṃ duvidhaṃ nivāsanavattassa ajānanaṃ, ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānananti. Tattha ārūḷhorūḷhabhāvassa ajānanaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ajānantassā’’ti dassento āha ‘‘ajānantassāti etthā’’tiādi. Hīti saccaṃ. Tassāti nivāsanavattassa. Assāti bhikkhuno. Taṃ panāti āpattito amokkhanaṃ pana. Tasmāti yasmā yujjati, tasmā. Yoti bhikkhu. Kurundiyaṃ vuttanti sambandho. Sukkhā jaṅghā imassāti sukkhajaṅgho. Mahantaṃ piṇḍikamaṃsaṃ imassāti mahāpiṇḍikamaṃso. Tassāti bhikkhussa.
វណោតិ អរុ។ តញ្ហិ វណតិ គត្តវិចុណ្ណនំ ករោតីតិ វណោតិ វុច្ចតិ។ វាឡមិគា វា ចោរា វាតិ ឯត្ថ វាសទ្ទោ អវុត្តសម្បិណ្ឌនត្ថោ, តេន អញ្ញាបិ ឧទកចិក្ខល្លាទយោ អាបទា សង្គយ្ហន្តិ។
Vaṇoti aru. Tañhi vaṇati gattavicuṇṇanaṃ karotīti vaṇoti vuccati. Vāḷamigā vā corā vāti ettha vāsaddo avuttasampiṇḍanattho, tena aññāpi udakacikkhallādayo āpadā saṅgayhanti.
៥៧៧. ឥធាតិ ឥមស្មិំ វិភង្គេ, សិក្ខាបទេ វា។ ឧភោ កណ្ណេតិ បុរតោ ច បច្ឆតោ ច និគ្គតេ ទ្វេ កណ្ណេ។ អវិសេសេនាតិ ‘‘អន្តរឃរេ’’តិ ច ‘‘អារាមេ’’តិ ច វិសេសំ អកត្វា សាមញ្ញេន។ វិហារេបីតិ សង្ឃសន្និបាតពុទ្ធុបដ្ឋានថេរុបដ្ឋានាទិកាលំ សន្ធាយ វុត្តំ។
577.Idhāti imasmiṃ vibhaṅge, sikkhāpade vā. Ubho kaṇṇeti purato ca pacchato ca niggate dve kaṇṇe. Avisesenāti ‘‘antaraghare’’ti ca ‘‘ārāme’’ti ca visesaṃ akatvā sāmaññena. Vihārepīti saṅghasannipātabuddhupaṭṭhānatherupaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ.
៥៧៨. កាយេកទេសេ កាយសទ្ទោ វត្តតីតិ អាហ ‘‘ជាណុម្បិ ឧរម្បី’’តិ។ ‘‘ន សីសំ បារុតេនា’’តិឥមិនា ‘‘សុប្បដិច្ឆន្នេនា’’តិបទស្ស អតិព្យាបិតទោសំ បដិក្ខិបតិ។ គណ្ឋិកន្តិ បាសោ។ សោ ហិ គន្ថេតិ ពន្ធតីតិ វា, គន្ថេតិ ពន្ធតិ ឯត្ថាតិ វា កត្វា គន្ថិកោតិ វុច្ចតិ។ ន្ថការស្ស វាណ្ឋការេ កតេ គណ្ឋិកោ, តំ គណ្ឋិកំ បដិមុញ្ចិត្វា។ ឧភោ កណ្ណេតិ ចីវរស្ស ទ្វេ កោណេ។ គលវាដកតោតិ ឯត្ថ គលោតិ កណ្ឋោ។ សោ ហិ ខជ្ជភោជ្ជលេយ្យបេយ្យសង្ខាតំ ចតុព្ពិធំ អសនំ គលតិ បន្នោ ហុត្វា កុច្ឆិយំ បតតិ ឥតោតិ គលោតិ វុច្ចតិ។ អាវាដោយេវ ខុទ្ទកដ្ឋេន អាវាដកោ, ខុទ្ទកត្ថេ កោ។ គលេ ឋិតោ អាវាដកោ គលវាដកោ។ អការតោ ហិ អាការស្ស លោបោ ‘‘បប’’ន្តិអាទីសុ (ជា. ១.១.២) វិយ។ ឯត្ថ ហិ បអាបន្តិ បទច្ឆេទោ, អការតោ អាការស្ស ច លោបោ។ បវទ្ធំ អាបំ បបំ, មហន្តំ ឧទកន្តិ អត្ថោ។ សីសំ វិវរិត្វាតិ សម្ពន្ធោ។
578. Kāyekadese kāyasaddo vattatīti āha ‘‘jāṇumpi urampī’’ti. ‘‘Na sīsaṃ pārutenā’’tiiminā ‘‘suppaṭicchannenā’’tipadassa atibyāpitadosaṃ paṭikkhipati. Gaṇṭhikanti pāso. So hi gantheti bandhatīti vā, gantheti bandhati etthāti vā katvā ganthikoti vuccati. Nthakārassa vāṇṭhakāre kate gaṇṭhiko, taṃ gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā. Ubho kaṇṇeti cīvarassa dve koṇe. Galavāṭakatoti ettha galoti kaṇṭho. So hi khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ asanaṃ galati panno hutvā kucchiyaṃ patati itoti galoti vuccati. Āvāṭoyeva khuddakaṭṭhena āvāṭako, khuddakatthe ko. Gale ṭhito āvāṭako galavāṭako. Akārato hi ākārassa lopo ‘‘papa’’ntiādīsu (jā. 1.1.2) viya. Ettha hi paāpanti padacchedo, akārato ākārassa ca lopo. Pavaddhaṃ āpaṃ papaṃ, mahantaṃ udakanti attho. Sīsaṃ vivaritvāti sambandho.
៥៧៩. វាសំ ឧបគតោតិ វា វាសេន ឧបគតោតិ វា អត្ថំ បដិក្ខិបន្តោ អាហ ‘‘វាសត្ថាយ ឧបគតស្សា’’តិ។
579. Vāsaṃ upagatoti vā vāsena upagatoti vā atthaṃ paṭikkhipanto āha ‘‘vāsatthāya upagatassā’’ti.
៥៨០. ហត្ថបាទេ អកីឡន្តោ សុសំវុតោ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ហត្ថំ វា បាទំ វា អកីឡាបេន្តោ’’តិ។
580. Hatthapāde akīḷanto susaṃvuto nāmāti dassento āha ‘‘hatthaṃ vā pādaṃ vā akīḷāpento’’ti.
៥៨២. ឱក្ខិត្តចក្ខូតិ ឯត្ថ ឱសទ្ទោ ហេដ្ឋាបរិយាយោតិ អាហ ‘‘ហេដ្ឋា ខិត្តចក្ខូ’’តិ។ ‘‘ហុត្វា’’តិឥមិនា កិរិយាវិសេសនភាវំ ទស្សេតិ។ យុគយុត្តកោតិ យុគេ យុត្តកោ។ ទមិយិត្ថាតិ ទន្តោ។ អាភុសោ ជានាតិ ការណាការណន្តិ អាជានេយ្យោ។ ឯត្តកន្តិ ចតុហត្ថបមាណំ។ យោ គច្ឆតិ, អស្ស ភិក្ខុនោ ទុក្កដា អាបត្តិ ហោតីតិ យោជនា។ ‘‘បរិស្សយភាវ’’ន្តិ ច ‘‘បរិស្សយាភាវ’’ន្តិ ច ទ្វេ បាឋា យុជ្ជន្តិយេវ។
582.Okkhittacakkhūti ettha osaddo heṭṭhāpariyāyoti āha ‘‘heṭṭhā khittacakkhū’’ti. ‘‘Hutvā’’tiiminā kiriyāvisesanabhāvaṃ dasseti. Yugayuttakoti yuge yuttako. Damiyitthāti danto. Ābhuso jānāti kāraṇākāraṇanti ājāneyyo. Ettakanti catuhatthapamāṇaṃ. Yo gacchati, assa bhikkhuno dukkaṭā āpatti hotīti yojanā. ‘‘Parissayabhāva’’nti ca ‘‘parissayābhāva’’nti ca dve pāṭhā yujjantiyeva.
៥៨៤. ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេតិ ឥមំ បការំ ឥត្ថំ ចីវរុក្ខិបនំ, ភវតិ គច្ឆតីតិ ភូតោ, ភិក្ខុ។ លក្ខីយតិ អនេនាតិ លក្ខណំ, ចីវរំ។ ឥត្ថំ ភូតោ ឥត្ថម្ភូតោ, តស្ស លក្ខណំ ឥត្ថម្ភូតលក្ខណំ, តស្មិំ។ ករណវចនំ ទដ្ឋព្ពន្តិ យោជនា។ ឥត្ថម្ភូតលក្ខណំ នាម កិរិយាវិសេសនស្ស សភាវោតិ អាហ ‘‘ឯកតោ វា…បេ.… ហុត្វាតិ អត្ថោ’’តិ។ អន្តោឥន្ទខីលតោតិ គាមស្ស អន្តោឥន្ទខីលតោតិ។ បឋមោ វគ្គោ។
584.Itthambhūtalakkhaṇeti imaṃ pakāraṃ itthaṃ cīvarukkhipanaṃ, bhavati gacchatīti bhūto, bhikkhu. Lakkhīyati anenāti lakkhaṇaṃ, cīvaraṃ. Itthaṃ bhūto itthambhūto, tassa lakkhaṇaṃ itthambhūtalakkhaṇaṃ, tasmiṃ. Karaṇavacanaṃ daṭṭhabbanti yojanā. Itthambhūtalakkhaṇaṃ nāma kiriyāvisesanassa sabhāvoti āha ‘‘ekato vā…pe… hutvāti attho’’ti. Antoindakhīlatoti gāmassa antoindakhīlatoti. Paṭhamo vaggo.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. បរិមណ្ឌលវគ្គោ • 1. Parimaṇḍalavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. បរិមណ្ឌលវគ្គវណ្ណនា • 1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ១. បរិមណ្ឌលវគ្គវណ្ណនា • 1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១. បរិមណ្ឌលវគ្គវណ្ណនា • 1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ១. បរិមណ្ឌលវគ្គវណ្ណនា • 1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā
