Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā

১৮. পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেসৰণ্ণনা

18. Pārāyanānugītigāthāniddesavaṇṇanā

১০২. পারাযনমনুগাযিস্সন্তি অস্স অযং সম্বন্ধো – ভগৰতা হি পারাযনে দেসিতে সোল়সসহস্সজটিলা অরহত্তং পাপুণিংসু, অৰসেসানঞ্চ চুদ্দসকোটিসঙ্খানং দেৰমনুস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি। ৰুত্তঞ্হেতং পোরাণেহি –

102.Pārāyanamanugāyissanti assa ayaṃ sambandho – bhagavatā hi pārāyane desite soḷasasahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, avasesānañca cuddasakoṭisaṅkhānaṃ devamanussānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Vuttañhetaṃ porāṇehi –

‘‘ততো পাসাণকে রম্মে, পারাযনসমাগমে।

‘‘Tato pāsāṇake ramme, pārāyanasamāgame;

অমতং পাপযী বুদ্ধো, চুদ্দস পাণকোটিযো’’তি॥ (সু॰ নি॰ অট্ঠ॰ ২.১১৩৮)।

Amataṃ pāpayī buddho, cuddasa pāṇakoṭiyo’’ti. (su. ni. aṭṭha. 2.1138);

নিট্ঠিতায পন ধম্মদেসনায ততো ততো আগতা মনুস্সা ভগৰতো আনুভাৰেন অত্তনো অত্তনো গামনিগমাদীস্ৰেৰ পাতুরহেসুং। ভগৰাপি সাৰত্থিমেৰ অগমাসি পরিচারকসোল়সাদীহি অনেকেহি ভিক্খুসহস্সেহি পরিৰুতো। তত্থ পিঙ্গিযো ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘গচ্ছামহং, ভন্তে, বাৰরিস্স বুদ্ধুপ্পাদং আরোচেতুং, পটিস্সুতঞ্হি তস্সেৰ মযা’’তি। অথ ভগৰতা অনুঞ্ঞাতো ঞাণগমনেনেৰ গোধাৰরীতীরং গন্ত্ৰা পাদগমনেন অস্সমাভিমুখো অগমাসি। তমেনং বাৰরী ব্রাহ্মণো মগ্গং ওলোকেন্তো নিসিন্নো দূরতোৰ তং খারিজটাদিৰিরহিতং ভিক্খুৰেসেনাগচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি নিট্ঠমগমাসি। সম্পত্তঞ্চাপি নং পুচ্ছি – ‘‘কিং, পিঙ্গিয, বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি? ‘‘আম, ব্রাহ্মণ, উপ্পন্নো, পাসাণকে চেতিযে নিসিন্নো অম্হাকং ধম্মং দেসেসি, তমহং তুয্হং দেসেস্সামী’’তি। ততো বাৰরী মহতা সক্কারেন সপরিসো তং পূজেত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেসি। তত্থ নিসীদিত্ৰা পিঙ্গিযো ‘‘পারাযনমনুগাযিস্স’’ন্তিআদিমাহ।

Niṭṭhitāya pana dhammadesanāya tato tato āgatā manussā bhagavato ānubhāvena attano attano gāmanigamādīsveva pāturahesuṃ. Bhagavāpi sāvatthimeva agamāsi paricārakasoḷasādīhi anekehi bhikkhusahassehi parivuto. Tattha piṅgiyo bhagavantaṃ vanditvā āha – ‘‘gacchāmahaṃ, bhante, bāvarissa buddhuppādaṃ ārocetuṃ, paṭissutañhi tasseva mayā’’ti. Atha bhagavatā anuññāto ñāṇagamaneneva godhāvarītīraṃ gantvā pādagamanena assamābhimukho agamāsi. Tamenaṃ bāvarī brāhmaṇo maggaṃ olokento nisinno dūratova taṃ khārijaṭādivirahitaṃ bhikkhuvesenāgacchantaṃ disvā ‘‘buddho loke uppanno’’ti niṭṭhamagamāsi. Sampattañcāpi naṃ pucchi – ‘‘kiṃ, piṅgiya, buddho loke uppanno’’ti? ‘‘Āma, brāhmaṇa, uppanno, pāsāṇake cetiye nisinno amhākaṃ dhammaṃ desesi, tamahaṃ tuyhaṃ desessāmī’’ti. Tato bāvarī mahatā sakkārena sapariso taṃ pūjetvā āsanaṃ paññāpesi. Tattha nisīditvā piṅgiyo ‘‘pārāyanamanugāyissa’’ntiādimāha.

তত্থ অনুগাযিস্সন্তি ভগৰতো গীতং অনুগাযিস্সং। যথাদ্দক্খীতি যথা সামং সচ্চাভিসম্বোধেন অসাধারণঞাণেন চ অদ্দক্খি। নিক্কামোতি পহীনকামো। ‘‘নিক্কমো’’তিপি পাঠো, ৰীরিযৰাতি অত্থো। নিক্খন্তো ৰা অকুসলপক্খা। নিব্বনোতি কিলেসৰনৰিরহিতো, তণ্হাৰিরহিতো এৰ ৰা। কিস্স হেতু মুসা ভণেতি যেহি কিলেসেহি মুসা ভণেয্য, এতে তস্স পহীনাতি দস্সেতি। এতেন ব্রাহ্মণস্স সৰনে উস্সাহং জনেতি (সু॰ নি॰ অট্ঠ॰ ২.১১৩৮)।

Tattha anugāyissanti bhagavato gītaṃ anugāyissaṃ. Yathāddakkhīti yathā sāmaṃ saccābhisambodhena asādhāraṇañāṇena ca addakkhi. Nikkāmoti pahīnakāmo. ‘‘Nikkamo’’tipi pāṭho, vīriyavāti attho. Nikkhanto vā akusalapakkhā. Nibbanoti kilesavanavirahito, taṇhāvirahito eva vā. Kissa hetu musā bhaṇeti yehi kilesehi musā bhaṇeyya, ete tassa pahīnāti dasseti. Etena brāhmaṇassa savane ussāhaṃ janeti (su. ni. aṭṭha. 2.1138).

অমলোতি কিলেসমলৰিরহিতো। ৰিমলোতি ৰিগতকিলেসমলো। নিম্মলোতি কিলেসমলসুদ্ধো। মলাপগতোতি কিলেসমলা দূরীভূতো হুত্ৰা চরতি। মলৰিপ্পহীনোতি কিলেসমলপ্পহীনো। মলৰিমুত্তোতি কিলেসেহি ৰিমুত্তো। সব্বমলৰীতিৰত্তোতি ৰাসনাদিসব্বকিলেসমলং অতিক্কন্তো। তে ৰনাতি এতে ৰুত্তপ্পকারা কিলেসা।

Amaloti kilesamalavirahito. Vimaloti vigatakilesamalo. Nimmaloti kilesamalasuddho. Malāpagatoti kilesamalā dūrībhūto hutvā carati. Malavippahīnoti kilesamalappahīno. Malavimuttoti kilesehi vimutto. Sabbamalavītivattoti vāsanādisabbakilesamalaṃ atikkanto. Te vanāti ete vuttappakārā kilesā.

১০৩. ৰণ্ণূপসংহিতন্তি গুণূপসংহিতং।

103. Vaṇṇūpasaṃhitanti guṇūpasaṃhitaṃ.

১০৪. সচ্চৰ্হযোতি বুদ্ধো হি সচ্চেনেৰ অৰ্হানেন নামেন যুত্তো। ব্রহ্মেতি তং ব্রাহ্মণং আলপতি।

104.Saccavhayoti buddho hi sacceneva avhānena nāmena yutto. Brahmeti taṃ brāhmaṇaṃ ālapati.

তত্থ লোকোতি লুজ্জনট্ঠেন লোকো। একো লোকো ভৰলোকোতি তেভূমকৰিপাকো। সো হি ভৰতীতি ভৰো, ভৰো এৰ লোকো ভৰলোকো। ভৰলোকো চ সম্ভৰলোকো চাতি এত্থ একেকো দ্ৰে দ্ৰে হোতি। ভৰলোকো হি সম্পত্তিভৰৰিপত্তিভৰৰসেন দুৰিধো। সম্ভৰলোকোপি সম্পত্তিসম্ভৰৰিপত্তিসম্ভৰৰসেন দুৰিধো। তত্থ সম্পত্তিভৰলোকোতি সুগতিলোকো। সো হি ইট্ঠফলত্তা সুন্দরো লোকোতি সম্পত্তি, ভৰতীতি ভৰো, সম্পত্তি এৰ ভৰো সম্পত্তিভৰো, সো এৰ লোকো সম্পত্তিভৰলোকো। সম্পত্তিসম্ভৰলোকোতি সুগতূপগং কম্মং। তঞ্হি সম্ভৰতি এতস্মা ফলন্তি সম্ভৰো, সম্পত্তিযা সম্ভৰো সম্পত্তিসম্ভৰো, সম্পত্তিসম্ভৰো এৰ লোকো সম্পত্তিসম্ভৰলোকোতি।

Tattha lokoti lujjanaṭṭhena loko. Eko loko bhavalokoti tebhūmakavipāko. So hi bhavatīti bhavo, bhavo eva loko bhavaloko. Bhavaloko ca sambhavaloko cāti ettha ekeko dve dve hoti. Bhavaloko hi sampattibhavavipattibhavavasena duvidho. Sambhavalokopi sampattisambhavavipattisambhavavasena duvidho. Tattha sampattibhavalokoti sugatiloko. So hi iṭṭhaphalattā sundaro lokoti sampatti, bhavatīti bhavo, sampatti eva bhavo sampattibhavo, so eva loko sampattibhavaloko. Sampattisambhavalokoti sugatūpagaṃ kammaṃ. Tañhi sambhavati etasmā phalanti sambhavo, sampattiyā sambhavo sampattisambhavo, sampattisambhavo eva loko sampattisambhavalokoti.

ৰিপত্তিভৰলোকোতি অপাযলোকো। সো হি অনিট্ঠফলত্তা ৰিরূপো লোকোতি ৰিপত্তি, ভৰতীতি ভৰো, ৰিপত্তি এৰ ভৰো ৰিপত্তিভৰো, ৰিপত্তিভৰো এৰ লোকো ৰিপত্তিভৰলোকো। ৰিপত্তিসম্ভৰলোকোতি অপাযূপগং কম্মং। তঞ্হি সম্ভৰতি এতস্মা ফলন্তি সম্ভৰো, ৰিপত্তিযা সম্ভৰো ৰিপত্তিসম্ভৰো, ৰিপত্তিসম্ভৰো এৰ লোকো ৰিপত্তিসম্ভৰলোকোতি। তিস্সো ৰেদনাতি সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা, অদুক্খমসুখা ৰেদনা লোকিযা এৰ। আহারাতি পচ্চযা। পচ্চযা হি অত্তনো ফলং আহরন্তীতি আহারা। কবল়ীকারাহারো ফস্সাহারো মনোসঞ্চেতনাহারো ৰিঞ্ঞাণাহারোতি চত্তারো। ৰত্থুৰসেন কবল়ীকত্তব্বত্তা কবল়ীকারো, অজ্ঝোহরিতব্বত্তা আহারো, ওদনকুম্মাসাদিৰত্থুকায ওজাযেতং নামং। সা হি ওজট্ঠমকরূপানি আহরতীতি আহারো। চক্খুসম্ফস্সাদিকো ছব্বিধো ফস্সো তিস্সো ৰেদনা আহরতীতি আহারো। মনসো সঞ্চেতনা ন সত্তস্সাতি মনোসঞ্চেতনা যথা চিত্তেকগ্গতা, মনসা ৰা সম্পযুত্তা সঞ্চেতনা মনোসঞ্চেতনা যথা আজঞ্ঞরথো, তেভূমককুসলাকুসলচেতনা। সা হি তযো ভৰে আহরতীতি আহারো। ৰিঞ্ঞাণন্তি একূনৰীসতিভেদং পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং। তঞ্হি পটিসন্ধিনামরূপং আহরতীতি আহারো।

Vipattibhavalokoti apāyaloko. So hi aniṭṭhaphalattā virūpo lokoti vipatti, bhavatīti bhavo, vipatti eva bhavo vipattibhavo, vipattibhavo eva loko vipattibhavaloko. Vipattisambhavalokoti apāyūpagaṃ kammaṃ. Tañhi sambhavati etasmā phalanti sambhavo, vipattiyā sambhavo vipattisambhavo, vipattisambhavo eva loko vipattisambhavalokoti. Tisso vedanāti sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā lokiyā eva. Āhārāti paccayā. Paccayā hi attano phalaṃ āharantīti āhārā. Kabaḷīkārāhāro phassāhāro manosañcetanāhāro viññāṇāhāroti cattāro. Vatthuvasena kabaḷīkattabbattā kabaḷīkāro, ajjhoharitabbattā āhāro, odanakummāsādivatthukāya ojāyetaṃ nāmaṃ. Sā hi ojaṭṭhamakarūpāni āharatīti āhāro. Cakkhusamphassādiko chabbidho phasso tisso vedanā āharatīti āhāro. Manaso sañcetanā na sattassāti manosañcetanā yathā cittekaggatā, manasā vā sampayuttā sañcetanā manosañcetanā yathā ājaññaratho, tebhūmakakusalākusalacetanā. Sā hi tayo bhave āharatīti āhāro. Viññāṇanti ekūnavīsatibhedaṃ paṭisandhiviññāṇaṃ. Tañhi paṭisandhināmarūpaṃ āharatīti āhāro.

উপাদানক্খন্ধাতি উপাদানগোচরা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা, মজ্ঝে পদলোপো দট্ঠব্বো। উপাদানসম্ভূতা ৰা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা যথা তিণগ্গি, থুসগ্গি। উপাদানৰিধেয্যা ৰা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা যথা রাজপুরিসো। উপাদানপ্পভৰা ৰা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা যথা পুপ্ফরুক্খো, ফলরুক্খো। উপাদানানি পন কামুপাদানং দিট্ঠুপাদানং সীলব্বতুপাদানং অত্তৰাদুপাদানন্তি চত্তারি। অত্থতো পন ভুসং আদানন্তি উপাদানং। রূপুপাদানক্খন্ধো, ৰেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খারুপাদানক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধোতি পঞ্চ। ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানীতি চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৰ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং। সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো ৰুত্তনযা এৰ। তথা অট্ঠ লোকধম্মা। অপি চ – লাভো, অলাভো, যসো, অযসো, নিন্দা, পসংসা, সুখং, দুক্খন্তি ইমে অট্ঠ লোকপ্পৰত্তিযা সতি অনুপরিৰত্তনধম্মকত্তা লোকস্স ধম্মাতি লোকধম্মা। এতেহি মুত্তো সত্তো নাম নত্থি, বুদ্ধানম্পি হোন্তিযেৰ। যথাহ –

Upādānakkhandhāti upādānagocarā khandhā upādānakkhandhā, majjhe padalopo daṭṭhabbo. Upādānasambhūtā vā khandhā upādānakkhandhā yathā tiṇaggi, thusaggi. Upādānavidheyyā vā khandhā upādānakkhandhā yathā rājapuriso. Upādānappabhavā vā khandhā upādānakkhandhā yathā puppharukkho, phalarukkho. Upādānāni pana kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānanti cattāri. Atthato pana bhusaṃ ādānanti upādānaṃ. Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandhoti pañca. Cha ajjhattikāni āyatanānīti cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ. Satta viññāṇaṭṭhitiyo vuttanayā eva. Tathā aṭṭhalokadhammā. Api ca – lābho, alābho, yaso, ayaso, nindā, pasaṃsā, sukhaṃ, dukkhanti ime aṭṭha lokappavattiyā sati anuparivattanadhammakattā lokassa dhammāti lokadhammā. Etehi mutto satto nāma natthi, buddhānampi hontiyeva. Yathāha –

‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, লোকধম্মা লোকং অনুপরিৰত্তন্তি, লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপরিৰত্ততি। কতমে অট্ঠ? লাভো চ অলাভো চ…পে॰… সুখঞ্চ দুক্খঞ্চ। ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ লোকধম্মা লোকং অনুপরিৰত্তন্তি, লোকো চ ইমে অট্ঠ লোকধম্মে অনুপরিৰত্ততী’’তি (অ॰ নি॰ ৮.৬)।

‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati. Katame aṭṭha? Lābho ca alābho ca…pe… sukhañca dukkhañca. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca ime aṭṭha lokadhamme anuparivattatī’’ti (a. ni. 8.6).

তত্থ অনুপরিৰত্তন্তীতি অনুবন্ধন্তি নপ্পজহন্তি, লোকতো ন নিৰত্তন্তীতি অত্থো। লাভোতি পব্বজিতস্স চীৰরাদি, গহট্ঠস্স ধনধঞ্ঞাদিলাভো। সোযেৰ অলব্ভমানো লাভো অলাভো ন লাভো অলাভোতি ৰুচ্চতি, নো চ অত্তাভাৰপ্পত্তিতো পরিঞ্ঞেয্যো সিযা। যসোতি পরিৰারো। সোযেৰ অলব্ভমানো যসো অযসো। নিন্দাতি অৰণ্ণভণনং। পসংসাতি ৰণ্ণভণনং। সুখন্তি কামাৰচরকাযিকচেতসিকং। দুক্খন্তি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামীনং কাযিকচেতসিকং, অনাগামিঅরহন্তানং কাযিকমেৰ। সত্তাৰাসাতি সত্তানং আৰাসা, ৰসনট্ঠানানীতি অত্থো। তানি পন তথা পকাসিতা খন্ধা এৰ। সত্তসু ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু অসঞ্ঞসত্তেন চ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনেন চ সদ্ধিং নৰ সত্তাৰাসা। দসাযতনানীতি চক্খাযতনং, রূপাযতনং, সোতাযতনং, সদ্দাযতনং, ঘানাযতনং, গন্ধাযতনং, জিৰ্হাযতনং, রসাযতনং, কাযাযতনং, ফোট্ঠব্বাযতনন্তি এৰং দস। দ্ৰাদসাযতনানীতি মনাযতনধম্মাযতনেহি সদ্ধিং এৰং দ্ৰাদস। অট্ঠারস ধাতুযোতি চক্খুধাতু, রূপধাতু, চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতু…পে॰… মনোধাতু, ধম্মধাতু, মনোৰিঞ্ঞাণধাতূতি একেকস্মিং তীণি তীণি কত্ৰা অট্ঠারস ধাতুযো।

Tattha anuparivattantīti anubandhanti nappajahanti, lokato na nivattantīti attho. Lābhoti pabbajitassa cīvarādi, gahaṭṭhassa dhanadhaññādilābho. Soyeva alabbhamāno lābho alābho na lābho alābhoti vuccati, no ca attābhāvappattito pariññeyyo siyā. Yasoti parivāro. Soyeva alabbhamāno yaso ayaso. Nindāti avaṇṇabhaṇanaṃ. Pasaṃsāti vaṇṇabhaṇanaṃ. Sukhanti kāmāvacarakāyikacetasikaṃ. Dukkhanti puthujjanasotāpannasakadāgāmīnaṃ kāyikacetasikaṃ, anāgāmiarahantānaṃ kāyikameva. Sattāvāsāti sattānaṃ āvāsā, vasanaṭṭhānānīti attho. Tāni pana tathā pakāsitā khandhā eva. Sattasu viññāṇaṭṭhitīsu asaññasattena ca nevasaññānāsaññāyatanena ca saddhiṃ nava sattāvāsā. Dasāyatanānīti cakkhāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatananti evaṃ dasa. Dvādasāyatanānīti manāyatanadhammāyatanehi saddhiṃ evaṃ dvādasa. Aṭṭhārasa dhātuyoti cakkhudhātu, rūpadhātu, cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu, dhammadhātu, manoviññāṇadhātūti ekekasmiṃ tīṇi tīṇi katvā aṭṭhārasa dhātuyo.

সদিসনামোতি তেসং সদিসনামো একগুণৰণ্ণনামো। সদিসৰ্হযোতি একগুণৰণ্ণনামেন অৰ্হাযনো। সচ্চসদিসৰ্হযোতি অৰিতথএকগুণৰণ্ণনামেন অৰিপরীতেন অৰ্হাযনো।

Sadisanāmoti tesaṃ sadisanāmo ekaguṇavaṇṇanāmo. Sadisavhayoti ekaguṇavaṇṇanāmena avhāyano. Saccasadisavhayoti avitathaekaguṇavaṇṇanāmena aviparītena avhāyano.

আসিতোতি উপসঙ্কমিতো। উপাসিতোতি উপগন্ত্ৰা সেৰিতো। পযিরুপাসিতোতি ভত্তিৰসেন অতীৰ সেৰিতো।

Āsitoti upasaṅkamito. Upāsitoti upagantvā sevito. Payirupāsitoti bhattivasena atīva sevito.

১০৫. কুব্বনকন্তি পরিত্তৰনং। বহুপ্ফলং কাননমাৰসেয্যাতি অনেকফলাদিৰিকতিভরিতকাননং আগম্ম ৰসেয্য। অপ্পদস্সেতি বাৰরিপ্পভুতিকে পরিত্তপঞ্ঞে। মহোদধিন্তি অনোতত্তাদিং মহন্তং উদকরাসিং।

105.Kubbanakanti parittavanaṃ. Bahupphalaṃ kānanamāvaseyyāti anekaphalādivikatibharitakānanaṃ āgamma vaseyya. Appadasseti bāvarippabhutike parittapaññe. Mahodadhinti anotattādiṃ mahantaṃ udakarāsiṃ.

অপ্পদস্সাতি মন্দদস্সিনো। পরিত্তদস্সাতি অতিমন্দদস্সিনো। থোকদস্সাতি পরিত্ততোপি অতিপরিত্তদস্সিনো। ওমকদস্সাতি হেট্ঠিমদস্সিনো। লামকদস্সাতি অপ্পধানদস্সিনো। ছতুক্কদস্সাতি ন উত্তমদস্সিনো। অপ্পমাণদস্সন্তি পমাণং অতিক্কমিত্ৰা অপ্পমাণং নিব্বানদস্সং। অগ্গদস্সন্তি ‘‘অগ্গতো ৰে পসন্নান’’ন্তিআদিনা (অ॰ নি॰ ৪.৩৪; ইতিৰু॰ ৯০) নযেন অগ্গধম্মদস্সং। সেট্ঠদস্সন্তি সম্বুদ্ধো দ্ৰিপদসেট্ঠোতি সেট্ঠদস্সং। ৰিসেট্ঠদস্সন্তিআদীনি চত্তারি উপসগ্গেন ৰড্ঢিতানি। অসমন্তি ন সমং অসমং সব্বঞ্ঞুং। অসমসমন্তি অসমেহি অতীতবুদ্ধেহি সমং অসমসমং। অপ্পটিসমন্তি অত্তনো সদিসৰিরহিতং। অপ্পটিভাগন্তি অত্তনো পটিবিম্বৰিরহিতং। অপ্পটিপুগ্গলন্তি পটিমল্লপুগ্গলৰিরহিতং। দেৰাতিদেৰন্তি ৰিসুদ্ধিদেৰানম্পি অতিদেৰং। অভিমঙ্গলসম্মতট্ঠেন উসভং। অছম্ভিতট্ঠেন পুরিসসীহং। নিদ্দোসট্ঠেন পুরিসনাগং। উত্তমট্ঠেন পুরিসাজঞ্ঞং। অট্ঠপরিসপথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা সদেৰকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযে অচলট্ঠানে তিট্ঠনট্ঠেন পুরিসনিসভং। ধম্মদেসনাধুরৰহনট্ঠেন পুরিসধোরয্হং

Appadassāti mandadassino. Parittadassāti atimandadassino. Thokadassāti parittatopi atiparittadassino. Omakadassāti heṭṭhimadassino. Lāmakadassāti appadhānadassino. Chatukkadassāti na uttamadassino. Appamāṇadassanti pamāṇaṃ atikkamitvā appamāṇaṃ nibbānadassaṃ. Aggadassanti ‘‘aggato ve pasannāna’’ntiādinā (a. ni. 4.34; itivu. 90) nayena aggadhammadassaṃ. Seṭṭhadassanti sambuddho dvipadaseṭṭhoti seṭṭhadassaṃ. Viseṭṭhadassantiādīni cattāri upasaggena vaḍḍhitāni. Asamanti na samaṃ asamaṃ sabbaññuṃ. Asamasamanti asamehi atītabuddhehi samaṃ asamasamaṃ. Appaṭisamanti attano sadisavirahitaṃ. Appaṭibhāganti attano paṭibimbavirahitaṃ. Appaṭipuggalanti paṭimallapuggalavirahitaṃ. Devātidevanti visuddhidevānampi atidevaṃ. Abhimaṅgalasammataṭṭhena usabhaṃ. Achambhitaṭṭhena purisasīhaṃ. Niddosaṭṭhena purisanāgaṃ. Uttamaṭṭhena purisājaññaṃ. Aṭṭhaparisapathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiye acalaṭṭhāne tiṭṭhanaṭṭhena purisanisabhaṃ. Dhammadesanādhuravahanaṭṭhena purisadhorayhaṃ.

মানসকং ৰা সরন্তি মনসা চিন্তেত্ৰা কতং পল্লং ৰা নামমেৰ ৰা। অনোতত্তং ৰা দহন্তি চন্দিমসূরিযা দক্খিণেন ৰা উত্তরেন ৰা গচ্ছন্তা পব্বতন্তরেন তং ওভাসেন্তি, উজুং গচ্ছন্তা ন ওভাসেন্তি, তেনেৰস্স ‘‘অনোতত্ত’’ন্তি সঙ্খা উদপাদি। এৰরূপং অনোতত্তং ৰা দহং। অক্খোভং অমিতোদকন্তি চালেতুং অসক্কুণেয্যং অপরিমিতং উদকজলরাসিং। এৰমেৰাতি ওপম্মসংসন্দনং, বুদ্ধং ভগৰন্তং অক্খোভং আসভং ঠানট্ঠানেন চালেতুং অসক্কুণেয্যং। অমিততেজন্তি অপরিমিতঞাণতেজং। পভিন্নঞাণন্তি দসবলঞাণাদিৰসেন পভেদগতঞাণং। ৰিৰটচক্খুন্তি সমন্তচক্খুং।

Mānasakaṃ vā saranti manasā cintetvā kataṃ pallaṃ vā nāmameva vā. Anotattaṃ vā dahanti candimasūriyā dakkhiṇena vā uttarena vā gacchantā pabbatantarena taṃ obhāsenti, ujuṃ gacchantā na obhāsenti, tenevassa ‘‘anotatta’’nti saṅkhā udapādi. Evarūpaṃ anotattaṃ vā dahaṃ. Akkhobhaṃ amitodakanti cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ aparimitaṃ udakajalarāsiṃ. Evamevāti opammasaṃsandanaṃ, buddhaṃ bhagavantaṃ akkhobhaṃ āsabhaṃ ṭhānaṭṭhānena cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ. Amitatejanti aparimitañāṇatejaṃ. Pabhinnañāṇanti dasabalañāṇādivasena pabhedagatañāṇaṃ. Vivaṭacakkhunti samantacakkhuṃ.

পঞ্ঞাপভেদকুসলন্তি ‘‘যা পঞ্ঞা পজাননা ৰিচযো পৰিচযো’’তিআদিনা (ধ॰ স॰ ১৬; ৰিভ॰ ৫২৫) নযেন পঞ্ঞায পভেদজাননে ছেকং। অধিগতপটিসম্ভিদন্তি পটিলদ্ধচতুপটিসম্ভিদং। চতুৰেসারজ্জপ্পত্তন্তি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’’তিআদিনা (ম॰ নি॰ ১.১৫০; অ॰ নি॰ ৪.৮) নযেন ৰুত্তেসু চতূসু ঠানেসু ৰিসারদভাৰপ্পত্তং। সদ্ধাধিমুত্তন্তি পরিসুদ্ধে ফলসমাপত্তিচিত্তে অধিমুত্তং, তত্থ পৰিট্ঠং। সেতপচ্চত্তন্তি ৰাসনায ৰিপ্পহীনত্তা পরিসুদ্ধং আৰেণিকঅত্তভাৰং। অদ্ৰযভাণিন্তি পরিচ্ছিন্নৰচনত্তা দ্ৰিৰচনৰিরহিতং। তাদিন্তি তাদিসং, ইট্ঠানিট্ঠেসু অকম্পনং ৰা। তথা পটিঞ্ঞা অস্সাতি তথাপটিঞ্ঞো, তং। অপরিত্তন্তি ন খুদ্দকং। মহন্তন্তি তেধাতুং অতিক্কমিত্ৰা মহন্তপ্পত্তং।

Paññāpabhedakusalanti ‘‘yā paññā pajānanā vicayo pavicayo’’tiādinā (dha. sa. 16; vibha. 525) nayena paññāya pabhedajānane chekaṃ. Adhigatapaṭisambhidanti paṭiladdhacatupaṭisambhidaṃ. Catuvesārajjappattanti ‘‘sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā’’tiādinā (ma. ni. 1.150; a. ni. 4.8) nayena vuttesu catūsu ṭhānesu visāradabhāvappattaṃ. Saddhādhimuttanti parisuddhe phalasamāpatticitte adhimuttaṃ, tattha paviṭṭhaṃ. Setapaccattanti vāsanāya vippahīnattā parisuddhaṃ āveṇikaattabhāvaṃ. Advayabhāṇinti paricchinnavacanattā dvivacanavirahitaṃ. Tādinti tādisaṃ, iṭṭhāniṭṭhesu akampanaṃ vā. Tathā paṭiññā assāti tathāpaṭiñño, taṃ. Aparittanti na khuddakaṃ. Mahantanti tedhātuṃ atikkamitvā mahantappattaṃ.

গম্ভীরন্তি অঞ্ঞেসং দুপ্পৰেসং। অপ্পমেয্যন্তি অতুলট্ঠেন অপ্পমেয্যং। দুপ্পরিযোগাহন্তি পরিযোগাহিতুং দুক্খপ্পৰেসং। পহূতরতনন্তি সদ্ধাদিরতনেহি পহূতরতনং। সাগরসমন্তি রতনাকরতো সমুদ্দসদিসং। ছল়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতন্তি ‘‘চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো’’তি (অ॰ নি॰ ৬.১) ৰুত্তনযেন ছল়ঙ্গুপেক্খায পরিপুণ্ণং। অতুলন্তি তুলৰিরহিতং, তুলযিতুং অসক্কুণেয্যং। ৰিপুলন্তি অতিমহন্তং। অপ্পমেয্যন্তি পমেতুং অসক্কুণেয্যং। তং তাদিসন্তি তং ভগৰন্তং তাদিগুণসম্পন্নং। পৰদতং মগ্গৰাদিনন্তি পৰদন্তানং কথেন্তানং উত্তমং কথযন্তং ৰদন্তং অধিগচ্ছিন্তি সম্বন্ধো। মেরুমিৰ নগানন্তি পব্বতানং অন্তরে সিনেরুং ৰিয। গরুল়মিৰ দিজানন্তি পক্খিজাতানং অন্তরে সুপণ্ণং ৰিয। সীহমিৰ মিগানন্তি চতুপ্পদানমন্তরে সীহং ৰিয। উদধিমিৰ অণ্ণৰানন্তি ৰিত্থিণ্ণঅণ্ণৰানং অন্তরে সমুদ্দং ৰিয অধিগচ্ছিং। জিনপৰরন্তি বুদ্ধুত্তমং।

Gambhīranti aññesaṃ duppavesaṃ. Appameyyanti atulaṭṭhena appameyyaṃ. Duppariyogāhanti pariyogāhituṃ dukkhappavesaṃ. Pahūtaratananti saddhādiratanehi pahūtaratanaṃ. Sāgarasamanti ratanākarato samuddasadisaṃ. Chaḷaṅgupekkhāya samannāgatanti ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano’’ti (a. ni. 6.1) vuttanayena chaḷaṅgupekkhāya paripuṇṇaṃ. Atulanti tulavirahitaṃ, tulayituṃ asakkuṇeyyaṃ. Vipulanti atimahantaṃ. Appameyyanti pametuṃ asakkuṇeyyaṃ. Taṃ tādisanti taṃ bhagavantaṃ tādiguṇasampannaṃ. Pavadataṃ maggavādinanti pavadantānaṃ kathentānaṃ uttamaṃ kathayantaṃ vadantaṃ adhigacchinti sambandho. Merumiva nagānanti pabbatānaṃ antare sineruṃ viya. Garuḷamiva dijānanti pakkhijātānaṃ antare supaṇṇaṃ viya. Sīhamiva migānanti catuppadānamantare sīhaṃ viya. Udadhimiva aṇṇavānanti vitthiṇṇaaṇṇavānaṃ antare samuddaṃ viya adhigacchiṃ. Jinapavaranti buddhuttamaṃ.

১০৬. যেমে পুব্বেতি যে ইমে পুব্বে।

106.Yeme pubbeti ye ime pubbe.

১০৭. তমোনুদাসীনোতি তমোনুদো আসীনো। ভূরিপঞ্ঞাণোতি ঞাণদ্ধজো। ভূরিমেধসোতি ৰিপুলপঞ্ঞো।

107.Tamonudāsīnoti tamonudo āsīno. Bhūripaññāṇoti ñāṇaddhajo. Bhūrimedhasoti vipulapañño.

নিদ্দেসে পভঙ্করোতি তেজংকরো। আলোককরোতি অনন্ধকারকরো। ওভাসকরোতি ওভাসং জোতিং করোতীতি ওভাসকরো। দীপসদিসং আলোকং করোতীতি দীপঙ্করো। পদীপসদিসং আলোকং করোতীতি পদীপকরো। উজ্জোতকরোতি পতাপকরো। পজ্জোতকরোতি দিসাৰিদিসা পতাপকরো।

Niddese pabhaṅkaroti tejaṃkaro. Ālokakaroti anandhakārakaro. Obhāsakaroti obhāsaṃ jotiṃ karotīti obhāsakaro. Dīpasadisaṃ ālokaṃ karotīti dīpaṅkaro. Padīpasadisaṃ ālokaṃ karotīti padīpakaro. Ujjotakaroti patāpakaro. Pajjotakaroti disāvidisā patāpakaro.

ভূরিপঞ্ঞাণোতি পুথুলঞাণো। ঞাণপঞ্ঞাণোতি ঞাণেন পাকটো। পঞ্ঞাধজোতি উস্সিতট্ঠেন পঞ্ঞাৰ ধজো অস্সাতি পঞ্ঞাধজো, ধজো রথস্স পঞ্ঞাণন্তিআদীসু (জা॰ ২.২২.১৮৪১; চূল়নি॰ পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেস ১০৭) ৰিয। ৰিভূতৰিহারীতি পাকটৰিহারো।

Bhūripaññāṇoti puthulañāṇo. Ñāṇapaññāṇoti ñāṇena pākaṭo. Paññādhajoti ussitaṭṭhena paññāva dhajo assāti paññādhajo, dhajo rathassa paññāṇantiādīsu (jā. 2.22.1841; cūḷani. pārāyanānugītigāthāniddesa 107) viya. Vibhūtavihārīti pākaṭavihāro.

১০৮. সন্দিট্ঠিকমকালিকন্তি সামং পস্সিতব্বং ফলং, ন চ কালন্তরে পত্তব্বফলং। অনীতিকন্তি কিলেসাদিঈতিৰিরহিতং।

108.Sandiṭṭhikamakālikanti sāmaṃ passitabbaṃ phalaṃ, na ca kālantare pattabbaphalaṃ. Anītikanti kilesādiītivirahitaṃ.

সন্দিট্ঠিকন্তি লোকুত্তরধম্মো যেন অধিগতো হোতি, তেন পরসদ্ধায গন্তব্বতং হিত্ৰা পচ্চৰেক্খণঞাণেন সযং দট্ঠব্বোতি সন্দিট্ঠিকো, তং সন্দিট্ঠিকং। অত্তনো ফলংদানং সন্ধায নাস্স কালোতি অকালো, অকালোযেৰ অকালিকো। যো এত্থ অরিযমগ্গধম্মো, সো অত্তনো সমনন্তরমেৰ ফলং দেতীতি অত্থো, তং অকালিকং। এহি পস্স ইমং ধম্মন্তি এৰং পৰত্তং এহিপস্সৰিধিং অরহতীতি এহিপস্সিকো, তং এহিপস্সিকং। আদিত্তং চেলং ৰা সীসং ৰা অজ্ঝুপেক্খিত্ৰাপি অত্তনো চিত্তে উপনযং অরহতীতি ওপনেয্যিকো, তং ওপনেয্যিকং। সব্বেহিপি উগ্ঘটিতঞ্ঞূআদীহি ‘‘ভাৰিতো মে মগ্গো, অধিগতং ফলং, সচ্ছিকতো নিরোধো’’তি অত্তনি অত্তনি ৰেদিতব্বন্তি পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহি

Sandiṭṭhikanti lokuttaradhammo yena adhigato hoti, tena parasaddhāya gantabbataṃ hitvā paccavekkhaṇañāṇena sayaṃ daṭṭhabboti sandiṭṭhiko, taṃ sandiṭṭhikaṃ. Attano phalaṃdānaṃ sandhāya nāssa kāloti akālo, akāloyeva akāliko. Yo ettha ariyamaggadhammo, so attano samanantarameva phalaṃ detīti attho, taṃ akālikaṃ. Ehi passa imaṃ dhammanti evaṃ pavattaṃ ehipassavidhiṃ arahatīti ehipassiko, taṃ ehipassikaṃ. Ādittaṃ celaṃ vā sīsaṃ vā ajjhupekkhitvāpi attano citte upanayaṃ arahatīti opaneyyiko, taṃ opaneyyikaṃ. Sabbehipi ugghaṭitaññūādīhi ‘‘bhāvito me maggo, adhigataṃ phalaṃ, sacchikato nirodho’’ti attani attani veditabbanti paccattaṃ veditabbaṃ viññūhi.

১০৯. অথ নং বাৰরী আহ ‘‘কিং নু তম্হা’’তি দ্ৰে গাথা।

109. Atha naṃ bāvarī āha ‘‘kiṃ nu tamhā’’ti dve gāthā.

মুহুত্তম্পীতি থোকম্পি। খণম্পীতি ন বহুকম্পি। লযম্পীতি মনম্পি। ৰযম্পীতি কোট্ঠাসম্পি। অদ্ধম্পীতি দিৰসম্পি।

Muhuttampīti thokampi. Khaṇampīti na bahukampi. Layampīti manampi. Vayampīti koṭṭhāsampi. Addhampīti divasampi.

১১১-১১৩. ততো পিঙ্গিযো ভগৰতো সন্তিকা অৰিপ্পৰাসমেৰ দীপেন্তো ‘‘নাহং তম্হা’’তিআদিমাহ। নাহং যো মে…পে॰… পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰাতি তং বুদ্ধং মংসচক্খুনা ৰিয মনসা পস্সামি। নমস্সমানো ৰিৰসেমি রত্তিন্তি নমস্সমানোৰ রত্তিং অতিনামেমি।

111-113. Tato piṅgiyo bhagavato santikā avippavāsameva dīpento ‘‘nāhaṃ tamhā’’tiādimāha. Nāhaṃ yo me…pe… passāmi naṃ manasā cakkhunāvāti taṃ buddhaṃ maṃsacakkhunā viya manasā passāmi. Namassamāno vivasemi rattinti namassamānova rattiṃ atināmemi.

১১৪. তেন তেনেৰ নতোতি যেন যেন দিসাভাগেন বুদ্ধো, তেন তেনেৰাহম্পি নতো, তন্নিন্নো তপ্পোণোতি দস্সেতি।

114. Tena teneva natoti yena yena disābhāgena buddho, tena tenevāhampi nato, tanninno tappoṇoti dasseti.

১১৫. দুব্বলথামকস্সাতি অপ্পথামকস্স। অথ ৰা দুব্বলস্স দুত্থামকস্স চ, বলৰীরিযহীনস্সাপীতি ৰুত্তং হোতি। তেনেৰ কাযো ন পলেতীতি তেনেৰ দুব্বলত্থামকত্তেন কাযো ন গচ্ছতি, যেন বুদ্ধো, ন তেন গচ্ছতি। ‘‘ন পরেতী’’তিপি পাঠো, সো এৰত্থো। তত্থাতি বুদ্ধস্স সন্তিকে। সঙ্কপ্পযন্তাযাতি সঙ্কপ্পগমনেন। তেন যুত্তোতি যেন বুদ্ধো, তেন যুত্তো পযুত্তো অনুযুত্তোতি দস্সেতি।

115.Dubbalathāmakassāti appathāmakassa. Atha vā dubbalassa dutthāmakassa ca, balavīriyahīnassāpīti vuttaṃ hoti. Teneva kāyo na paletīti teneva dubbalatthāmakattena kāyo na gacchati, yena buddho, na tena gacchati. ‘‘Na paretī’’tipi pāṭho, so evattho. Tatthāti buddhassa santike. Saṅkappayantāyāti saṅkappagamanena. Tena yuttoti yena buddho, tena yutto payutto anuyuttoti dasseti.

যেন বুদ্ধোতি যেন দিসাভাগেন বুদ্ধো উপসঙ্কমিতব্বো, তেন দিসাভাগেন ন পলেতি। অথ ৰা ভুম্মত্থে করণৰচনং। যত্থ বুদ্ধো তত্থ ন পলেতি ন গচ্ছতি। ন ৰজতীতি পুরতো ন যাতি। ন গচ্ছতীতি নিৰত্ততি। নাতিক্কমতীতি ন উপসঙ্কমতি।

Yena buddhoti yena disābhāgena buddho upasaṅkamitabbo, tena disābhāgena na paleti. Atha vā bhummatthe karaṇavacanaṃ. Yattha buddho tattha na paleti na gacchati. Na vajatīti purato na yāti. Na gacchatīti nivattati. Nātikkamatīti na upasaṅkamati.

১১৬. পঙ্কে সযানোতি কামকদ্দমে সযমানো। দীপা দীপং উপল্লৰিন্তি সত্থারাদিতো সত্থারাদিং অধিগচ্ছিং। অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধন্তি সোহং এৰং দুদিট্ঠিং গহেত্ৰা অন্ৰাহিণ্ডন্তো অথ পাসাণকচেতিযে বুদ্ধমদ্দক্খিং।

116.Paṅke sayānoti kāmakaddame sayamāno. Dīpā dīpaṃ upallavinti satthārādito satthārādiṃ adhigacchiṃ. Athaddasāsiṃ sambuddhanti sohaṃ evaṃ dudiṭṭhiṃ gahetvā anvāhiṇḍanto atha pāsāṇakacetiye buddhamaddakkhiṃ.

তত্থ সেমানোতি নিসজ্জমানো। সযমানোতি সেয্যং কপ্পযমানো। আৰসমানোতি ৰসমানো। পরিৰসমানোতি নিচ্চং ৰসমানো।

Tattha semānoti nisajjamāno. Sayamānoti seyyaṃ kappayamāno. Āvasamānoti vasamāno. Parivasamānoti niccaṃ vasamāno.

পল্লৰিন্তি উগ্গমিং। উপল্লৰিন্তি উত্তরিং , সম্পল্লৰিন্তি উপসগ্গেন পদং ৰড্ঢিতং। অদ্দসন্তি নিদ্দেসস্স উদ্দেসপদং। অদ্দসন্তি পস্সিং। অদ্দক্খিন্তি ওলোকেসিং। অপস্সিন্তি এসিং। পটিৰিজ্ঝিন্তি ৰিনিৰিজ্ঝিং।

Pallavinti uggamiṃ. Upallavinti uttariṃ , sampallavinti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Addasanti niddesassa uddesapadaṃ. Addasanti passiṃ. Addakkhinti olokesiṃ. Apassinti esiṃ. Paṭivijjhinti vinivijjhiṃ.

১১৭. ইমিস্সা গাথায অৰসানে পিঙ্গিযস্স চ বাৰরিস্স চ ইন্দ্রিযপরিপাকং ৰিদিত্ৰা ভগৰা সাৰত্থিযং ঠিতোযেৰ সুৰণ্ণোভাসং মুঞ্চি। পিঙ্গিযো বাৰরিস্স বুদ্ধগুণে ৰণ্ণযন্তো নিসিন্নো এৰ তং ওভাসং দিস্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি ওলোকেন্তো ভগৰন্তং অত্তনো পুরতো ঠিতং ৰিয দিস্ৰা বাৰরিব্রাহ্মণস্স ‘‘বুদ্ধো আগতো’’তি আরোচেসি। ব্রাহ্মণো উট্ঠাযাসনা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা অট্ঠাসি। ভগৰাপি ওভাসং ফরিত্ৰা ব্রাহ্মণস্স অত্তানং দস্সেন্তো উভিন্নম্পি সপ্পাযং ৰিদিত্ৰা পিঙ্গিযমেৰ আলপমানো ‘‘যথা অহূ, ৰক্কলী’’তি ইমং গাথমভাসি।

117. Imissā gāthāya avasāne piṅgiyassa ca bāvarissa ca indriyaparipākaṃ viditvā bhagavā sāvatthiyaṃ ṭhitoyeva suvaṇṇobhāsaṃ muñci. Piṅgiyo bāvarissa buddhaguṇe vaṇṇayanto nisinno eva taṃ obhāsaṃ disvā ‘‘kiṃ ida’’nti olokento bhagavantaṃ attano purato ṭhitaṃ viya disvā bāvaribrāhmaṇassa ‘‘buddho āgato’’ti ārocesi. Brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. Bhagavāpi obhāsaṃ pharitvā brāhmaṇassa attānaṃ dassento ubhinnampi sappāyaṃ viditvā piṅgiyameva ālapamāno ‘‘yathā ahū, vakkalī’’ti imaṃ gāthamabhāsi.

তস্সত্থো – যথা ৰক্কলিত্থেরো সদ্ধাধিমুত্তো অহোসি, সদ্ধাধুরেনেৰ অরহত্তং পাপুণি, যথা চ সোল়সন্নং একো ভদ্রাৰুধো নাম, যথা চ আল়ৰিগোতমো চ। এৰমেৰ ত্ৰম্পি পমুঞ্চস্সু সদ্ধং , ততো সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তিআদিনা (ধ॰ প॰ ২৭৭; থেরগা॰ ৬৭৬; পটি॰ ম॰ ১.৩১; কথা॰ ৭৫৩) নযেন ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা মচ্চুধেয্যস্স পারং নিব্বানং গমিস্সসীতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি, দেসনাপরিযোসানে পিঙ্গিযো অরহত্তে, বাৰরী অনাগামিফলে পতিট্ঠহি, বাৰরিব্রাহ্মণস্স সিস্সা পন পঞ্চসতা সোতাপন্না অহেসুং।

Tassattho – yathā vakkalitthero saddhādhimutto ahosi, saddhādhureneva arahattaṃ pāpuṇi, yathā ca soḷasannaṃ eko bhadrāvudho nāma, yathā ca āḷavigotamo ca. Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ, tato saddhāya adhimuccanto ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’tiādinā (dha. pa. 277; theragā. 676; paṭi. ma. 1.31; kathā. 753) nayena vipassanaṃ ārabhitvā maccudheyyassa pāraṃ nibbānaṃ gamissasīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi, desanāpariyosāne piṅgiyo arahatte, bāvarī anāgāmiphale patiṭṭhahi, bāvaribrāhmaṇassa sissā pana pañcasatā sotāpannā ahesuṃ.

তত্থ মুঞ্চস্সূতি মোচস্সু। পমুঞ্চস্সূতি মোচেহি। অধিমুঞ্চস্সূতি তত্থ অধিমোক্খং করস্সু। ওকপ্পেহীতি বহুমানং উপ্পাদেহীতি। সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চাতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন। সব্বে সঙ্খারা দুক্খাতি দুক্খমট্ঠেন। সব্বে ধম্মা অনত্তাতি অৰসৰত্তনট্ঠেন।

Tattha muñcassūti mocassu. Pamuñcassūti mocehi. Adhimuñcassūti tattha adhimokkhaṃ karassu. Okappehīti bahumānaṃ uppādehīti. Sabbe saṅkhārā aniccāti hutvā abhāvaṭṭhena. Sabbe saṅkhārā dukkhāti dukkhamaṭṭhena. Sabbe dhammā anattāti avasavattanaṭṭhena.

১১৮. ইদানি পিঙ্গিযো অত্তনো পসাদং নিৰেদেন্তো ‘‘এস ভিয্যোতিআদিমাহ। তত্থ পটিভানৰাতি পটিভানপ্পটিসম্ভিদায উপেতো।

118. Idāni piṅgiyo attano pasādaṃ nivedento ‘‘esa bhiyyotiādimāha. Tattha paṭibhānavāti paṭibhānappaṭisambhidāya upeto.

ভিয্যো ভিয্যোতি উপরূপরি।

Bhiyyo bhiyyoti uparūpari.

১১৯. অধিদেৰে অভিঞ্ঞাযাতি অধিদেৰকরে ধম্মে ঞত্ৰা। পরোপরন্তি হীনপণীতং, অত্তনো চ পরস্স চ অধিদেৰত্তকরং সব্বধম্মজাতং অৰেদীতি ৰুত্তং হোতি। কঙ্খীনং পটিজানতন্তি কঙ্খীনংযেৰ সতং ‘‘নিক্কঙ্খম্হা’’তি পটিজানন্তানং।

119.Adhideve abhiññāyāti adhidevakare dhamme ñatvā. Paroparanti hīnapaṇītaṃ, attano ca parassa ca adhidevattakaraṃ sabbadhammajātaṃ avedīti vuttaṃ hoti. Kaṅkhīnaṃ paṭijānatanti kaṅkhīnaṃyeva sataṃ ‘‘nikkaṅkhamhā’’ti paṭijānantānaṃ.

নিদ্দেসে পারাযনিকপঞ্হানন্তি পারাযনিকব্রাহ্মণানং পুচ্ছানং। অৰসানং করোতীতি অন্তকরো। কোটিং করোতীতি পরিযন্তকরো। সীমং মরিযাদং করোতীতি পরিচ্ছেদকরো। নিগমং করোতীতি পরিৰটুমকরোসভিযপঞ্হানন্তি ন কেৰলং পারাযনিকব্রাহ্মণানং পঞ্হানং এৰ, অথ খো সভিযপরিব্বাজকাদীনম্পি পঞ্হানং অন্তং করোতীতি দস্সেতুং ‘‘সভিযপঞ্হান’’ন্তিআদিমাহ।

Niddese pārāyanikapañhānanti pārāyanikabrāhmaṇānaṃ pucchānaṃ. Avasānaṃ karotīti antakaro. Koṭiṃ karotīti pariyantakaro. Sīmaṃ mariyādaṃ karotīti paricchedakaro. Nigamaṃ karotīti parivaṭumakaro. Sabhiyapañhānanti na kevalaṃ pārāyanikabrāhmaṇānaṃ pañhānaṃ eva, atha kho sabhiyaparibbājakādīnampi pañhānaṃ antaṃ karotīti dassetuṃ ‘‘sabhiyapañhāna’’ntiādimāha.

১২০. অসংহীরন্তি রাগাদীহি অসংহারিযং। অসঙ্কুপ্পন্তি অসঙ্কুপ্পং অৰিপরিণামধম্মং। দ্ৰীহিপি পদেহি নিব্বানং ভণতি। অদ্ধা গমিস্সামীতি একংসেনেৰ তং অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুং গমিস্সামি। ন মেত্থ কঙ্খাতি নত্থি মে এত্থ নিব্বানে কঙ্খা। এৰং মং ধারেহি অধিমুত্তচিত্তন্তি পিঙ্গিযো ‘‘এৰমেৰ ত্ৰম্পি পমুঞ্চস্সু সদ্ধ’’ন্তি ইমিনা ভগৰতো ওৰাদেন অত্তনি সদ্ধং উপ্পাদেত্ৰা সদ্ধাধুরেনেৰ চ ৰিমুঞ্চিত্ৰা তং সদ্ধাধিমুত্তিং পকাসেন্তো ভগৰন্তং আহ – ‘‘এৰং মং ধারেহি অধিমুত্তচিত্ত’’ন্তি। অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো ‘‘যথা মং ত্ৰং অৰচ, এৰমেৰ মং অধিমুত্তচিত্তং ধারেহী’’তি।

120.Asaṃhīranti rāgādīhi asaṃhāriyaṃ. Asaṅkuppanti asaṅkuppaṃ avipariṇāmadhammaṃ. Dvīhipi padehi nibbānaṃ bhaṇati. Addhā gamissāmīti ekaṃseneva taṃ anupādisesanibbānadhātuṃ gamissāmi. Na mettha kaṅkhāti natthi me ettha nibbāne kaṅkhā. Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti piṅgiyo ‘‘evameva tvampi pamuñcassu saddha’’nti iminā bhagavato ovādena attani saddhaṃ uppādetvā saddhādhureneva ca vimuñcitvā taṃ saddhādhimuttiṃ pakāsento bhagavantaṃ āha – ‘‘evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti. Ayañhettha adhippāyo ‘‘yathā maṃ tvaṃ avaca, evameva maṃ adhimuttacittaṃ dhārehī’’ti.

ন সংহরিযতীতি গহেত্ৰা সংহরিতুং ন সক্কা। নিযোগৰচনন্তি যুত্তৰচনং। অৰত্থাপনৰচনন্তি সন্নিট্ঠানৰচনং। ইমস্মিং পারাযনৰগ্গে যং অন্তরন্তরা ন ৰুত্তং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযেন গহেতব্বং। সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ।

Na saṃhariyatīti gahetvā saṃharituṃ na sakkā. Niyogavacananti yuttavacanaṃ. Avatthāpanavacananti sanniṭṭhānavacanaṃ. Imasmiṃ pārāyanavagge yaṃ antarantarā na vuttaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayena gahetabbaṃ. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Pārāyanānugītigāthāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

পারাযনৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Pārāyanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi
১৮. পারাযনানুগীতিগাথা • 18. Pārāyanānugītigāthā
১৮. পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেসো • 18. Pārāyanānugītigāthāniddeso


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact