| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
১৮. পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেসো
18. Pārāyanānugītigāthāniddeso
১০২.
102.
পারাযনমনুগাযিস্সং , [ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযো]
Pārāyanamanugāyissaṃ, [iccāyasmā piṅgiyo]
যথাদ্দক্খি তথাক্খাসি, ৰিমলো ভূরিমেধসো।
Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso;
নিক্কামো নিব্বনো নাগো, কিস্স হেতু মুসা ভণে॥
Nikkāmo nibbano nāgo, kissa hetu musā bhaṇe.
পারাযনমনুগাযিস্সন্তি গীতমনুগাযিস্সং কথিতমনুকথযিস্সং 1 ভণিতমনুভণিস্সং লপিতমনুলপিস্সং ভাসিতমনুভাসিস্সন্তি – পারাযনমনুগাযিস্সং। ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযোতি। ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে॰… পদানুপুব্বতাপেতং – ইচ্চাতি। আযস্মাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং – আযস্মাতি। পিঙ্গিযোতি তস্স থেরস্স নামং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিরুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযো।
Pārāyanamanugāyissanti gītamanugāyissaṃ kathitamanukathayissaṃ 2 bhaṇitamanubhaṇissaṃ lapitamanulapissaṃ bhāsitamanubhāsissanti – pārāyanamanugāyissaṃ. Iccāyasmā piṅgiyoti. Iccāti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ – iccāti. Āyasmāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ – āyasmāti. Piṅgiyoti tassa therassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti – iccāyasmā piṅgiyo.
যথাদ্দক্খি তথাক্খাসীতি যথা অদ্দক্খি তথা অক্খাসি আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসি। ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি যথা অদ্দক্খি তথা অক্খাসি আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসি। ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে॰… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি যথা অদ্দক্খি তথা অক্খাসি আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যথাদ্দক্খি তথাক্খাসি।
Yathāddakkhi tathākkhāsīti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti yathā addakkhi tathā akkhāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yathāddakkhi tathākkhāsi.
ৰিমলো ভূরিমেধসোতি। ৰিমলোতি রাগো মলং, দোসো মলং, মোহো মলং, কোধো… উপনাহো…পে॰… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা মলা। তে মলা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। অমলো বুদ্ধো ৰিমলো নিম্মলো মলাপগতো মলৰিপ্পহীনো মলৰিমুত্তো সব্বমলৰীতিৰত্তো। ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী। ভগৰা তায 3 পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো। মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা। যা পঞ্ঞা পজাননা…পে॰… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি। ভগৰা ইমায মেধায পঞ্ঞায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি – ৰিমলো ভূরিমেধসো।
Vimalo bhūrimedhasoti. Vimaloti rāgo malaṃ, doso malaṃ, moho malaṃ, kodho… upanāho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā malā. Te malā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Amalo buddho vimalo nimmalo malāpagato malavippahīno malavimutto sabbamalavītivatto. Bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya 4 pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti – vimalo bhūrimedhaso.
নিক্কামো নিব্বনো নাগোতি। কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা। বুদ্ধস্স ভগৰতো ৰত্থুকামা পরিঞ্ঞাতা কিলেসকামা পহীনা ৰত্থুকামানং পরিঞ্ঞাতত্তা কিলেসকামানং পহীনত্তা। ভগৰা ন কামে কামেতি ন কামে ইচ্ছতি ন কামে পত্থেতি ন কামে পিহেতি ন কামে অভিজপ্পতি। যে কামে কামেন্তি কামে ইচ্ছন্তি কামে পত্থেন্তি কামে পিহেন্তি কামে অভিজপ্পন্তি তে কামকামিনো রাগরাগিনো সঞ্ঞসঞ্ঞিনো। ভগৰা ন কামে কামেতি ন কামে ইচ্ছতি ন কামে পত্থেতি ন কামে পিহেতি ন কামে অভিজপ্পতি। তস্মা বুদ্ধো অকামো নিক্কামো চত্তকামো ৰন্তকামো মুত্তকামো পহীনকামো পটিনিস্সট্ঠকামো ৰীতরাগো ৰিগতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতিভূতো সুখপ্পটিসংৰেদী ব্রহ্মভূতেন অত্তনা ৰিহরতীতি – নিক্কামো।
Nikkāmonibbano nāgoti. Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Buddhassa bhagavato vatthukāmā pariññātā kilesakāmā pahīnā vatthukāmānaṃ pariññātattā kilesakāmānaṃ pahīnattā. Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati. Ye kāme kāmenti kāme icchanti kāme patthenti kāme pihenti kāme abhijappanti te kāmakāmino rāgarāgino saññasaññino. Bhagavā na kāme kāmeti na kāme icchati na kāme pattheti na kāme piheti na kāme abhijappati. Tasmā buddho akāmo nikkāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharatīti – nikkāmo.
নিব্বনোতি রাগো ৰনং, দোসো ৰনং, মোহো ৰনং, কোধো ৰনং, উপনাহো ৰনং…পে॰… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা ৰনা। তে ৰনা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো অৰনো ৰিৰনো নিব্বনো ৰনাপগতো ৰনৰিপ্পহীনো ৰনৰিমুত্তো সব্বৰনৰীতিৰত্তোতি – নিব্বনো। নাগোতি নাগো; ভগৰা আগুং ন করোতীতি নাগো, ন গচ্ছতীতি নাগো, ন আগচ্ছতীতি নাগো…পে॰… এৰং ভগৰা ন আগচ্ছতীতি নাগোতি – নিক্কামো নিব্বনো নাগো।
Nibbanoti rāgo vanaṃ, doso vanaṃ, moho vanaṃ, kodho vanaṃ, upanāho vanaṃ…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā vanā. Te vanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho avano vivano nibbano vanāpagato vanavippahīno vanavimutto sabbavanavītivattoti – nibbano. Nāgoti nāgo; bhagavā āguṃ na karotīti nāgo, na gacchatīti nāgo, na āgacchatīti nāgo…pe… evaṃ bhagavā na āgacchatīti nāgoti – nikkāmo nibbano nāgo.
কিস্স হেতু মুসা ভণেতি। কিস্স হেতূতি কিস্স হেতু কিংহেতু কিংকারণা কিংনিদানা কিংপচ্চযাতি – কিস্স হেতু। মুসা ভণেতি মুসা ভণেয্য কথেয্য দীপেয্য ৰোহরেয্য; মুসা ভণেতি মোসৰজ্জং ভণেয্য, মুসাৰাদং ভণেয্য, অনরিযৰাদং ভণেয্য। ইধেকচ্চো সভাগতো 5 ৰা পরিসাগতো 6 ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘‘এহম্ভো 7 পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’’তি, সো অজানং ৰা আহ – ‘‘জানামী’’তি , জানং ৰা আহ – ‘‘ন জানামী’’তি, অপস্সং ৰা আহ – ‘‘পস্সামী’’তি, পস্সং ৰা আহ – ‘‘ন পস্সামী’’তি। ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসতি, ইদং ৰুচ্চতি মোসৰজ্জং।
Kissa hetu musā bhaṇeti. Kissa hetūti kissa hetu kiṃhetu kiṃkāraṇā kiṃnidānā kiṃpaccayāti – kissa hetu. Musā bhaṇeti musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyya; musā bhaṇeti mosavajjaṃ bhaṇeyya, musāvādaṃ bhaṇeyya, anariyavādaṃ bhaṇeyya. Idhekacco sabhāgato 8 vā parisāgato 9 vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho – ‘‘ehambho 10 purisa, yaṃ jānāsi taṃ vadehī’’ti, so ajānaṃ vā āha – ‘‘jānāmī’’ti , jānaṃ vā āha – ‘‘na jānāmī’’ti, apassaṃ vā āha – ‘‘passāmī’’ti, passaṃ vā āha – ‘‘na passāmī’’ti. Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsati, idaṃ vuccati mosavajjaṃ.
অপি চ, তীহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি। পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি – ইমেহি তীহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি। অপি চ, চতূহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি। পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৰিনিধায দিট্ঠিং – ইমেহি চতূহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি। অপি চ, পঞ্চহাকারেহি…পে॰… ছহাকারেহি… সত্তহাকারেহি… অট্ঠহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি। পুব্বেৰস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি – ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি – ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৰিনিধায দিট্ঠিং, ৰিনিধায খন্তিং, ৰিনিধায রুচিং, ৰিনিধায সঞ্ঞং, ৰিনিধায ভাৰং – ইমেহি অট্ঠহাকারেহি মুসাৰাদো হোতি মোসৰজ্জং। কিস্স হেতু মুসা ভণেয্য কথেয্য দীপেয্য ৰোহরেয্যাতি – কিস্স হেতু মুসা ভণে। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Api ca, tīhākārehi musāvādo hoti. Pubbevassa hoti – ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti – ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti – ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti – imehi tīhākārehi musāvādo hoti. Api ca, catūhākārehi musāvādo hoti. Pubbevassa hoti – ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti – ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti – ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti, vinidhāya diṭṭhiṃ – imehi catūhākārehi musāvādo hoti. Api ca, pañcahākārehi…pe… chahākārehi… sattahākārehi… aṭṭhahākārehi musāvādo hoti. Pubbevassa hoti – ‘‘musā bhaṇissa’’nti, bhaṇantassa hoti – ‘‘musā bhaṇāmī’’ti, bhaṇitassa hoti – ‘‘musā mayā bhaṇita’’nti, vinidhāya diṭṭhiṃ, vinidhāya khantiṃ, vinidhāya ruciṃ, vinidhāya saññaṃ, vinidhāya bhāvaṃ – imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti mosavajjaṃ. Kissa hetu musā bhaṇeyya katheyya dīpeyya vohareyyāti – kissa hetu musā bhaṇe. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘পারাযনমনুগাযিস্সং, [ইচ্চাযস্মা পিঙ্গিযো]
‘‘Pārāyanamanugāyissaṃ, [iccāyasmā piṅgiyo]
যথাদ্দক্খি তথাক্খাসি, ৰিমলো ভূরিমেধসো।
Yathāddakkhi tathākkhāsi, vimalo bhūrimedhaso;
নিক্কামো নিব্বনো নাগো, কিস্স হেতু মুসা ভণে’’তি॥
Nikkāmo nibbano nāgo, kissa hetu musā bhaṇe’’ti.
১০৩.
103.
পহীনমলমোহস্স, মানমক্খপ্পহাযিনো।
Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino;
হন্দাহং কিত্তযিস্সামি, গিরং ৰণ্ণূপসংহিতং॥
Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasaṃhitaṃ.
পহীনমলমোহস্সাতি । মলন্তি রাগো মলং, দোসো মলং, মোহো মলং, মানো মলং, দিট্ঠি মলং, কিলেসো মলং, সব্বদুচ্চরিতং মলং, সব্বভৰগামিকম্মং মলং।
Pahīnamalamohassāti . Malanti rāgo malaṃ, doso malaṃ, moho malaṃ, māno malaṃ, diṭṭhi malaṃ, kileso malaṃ, sabbaduccaritaṃ malaṃ, sabbabhavagāmikammaṃ malaṃ.
মোহোতি যং দুক্খে অঞ্ঞাণং…পে॰… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং। অযং ৰুচ্চতি মোহো। মলঞ্চ মোহো চ বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো পহীনমলমোহোতি – পহীনমলমোহস্স।
Mohoti yaṃ dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ. Ayaṃ vuccati moho. Malañca moho ca buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho pahīnamalamohoti – pahīnamalamohassa.
মানমক্খপ্পহাযিনোতি। মানোতি একৰিধেন মানো – যা চিত্তস্স উন্নতি 11। দুৰিধেন মানো – অত্তুক্কংসনমানো, পরৰম্ভনমানো। তিৰিধেন মানো – সেয্যোহমস্মীতি মানো, সদিসোহমস্মীতি মানো, হীনোহমস্মীতি মানো। চতুব্বিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি। পঞ্চৰিধেন মানো – লাভিম্হি মনাপিকানং রূপানন্তি মানং জনেতি, লাভিম্হি মনাপিকানং সদ্দানং…পে॰… গন্ধানং… রসানং… ফোট্ঠব্বানন্তি মানং জনেতি। ছব্বিধেন মানো – চক্খুসম্পদায মানং জনেতি, সোতসম্পদায…পে॰… ঘানসম্পদায… জিৰ্হাসম্পদায… কাযসম্পদায… মনোসম্পদায মানং জনেতি। সত্তৰিধেন মানো – মানো, অতিমানো, মানাতিমানো, ওমানো, অৰমানো, অস্মিমানো, মিচ্ছামানো। অট্ঠৰিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, অলাভেন ওমানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, অযসেন ওমানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, নিন্দায ওমানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি , দুক্খেন ওমানং জনেতি। নৰৰিধেন মানো – সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স হীনোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স হীনোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, হীনস্স হীনোহমস্সীতি মানো। দসৰিধেন মানো – ইধেকচ্চো মানং জনেতি জাতিযা ৰা গোত্তেন ৰা কোলপুত্তিযেন ৰা ৰণ্ণপোক্খরতায ৰা ধনেন ৰা অজ্ঝেনেন ৰা কম্মাযতনেন ৰা সিপ্পাযতনেন ৰা ৰিজ্জাট্ঠানেন 12 ৰা সুতেন ৰা পটিভানেন ৰা অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰা ৰত্থুনা। যো এৰরূপো মানো মঞ্ঞনা মঞ্ঞিতত্তং উন্নতি উন্নমো ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্স – অযং ৰুচ্চতি মানো।
Mānamakkhappahāyinoti. Mānoti ekavidhena māno – yā cittassa unnati 13. Duvidhena māno – attukkaṃsanamāno, paravambhanamāno. Tividhena māno – seyyohamasmīti māno, sadisohamasmīti māno, hīnohamasmīti māno. Catubbidhena māno – lābhena mānaṃ janeti, yasena mānaṃ janeti, pasaṃsāya mānaṃ janeti, sukhena mānaṃ janeti. Pañcavidhena māno – lābhimhi manāpikānaṃ rūpānanti mānaṃ janeti, lābhimhi manāpikānaṃ saddānaṃ…pe… gandhānaṃ… rasānaṃ… phoṭṭhabbānanti mānaṃ janeti. Chabbidhena māno – cakkhusampadāya mānaṃ janeti, sotasampadāya…pe… ghānasampadāya… jivhāsampadāya… kāyasampadāya… manosampadāya mānaṃ janeti. Sattavidhena māno – māno, atimāno, mānātimāno, omāno, avamāno, asmimāno, micchāmāno. Aṭṭhavidhena māno – lābhena mānaṃ janeti, alābhena omānaṃ janeti, yasena mānaṃ janeti, ayasena omānaṃ janeti, pasaṃsāya mānaṃ janeti, nindāya omānaṃ janeti, sukhena mānaṃ janeti , dukkhena omānaṃ janeti. Navavidhena māno – seyyassa seyyohamasmīti māno, seyyassa sadisohamasmīti māno, seyyassa hīnohamasmīti māno, sadisassa seyyohamasmīti māno, sadisassa sadisohamasmīti māno, sadisassa hīnohamasmīti māno, hīnassa seyyohamasmīti māno, hīnassa sadisohamasmīti māno, hīnassa hīnohamassīti māno. Dasavidhena māno – idhekacco mānaṃ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena 14 vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṃ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa – ayaṃ vuccati māno.
মক্খোতি যো মক্খো মক্খাযনা মক্খাযিতত্তং নিট্ঠুরিযং নিট্ঠুরিযকম্মং 15 – অযং ৰুচ্চতি মক্খো। বুদ্ধস্স ভগৰতো মানো চ মক্খো চ পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো মানমক্খপ্পহাযীতি – মানমক্খপ্পহাযিনো।
Makkhoti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ 16 – ayaṃ vuccati makkho. Buddhassa bhagavato māno ca makkho ca pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho mānamakkhappahāyīti – mānamakkhappahāyino.
হন্দাহং কিত্তযিস্সামি গিরং ৰণ্ণূপসংহিতন্তি। হন্দাহন্তি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – হন্দাহন্তি। কিত্তযিস্সামি গিরং ৰণ্ণূপসংহিতন্তি ৰণ্ণেন উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং ৰাচং গিরং ব্যপ্পথং উদীরণং 17 কিত্তযিস্সামি দেসেস্সামি পঞ্ঞপেস্সামি পট্ঠপেস্সামি ৰিৰরিস্সামি ৰিভজিস্সামি উত্তানীকরিস্সামি পকাসেস্সামীতি – হন্দাহং কিত্তযিস্সামি গিরং ৰণ্ণূপসংহিতং। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Handāhaṃ kittayissāmi giraṃ vaṇṇūpasaṃhitanti. Handāhanti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – handāhanti. Kittayissāmi giraṃ vaṇṇūpasaṃhitanti vaṇṇena upetaṃ samupetaṃ upāgataṃ samupāgataṃ upapannaṃ samupapannaṃ samannāgataṃ vācaṃ giraṃ byappathaṃ udīraṇaṃ 18 kittayissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsessāmīti – handāhaṃ kittayissāmi giraṃ vaṇṇūpasaṃhitaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘পহীনমলমোহস্স, মানমক্খপ্পহাযিনো।
‘‘Pahīnamalamohassa, mānamakkhappahāyino;
হন্দাহং কিত্তযিস্সামি, গিরং ৰণ্ণূপসংহিত’’ন্তি॥
Handāhaṃ kittayissāmi, giraṃ vaṇṇūpasaṃhita’’nti.
১০৪.
104.
তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খু, লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তো।
Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto;
অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনো, সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মে॥
Anāsavo sabbadukkhappahīno, saccavhayo brahme upāsito me.
তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খূতি। তমোনুদোতি রাগতমং দোসতমং মোহতমং মানতমং দিট্ঠিতমং কিলেসতমং দুচ্চরিততমং অন্ধকরণং অঞ্ঞাণকরণং পঞ্ঞানিরোধিকং ৰিঘাতপক্খিকং অনিব্বানসংৰত্তনিকং নুদি পনুদি পজহি ৰিনোদেসি ব্যন্তীঅকাসি অনভাৰং গমেসি। বুদ্ধোতি যো সো ভগৰা…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি; যদিদং বুদ্ধোতি। সমন্তচক্খু ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং…পে॰… তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি – তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খু।
Tamonudobuddho samantacakkhūti. Tamonudoti rāgatamaṃ dosatamaṃ mohatamaṃ mānatamaṃ diṭṭhitamaṃ kilesatamaṃ duccaritatamaṃ andhakaraṇaṃ aññāṇakaraṇaṃ paññānirodhikaṃ vighātapakkhikaṃ anibbānasaṃvattanikaṃ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṃ gamesi. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti; yadidaṃ buddhoti. Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ…pe… tathāgato tena samantacakkhūti – tamonudo buddho samantacakkhu.
লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তোতি। লোকোতি একো লোকো – ভৰলোকো। দ্ৰে লোকা – ভৰলোকো চ সম্ভৰলোকো চ; সম্পত্তিভৰলোকো চ সম্পত্তিসম্ভৰলোকো চ; ৰিপত্তিভৰলোকো চ ৰিপত্তিসম্ভৰলোকো চ 19। তযো লোকা – তিস্সো ৰেদনা। চত্তারো লোকা – চত্তারো আহারা। পঞ্চ লোকা – পঞ্চুপাদানক্খন্ধা। ছ লোকা – ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি। সত্ত লোকা – সত্তৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো । অট্ঠ লোকা – অট্ঠ লোকধম্মা। নৰ লোকা – নৰ সত্তাৰাসা। দস লোকা – দস আযতনানি। দ্ৰাদস লোকা – দ্ৰাদসাযতনানি। অট্ঠারস লোকা – অট্ঠারস ধাতুযো। লোকন্তগূতি ভগৰা লোকস্স অন্তগতো অন্তপ্পত্তো কোটিগতো কোটিপ্পত্তো… নিব্বানগতো নিব্বানপ্পত্তো। সো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো… জাতিমরণসংসারো নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – লোকন্তগূ।
Lokantagū sabbabhavātivattoti. Lokoti eko loko – bhavaloko. Dve lokā – bhavaloko ca sambhavaloko ca; sampattibhavaloko ca sampattisambhavaloko ca; vipattibhavaloko ca vipattisambhavaloko ca 20. Tayo lokā – tisso vedanā. Cattāro lokā – cattāro āhārā. Pañca lokā – pañcupādānakkhandhā. Cha lokā – cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā – sattaviññāṇaṭṭhitiyo . Aṭṭha lokā – aṭṭha lokadhammā. Nava lokā – nava sattāvāsā. Dasa lokā – dasa āyatanāni. Dvādasa lokā – dvādasāyatanāni. Aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo. Lokantagūti bhagavā lokassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto… nibbānagato nibbānappatto. So vutthavāso ciṇṇacaraṇo… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti – lokantagū.
সব্বভৰাতিৰত্তোতি। ভৰাতি দ্ৰে ভৰা – কম্মভৰো চ পটিসন্ধিকো চ পুনব্ভৰো। কতমো কম্মভৰো? পুঞ্ঞাভিসঙ্খারো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারো আনেঞ্জাভিসঙ্খারো – অযং কম্মভৰো। কতমো পটিসন্ধিকো পুনব্ভৰো? পটিসন্ধিকা রূপা ৰেদনা সঞ্ঞা সঙ্খারা ৰিঞ্ঞাণং – অযং পটিসন্ধিকো পুনব্ভৰো। ভগৰা কম্মভৰঞ্চ পটিসন্ধিকঞ্চ পুনব্ভৰং অতিৰত্তো 21 অতিক্কন্তো ৰীতিৰত্তোতি – লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তো।
Sabbabhavātivattoti. Bhavāti dve bhavā – kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo. Katamo kammabhavo? Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro – ayaṃ kammabhavo. Katamo paṭisandhiko punabbhavo? Paṭisandhikā rūpā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ – ayaṃ paṭisandhiko punabbhavo. Bhagavā kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṃ ativatto 22 atikkanto vītivattoti – lokantagū sabbabhavātivatto.
অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনোতি। অনাসৰোতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো। তে আসৰা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো অনাসৰো। সব্বদুক্খপ্পহীনোতি সব্বং তস্স পটিসন্ধিকং জাতিদুক্খং জরাদুক্খং ব্যাধিদুক্খং মরণদুক্খং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং …পে॰… দিট্ঠিব্যসনদুক্খং পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপ্পস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢং। তস্মা বুদ্ধো সব্বদুক্খপ্পহীনোতি – অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনো।
Anāsavo sabbadukkhappahīnoti. Anāsavoti cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho anāsavo. Sabbadukkhappahīnoti sabbaṃ tassa paṭisandhikaṃ jātidukkhaṃ jarādukkhaṃ byādhidukkhaṃ maraṇadukkhaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṃ …pe… diṭṭhibyasanadukkhaṃ pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭippassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhaṃ. Tasmā buddho sabbadukkhappahīnoti – anāsavo sabbadukkhappahīno.
সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মেতি। সচ্চৰ্হযোতি সচ্চৰ্হযো সদিসনামো সদিসৰ্হযো সচ্চসদিসৰ্হযো। ৰিপস্সী ভগৰা, সিখী ভগৰা, ৰেস্সভূ ভগৰা, ককুসন্ধো ভগৰা, কোণাগমনো ভগৰা, কস্সপো ভগৰা। তে বুদ্ধা ভগৰন্তো সদিসনামা সদিসৰ্হযা। ভগৰাপি সক্যমুনি তেসং বুদ্ধানং ভগৰন্তানং সদিসনামো সদিসৰ্হযোতি – তস্মা বুদ্ধো সচ্চৰ্হযো।
Saccavhayobrahme upāsito meti. Saccavhayoti saccavhayo sadisanāmo sadisavhayo saccasadisavhayo. Vipassī bhagavā, sikhī bhagavā, vessabhū bhagavā, kakusandho bhagavā, koṇāgamano bhagavā, kassapo bhagavā. Te buddhā bhagavanto sadisanāmā sadisavhayā. Bhagavāpi sakyamuni tesaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sadisanāmo sadisavhayoti – tasmā buddho saccavhayo.
ব্রহ্মে উপাসিতো মেতি সো মযা ভগৰা আসিতো উপাসিতো পযিরুপাসিতো পরিপুচ্ছিতো পরিপঞ্হিতোতি – সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মে। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Brahme upāsito meti so mayā bhagavā āsito upāsito payirupāsito paripucchito paripañhitoti – saccavhayo brahme upāsito me. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘তমোনুদো বুদ্ধো সমন্তচক্খু, লোকন্তগূ সব্বভৰাতিৰত্তো।
‘‘Tamonudo buddho samantacakkhu, lokantagū sabbabhavātivatto;
অনাসৰো সব্বদুক্খপ্পহীনো, সচ্চৰ্হযো ব্রহ্মে উপাসিতো মে’’তি॥
Anāsavo sabbadukkhappahīno, saccavhayo brahme upāsito me’’ti.
১০৫.
105.
দিজো যথা কুব্বনকং পহায, বহুপ্ফলং কাননমাৰসেয্য।
Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya;
এৰমহং অপ্পদস্সে পহায, মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তো 23 ॥
Evamahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto24.
দিজো যথা কুব্বনকং পহায, বহুপ্ফলং কাননমাৰসেয্যাতি । দিজো ৰুচ্চতি পক্খী। কিংকারণা দিজো ৰুচ্চতি পক্খী? দ্ৰিক্খত্তুং জাযতীতি দিজো, মাতুকুচ্ছিম্হা চ অণ্ডকোসম্হা চ। তংকারণা দিজো ৰুচ্চতি পক্খীতি – দিজো। যথা কুব্বনকং পহাযাতি যথা দিজো কুব্বনকং পরিত্তৰনকং অপ্পফলং অপ্পভক্খং অপ্পোদকং পহায জহিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তেত্ৰা অঞ্ঞং বহুপ্ফলং বহুভক্খং বহূদকং 25 মহন্তং কাননং ৰনসণ্ডং অধিগচ্ছেয্য ৰিন্দেয্য পটিলভেয্য, তস্মিঞ্চ ৰনসণ্ডে ৰাসং কপ্পেয্যাতি – দিজো যথা কুব্বনকং পহায বহুপ্ফলং কাননং আৰসেয্য।
Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyyāti . Dijo vuccati pakkhī. Kiṃkāraṇā dijo vuccati pakkhī? Dvikkhattuṃ jāyatīti dijo, mātukucchimhā ca aṇḍakosamhā ca. Taṃkāraṇā dijo vuccati pakkhīti – dijo. Yathā kubbanakaṃ pahāyāti yathā dijo kubbanakaṃ parittavanakaṃ appaphalaṃ appabhakkhaṃ appodakaṃ pahāya jahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā aññaṃ bahupphalaṃ bahubhakkhaṃ bahūdakaṃ 26 mahantaṃ kānanaṃ vanasaṇḍaṃ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, tasmiñca vanasaṇḍe vāsaṃ kappeyyāti – dijo yathā kubbanakaṃ pahāya bahupphalaṃ kānanaṃ āvaseyya.
এৰমহং অপ্পদস্সে পহায, মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তোতি। এৰন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং। অপ্পদস্সে পহাযাতি যো চ বাৰরী ব্রাহ্মণো যে চঞ্ঞে তস্স আচরিযা বুদ্ধং ভগৰন্তং উপাদায অপ্পদস্সা পরিত্তদস্সা থোকদস্সা ওমকদস্সা লামকদস্সা ছতুক্কদস্সা 27 ৰা। তে অপ্পদস্সে পরিত্তদস্সে থোকদস্সে ওমকদস্সে লামকদস্সে ছতুক্কদস্সে পহায পজহিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তেত্ৰা বুদ্ধং ভগৰন্তং অপ্পমাণদস্সং অগ্গদস্সং সেট্ঠদস্সং ৰিসেট্ঠদস্সং পামোক্খদস্সং উত্তমদস্সং পৰরদস্সং অসমং অসমসমং অপ্পটিসমং অপ্পটিভাগং অপ্পটিপুগ্গলং দেৰাতিদেৰং নরাসভং পুরিসসীহং পুরিসনাগং পুরিসাজঞ্ঞং পুরিসনিসভং পুরিসধোরয্হং দসবলধারিং 28 অধিগচ্ছিং ৰিন্দিং পটিলভিং। যথা চ হংসো মহন্তং মানসকং 29 ৰা সরং অনোতত্তং ৰা দহং মহাসমুদ্দং ৰা অক্খোভং অমিতোদকং জলরাসিং অধিগচ্ছেয্য ৰিন্দেয্য পটিলভেয্য, এৰমেৰ বুদ্ধং ভগৰন্তং অক্খোভং অমিততেজং পভিন্নঞাণং ৰিৰটচক্খুং পঞ্ঞাপভেদকুসলং অধিগতপটিসম্ভিদং চতুৰেসারজ্জপ্পত্তং সুদ্ধাধিমুত্তং সেতপচ্চত্তং অদ্ৰযভাণিং তাদিং তথাপটিঞ্ঞং অপরিত্তং মহন্তং গম্ভীরং অপ্পমেয্যং দুপ্পরিযোগাহং পহূতরতনং সাগরসমং ছল়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতং অতুলং ৰিপুলং অপ্পমেয্যং, তং তাদিসং পৰদতং মগ্গৰাদিনং 30 মেরুমিৰ নগানং গরুল়মিৰ দিজানং সীহমিৰ মিগানং উদধিমিৰ অণ্ণৰানং অধিগচ্ছিং, তং সত্থারং জিনপৰরং মহেসিন্তি – এৰমহং অপ্পদস্সে পহায মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তো। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Evamahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapattoti. Evanti opammasampaṭipādanaṃ. Appadasse pahāyāti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā buddhaṃ bhagavantaṃ upādāya appadassā parittadassā thokadassā omakadassā lāmakadassā chatukkadassā 31 vā. Te appadasse parittadasse thokadasse omakadasse lāmakadasse chatukkadasse pahāya pajahitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā buddhaṃ bhagavantaṃ appamāṇadassaṃ aggadassaṃ seṭṭhadassaṃ viseṭṭhadassaṃ pāmokkhadassaṃ uttamadassaṃ pavaradassaṃ asamaṃ asamasamaṃ appaṭisamaṃ appaṭibhāgaṃ appaṭipuggalaṃ devātidevaṃ narāsabhaṃ purisasīhaṃ purisanāgaṃ purisājaññaṃ purisanisabhaṃ purisadhorayhaṃ dasabaladhāriṃ 32 adhigacchiṃ vindiṃ paṭilabhiṃ. Yathā ca haṃso mahantaṃ mānasakaṃ 33 vā saraṃ anotattaṃ vā dahaṃ mahāsamuddaṃ vā akkhobhaṃ amitodakaṃ jalarāsiṃ adhigaccheyya vindeyya paṭilabheyya, evameva buddhaṃ bhagavantaṃ akkhobhaṃ amitatejaṃ pabhinnañāṇaṃ vivaṭacakkhuṃ paññāpabhedakusalaṃ adhigatapaṭisambhidaṃ catuvesārajjappattaṃ suddhādhimuttaṃ setapaccattaṃ advayabhāṇiṃ tādiṃ tathāpaṭiññaṃ aparittaṃ mahantaṃ gambhīraṃ appameyyaṃ duppariyogāhaṃ pahūtaratanaṃ sāgarasamaṃ chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṃ atulaṃ vipulaṃ appameyyaṃ, taṃ tādisaṃ pavadataṃ maggavādinaṃ 34 merumiva nagānaṃ garuḷamiva dijānaṃ sīhamiva migānaṃ udadhimiva aṇṇavānaṃ adhigacchiṃ, taṃ satthāraṃ jinapavaraṃ mahesinti – evamahaṃ appadasse pahāya mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘দিজো যথা কুব্বনকং পহায, বহুপ্ফলং কাননমাৰসেয্য।
‘‘Dijo yathā kubbanakaṃ pahāya, bahupphalaṃ kānanamāvaseyya;
এৰমহং অপ্পদস্সে পহায, মহোদধিং হংসোরিৰ অজ্ঝপত্তো’’তি॥
Evamahaṃ appadasse pahāya, mahodadhiṃ haṃsoriva ajjhapatto’’ti.
১০৬.
106.
যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু,
Ye me pubbe viyākaṃsu,
হুরং গোতমসাসনা ‘ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতি’।
Huraṃ gotamasāsanā ‘iccāsi iti bhavissati’;
সব্বং তং ইতিহীতিহং, সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং॥
Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ.
যে মে পুব্বে ৰিযাকংসূতি। যেতি যো চ বাৰরী ব্রাহ্মণো যে চঞ্ঞে তস্স আচরিযা, তে সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং রুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং ব্যাকংসু আচিক্খিংসু দেসযিংসু পঞ্ঞপিংসু পট্ঠপিংসু ৰিৰরিংসু ৰিভজিংসু উত্তানীঅকংসু পকাসেসুন্তি – যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু।
Ye me pubbe viyākaṃsūti. Yeti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ byākaṃsu ācikkhiṃsu desayiṃsu paññapiṃsu paṭṭhapiṃsu vivariṃsu vibhajiṃsu uttānīakaṃsu pakāsesunti – ye me pubbe viyākaṃsu.
হুরং গোতমসাসনাতি হুরং গোতমসাসনা, পরং গোতমসাসনা, পুরে গোতমসাসনা, পঠমতরং গোতমসাসনা বুদ্ধসাসনা জিনসাসনা তথাগতসাসনা 35 অরহন্তসাসনাতি – হুরং গোতমসাসনা।
Huraṃ gotamasāsanāti huraṃ gotamasāsanā, paraṃ gotamasāsanā, pure gotamasāsanā, paṭhamataraṃ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā 36 arahantasāsanāti – huraṃ gotamasāsanā.
ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতীতি এৰং কির আসি, এৰং কির ভৰিস্সতীতি – ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্সতি।
Iccāsi iti bhavissatīti evaṃ kira āsi, evaṃ kira bhavissatīti – iccāsi iti bhavissati.
সব্বং তং ইতিহীতিহন্তি সব্বং তং ইতিহীতিহং ইতিকিরায পরম্পরায পিটকসম্পদায তক্কহেতু নযহেতু আকারপরিৰিতক্কেন দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ন সামং সযমভিঞ্ঞাতং ন অত্তপচ্চক্খং ধম্মং যং কথযিংসূতি – সব্বং তং ইতিহীতিহং।
Sabbaṃtaṃ itihītihanti sabbaṃ taṃ itihītihaṃ itikirāya paramparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṃ sayamabhiññātaṃ na attapaccakkhaṃ dhammaṃ yaṃ kathayiṃsūti – sabbaṃ taṃ itihītihaṃ.
সব্বং তং তক্কৰড্ঢনন্তি সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং ৰিতক্কৰড্ঢনং সঙ্কপ্পৰড্ঢনং কামৰিতক্কৰড্ঢনং ব্যাপাদৰিতক্কৰড্ঢনং ৰিহিংসাৰিতক্কৰড্ঢনং ঞাতিৰিতক্কৰড্ঢনং জনপদৰিতক্কৰড্ঢনং অমরাৰিতক্কৰড্ঢনং পরানুদযতাপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনং লাভসক্কারসিলোকপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনং অনৰঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তৰিতক্কৰড্ঢনন্তি – সব্বং তং তক্কৰড্ঢনং। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhananti sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ vitakkavaḍḍhanaṃ saṅkappavaḍḍhanaṃ kāmavitakkavaḍḍhanaṃ byāpādavitakkavaḍḍhanaṃ vihiṃsāvitakkavaḍḍhanaṃ ñātivitakkavaḍḍhanaṃ janapadavitakkavaḍḍhanaṃ amarāvitakkavaḍḍhanaṃ parānudayatāpaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ lābhasakkārasilokapaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ anavaññattipaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhananti – sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘যে মে পুব্বে ৰিযাকংসু, হুরং গোতমসাসনা।
‘‘Ye me pubbe viyākaṃsu, huraṃ gotamasāsanā;
‘ইচ্চাসি ইতি ভৰিস্স’তি।
‘Iccāsi iti bhavissa’ti;
সব্বং তং ইতিহীতিহং, সব্বং তং তক্কৰড্ঢন’’ন্তি॥
Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ, sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhana’’nti.
১০৭.
107.
একো তমোনুদাসীনো, জুতিমা সো পভঙ্করো।
Eko tamonudāsīno, jutimā so pabhaṅkaro;
গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো, গোতমো ভূরিমেধসো॥
Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso.
একো তমোনুদাসীনোতি। একোতি ভগৰা পব্বজ্জসঙ্খাতেন একো, অদুতিযট্ঠেন একো, তণ্হায পহানট্ঠেন একো, একন্তৰীতরাগোতি একো, একন্তৰীতদোসোতি একো, একন্তৰীতমোহোতি একো, একন্তনিক্কিলেসোতি একো, একাযনমগ্গং গতোতি একো, একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো।
Eko tamonudāsīnoti. Ekoti bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṃ gatoti eko, eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti eko.
কথং ভগৰা পব্বজ্জসঙ্খাতেন একো? ভগৰা দহরোৰ সমানো সুসু কাল়কেসো ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৰযসা অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং রোদন্তানং ৰিলপন্তানং ঞাতিসঙ্ঘং সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা পুত্তদারপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা মিত্তামচ্চপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি। এৰং ভগৰা পব্বজ্জসঙ্খাতেন একো।
Kathaṃ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko? Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rodantānaṃ vilapantānaṃ ñātisaṅghaṃ sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadārapalibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā mittāmaccapalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti. Evaṃ bhagavā pabbajjasaṅkhātena eko.
কথং ভগৰা অদুতিযট্ঠেন একো? এৰং পব্বজিতো সমানো একো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি 37 পটিসল্লানসারুপ্পানি 38। সো একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি , একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি, একো অভিক্কমতি, একো পটিক্কমতি, একো রহো নিসীদতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি। এৰং ভগৰা অদুতিযট্ঠেন একো।
Kathaṃ bhagavā adutiyaṭṭhena eko? Evaṃ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni 39 paṭisallānasāruppāni 40. So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati , eko seyyaṃ kappeti, eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti. Evaṃ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.
‘‘তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং।
‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;
ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি॥
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.
ৰীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি॥
Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
এৰং ভগৰা তণ্হায পহানট্ঠেন একো।
Evaṃ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.
কথং ভগৰা একন্তৰীতরাগোতি একো? রাগস্স পহীনত্তা একন্তৰীতরাগোতি একো, দোসস্স পহীনত্তা একন্তৰীতদোসোতি একো, মোহস্স পহীনত্তা একন্তৰীতমোহোতি একো, কিলেসানং পহীনত্তা একন্তনিক্কিলেসোতি একো।
Kathaṃ bhagavā ekantavītarāgoti eko? Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṃ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.
কথং ভগৰা একাযনমগ্গং গতোতি একো? একাযনমগ্গো ৰুচ্চতি চত্তারো সতিপট্ঠানা…পে॰… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো।
Kathaṃ bhagavā ekāyanamaggaṃ gatoti eko? Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
‘‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী, মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী।
‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;
এতেন মগ্গেন তরিংসু 49 পুব্বে, তরিস্সন্তি যে চ তরন্তি ওঘ’’ন্তি॥
Etena maggena tariṃsu 50 pubbe, tarissanti ye ca taranti ogha’’nti.
এৰং ভগৰা একাযনমগ্গং গতোতি একো।
Evaṃ bhagavā ekāyanamaggaṃ gatoti eko.
কথং ভগৰা একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো। বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৰীমংসা ৰিপস্সনা সম্মাদিট্ঠি । ভগৰা তেন বোধিঞাণেন ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি বুজ্ঝি…পে॰… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি বুজ্ঝি। অথ ৰা, যং বুজ্ঝিতব্বং অনুবুজ্ঝিতব্বং পটিবুজ্ঝিতব্বং সম্বুজ্ঝিতব্বং অধিগন্তব্বং ফস্সিতব্বং সচ্ছিকাতব্বং সব্বং তং তেন বোধিঞাণেন বুজ্ঝি অনুবুজ্ঝি পটিবুজ্ঝি সম্বুজ্ঝি অধিগচ্ছি ফস্সেসি সচ্ছাকাসি। এৰং ভগৰা একো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো।
Kathaṃ bhagavā eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti eko. Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṃsā vipassanā sammādiṭṭhi . Bhagavā tena bodhiñāṇena ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti bujjhi…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti bujjhi. Atha vā, yaṃ bujjhitabbaṃ anubujjhitabbaṃ paṭibujjhitabbaṃ sambujjhitabbaṃ adhigantabbaṃ phassitabbaṃ sacchikātabbaṃ sabbaṃ taṃ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi. Evaṃ bhagavā eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti eko.
তমোনুদোতি ভগৰা রাগতমং দোসতমং মোহতমং দিট্ঠিতমং কিলেসতমং দুচ্চরিততমং অন্ধকরণং অচক্খুকরণং অঞ্ঞাণকরণং পঞ্ঞানিরোধিকং ৰিঘাতপক্খিকং অনিব্বানসংৰত্তনিকং নুদি পনুদি পজহি ৰিনোদেসি ব্যন্তীঅকাসি অনভাৰং গমেসি। আসীনোতি নিসিন্নো ভগৰা পাসাণকে চেতিযেতি – আসীনো 51।
Tamonudoti bhagavā rāgatamaṃ dosatamaṃ mohatamaṃ diṭṭhitamaṃ kilesatamaṃ duccaritatamaṃ andhakaraṇaṃ acakkhukaraṇaṃ aññāṇakaraṇaṃ paññānirodhikaṃ vighātapakkhikaṃ anibbānasaṃvattanikaṃ nudi panudi pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṃ gamesi. Āsīnoti nisinno bhagavā pāsāṇake cetiyeti – āsīno 52.
নগস্স পস্সে আসীনং, মুনিং দুক্খস্স পারগুং।
Nagassa passe āsīnaṃ, muniṃ dukkhassa pāraguṃ;
সাৰকা পযিরুপাসন্তি, তেৰিজ্জা মচ্চুহাযিনোতি॥
Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyinoti.
এৰম্পি ভগৰা আসীনো…পে॰… অথ ৰা, ভগৰা সব্বোস্সুক্কপটিপ্পস্সদ্ধত্তা আসীনো সো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো…পে॰… জাতিমরণসংসারো নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি, এৰম্পি ভগৰা আসীনোতি – একো তমোনুদাসীনো।
Evampi bhagavā āsīno…pe… atha vā, bhagavā sabbossukkapaṭippassaddhattā āsīno so vutthavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti, evampi bhagavā āsīnoti – eko tamonudāsīno.
জুতিমা সো পভঙ্করোতি। জুতিমাতি জুতিমা মতিমা পণ্ডিতো পঞ্ঞৰা বুদ্ধিমা ঞাণী ৰিভাৰী মেধাৰী। পভঙ্করোতি পভঙ্করো আলোককরো ওভাসকরো দীপঙ্করো পদীপকরো উজ্জোতকরো পজ্জোতকরোতি – জুতিমা সো পভঙ্করো।
Jutimā so pabhaṅkaroti. Jutimāti jutimā matimā paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Pabhaṅkaroti pabhaṅkaro ālokakaro obhāsakaro dīpaṅkaro padīpakaro ujjotakaro pajjotakaroti – jutimā so pabhaṅkaro.
গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণোতি গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো ঞাণপঞ্ঞাণো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো।
Gotamobhūripaññāṇoti gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo.
রাজা রট্ঠস্স পঞ্ঞাণং, ভত্তা পঞ্ঞাণমিত্থিযাতি॥
Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ, bhattā paññāṇamitthiyāti.
এৰমেৰ গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো ঞাণপঞ্ঞাণো পঞ্ঞাধজো পঞ্ঞাকেতু পঞ্ঞাধিপতেয্যো ৰিচযবহুলো পৰিচযবহুলো ওক্খাযনবহুলো সমোক্খাযনধম্মো ৰিভূতৰিহারী তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যোতি – গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো।
Evameva gotamo bhūripaññāṇo ñāṇapaññāṇo paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti – gotamo bhūripaññāṇo.
গোতমো ভূরিমেধসোতি ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী। ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো। মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা। যা পঞ্ঞা পজাননা…পে॰… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি। ভগৰা ইমায মেধায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি 55 – গোতমো ভূরিমেধসো। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Gotamo bhūrimedhasoti bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti 56 – gotamo bhūrimedhaso. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘একো তমোনুদাসীনো, জুতিমা সো পভঙ্করো।
‘‘Eko tamonudāsīno, jutimā so pabhaṅkaro;
গোতমো ভূরিপঞ্ঞাণো, গোতমো ভূরিমেধসো’’তি॥
Gotamo bhūripaññāṇo, gotamo bhūrimedhaso’’ti.
১০৮.
108.
যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি॥
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.
যো মে ধম্মদেসেসীতি। যোতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো বলেসু চ ৰসীভাৰং। ধম্মমদেসেসীতি। ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং, চত্তারো সতিপট্ঠানে…পে॰… অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যো মে ধম্মমদেসেসি।
Yo me dhammadesesīti. Yoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Dhammamadesesīti. Dhammanti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ, cattāro satipaṭṭhāne…pe… ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yo me dhammamadesesi.
সন্দিট্ঠিকমকালিকন্তি সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহীতি – এৰং সন্দিট্ঠিকং। অথ ৰা, যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতীতি, এৰম্পি সন্দিট্ঠিকং। অকালিকন্তি যথা মনুস্সা কালিকং ধনং দত্ৰা অনন্তরা ন লভন্তি কালং আগমেন্তি, নেৰাযং ধম্মো। যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতি, ন পরত্থ ন পরলোকে, এৰং অকালিকন্তি – সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti – evaṃ sandiṭṭhikaṃ. Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṃ. Akālikanti yathā manussā kālikaṃ dhanaṃ datvā anantarā na labhanti kālaṃ āgamenti, nevāyaṃ dhammo. Yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṃ akālikanti – sandiṭṭhikamakālikaṃ.
তণ্হক্খযমনীতিকন্তি। তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে॰… ধম্মতণ্হা। তণ্হক্খযন্তি তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং। অনীতিকন্তি ঈতি ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ। ঈতিপ্পহানং ঈতিৰূপসমং ঈতিপটিনিস্সগ্গং ঈতিপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – তণ্হক্খযমনীতিকং।
Taṇhakkhayamanītikanti. Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ. Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Ītippahānaṃ ītivūpasamaṃ ītipaṭinissaggaṃ ītipaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – taṇhakkhayamanītikaṃ.
যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচীতি। যস্সাতি নিব্বানস্স। নত্থি উপমাতি উপমা নত্থি, উপনিধা নত্থি, সদিসং নত্থি, পটিভাগো নত্থি ন সতি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি। ক্ৰচীতি ক্ৰচি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Yassa natthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi na sati na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচী’’তি॥
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvacī’’ti.
১০৯.
109.
কিং নু তম্হা ৰিপ্পৰসি, মুহুত্তমপি পিঙ্গিয।
Kiṃ nu tamhā vippavasi, muhuttamapi piṅgiya;
গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা॥
Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.
কিং নু তম্হা ৰিপ্পৰসীতি কিং নু বুদ্ধম্হা ৰিপ্পৰসি অপেসি অপগচ্ছি 57 ৰিনা হোসীতি – কিং নু তম্হা ৰিপ্পৰসি।
Kiṃ nu tamhā vippavasīti kiṃ nu buddhamhā vippavasi apesi apagacchi 58 vinā hosīti – kiṃ nu tamhā vippavasi.
মুহুত্তমপি পিঙ্গিযাতি মুহুত্তম্পি খণম্পি লযম্পি ৰযম্পি অদ্ধম্পীতি – মুহুত্তমপি। পিঙ্গিযাতি বাৰরী তং নত্তারং নামেন আলপতি।
Muhuttamapi piṅgiyāti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti – muhuttamapi. Piṅgiyāti bāvarī taṃ nattāraṃ nāmena ālapati.
গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণাতি গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা ঞাণপঞ্ঞাণা পঞ্ঞাধজা পঞ্ঞাকেতুম্হা পঞ্ঞাধিপতেয্যম্হা ৰিচযবহুলা পৰিচযবহুলা ওক্খাযনবহুলা সমোক্খাযনধম্মা ৰিভূতৰিহারিম্হা তচ্চরিতা তব্বহুলা তগ্গরুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যম্হাতি – গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা।
Gotamābhūripaññāṇāti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti – gotamā bhūripaññāṇā.
গোতমা ভূরিমেধসাতি ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী। ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো। মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা। যা পঞ্ঞা পজাননা…পে॰… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি। ভগৰা ইমায মেধায পঞ্ঞায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি – গোতমা ভূরিমেধসা। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Gotamā bhūrimedhasāti bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā buddho sumedhasoti – gotamā bhūrimedhasā. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘কিংনু তম্হা ৰিপ্পৰসি, মুহুত্তমপি পিঙ্গিয।
‘‘Kiṃnu tamhā vippavasi, muhuttamapi piṅgiya;
গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা’’তি॥
Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā’’ti.
১১০.
110.
যো তে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি॥
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.
যো তে ধম্মমদেসেসীতি যো সো ভগৰা…পে॰… তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো বলেসু চ ৰসীভাৰং। ধম্মমদেসেসীতি ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং…পে॰… নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যো তে ধম্মমদেসেসি।
Yo te dhammamadesesīti yo so bhagavā…pe… tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Dhammamadesesīti dhammanti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ…pe… nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yo te dhammamadesesi.
সন্দিট্ঠিকমকালিকন্তি সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহীতি – এৰং সন্দিট্ঠিকং। অথ ৰা, যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতীতি – এৰম্পি সন্দিট্ঠিকং। অকালিকন্তি যথা মনুস্সা কালিকং ধনং দত্ৰা অনন্তরা ন লভন্তি, কালং আগমেন্তি, নেৰাযং ধম্মো। যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি; তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতি, ন পরত্থ ন পরলোকে, এৰং অকালিকন্তি – সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti – evaṃ sandiṭṭhikaṃ. Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhatīti – evampi sandiṭṭhikaṃ. Akālikanti yathā manussā kālikaṃ dhanaṃ datvā anantarā na labhanti, kālaṃ āgamenti, nevāyaṃ dhammo. Yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti; tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṃ akālikanti – sandiṭṭhikamakālikaṃ.
তণ্হক্খযমনীতিকন্তি । তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে॰… ধম্মতণ্হা। তণ্হক্খযন্তি তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং। অনীতিকন্তি ঈতি ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ। ঈতিপ্পহানং ঈতিৰূপসমং ঈতিপটিনিস্সগ্গং ঈতিপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – তণ্হক্খযমনীতিকং।
Taṇhakkhayamanītikanti . Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ. Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Ītippahānaṃ ītivūpasamaṃ ītipaṭinissaggaṃ ītipaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – taṇhakkhayamanītikaṃ.
যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচীতি। যস্সাতি নিব্বানস্স। নত্থি উপমাতি উপমা নত্থি, উপনিধা নত্থি, সদিসং নত্থি, পটিভাগো নত্থি ন সতি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি। ক্ৰচীতি ক্ৰচি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Yassanatthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi na sati na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘যো তে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
‘‘Yo te dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচী’’তি॥
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvacī’’ti.
১১১.
111.
নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামি, মুহুত্তমপি ব্রাহ্মণ।
Nāhaṃtamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;
গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা॥
Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.
নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামীতি নাহং বুদ্ধম্হা ৰিপ্পৰসামি অপেমি অপগচ্ছামি ৰিনা হোমীতি – নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামি।
Nāhaṃ tamhā vippavasāmīti nāhaṃ buddhamhā vippavasāmi apemi apagacchāmi vinā homīti – nāhaṃ tamhā vippavasāmi.
মুহুত্তমপি ব্রাহ্মণাতি মুহুত্তম্পি খণম্পি লযম্পি ৰযম্পি অদ্ধম্পীতি মুহুত্তমপি। ব্রাহ্মণাতি গারৰেন মাতুলং আলপতি।
Muhuttamapi brāhmaṇāti muhuttampi khaṇampi layampi vayampi addhampīti muhuttamapi. Brāhmaṇāti gāravena mātulaṃ ālapati.
গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণাতি গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা ঞাণপঞ্ঞাণা পঞ্ঞাধজা পঞ্ঞাকেতুম্হা পঞ্ঞাধিপতেয্যম্হা ৰিচযবহুলা পৰিচযবহুলা ওক্খাযনবহুলা সমোক্খাযনধম্মা ৰিভূতৰিহারিম্হা তচ্চরিতা তব্বহুলা তগ্গরুকা তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা তদধিমুত্তা তদধিপতেয্যম্হাতি – গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা।
Gotamā bhūripaññāṇāti gotamā bhūripaññāṇā ñāṇapaññāṇā paññādhajā paññāketumhā paññādhipateyyamhā vicayabahulā pavicayabahulā okkhāyanabahulā samokkhāyanadhammā vibhūtavihārimhā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyamhāti – gotamā bhūripaññāṇā.
গোতমা ভূরিমেধসাতি ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী। ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতো। মেধা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা। যা পঞ্ঞা পজাননা…পে॰… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি। ভগৰা ইমায মেধায পঞ্ঞায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো। তস্মা বুদ্ধো সুমেধসোতি – গোতমা ভূরিমেধসা। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Gotamā bhūrimedhasāti bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgato. Medhā vuccati paññā. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Bhagavā imāya medhāya paññāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā buddho sumedhasoti – gotamā bhūrimedhasā. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘নাহং তম্হা ৰিপ্পৰসামি, মুহুত্তমপি ব্রাহ্মণ।
‘‘Nāhaṃ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;
গোতমা ভূরিপঞ্ঞাণা, গোতমা ভূরিমেধসা’’তি॥
Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā’’ti.
১১২.
112.
যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
Yome dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
তণ্হক্খযমনীতিকং , যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি॥
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvaci.
যো মে ধম্মমদেসেসীতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো বলেসু চ ৰসীভাৰং। ধম্মমদেসেসীতি। ধম্মন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং, চত্তারো সতিপট্ঠানে চত্তারো সম্মপ্পধানে চত্তারো ইদ্ধিপাদে পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং নিব্বানঞ্চ নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদং আচিক্খি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানীঅকাসি পকাসেসীতি – যো মে ধম্মমদেসেসি।
Yo me dhammamadesesīti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Dhammamadesesīti. Dhammanti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – yo me dhammamadesesi.
সন্দিট্ঠিকমকালিকন্তি সন্দিট্ঠিকং অকালিকং এহিপস্সিকং ওপনেয্যিকং পচ্চত্তং ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞূহীতি, এৰং সন্দিট্ঠিকং। অথ ৰা, যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতীতি, এৰম্পি সন্দিট্ঠিকং। অকালিকন্তি যথা মনুস্সা কালিকং ধনং দত্ৰা অনন্তরা ন লভন্তি, কালং আগমেন্তি, নেৰাযং ধম্মো। যো দিট্ঠেৰ ধম্মে অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, তস্স মগ্গস্স অনন্তরা সমনন্তরা অধিগচ্ছতেৰ ফলং ৰিন্দতি পটিলভতি, ন পরত্থ ন পরলোকে, এৰং অকালিকন্তি – সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
Sandiṭṭhikamakālikanti sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti, evaṃ sandiṭṭhikaṃ. Atha vā, yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhatīti, evampi sandiṭṭhikaṃ. Akālikanti yathā manussā kālikaṃ dhanaṃ datvā anantarā na labhanti, kālaṃ āgamenti, nevāyaṃ dhammo. Yo diṭṭheva dhamme ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, tassa maggassa anantarā samanantarā adhigacchateva phalaṃ vindati paṭilabhati, na parattha na paraloke, evaṃ akālikanti – sandiṭṭhikamakālikaṃ.
তণ্হক্খযমনীতিকন্তি । তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে॰… ধম্মতণ্হা। তণ্হক্খযন্তি তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং। অনীতিকন্তি ঈতি ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ। ঈতিপ্পহানং ঈতিৰূপসমং ঈতিপটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – তণ্হক্খযমনীতিকং।
Taṇhakkhayamanītikanti . Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhayanti taṇhakkhayaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ. Anītikanti īti vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Ītippahānaṃ ītivūpasamaṃ ītipaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – taṇhakkhayamanītikaṃ.
যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচীতি। যস্সাতি নিব্বানস্স। নত্থি উপমাতি উপমা নত্থি, উপনিধা নত্থি, সদিসং নত্থি, পটিভাগো নত্থি ন অত্থি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি। ক্ৰচীতি ক্ৰচি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Yassa natthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi na atthi na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘যো মে ধম্মমদেসেসি, সন্দিট্ঠিকমকালিকং।
‘‘Yo me dhammamadesesi, sandiṭṭhikamakālikaṃ;
তণ্হক্খযমনীতিকং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচী’’তি॥
Taṇhakkhayamanītikaṃ, yassa natthi upamā kvacī’’ti.
১১৩.
113.
পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰ, রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তো।
Passāmi naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto;
নমস্সমানো ৰিৰসেমি 59 রত্তিং, তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাসং॥
Namassamāno vivasemi60rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsaṃ.
পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰাতি যথা চক্খুমা পুরিসো আলোকে রূপগতানি পস্সেয্য দক্খেয্য ওলোকেয্য নিজ্ঝাযেয্য উপপরিক্খেয্য, এৰমেৰাহং বুদ্ধং ভগৰন্তং মনসা পস্সামি দক্খামি ওলোকেমি নিজ্ঝাযামি উপপরিক্খামীতি – পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰ।
Passāmi naṃ manasā cakkhunāvāti yathā cakkhumā puriso āloke rūpagatāni passeyya dakkheyya olokeyya nijjhāyeyya upaparikkheyya, evamevāhaṃ buddhaṃ bhagavantaṃ manasā passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti – passāmi naṃ manasā cakkhunāva.
রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তোতি রত্তিঞ্চ দিৰা চ বুদ্ধানুস্সতিং মনসা ভাৰেন্তো অপ্পমত্তোতি – রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তো।
Rattindivaṃ brāhmaṇa appamattoti rattiñca divā ca buddhānussatiṃ manasā bhāvento appamattoti – rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto.
নমস্সমানো ৰিৰসেমি রত্তিন্তি। নমস্সমানোতি কাযেন ৰা নমস্সমানো, ৰাচায ৰা নমস্সমানো, চিত্তেন ৰা নমস্সমানো, অন্ৰত্থপটিপত্তিযা ৰা নমস্সমানো, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা ৰা নমস্সমানো সক্কারমানো গরুকারমানো মানযমানো পূজযমানো রত্তিন্দিৰং ৰিৰসেমি অতিনামেমি অতিক্কমেমীতি – নমস্সমানো ৰিৰসেমি রত্তিং।
Namassamāno vivasemi rattinti. Namassamānoti kāyena vā namassamāno, vācāya vā namassamāno, cittena vā namassamāno, anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkāramāno garukāramāno mānayamāno pūjayamāno rattindivaṃ vivasemi atināmemi atikkamemīti – namassamāno vivasemi rattiṃ.
তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাসন্তি তায বুদ্ধানুস্সতিযা ভাৰেন্তো অৰিপ্পৰাসোতি তং মঞ্ঞামি, অৰিপ্পৰুট্ঠোতি তং মঞ্ঞামি জানামি। এৰং জানামি এৰং আজানামি এৰং ৰিজানামি এৰং পটিৰিজানামি এৰং পটিৰিজ্ঝামীতি – তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাসং। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Teneva maññāmi avippavāsanti tāya buddhānussatiyā bhāvento avippavāsoti taṃ maññāmi, avippavuṭṭhoti taṃ maññāmi jānāmi. Evaṃ jānāmi evaṃ ājānāmi evaṃ vijānāmi evaṃ paṭivijānāmi evaṃ paṭivijjhāmīti – teneva maññāmi avippavāsaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘পস্সামি নং মনসা চক্খুনাৰ, রত্তিন্দিৰং ব্রাহ্মণ অপ্পমত্তো।
‘‘Passāmi naṃ manasā cakkhunāva, rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto;
নমস্সমানো ৰিৰসেমি রত্তিং, তেনেৰ মঞ্ঞামি অৰিপ্পৰাস’’ন্তি॥
Namassamāno vivasemi rattiṃ, teneva maññāmi avippavāsa’’nti.
১১৪.
114.
সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চ, নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হা।
Saddhāca pīti ca mano sati ca,nāpentimegotamasāsanamhā;
যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞো, স তেন তেনেৰ নতোহমস্মি॥
Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmi.
সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চাতি। সদ্ধাতি যা চ ভগৰন্তং আরব্ভ সদ্ধা সদ্দহনা 61 ওকপ্পনা অভিপ্পসাদো সদ্ধা সদ্ধিন্দ্রিযং সদ্ধাবলং। পীতীতি যা ভগৰন্তং আরব্ভ পীতি পামোজ্জং 62 মোদনা আমোদনা পমোদনা হাসো পহাসো ৰিত্তি তুট্ঠি ওদগ্যং অত্তমনতা চিত্তস্স। মনোতি যঞ্চ ভগৰন্তং আরব্ভ চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডরং মনো মনাযতনং মনিন্দ্রিযং ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু। সতীতি যা ভগৰন্তং আরব্ভ সতি অনুস্সতি সম্মাসতীতি – সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চ।
Saddhā ca pīti ca mano sati cāti. Saddhāti yā ca bhagavantaṃ ārabbha saddhā saddahanā 63 okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṃ saddhābalaṃ. Pītīti yā bhagavantaṃ ārabbha pīti pāmojjaṃ 64 modanā āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti tuṭṭhi odagyaṃ attamanatā cittassa. Manoti yañca bhagavantaṃ ārabbha cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Satīti yā bhagavantaṃ ārabbha sati anussati sammāsatīti – saddhā ca pīti ca mano sati ca.
নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হাতি ইমে চত্তারো ধম্মা গোতমসাসনা বুদ্ধসাসনা জিনসাসনা তথাগতসাসনা অরহন্তসাসনা নাপেন্তি ন গচ্ছন্তি ন ৰিজহন্তি ন ৰিনাসেন্তীতি – নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হা।
Nāpentime gotamasāsanamhāti ime cattāro dhammā gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanā nāpenti na gacchanti na vijahanti na vināsentīti – nāpentime gotamasāsanamhā.
যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞোতি। যং যং দিসন্তি পুরত্থিমং ৰা দিসং পচ্ছিমং ৰা দিসং দক্খিণং ৰা দিসং উত্তরং ৰা দিসং ৰজতি গচ্ছতি কমতি অভিক্কমতি। ভূরিপঞ্ঞোতি ভূরিপঞ্ঞো মহাপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৰনপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো । ভূরি ৰুচ্চতি পথৰী। ভগৰা তায পথৰিসমায পঞ্ঞায ৰিপুলায ৰিত্থতায সমন্নাগতোতি – যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞো।
Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripaññoti. Yaṃ yaṃ disanti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ vajati gacchati kamati abhikkamati. Bhūripaññoti bhūripañño mahāpañño tikkhapañño puthupañño hāsapañño javanapañño nibbedhikapañño . Bhūri vuccati pathavī. Bhagavā tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti – yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño.
স তেন তেনেৰ নতোহমস্মীতি সো যেন বুদ্ধো তেন তেনেৰ নতো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যোতি – স তেন তেনেৰ নতোহমস্মি। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Sa tena teneva natohamasmīti so yena buddho tena teneva nato tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti – sa tena teneva natohamasmi. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘সদ্ধা চ পীতি চ মনো সতি চ, নাপেন্তিমে গোতমসাসনম্হা।
‘‘Saddhā ca pīti ca mano sati ca, nāpentime gotamasāsanamhā;
যং যং দিসং ৰজতি ভূরিপঞ্ঞো, স তেন তেনেৰ নতোহমস্মী’’তি॥
Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño, sa tena teneva natohamasmī’’ti.
১১৫.
115.
জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্স, তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থ।
Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa,teneva kāyo na paleti tattha;
সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চং, মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তো॥
Saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto.
জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্সাতি জিণ্ণস্স ৰুড্ঢস্স মহল্লকস্স অদ্ধগতস্স ৰযোঅনুপ্পত্তস্স। দুব্বলথামকস্সাতি দুব্বলথামকস্স অপ্পথামকস্স পরিত্তথামকস্সাতি – জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্স।
Jiṇṇassa me dubbalathāmakassāti jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa addhagatassa vayoanuppattassa. Dubbalathāmakassāti dubbalathāmakassa appathāmakassa parittathāmakassāti – jiṇṇassa me dubbalathāmakassa.
তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থাতি কাযো যেন বুদ্ধো তেন ন পলেতি ন ৰজতি ন গচ্ছতি নাতিক্কমতীতি – তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থ।
Tenevakāyo na paleti tatthāti kāyo yena buddho tena na paleti na vajati na gacchati nātikkamatīti – teneva kāyo na paleti tattha.
সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চন্তি সঙ্কপ্পগমনেন ৰিতক্কগমনেন ঞাণগমনেন পঞ্ঞাগমনেন বুদ্ধিগমনেন ৰজামি গচ্ছামি অতিক্কমামীতি – সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চং।
Saṅkappayantāyavajāmi niccanti saṅkappagamanena vitakkagamanena ñāṇagamanena paññāgamanena buddhigamanena vajāmi gacchāmi atikkamāmīti – saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ.
মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তোতি। মনোতি যং চিত্তং মনো মানসং…পে॰… তজ্জা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু। মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তোতি মনো যেন বুদ্ধো তেন যুত্তো পযুত্তো সংযুত্তোতি – মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তো। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti. Manoti yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjā manoviññāṇadhātu. Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti mano yena buddho tena yutto payutto saṃyuttoti – mano hi me brāhmaṇa tena yutto. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘জিণ্ণস্স মে দুব্বলথামকস্স, তেনেৰ কাযো ন পলেতি তত্থ।
‘‘Jiṇṇassa me dubbalathāmakassa, teneva kāyo na paleti tattha;
সঙ্কপ্পযন্তায ৰজামি নিচ্চং, মনো হি মে ব্রাহ্মণ তেন যুত্তো’’তি॥
Saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ, mano hi me brāhmaṇa tena yutto’’ti.
১১৬.
116.
পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানো, দীপা দীপং উপল্লৰিং।
Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upallaviṃ;
অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ওঘতিণ্ণমনাসৰং॥
Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ.
পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানোতি। পঙ্কে সযানোতি কামপঙ্কে কামকদ্দমে কামকিলেসে কামবল়িসে কামপরিল়াহে কামপলিবোধে সেমানো সযমানো ৰসমানো আৰসমানো পরিৰসমানো 65 তি – পঙ্কে সযানো। পরিফন্দমানোতি তণ্হাফন্দনায ফন্দমানো, দিট্ঠিফন্দনায ফন্দমানো , কিলেসফন্দনায ফন্দমানো, পযোগফন্দনায ফন্দমানো, ৰিপাকফন্দনায ফন্দমানো, মনোদুচ্চরিতফন্দনায ফন্দমানো, রত্তো রাগেন ফন্দমানো, দুট্ঠো দোসেন ফন্দমানো, মূল়্হো মোহেন ফন্দমানো, ৰিনিবন্ধো মানেন ফন্দমানো, পরামট্ঠো দিট্ঠিযা ফন্দমানো, ৰিক্খেপগতো উদ্ধচ্চেন ফন্দমানো, অনিট্ঠঙ্গতো ৰিচিকিচ্ছায ফন্দমানো, থামগতো অনুসযেহি ফন্দমানো, লাভেন ফন্দমানো, অলাভেন ফন্দমানো, যসেন ফন্দমানো, অযসেন ফন্দমানো, পসংসায ফন্দমানো, নিন্দায ফন্দমানো, সুখেন ফন্দমানো, দুক্খেন ফন্দমানো, জাতিযা ফন্দমানো, জরায ফন্দমানো, ব্যাধিনা ফন্দমানো, মরণেন ফন্দমানো, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি ফন্দমানো, নেরযিকেন দুক্খেন ফন্দমানো, তিরচ্ছানযোনিকেন দুক্খেন ফন্দমানো, পেত্তিৰিসযিকেন দুক্খেন ফন্দমানো, মানুসিকেন দুক্খেন…পে॰… গব্ভোক্কন্তিমূলকেন দুক্খেন… গব্ভট্ঠিতিমূলকেন দুক্খেন… গব্ভৰুট্ঠানমূলকেন দুক্খেন… জাতস্সূপনিবন্ধকেন দুক্খেন… জাতস্স পরাধেয্যকেন দুক্খেন… অত্তূপক্কমেন দুক্খেন… পরূপক্কমেন দুক্খেন… সঙ্খারদুক্খেন… ৰিপরিণামদুক্খেন… চক্খুরোগেন দুক্খেন… সোতরোগেন দুক্খেন… ঘানরোগেন দুক্খেন… জিৰ্হারোগেন দুক্খেন… কাযরোগেন দুক্খেন… সীসরোগেন দুক্খেন… কণ্ণরোগেন দুক্খেন… মুখরোগেন দুক্খেন… দন্তরোগেন দুক্খেন… ওট্ঠরোগেন দুক্খেন… কাসেন… সাসেন… পিনাসেন… ডাহেন 66 … জরেন… কুচ্ছিরোগেন… মুচ্ছায… পক্খন্দিকায… সূলায… ৰিসূচিকায… কুট্ঠেন… গণ্ডেন… কিলাসেন… সোসেন… অপমারেন … দদ্দুযা… কণ্ডুযা… কচ্ছুযা… রখসায… ৰিতচ্ছিকায… লোহিতপিত্তেন 67 … মধুমেহেন… অংসায… পিল়কায… ভগন্দলেন 68 … পিত্তসমুট্ঠানেন আবাধেন… সেম্হসমুট্ঠানেন আবাধেন… ৰাতসমুট্ঠানেন আবাধেন… সন্নিপাতিকেন আবাধেন… উতুপরিণামজেন আবাধেন… ৰিসমপরিহারজেন আবাধেন… ওপক্কমিকেন আবাধেন… কম্মৰিপাকজেন আবাধেন… সীতেন… উণ্হেন… জিঘচ্ছায … পিপাসায… উচ্চারেন… পস্সাৰেন… ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সেন দুক্খেন… মাতুমরণেন দুক্খেন… পিতুমরণেন দুক্খেন… পুত্তমরণেন দুক্খেন… ধীতুমরণেন দুক্খেন… ঞাতিব্যসনেন দুক্খেন… ভোগব্যসনেন দুক্খেন… রোগব্যসনেন দুক্খেন… সীলব্যসনেন দুক্খেন… দিট্ঠিব্যসনেন দুক্খেন ফন্দমানো পরিফন্দমানো পৰেধমানো সম্পৰেধমানোতি – পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানো।
Paṅkesayāno pariphandamānoti. Paṅke sayānoti kāmapaṅke kāmakaddame kāmakilese kāmabaḷise kāmapariḷāhe kāmapalibodhe semāno sayamāno vasamāno āvasamāno parivasamāno 69 ti – paṅke sayāno. Pariphandamānoti taṇhāphandanāya phandamāno, diṭṭhiphandanāya phandamāno , kilesaphandanāya phandamāno, payogaphandanāya phandamāno, vipākaphandanāya phandamāno, manoduccaritaphandanāya phandamāno, ratto rāgena phandamāno, duṭṭho dosena phandamāno, mūḷho mohena phandamāno, vinibandho mānena phandamāno, parāmaṭṭho diṭṭhiyā phandamāno, vikkhepagato uddhaccena phandamāno, aniṭṭhaṅgato vicikicchāya phandamāno, thāmagato anusayehi phandamāno, lābhena phandamāno, alābhena phandamāno, yasena phandamāno, ayasena phandamāno, pasaṃsāya phandamāno, nindāya phandamāno, sukhena phandamāno, dukkhena phandamāno, jātiyā phandamāno, jarāya phandamāno, byādhinā phandamāno, maraṇena phandamāno, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamāno, nerayikena dukkhena phandamāno, tiracchānayonikena dukkhena phandamāno, pettivisayikena dukkhena phandamāno, mānusikena dukkhena…pe… gabbhokkantimūlakena dukkhena… gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena… gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena… jātassūpanibandhakena dukkhena… jātassa parādheyyakena dukkhena… attūpakkamena dukkhena… parūpakkamena dukkhena… saṅkhāradukkhena… vipariṇāmadukkhena… cakkhurogena dukkhena… sotarogena dukkhena… ghānarogena dukkhena… jivhārogena dukkhena… kāyarogena dukkhena… sīsarogena dukkhena… kaṇṇarogena dukkhena… mukharogena dukkhena… dantarogena dukkhena… oṭṭharogena dukkhena… kāsena… sāsena… pināsena… ḍāhena 70 … jarena… kucchirogena… mucchāya… pakkhandikāya… sūlāya… visūcikāya… kuṭṭhena… gaṇḍena… kilāsena… sosena… apamārena … dadduyā… kaṇḍuyā… kacchuyā… rakhasāya… vitacchikāya… lohitapittena 71 … madhumehena… aṃsāya… piḷakāya… bhagandalena 72 … pittasamuṭṭhānena ābādhena… semhasamuṭṭhānena ābādhena… vātasamuṭṭhānena ābādhena… sannipātikena ābādhena… utupariṇāmajena ābādhena… visamaparihārajena ābādhena… opakkamikena ābādhena… kammavipākajena ābādhena… sītena… uṇhena… jighacchāya … pipāsāya… uccārena… passāvena… ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena… mātumaraṇena dukkhena… pitumaraṇena dukkhena… puttamaraṇena dukkhena… dhītumaraṇena dukkhena… ñātibyasanena dukkhena… bhogabyasanena dukkhena… rogabyasanena dukkhena… sīlabyasanena dukkhena… diṭṭhibyasanena dukkhena phandamāno pariphandamāno pavedhamāno sampavedhamānoti – paṅke sayāno pariphandamāno.
দীপা দীপং উপল্লৰিন্তি সত্থারতো সত্থারং ধম্মক্খানতো ধম্মক্খানং গণতো গণং দিট্ঠিযা দিট্ঠিং পটিপদায পটিপদং মগ্গতো মগ্গং পল্লৰিং উপল্লৰিং সম্পল্লৰিন্তি – দীপা দীপং উপল্লৰিং।
Dīpā dīpaṃ upallavinti satthārato satthāraṃ dhammakkhānato dhammakkhānaṃ gaṇato gaṇaṃ diṭṭhiyā diṭṭhiṃ paṭipadāya paṭipadaṃ maggato maggaṃ pallaviṃ upallaviṃ sampallavinti – dīpā dīpaṃ upallaviṃ.
অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধন্তি। অথাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – অথাতি। অদ্দসাসিন্তি অদ্দসং অদ্দক্খিং অপস্সিং পটিৰিজ্ঝিং। বুদ্ধোতি যো সো ভগৰা সযম্ভূ অনাচরিযকো…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং বুদ্ধোতি – অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং।
Athaddasāsiṃ sambuddhanti. Athāti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – athāti. Addasāsinti addasaṃ addakkhiṃ apassiṃ paṭivijjhiṃ. Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti – athaddasāsiṃ sambuddhaṃ.
ওঘতিণ্ণমনাসৰন্তি। ওঘতিণ্ণন্তি ভগৰা কামোঘং তিণ্ণো, ভৰোঘং তিণ্ণো, দিট্ঠোঘং তিণ্ণো, অৰিজ্জোঘং তিণ্ণো, সব্বসংসারপথং তিণ্ণো উত্তিণ্ণো নিত্থিণ্ণো অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৰীতিৰত্তো, সো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো…পে॰… জাতিমরণসংসারো, নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – ওঘতিণ্ণং। অনাসৰন্তি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো। তে আসৰা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো অনাসৰাতি – ওঘতিণ্ণমনাসৰং। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Oghatiṇṇamanāsavanti. Oghatiṇṇanti bhagavā kāmoghaṃ tiṇṇo, bhavoghaṃ tiṇṇo, diṭṭhoghaṃ tiṇṇo, avijjoghaṃ tiṇṇo, sabbasaṃsārapathaṃ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto, so vutthavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro, natthi tassa punabbhavoti – oghatiṇṇaṃ. Anāsavanti cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho anāsavāti – oghatiṇṇamanāsavaṃ. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘পঙ্কে সযানো পরিফন্দমানো, দীপা দীপং উপল্লৰিং।
‘‘Paṅke sayāno pariphandamāno, dīpā dīpaṃ upallaviṃ;
অথদ্দসাসিং সম্বুদ্ধং, ওঘতিণ্ণমনাসৰ’’ন্তি॥
Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsava’’nti.
১১৭.
117.
যথা অহূ ৰক্কলি মুত্তসদ্ধো, ভদ্রাৰুধো আল়ৰিগোতমো চ।
Yathā ahū vakkali muttasaddho,bhadrāvudho āḷavigotamo ca;
এৰমেৰ ত্ৰম্পি পমুঞ্চস্সু সদ্ধং, গমিস্সসি ত্ৰং পিঙ্গিয মচ্চুধেয্যস্স পারং॥
Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ, gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ.
যথা অহূ ৰক্কলি মুত্তসদ্ধো, ভদ্রাৰুধো আল়ৰিগোতমো চাতি যথা ৰক্কলিত্থেরো 73 সদ্ধো সদ্ধাগরুকো সদ্ধাপুব্বঙ্গমো সদ্ধাধিমুত্তো সদ্ধাধিপতেয্যো অরহত্তপ্পত্তো, যথা ভদ্রাৰুধো থেরো সদ্ধো সদ্ধাগরুকো সদ্ধাপুব্বঙ্গমো সদ্ধাধিমুত্তো সদ্ধাধিপতেয্যো অরহত্তপ্পত্তো, যথা আল়ৰিগোতমো থেরো সদ্ধো সদ্ধাগরুকো সদ্ধাপুব্বঙ্গমো সদ্ধাধিমুত্তো সদ্ধাধিপতেয্যো অরহত্তপ্পত্তোতি – যথা অহূ ৰক্কলি মুত্তসদ্ধো ভদ্রাৰুধো আল়ৰিগোতমো চ।
Yathāahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo cāti yathā vakkalitthero 74 saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā bhadrāvudho thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappatto, yathā āḷavigotamo thero saddho saddhāgaruko saddhāpubbaṅgamo saddhādhimutto saddhādhipateyyo arahattappattoti – yathā ahū vakkali muttasaddho bhadrāvudho āḷavigotamo ca.
এৰমেৰ ত্ৰম্পি পমুঞ্চস্সু সদ্ধন্তি এৰমেৰ ত্ৰং সদ্ধং মুঞ্চস্সু পমুঞ্চস্সু সম্পমুঞ্চস্সু অধিমুঞ্চস্সু ওকপ্পেহি। ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি সদ্ধং মুঞ্চস্সু পমুঞ্চস্সু সম্পমুঞ্চস্সু অধিমুঞ্চস্সু ওকপ্পেহি। ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে॰… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি সদ্ধং মুঞ্চস্সু পমুঞ্চস্সু সম্পমুঞ্চস্সু অধিমুঞ্চস্সু ওকপ্পেহি… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি সদ্ধং মুঞ্চস্সু পমুঞ্চস্সু, সম্পমুঞ্চস্সু অধিমুঞ্চস্সু ওকপ্পেহীতি – এৰমেৰ ত্ৰম্পি পমুঞ্চস্সু সদ্ধং।
Evameva tvampi pamuñcassu saddhanti evameva tvaṃ saddhaṃ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti saddhaṃ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti saddhaṃ muñcassu pamuñcassu sampamuñcassu adhimuñcassu okappehi… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti saddhaṃ muñcassu pamuñcassu, sampamuñcassu adhimuñcassu okappehīti – evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ.
গমিস্সসি ত্ৰং পিঙ্গিয মচ্চুধেয্যস্স পারন্তি মচ্চুধেয্যং ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ। মচ্চুধেয্যস্স পারং ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং, যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং। গমিস্সসি ত্ৰং পিঙ্গিয মচ্চুধেয্যস্স পারন্তি ত্ৰং পারং গমিস্সসি, পারং অধিগমিস্সসি, পারং ফস্সিস্সসি, পারং সচ্ছিকরিস্সসীতি – গমিস্সসি ত্ৰং পিঙ্গিয মচ্চুধেয্যস্স পারং। তেনাহ ভগৰা –
Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāranti maccudheyyaṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Maccudheyyassa pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāranti tvaṃ pāraṃ gamissasi, pāraṃ adhigamissasi, pāraṃ phassissasi, pāraṃ sacchikarissasīti – gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāraṃ. Tenāha bhagavā –
‘‘যথা অহূ ৰক্কলি মুত্তসদ্ধো, ভদ্রাৰুধো আল়ৰিগোতমো চ।
‘‘Yathā ahū vakkali muttasaddho, bhadrāvudho āḷavigotamo ca;
এৰমেৰ ত্ৰম্পি পমুঞ্চস্সু সদ্ধং,
Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ,
গমিস্সসি ত্ৰং পিঙ্গিয মচ্চুধেয্যস্স পার’’ন্তি॥
Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa pāra’’nti.
১১৮.
118.
এস ভিয্যো পসীদামি, সুত্ৰান মুনিনো ৰচো।
Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;
এস ভিয্যো পসীদামীতি এস ভিয্যো পসীদামি, ভিয্যো ভিয্যো সদ্দহামি, ভিয্যো ভিয্যো ওকপ্পেমি, ভিয্যো ভিয্যো অধিমুচ্চামি; ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদামি, ভিয্যো ভিয্যো সদ্দহামি , ভিয্যো ভিয্যো ওকপ্পেমি, ভিয্যো ভিয্যো অধিমুচ্চামি; ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদামি…পে॰… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদামি…পে॰… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদামি, ভিয্যো ভিয্যো সদ্দহামি, ভিয্যো ভিয্যো ওকপ্পেমি, ভিয্যো ভিয্যো অধিমুচ্চামীতি – এস ভিয্যো পসীদামি।
Esa bhiyyo pasīdāmīti esa bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi; ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi , bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmi; ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti bhiyyo bhiyyo pasīdāmi, bhiyyo bhiyyo saddahāmi, bhiyyo bhiyyo okappemi, bhiyyo bhiyyo adhimuccāmīti – esa bhiyyo pasīdāmi.
সুত্ৰান মুনিনো ৰচোতি। মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে॰… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি। সুত্ৰান মুনিনো ৰচোতি তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং সুত্ৰান উগ্গহেত্ৰান উপধারযিত্ৰান উপলক্খযিত্ৰানাতি – সুত্ৰান মুনিনো ৰচো।
Sutvāna munino vacoti. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. Sutvāna munino vacoti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvāna uggahetvāna upadhārayitvāna upalakkhayitvānāti – sutvāna munino vaco.
ৰিৰটচ্ছদো সম্বুদ্ধোতি। ছদনন্তি পঞ্চ ছদনানি – তণ্হাছদনং, দিট্ঠিছদনং, কিলেসছদনং, দুচ্চরিতছদনং, অৰিজ্জাছদনং। তানি ছদনানি বুদ্ধস্স ভগৰতো ৰিৰটানি ৰিদ্ধংসিতানি সমুগ্ঘাটিতানি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৰূপসন্তানি পটিপ্পস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি। তস্মা বুদ্ধো ৰিৰটচ্ছদো। বুদ্ধোতি যো সো ভগৰা…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং বুদ্ধোতি – ৰিৰটচ্ছদো সম্বুদ্ধো।
Vivaṭacchado sambuddhoti. Chadananti pañca chadanāni – taṇhāchadanaṃ, diṭṭhichadanaṃ, kilesachadanaṃ, duccaritachadanaṃ, avijjāchadanaṃ. Tāni chadanāni buddhassa bhagavato vivaṭāni viddhaṃsitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. Tasmā buddho vivaṭacchado. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti – vivaṭacchado sambuddho.
অখিলো পটিভানৰাতি। অখিলোতি রাগো খিলো, দোসো খিলো, মোহো খিলো, কোধো খিলো, উপনাহো…পে॰… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা খিলা। তে খিলা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো অখিলো।
Akhilo paṭibhānavāti. Akhiloti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā khilā. Te khilā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho akhilo.
পটিভানৰাতি তযো পটিভানৰন্তো – পরিযত্তি পটিভানৰা, পরিপুচ্ছাপটিভানৰা, অধিগমপটিভানৰা। কতমো পরিযত্তিপটিভানৰা? ইধেকচ্চস্স বুদ্ধৰচনং 79 পরিযাপুতং 80 হোতি সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথা উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং। তস্স পরিযত্তিং নিস্সায পটিভাতি 81 – অযং পরিযত্তিপটিভানৰা।
Paṭibhānavāti tayo paṭibhānavanto – pariyatti paṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā. Katamo pariyattipaṭibhānavā? Idhekaccassa buddhavacanaṃ 82 pariyāputaṃ 83 hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Tassa pariyattiṃ nissāya paṭibhāti 84 – ayaṃ pariyattipaṭibhānavā.
কতমো পরিপুচ্ছাপটিভানৰা? ইধেকচ্চো পরিপুচ্ছিতা হোতি অত্থে চ ঞাযে চ লক্খণে চ কারণে চ ঠানাঠানে চ। তস্স পরিপুচ্ছং নিস্সায পটিভাতি – অযং পরিপুচ্ছাপটিভানৰা।
Katamo paripucchāpaṭibhānavā? Idhekacco paripucchitā hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca. Tassa paripucchaṃ nissāya paṭibhāti – ayaṃ paripucchāpaṭibhānavā.
কতমো অধিগমপটিভানৰা? ইধেকচ্চস্স অধিগতা হোন্তি চত্তারো সতিপট্ঠানা, চত্তারো সম্মপ্পধানা, চত্তারো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্রিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, চত্তারো অরিযমগ্গা, চত্তারি সামঞ্ঞফলানি, চতস্সো পটিসম্ভিদাযো, ছ অভিঞ্ঞাযো। তস্স অত্থো ঞাতো, ধম্মো ঞাতো, নিরুত্তি ঞাতা। অত্থে ঞাতে অত্থো পটিভাতি, ধম্মে ঞাতে ধম্মো পটিভাতি, নিরুত্তিযা ঞাতায নিরুত্তি পটিভাতি। ইমেসু তীসু ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা। ভগৰা ইমায পটিভানপটিসম্ভিদায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো। তস্মা বুদ্ধো পটিভানৰা। যস্স পরিযত্তি নত্থি, পরিপুচ্ছা নত্থি, অধিগমো নত্থি, কিং তস্স পটিভাযিস্সতীতি – অখিলো পটিভানৰা । তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Katamo adhigamapaṭibhānavā? Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, cattāro ariyamaggā, cattāri sāmaññaphalāni, catasso paṭisambhidāyo, cha abhiññāyo. Tassa attho ñāto, dhammo ñāto, nirutti ñātā. Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti. Imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Bhagavā imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā buddho paṭibhānavā. Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṃ tassa paṭibhāyissatīti – akhilo paṭibhānavā . Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘এস ভিয্যো পসীদামি, সুত্ৰান মুনিনো ৰচো।
‘‘Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco;
ৰিৰটচ্ছদো সম্বুদ্ধো, অখিলো পটিভানৰা’’তি॥
Vivaṭacchado sambuddho, akhilo paṭibhānavā’’ti.
১১৯.
119.
পঞ্হানন্তকরো সত্থা, কঙ্খীনং পটিজানতং॥
Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ.
অধিদেৰে অভিঞ্ঞাযাতি। দেৰাতি তযো দেৰা – সম্মুতিদেৰা 89, উপপত্তিদেৰা, ৰিসুদ্ধিদেৰা। কতমে সম্মুতিদেৰা? সম্মুতিদেৰা ৰুচ্চন্তি রাজানো 90 চ রাজকুমারো চ দেৰিযো চ। ইমে ৰুচ্চন্তি সম্মুতিদেৰা। কতমে উপপত্তিদেৰা? উপপত্তিদেৰা ৰুচ্চন্তি চাতুমহারাজিকা দেৰা তাৰতিংসা দেৰা…পে॰… ব্রহ্মকাযিকা দেৰা, যে চ দেৰা তদুত্তরি। ইমে ৰুচ্চন্তি উপপত্তিদেৰা। কতমে ৰিসুদ্ধিদেৰা? ৰিসুদ্ধিদেৰা ৰুচ্চন্তি তথাগতা তথাগতসাৰকা অরহন্তো খীণাসৰা, যে চ পচ্চেকসম্বুদ্ধা। ইমে ৰুচ্চন্তি ৰিসুদ্ধিদেৰা। ভগৰা সম্মুতিদেৰে অধিদেৰাতি অভিঞ্ঞায উপপত্তিদেৰে অধিদেৰাতি অভিঞ্ঞায, ৰিসুদ্ধিদেৰে অধিদেৰাতি অভিঞ্ঞায জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – অধিদেৰে অভিঞ্ঞায।
Adhideve abhiññāyāti. Devāti tayo devā – sammutidevā 91, upapattidevā, visuddhidevā. Katame sammutidevā? Sammutidevā vuccanti rājāno 92 ca rājakumāro ca deviyo ca. Ime vuccanti sammutidevā. Katame upapattidevā? Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṃsā devā…pe… brahmakāyikā devā, ye ca devā taduttari. Ime vuccanti upapattidevā. Katame visuddhidevā? Visuddhidevā vuccanti tathāgatā tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā, ye ca paccekasambuddhā. Ime vuccanti visuddhidevā. Bhagavā sammutideve adhidevāti abhiññāya upapattideve adhidevāti abhiññāya, visuddhideve adhidevāti abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – adhideve abhiññāya.
সব্বং ৰেদি পরোপরন্তি ভগৰা অত্তনো চ পরেসঞ্চ অধিদেৰকরে ধম্মে ৰেদি অঞ্ঞাসি অফস্সি পটিৰিজ্ঝি। কতমে অত্তনো অধিদেৰকরা ধম্মা? সম্মাপটিপদা অনুলোমপটিপদা অপচ্চনীকপটিপদা অন্ৰত্থপটিপদা ধম্মানুধম্মপটিপদা সীলেসু পরিপূরকারিতা ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা জাগরিযানুযোগো সতিসম্পজঞ্ঞং চত্তারো সতিপট্ঠানা…পে॰… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো। ইমে ৰুচ্চন্তি অত্তনো অধিদেৰকরা ধম্মা।
Sabbaṃvedi paroparanti bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhi. Katame attano adhidevakarā dhammā? Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime vuccanti attano adhidevakarā dhammā.
কতমে পরেসং অধিদেৰকরা ধম্মা? সম্মাপটিপদা…পে॰… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো। ইমে ৰুচ্চন্তি পরেসং অধিদেৰকরা ধম্মা। এৰং ভগৰা অত্তনো চ পরেসঞ্চ অধিদেৰকরে ধম্মে ৰেদি অঞ্ঞাসি অফস্সি পটিৰিজ্ঝীতি – সব্বং ৰেদি পরোপরং।
Katame paresaṃ adhidevakarā dhammā? Sammāpaṭipadā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime vuccanti paresaṃ adhidevakarā dhammā. Evaṃ bhagavā attano ca paresañca adhidevakare dhamme vedi aññāsi aphassi paṭivijjhīti – sabbaṃ vedi paroparaṃ.
পঞ্হানন্তকরো সত্থাতি ভগৰা পারাযনিকপঞ্হানং অন্তকরো পরিযন্তকরো পরিচ্ছেদকরো পরিৰটুমকরো; সভিযপঞ্হানং 93 অন্তকরো পরিযন্তকরো পরিচ্ছেদকরো পরিৰটুমকরো; সক্কপঞ্হানং…পে॰… সুযামপঞ্হানং… ভিক্খুপঞ্হানং… ভিক্খুনীপঞ্হানং… উপাসকপঞ্হানং… উপাসিকাপঞ্হানং… রাজপঞ্হানং… খত্তিযপঞ্হানং… ব্রাহ্মণপঞ্হানং… ৰেস্সপঞ্হানং… সুদ্দপঞ্হানং… দেৰপঞ্হানং… ব্রহ্মপঞ্হানং অন্তকরো পরিযন্তকরো পরিচ্ছেদকরো পরিৰটুমকরোতি – পঞ্হানন্তকরো। সত্থাতি ভগৰা সত্থৰাহো। যথা সত্থৰাহো সত্থে কন্তারং তারেতি, চোরকন্তারং তারেতি, ৰাল়কন্তারং তারেতি, দুব্ভিক্খকন্তারং তারেতি, নিরুদককন্তারং তারেতি উত্তারেতি নিত্থারেতি 94 পতারেতি, খেমন্তভূমিং সম্পাপেতি; এৰমেৰ ভগৰা সত্থৰাহো সত্তে কন্তারং তারেতি, জাতিকন্তারং তারেতি, জরাকন্তারং…পে॰… ব্যাধিকন্তারং… মরণকন্তারং… সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসকন্তারং তারেতি, রাগকন্তারং তারেতি, দোসকন্তারং… মোহকন্তারং… মানকন্তারং… দিট্ঠিকন্তারং… কিলেসকন্তারং… দুচ্চরিতকন্তারং তারেতি, রাগগহনং তারেতি, দোসগহনং তারেতি, মোহগহনং… দিট্ঠিগহনং… কিলেসগহনং… দুচ্চরিতগহনং তারেতি উত্তারেতি নিত্থারেতি পতারেতি; খেমন্তং অমতং নিব্বানং সম্পাপেতীতি – এৰম্পি ভগৰা সত্থৰাহো।
Pañhānantakaro satthāti bhagavā pārāyanikapañhānaṃ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro; sabhiyapañhānaṃ 95 antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaro; sakkapañhānaṃ…pe… suyāmapañhānaṃ… bhikkhupañhānaṃ… bhikkhunīpañhānaṃ… upāsakapañhānaṃ… upāsikāpañhānaṃ… rājapañhānaṃ… khattiyapañhānaṃ… brāhmaṇapañhānaṃ… vessapañhānaṃ… suddapañhānaṃ… devapañhānaṃ… brahmapañhānaṃ antakaro pariyantakaro paricchedakaro parivaṭumakaroti – pañhānantakaro. Satthāti bhagavā satthavāho. Yathā satthavāho satthe kantāraṃ tāreti, corakantāraṃ tāreti, vāḷakantāraṃ tāreti, dubbhikkhakantāraṃ tāreti, nirudakakantāraṃ tāreti uttāreti nitthāreti 96 patāreti, khemantabhūmiṃ sampāpeti; evameva bhagavā satthavāho satte kantāraṃ tāreti, jātikantāraṃ tāreti, jarākantāraṃ…pe… byādhikantāraṃ… maraṇakantāraṃ… sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṃ tāreti, rāgakantāraṃ tāreti, dosakantāraṃ… mohakantāraṃ… mānakantāraṃ… diṭṭhikantāraṃ… kilesakantāraṃ… duccaritakantāraṃ tāreti, rāgagahanaṃ tāreti, dosagahanaṃ tāreti, mohagahanaṃ… diṭṭhigahanaṃ… kilesagahanaṃ… duccaritagahanaṃ tāreti uttāreti nitthāreti patāreti; khemantaṃ amataṃ nibbānaṃ sampāpetīti – evampi bhagavā satthavāho.
অথ ৰা, ভগৰা নেতা ৰিনেতা অনুনেতা পঞ্ঞপেতা নিজ্ঝাপেতা পেক্খতা পসাদেতাতি, এৰং ভগৰা সত্থৰাহো। অথ ৰা, ভগৰা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৰিদূ মগ্গকোৰিদো মগ্গানুগা চ পন এতরহি সাৰকা ৰিহরন্তি পচ্ছা সমন্নাগতাতি, এৰম্পি ভগৰা সত্থৰাহোতি – পঞ্হানন্তকরো সত্থা।
Atha vā, bhagavā netā vinetā anunetā paññapetā nijjhāpetā pekkhatā pasādetāti, evaṃ bhagavā satthavāho. Atha vā, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti, evampi bhagavā satthavāhoti – pañhānantakaro satthā.
কঙ্খীনং পটিজানতন্তি সকঙ্খা আগন্ত্ৰা নিক্কঙ্খা সম্পজ্জন্তি, সল্লেখা আগন্ত্ৰা নিল্লেখা সম্পজ্জন্তি, সদ্ৰেল়্হকা আগন্ত্ৰা নিদ্ৰেল়হকা সম্পজ্জন্তি, সৰিচিকিচ্ছা আগন্ত্ৰা নিব্বিচিকিচ্ছা সম্পজ্জন্তি, সরাগা আগন্ত্ৰা ৰীতরাগা সম্পজ্জন্তি, সদোসা আগন্ত্ৰা ৰীতদোসা সম্পজ্জন্তি, সমোহা আগন্ত্ৰা ৰীতমোহা সম্পজ্জন্তি, সকিলেসা আগন্ত্ৰা নিক্কিলেসা সম্পজ্জন্তীতি – কঙ্খীনং পটিজানতং। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Kaṅkhīnaṃ paṭijānatanti sakaṅkhā āgantvā nikkaṅkhā sampajjanti, sallekhā āgantvā nillekhā sampajjanti, sadveḷhakā āgantvā nidveḷahakā sampajjanti, savicikicchā āgantvā nibbicikicchā sampajjanti, sarāgā āgantvā vītarāgā sampajjanti, sadosā āgantvā vītadosā sampajjanti, samohā āgantvā vītamohā sampajjanti, sakilesā āgantvā nikkilesā sampajjantīti – kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘অধিদেৰে অভিঞ্ঞায, সব্বং ৰেদি পরোপরং।
‘‘Adhideve abhiññāya, sabbaṃ vedi paroparaṃ;
পঞ্হানন্তকরো সত্থা, কঙ্খীনং পটিজানত’’ন্তি॥
Pañhānantakaro satthā, kaṅkhīnaṃ paṭijānata’’nti.
১২০.
120.
অসংহীরং অসংকুপ্পং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি।
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ,yassa natthi upamā kvaci;
অদ্ধা গমিস্সামি ন মেত্থ কঙ্খা, এৰং মং ধারেহি অধিমুত্তচিত্তং॥
Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittaṃ.
অসংহীরং অসংকুপ্পন্তি অসংহীরং ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং। যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং। অসংহীরন্তি রাগেন দোসেন মোহেন কোধেন উপনাহেন মক্খেন পল়াসেন ইস্সায মচ্ছরিযেন মাযায সাঠেয্যেন থম্ভেন সারম্ভেন মানেন অতিমানেন মদেন পমাদেন সব্বকিলেসেহি সব্বদুচ্চরিতেহি সব্বপরিল়াহেহি সব্বাসৰেহি সব্বদরথেহি সব্বসন্তাপেহি সব্বাকুসলাভিসঙ্খারেহি অসংহারিযং নিব্বানং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি – অসংহীরং।
Asaṃhīraṃ asaṃkuppanti asaṃhīraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Asaṃhīranti rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbapariḷāhehi sabbāsavehi sabbadarathehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi asaṃhāriyaṃ nibbānaṃ niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhammanti – asaṃhīraṃ.
যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচীতি। যস্সাতি নিব্বানস্স। নত্থি উপমাতি উপমা নত্থি, উপনিধা নত্থি, সদিসং নত্থি, পটিভাগো নত্থি, ন সতি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি। ক্ৰচীতি ক্ৰচি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰাতি – যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি।
Yassanatthi upamā kvacīti. Yassāti nibbānassa. Natthi upamāti upamā natthi, upanidhā natthi, sadisaṃ natthi, paṭibhāgo natthi, na sati na saṃvijjati nupalabbhati. Kvacīti kvaci kimhici katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti – yassa natthi upamā kvaci.
অদ্ধা গমিস্সামি ন মেত্থ কঙ্খাতি। অদ্ধাতি একংসৰচনং নিস্সংসযৰচনং নিক্কঙ্খৰচনং অদ্ৰেজ্ঝৰচনং অদ্ৰেল়্হকৰচনং নিযোগৰচনং অপণ্ণকৰচনং অৰিরদ্ধৰচনং অৰত্থাপনৰচনমেতং – অদ্ধাতি। গমিস্সামীতি গমিস্সামি অধিগমিস্সামি ফস্সিস্সামি সচ্ছিকরিস্সামীতি – অদ্ধা গমিস্সামি। ন মেত্থ কঙ্খাতি। এত্থাতি নিব্বানে কঙ্খা নত্থি, ৰিচিকিচ্ছা নত্থি, দ্ৰেল়্হকং নত্থি, সংসযো নত্থি, ন সতি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনো সমুচ্ছিন্নো ৰূপসন্তো পটিপ্পস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢোতি – অদ্ধা গমিস্সামি ন মেত্থ কঙ্খা।
Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhāti. Addhāti ekaṃsavacanaṃ nissaṃsayavacanaṃ nikkaṅkhavacanaṃ advejjhavacanaṃ adveḷhakavacanaṃ niyogavacanaṃ apaṇṇakavacanaṃ aviraddhavacanaṃ avatthāpanavacanametaṃ – addhāti. Gamissāmīti gamissāmi adhigamissāmi phassissāmi sacchikarissāmīti – addhā gamissāmi. Na mettha kaṅkhāti. Etthāti nibbāne kaṅkhā natthi, vicikicchā natthi, dveḷhakaṃ natthi, saṃsayo natthi, na sati na saṃvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭippassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍhoti – addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā.
এৰং মং ধারেহি অধিমুত্তচিত্তন্তি। এৰং মং ধারেহীতি এৰং মং উপলক্খেহি। অধিমুত্তচিত্তন্তি নিব্বাননিন্নং নিব্বানপোণং নিব্বানপব্ভারং নিব্বানাধিমুত্তন্তি – এৰং মং ধারেহি অধিমুত্তচিত্তন্তি। তেনাহ থেরো পিঙ্গিযো –
Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti. Evaṃ maṃ dhārehīti evaṃ maṃ upalakkhehi. Adhimuttacittanti nibbānaninnaṃ nibbānapoṇaṃ nibbānapabbhāraṃ nibbānādhimuttanti – evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti. Tenāha thero piṅgiyo –
‘‘অসংহীরং অসংকুপ্পং, যস্স নত্থি উপমা ক্ৰচি।
‘‘Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, yassa natthi upamā kvaci;
অদ্ধা গমিস্সামি ন মেত্থ কঙ্খা, এৰং মং ধারেহি অধিমুত্তচিত্ত’’ন্তি॥
Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā, evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti.
পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেসো অট্ঠারসমো।
Pārāyanānugītigāthāniddeso aṭṭhārasamo.
পারাযনৰগ্গো সমত্তো।
Pārāyanavaggo samatto.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ১৮. পারাযনানুগীতিগাথানিদ্দেসৰণ্ণনা • 18. Pārāyanānugītigāthāniddesavaṇṇanā
