| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
খগ্গৰিসাণসুত্তো
Khaggavisāṇasutto
খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেসো
Khaggavisāṇasuttaniddeso
পঠমৰগ্গো
Paṭhamavaggo
১২১.
121.
সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং, অৰিহেঠযং অঞ্ঞতরম্পি তেসং।
Sabbesubhūtesu nidhāya daṇḍaṃ,aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ;
ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Na puttamiccheyya kuto sahāyaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.
সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডন্তি। সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – সব্বেসূতি। ভূতেসূতি ভূতা ৰুচ্চন্তি তসা চ থাৰরা চ। তসাতি যেসং তসিততণ্হা অপ্পহীনা, যেসঞ্চ ভযভেরৰা অপ্পহীনা। কিংকারণা ৰুচ্চন্তি তসা? তে তসন্তি উত্তসন্তি পরিতসন্তি ভাসন্তি সন্তাসং আপজ্জন্তি, তংকারণা ৰুচ্চন্তি তসা। থাৰরাতি যেসং তসিততণ্হা পহীনা, যেসঞ্চ ভযভেরৰা পহীনা। কিংকারণা ৰুচ্চন্তি থাৰরা? তে ন তসন্তি ন উত্তসন্তি ন পরিতসন্তি ন ভাযন্তি ন সন্তাসং আপজ্জন্তি, তংকারণা ৰুচ্চন্তি থাৰরা। দণ্ডন্তি তযো দণ্ডা – কাযদণ্ডো ৰচীদণ্ডো মনোদণ্ডো। তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং কাযদণ্ডো, চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং ৰচীদণ্ডো, তিৰিধং মনোদুচ্চরিতং মনোদণ্ডো। সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডন্তি সব্বেসু ভূতেসু দণ্ডং নিধায নিদহিত্ৰা।
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti. Sabbesūti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – sabbesūti. Bhūtesūti bhūtā vuccanti tasā ca thāvarā ca. Tasāti yesaṃ tasitataṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā. Kiṃkāraṇā vuccanti tasā? Te tasanti uttasanti paritasanti bhāsanti santāsaṃ āpajjanti, taṃkāraṇā vuccanti tasā. Thāvarāti yesaṃ tasitataṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā. Kiṃkāraṇā vuccanti thāvarā? Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti na santāsaṃ āpajjanti, taṃkāraṇā vuccanti thāvarā. Daṇḍanti tayo daṇḍā – kāyadaṇḍo vacīdaṇḍo manodaṇḍo. Tividhaṃ kāyaduccaritaṃ kāyadaṇḍo, catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ vacīdaṇḍo, tividhaṃ manoduccaritaṃ manodaṇḍo. Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti sabbesu bhūtesu daṇḍaṃ nidhāya nidahitvā.
অৰিহেঠযং অঞ্ঞতরম্পি তেসন্তি একমেকম্পি সত্তং পাণিনা ৰা লেড্ডুনা ৰা দণ্ডেন ৰা সত্থেন ৰা অন্দুযা 1 ৰা রজ্জুযা ৰা অৰিহেঠযন্তো, সব্বেপি সত্তে পাণিনা ৰা লেড্ডুনা ৰা দণ্ডেন ৰা সত্থেন ৰা অন্দুযা ৰা রজ্জুযা ৰা অৰিহেঠযন্তোতি – অৰিহেঠযং অঞ্ঞতরম্পি তেসং।
Aviheṭhayaṃaññatarampi tesanti ekamekampi sattaṃ pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā 2 vā rajjuyā vā aviheṭhayanto, sabbepi satte pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayantoti – aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ.
ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযন্তি। নাতি পটিক্খেপো; পুত্তাতি চত্তারো পুত্তা – অত্রজো পুত্তো, খেত্তজো পুত্তো, দিন্নকো পুত্তো, অন্তেৰাসিকো পুত্তো। সহাযন্তি সহাযা ৰুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু, গমনং ফাসু, গমনাগমনং ফাসু, ঠানং ফাসু, নিসজ্জনং ফাসু, সযনং 3 ফাসু, আলপনং ফাসু, সল্লপনং ফাসু, উল্লপনং ফাসু, সমুল্লপনং ফাসু । ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযন্তি পুত্তম্পি ন ইচ্ছেয্য ন সাদিযেয্য ন পত্থযেয্য ন পিহযেয্য নাভিজপ্পেয্য, কুতো মিত্তং ৰা সন্দিট্ঠং ৰা সম্ভত্তং ৰা সহাযং ৰা ইচ্ছেয্য 4 সাদিযেয্য পত্থযেয্য পিহযেয্য অভিজপ্পেয্যাতি – ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযং।
Na puttamiccheyya kuto sahāyanti. Nāti paṭikkhepo; puttāti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Sahāyanti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu, gamanaṃ phāsu, gamanāgamanaṃ phāsu, ṭhānaṃ phāsu, nisajjanaṃ phāsu, sayanaṃ 5 phāsu, ālapanaṃ phāsu, sallapanaṃ phāsu, ullapanaṃ phāsu, samullapanaṃ phāsu . Na puttamiccheyya kutosahāyanti puttampi na iccheyya na sādiyeyya na patthayeyya na pihayeyya nābhijappeyya, kuto mittaṃ vā sandiṭṭhaṃ vā sambhattaṃ vā sahāyaṃ vā iccheyya 6 sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyyāti – na puttamiccheyya kuto sahāyaṃ.
একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পোতি। একোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো, অদুতিযট্ঠেন একো, তণ্হায পহানট্ঠেন 7 একো, একন্তৰীতরাগোতি একো, একন্তৰীতদোসোতি একো, একন্তৰীতমোহোতি একো, একন্তনিক্কিলেসোতি একো, একাযনমগ্গং গতোতি একো, একো অনুত্তরং পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো।
Eko care khaggavisāṇakappoti. Ekoti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena 8 eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṃ gatoti eko, eko anuttaraṃ paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো? সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা পুত্তদারপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা সন্নিধিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো।
Kathaṃ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko? So paccekasambuddho sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadārapalibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā sannidhipalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – evaṃ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো অদুতিযট্ঠেন একো? সো এৰং পব্বজিতো সমানো একো অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসারুপ্পানি। সো একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি, একো অভিক্কমতি, একো পটিক্কমতি, একো রহো নিসীদতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো অদুতিযট্ঠেন একো।
Kathaṃ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko? So evaṃ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṃ kappeti, eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – evaṃ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তণ্হায পহানট্ঠেন একো? সো এৰং একো অদুতিযো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো মহাপধানং পদহন্তো মারং সসেনকং নমুচিং কণ্হং পমত্তবন্ধুং ৰিধমেত্ৰা চ তণ্হাজালিনিং ৰিসরিতং ৰিসত্তিকং পজহি ৰিনোদেসি ব্যন্তীঅকাসি অনভাৰংগমেসি।
Kathaṃ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko? So evaṃ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto mahāpadhānaṃ padahanto māraṃ sasenakaṃ namuciṃ kaṇhaṃ pamattabandhuṃ vidhametvā ca taṇhājāliniṃ visaritaṃ visattikaṃ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṃgamesi.
‘‘তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং।
‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;
ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততি॥
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.
‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৰং।
‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ;
ৰীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পরিব্বজে’’তি॥
Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তণ্হায পহানট্ঠেন একো।
Evaṃ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একন্তৰীতরাগোতি একো? রাগস্স পহীনত্তা একন্তৰীতরাগোতি একো, দোসস্স পহীনত্তা একন্তৰীতদোসোতি একো, মোহস্স পহীনত্তা একন্তৰীতমোহোতি একো, কিলেসানং পহীনত্তা একন্তনিক্কিলেসোতি একো। এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একন্তৰীতরাগোতি একো।
Kathaṃ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko? Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṃ pahīnattā ekantanikkilesoti eko. Evaṃ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একাযনমগ্গং গতোতি একো? একাযনমগ্গো ৰুচ্চতি চত্তারো সতিপট্ঠানা, চত্তারো সম্মপ্পধানা, চত্তারো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্রিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো।
Kathaṃ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṃ gatoti eko? Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
‘‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী, মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী।
‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;
এতেন মগ্গেন তরিংসু পুব্বে, তরিস্সন্তি যে চ তরন্তি ওঘ’’ন্তি॥
Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti ogha’’nti.
এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একাযনমগ্গং গতোতি একো।
Evaṃ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṃ gatoti eko.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একো অনুত্তরং পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি একো? বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণং। পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্রিযং পঞ্ঞাবলং ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৰীমংসা ৰিপস্সনা সম্মাদিট্ঠি। সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো মগ্গপচ্চেকসম্বুদ্ধো ঞাণপচ্চেকসম্বুদ্ধো ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ভৰপচ্চযা জাতী’’তি বুজ্ঝি, ‘‘জাতিপচ্চযা জরামরণ’’ন্তি বুজ্ঝি; ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘জাতিনিরোধা জরামরণনিরোধো’’তি বুজ্ঝি; ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি বুজ্ঝি; ‘‘ইমে আসৰা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘অযং আসৰসমুদযো’’তি বুজ্ঝি…পে॰… ‘‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি বুজ্ঝি; ‘‘ইমে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ইমে ধম্মা সচ্ছিকাতব্বা’’তি বুজ্ঝি, ‘‘ইমে ধম্মা ভাৰেতব্বা’’তি বুজ্ঝি; ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ বুজ্ঝি, পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ…পে॰… নিস্সরণঞ্চ বুজ্ঝি, চতুন্নং মহাভূতানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৰঞ্চ নিস্সরণঞ্চ বুজ্ঝি, ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি বুজ্ঝি।
Kathaṃ so paccekasambuddho eko anuttaraṃ paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko? Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ. Paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṃsā vipassanā sammādiṭṭhi. So paccekasambuddho maggapaccekasambuddho ñāṇapaccekasambuddho ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti bujjhi, ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti bujjhi, ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇa’’nti bujjhi, ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti bujjhi, ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatana’’nti bujjhi, ‘‘saḷāyatanapaccayā phasso’’ti bujjhi, ‘‘phassapaccayā vedanā’’ti bujjhi, ‘‘vedanāpaccayā taṇhā’’ti bujjhi, ‘‘taṇhāpaccayā upādāna’’nti bujjhi, ‘‘upādānapaccayā bhavo’’ti bujjhi, ‘‘bhavapaccayā jātī’’ti bujjhi, ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti bujjhi; ‘‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’ti bujjhi, ‘‘saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho’’ti bujjhi, ‘‘viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’’ti bujjhi, ‘‘nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho’’ti bujjhi, ‘‘saḷāyatananirodhā phassanirodho’’ti bujjhi, ‘‘phassanirodhā vedanānirodho’’ti bujjhi, ‘‘vedanānirodhā taṇhānirodho’’ti bujjhi, ‘‘taṇhānirodhā upādānanirodho’’ti bujjhi, ‘‘upādānanirodhā bhavanirodho’’ti bujjhi, ‘‘bhavanirodhā jātinirodho’’ti bujjhi, ‘‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’ti bujjhi; ‘‘idaṃ dukkha’’nti bujjhi, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti bujjhi, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti bujjhi, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti bujjhi; ‘‘ime āsavā’’ti bujjhi, ‘‘ayaṃ āsavasamudayo’’ti bujjhi…pe… ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti bujjhi; ‘‘ime dhammā abhiññeyyā’’ti bujjhi, ‘‘ime dhammā pahātabbā’’ti bujjhi, ‘‘ime dhammā sacchikātabbā’’ti bujjhi, ‘‘ime dhammā bhāvetabbā’’ti bujjhi; channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi, pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca…pe… nissaraṇañca bujjhi, catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi, ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti bujjhi.
অথ ৰা, যং বুজ্ঝিতব্বং অনুবুজ্ঝিতব্বং পটিবুজ্ঝিতব্বং সম্বুজ্ঝিতব্বং অধিগন্তব্বং ফস্সিতব্বং সচ্ছিকাতব্বং, সব্বং তং তেন পচ্চেকবোধিঞাণেন বুজ্ঝি অনুবুজ্ঝি পটিবুজ্ঝি সম্বুজ্ঝি অধিগচ্ছি ফস্সেসি সচ্ছাকাসীতি এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো একো অনুত্তরং পচ্চেকসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি – একো।
Atha vā, yaṃ bujjhitabbaṃ anubujjhitabbaṃ paṭibujjhitabbaṃ sambujjhitabbaṃ adhigantabbaṃ phassitabbaṃ sacchikātabbaṃ, sabbaṃ taṃ tena paccekabodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsīti evaṃ so paccekasambuddho eko anuttaraṃ paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti – eko.
চরেতি অট্ঠ চরিযাযো – ইরিযাপথচরিযা, আযতনচরিযা, সতিচরিযা, সমাধিচরিযা, ঞাণচরিযা, মগ্গচরিযা, পত্তিচরিযা, লোকত্থচরিযা। ইরিযাপথচরিযাতি চতূসু ইরিযাপথেসু। আযতনচরিযাতি ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিরেসু আযতনেসু। সতিচরিযাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু। সমাধিচরিযাতি চতূসু ঝানেসু। ঞাণচরিযাতি চতূসু অরিযসচ্চেসু। মগ্গচরিযাতি চতূসু অরিযমগ্গেসু। পত্তিচরিযাতি চতূসু সামঞ্ঞফলেসু। লোকত্থচরিযাতি তথাগতেসু অরহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু পদেসতো পচ্চেকসম্বুদ্ধেসু পদেসতো সাৰকেসু। ইরিযাপথচরিযা চ পণিধিসম্পন্নানং, আযতনচরিযা চ ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানং , সতিচরিযা চ অপ্পমাদৰিহারীনং, সমাধিচরিযা চ অধিচিত্তমনুযুত্তানং, ঞাণচরিযা চ বুদ্ধিসম্পন্নানং, মগ্গচরিযা চ সম্মাপটিপন্নানং, পত্তিচরিযা চ অধিগতফলানং, লোকত্থচরিযা চ তথাগতানং অরহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং পদেসতো পচ্চেকবুদ্ধানং পদেসতো সাৰকানং। ইমা অট্ঠ চরিযাযো। অপরাপি অট্ঠ চরিযাযো – অধিমুচ্চন্তো সদ্ধায চরতি, পগ্গণ্হন্তো ৰীরিযেন চরতি, উপট্ঠপেন্তো সতিযা চরতি, অৰিক্খেপং করোন্তো সমাধিনা চরতি, পজানন্তো পঞ্ঞায চরতি, ৰিজানন্তো ৰিঞ্ঞাণচরিযায চরতি। এৰং পটিপন্নস্স কুসলা ধম্মা আযাপেন্তীতি – আযতনচরিযায চরতি। এৰং পটিপন্নো ৰিসেসমধিগচ্ছতীতি – ৰিসেসচরিযায চরতি। ইমা অট্ঠ চরিযাযো।
Careti aṭṭha cariyāyo – iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyā. Iriyāpathacariyāti catūsu iriyāpathesu. Āyatanacariyāti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Saticariyāti catūsu satipaṭṭhānesu. Samādhicariyāti catūsu jhānesu. Ñāṇacariyāti catūsu ariyasaccesu. Maggacariyāti catūsu ariyamaggesu. Patticariyāti catūsu sāmaññaphalesu. Lokatthacariyāti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu padesato paccekasambuddhesu padesato sāvakesu. Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṃ, āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṃ , saticariyā ca appamādavihārīnaṃ, samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṃ, ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṃ, maggacariyā ca sammāpaṭipannānaṃ, patticariyā ca adhigataphalānaṃ, lokatthacariyā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ padesato paccekabuddhānaṃ padesato sāvakānaṃ. Imā aṭṭha cariyāyo. Aparāpi aṭṭha cariyāyo – adhimuccanto saddhāya carati, paggaṇhanto vīriyena carati, upaṭṭhapento satiyā carati, avikkhepaṃ karonto samādhinā carati, pajānanto paññāya carati, vijānanto viññāṇacariyāya carati. Evaṃ paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti – āyatanacariyāya carati. Evaṃ paṭipanno visesamadhigacchatīti – visesacariyāya carati. Imā aṭṭha cariyāyo.
অপরাপি অট্ঠ চরিযাযো – দস্সনচরিযা চ সম্মাদিট্ঠিযা, অভিরোপনচরিযা চ সম্মাসঙ্কপ্পস্স , পরিগ্গহচরিযা চ সম্মাৰাচায, সমুট্ঠানচরিযা চ সম্মাকম্মন্তস্স, ৰোদানচরিযা চ সম্মাআজীৰস্স, পগ্গহচরিযা চ সম্মাৰাযামস্স, উপট্ঠানচরিযা চ সম্মাসতিযা, অৰিক্খেপচরিযা চ সম্মাসমাধিস্স। ইমা অট্ঠ চরিযাযো।
Aparāpi aṭṭha cariyāyo – dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā, abhiropanacariyā ca sammāsaṅkappassa , pariggahacariyā ca sammāvācāya, samuṭṭhānacariyā ca sammākammantassa, vodānacariyā ca sammāājīvassa, paggahacariyā ca sammāvāyāmassa, upaṭṭhānacariyā ca sammāsatiyā, avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa. Imā aṭṭha cariyāyo.
খগ্গৰিসাণকপ্পোতি যথা খগ্গস্স নাম ৰিসাণং একং হোতি অদুতিযং, এৰমেৰ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তক্কপ্পো তস্সদিসো তপ্পটিভাগো। যথা অতিলোণং ৰুচ্চতি লোণকপ্পো, অতিতিত্তকং ৰুচ্চতি তিত্তকপ্পো, অতিমধুরং ৰুচ্চতি মধুরকপ্পো, অতিউণ্হং ৰুচ্চতি অগ্গিকপ্পো , অতিসীতলং ৰুচ্চতি হিমকপ্পো, মহাউদকক্খন্ধো ৰুচ্চতি সমুদ্দকপ্পো, মহাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো সাৰকো ৰুচ্চতি সত্থুকপ্পোতি; এৰমেৰ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তত্থ তক্কপ্পো তস্সদিসো তপ্পটিভাগো একো অদুতিযো মুত্তবন্ধনো সম্মা লোকে চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Khaggavisāṇakappoti yathā khaggassa nāma visāṇaṃ ekaṃ hoti adutiyaṃ, evameva so paccekasambuddho takkappo tassadiso tappaṭibhāgo. Yathā atiloṇaṃ vuccati loṇakappo, atitittakaṃ vuccati tittakappo, atimadhuraṃ vuccati madhurakappo, atiuṇhaṃ vuccati aggikappo , atisītalaṃ vuccati himakappo, mahāudakakkhandho vuccati samuddakappo, mahābhiññābalappatto sāvako vuccati satthukappoti; evameva so paccekasambuddho tattha takkappo tassadiso tappaṭibhāgo eko adutiyo muttabandhano sammā loke carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং, অৰিহেঠযং অঞ্ঞতরম্পি তেসং।
‘‘Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ;
ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Na puttamiccheyya kuto sahāyaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২২.
122.
সংসগ্গজাতস্স ভৰন্তি স্নেহা, স্নেহন্ৰযং দুক্খমিদং পহোতি।
Saṃsaggajātassabhavanti snehā,snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti;
আদীনৰং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
সংসগ্গজাতস্স ভৰন্তি স্নেহাতি। সংসগ্গাতি দ্ৰে সংসগ্গা – দস্সনসংসগ্গো চ সৰনসংসগ্গো চ। কতমো দস্সনসংসগ্গো? ইধেকচ্চো পস্সতি ইত্থিং ৰা কুমারিং ৰা অভিরূপং দস্সনীযং পাসাদিকং পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতং। দিস্ৰা পস্সিত্ৰা অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তং গণ্হাতি – কেসা ৰা সোভনা 9 মুখং ৰা সোভনং অক্খী ৰা সোভনা কণ্ণা ৰা সোভনা নাসা ৰা সোভনা ওট্ঠা ৰা সোভনা দন্তা ৰা সোভনা মুখং ৰা সোভনং গীৰা ৰা সোভনা থনা ৰা সোভনা উরং ৰা সোভনং উদরং ৰা সোভনং কটি ৰা সোভনা ঊরূ ৰা সোভনা জঙ্ঘা ৰা সোভনা হত্থা ৰা সোভনা পাদা ৰা সোভনা অঙ্গুলিযো ৰা সোভনা নখা ৰা সোভনাতি। দিস্ৰা পস্সিত্ৰা অভিনন্দতি অভিৰদতি অভিপত্থেতি অনুপ্পাদেতি 10 অনুবন্ধতি রাগবন্ধনং – অযং দস্সনসংসগ্গো।
Saṃsaggajātassa bhavanti snehāti. Saṃsaggāti dve saṃsaggā – dassanasaṃsaggo ca savanasaṃsaggo ca. Katamo dassanasaṃsaggo? Idhekacco passati itthiṃ vā kumāriṃ vā abhirūpaṃ dassanīyaṃ pāsādikaṃ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṃ. Disvā passitvā anubyañjanaso nimittaṃ gaṇhāti – kesā vā sobhanā 11 mukhaṃ vā sobhanaṃ akkhī vā sobhanā kaṇṇā vā sobhanā nāsā vā sobhanā oṭṭhā vā sobhanā dantā vā sobhanā mukhaṃ vā sobhanaṃ gīvā vā sobhanā thanā vā sobhanā uraṃ vā sobhanaṃ udaraṃ vā sobhanaṃ kaṭi vā sobhanā ūrū vā sobhanā jaṅghā vā sobhanā hatthā vā sobhanā pādā vā sobhanā aṅguliyo vā sobhanā nakhā vā sobhanāti. Disvā passitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti 12 anubandhati rāgabandhanaṃ – ayaṃ dassanasaṃsaggo.
কতমো সৰনসংসগ্গো? ইধেকচ্চো সুণাতি – ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে ৰা নিগমে ৰা ইত্থী ৰা কুমারী ৰা অভিরূপা দস্সনীযা পাসাদিকা পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতা’’তি । সুত্ৰা সুণিত্ৰা অভিনন্দতি অভিৰদতি অভিপত্থেতি অনুপ্পাদেতি অনুবন্ধতি রাগবন্ধনং – অযং সৰনসংসগ্গো।
Katamo savanasaṃsaggo? Idhekacco suṇāti – ‘‘asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā kumārī vā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā’’ti . Sutvā suṇitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṃ – ayaṃ savanasaṃsaggo.
স্নেহাতি দ্ৰে স্নেহা – তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ। কতমো তণ্হাস্নেহো? যাৰতা তণ্হাসঙ্খাতেন সীমকতং 13 ওধিকতং পরিযন্তিকতং পরিগ্গহিতং মমাযিতং – ‘‘ইদং মম, এতং মম, এত্তকং মম, এত্তাৰতা মম’’। রূপা সদ্দা গন্ধা রসা ফোট্ঠব্বা অত্থরণা পাৰুরণা দাসিদাসা অজেল়কা কুক্কুটসূকরা হত্থিগৰাস্সৰল়ৰা খেত্তং ৰত্থু হিরঞ্ঞং সুৰণ্ণং গামনিগমরাজধানিযো রট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ, কেৰলম্পি মহাপথৰিং তণ্হাৰসেন মমাযতি, যাৰতা অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতং – অযং তণ্হাস্নেহো।
Snehāti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca. Katamo taṇhāsneho? Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṃ 14 odhikataṃ pariyantikataṃ pariggahitaṃ mamāyitaṃ – ‘‘idaṃ mama, etaṃ mama, ettakaṃ mama, ettāvatā mama’’. Rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthu hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṃ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ – ayaṃ taṇhāsneho.
কতমো দিট্ঠিস্নেহো? ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি, দসৰত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি, দসৰত্থুকা অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠি। যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তারো দিট্ঠিৰিসূকাযিকং দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পটিগ্গাহো 15 অভিনিৰেসো পরামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৰিপরিযাসগ্গাহো ৰিপরীতগ্গাহো ৰিপল্লাসগ্গাহো মিচ্ছাগাহো অযাথাৰকস্মিং যাথাৰকন্তি গাহো, যাৰতা দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি – অযং দিট্ঠিস্নেহো।
Katamo diṭṭhisneho? Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho 16 abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṃ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni – ayaṃ diṭṭhisneho.
সংসগ্গজাতস্স ভৰন্তি স্নেহাতি দস্সনসংসগ্গপচ্চযা চ সৰনসংসগ্গপচ্চযা চ তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ ভৰন্তি সম্ভৰন্তি জাযন্তি সঞ্জাযন্তি নিব্বত্তন্তি অভিনিব্বত্তন্তি পাতুভৰন্তীতি – সংসগ্গজাতস্স ভৰন্তি স্নেহা।
Saṃsaggajātassa bhavanti snehāti dassanasaṃsaggapaccayā ca savanasaṃsaggapaccayā ca taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti – saṃsaggajātassa bhavanti snehā.
স্নেহন্ৰযং দুক্খমিদং পহোতীতি। স্নেহোতি দ্ৰে স্নেহা – তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ…পে॰… অযং তণ্হাস্নেহো…পে॰… অযং দিট্ঠিস্নেহো। দুক্খমিদং পহোতীতি ইধেকচ্চো কাযেন দুচ্চরিতং চরতি, ৰাচায দুচ্চরিতং চরতি, মনসা দুচ্চরিতং চরতি, পাণম্পি হনতি, অদিন্নম্পি আদিযতি, সন্ধিম্পি ছিন্দতি, নিল্লোপম্পি 17 হরতি, একাগারিকম্পি করোতি, পরিপন্থেপি তিট্ঠতি, পরদারম্পি গচ্ছতি, মুসাপি ভণতি। তমেনং গহেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সেন্তি – ‘‘অযং, দেৰ, চোরো আগুচারী। ইমস্স যং ইচ্ছসি তং দণ্ডং পণেহী’’তি। তমেনং রাজা তং পরিভাসতি। সো পরিভাসপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং 18 পটিসংৰেদেতি। এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ জাতং।
Snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahotīti. Snehoti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca…pe… ayaṃ taṇhāsneho…pe… ayaṃ diṭṭhisneho. Dukkhamidaṃ pahotīti idhekacco kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi 19 harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati. Tamenaṃ gahetvā rañño dassenti – ‘‘ayaṃ, deva, coro āgucārī. Imassa yaṃ icchasi taṃ daṇḍaṃ paṇehī’’ti. Tamenaṃ rājā taṃ paribhāsati. So paribhāsapaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ 20 paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
এত্তকেনপি রাজা ন তুস্সতি। তমেনং রাজা বন্ধাপেতি – অন্দুবন্ধনেন ৰা রজ্জুবন্ধনেন ৰা সঙ্খলিকবন্ধনেন ৰা ৰেত্তবন্ধনেন ৰা লতাবন্ধনেন ৰা পক্খেপবন্ধনেন ৰা পরিক্খেপবন্ধনেন ৰা গামবন্ধনেন ৰা নিগমবন্ধনেন ৰা রট্ঠবন্ধনেন ৰা জনপদবন্ধনেন ৰা, অন্তমসো সৰচনীযম্পি করোতি – ‘‘ন তে লব্ভা ইতো পক্কমিতু’’ন্তি। সো বন্ধনপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি। এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ জাতং।
Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṃ rājā bandhāpeti – andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā, antamaso savacanīyampi karoti – ‘‘na te labbhā ito pakkamitu’’nti. So bandhanapaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
এত্তকেনপি রাজা ন তুস্সতি। তমেনং রাজা তস্সেৰ 21 ধনং আহরাপেতি – সতং ৰা সহস্সং ৰা সতসহস্সং ৰা। সো ধনজানিপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি। এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ জাতং।
Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṃ rājā tasseva 22 dhanaṃ āharāpeti – sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā. So dhanajānipaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
এত্তকেনপি রাজা ন তুস্সতি। তমেনং রাজা ৰিৰিধা কম্মকারণা 23 কারাপেতি – কসাহিপি তাল়েতি, ৰেত্তেহিপি তাল়েতি, অড্ঢদণ্ডেহিপি তাল়েতি, হত্থম্পি ছিন্দতি, পাদম্পি ছিন্দতি, হত্থপাদম্পি ছিন্দতি, কণ্ণম্পি ছিন্দতি, নাসম্পি ছিন্দতি, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দতি, বিলঙ্গথালিকম্পি করোতি, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি করোতি , রাহুমুখম্পি করোতি, জোতিমালিকম্পি করোতি, হত্থপজ্জোতিকম্পি করোতি, এরকৰত্তিকম্পি 24 করোতি, চীরকৰাসিকম্পি করোতি, এণেয্যকম্পি করোতি, বল়িসমংসিকম্পি করোতি, কহাপণিকম্পি করোতি, খারাপতচ্ছিকম্পি 25 করোতি, পলিঘপরিৰত্তিকম্পি করোতি, পলালপীঠকম্পি করোতি, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চতি, সুনখেহিপি খাদাপেতি, জীৰন্তম্পি সূলে উত্তাসেতি, অসিনাপি সীসং ছিন্দতি। সো কম্মকারণপচ্চযাপি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৰেদেতি। এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ জাতং। রাজা ইমেসং চতুন্নং দণ্ডানং ইস্সরো।
Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṃ rājā vividhā kammakāraṇā 26 kārāpeti – kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti , rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi 27 karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṃsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi 28 karoti, palighaparivattikampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṃ chindati. So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ. Rājā imesaṃ catunnaṃ daṇḍānaṃ issaro.
সো সকেন কম্মেন কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি। তমেনং নিরযপালা পঞ্চৰিধবন্ধনং নাম কম্মকারণং করোন্তি 29 – তত্তং অযোখিলং হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং দুতিযে হত্থে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং দুতিযে পাদে গমেন্তি, তত্তং অযোখিলং মজ্ঝে উরস্মিং গমেন্তি। সো তত্থ দুক্খা তিব্বা 30 খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদেতি; ন চ তাৰ কালং করোতি যাৰ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি। এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ জাতং।
So sakena kammena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Tamenaṃ nirayapālā pañcavidhabandhanaṃ nāma kammakāraṇaṃ karonti 31 – tattaṃ ayokhilaṃ hatthe gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ dutiye hatthe gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ pāde gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ dutiye pāde gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ majjhe urasmiṃ gamenti. So tattha dukkhā tibbā 32 kharā kaṭukā vedanā vedeti; na ca tāva kālaṃ karoti yāva na taṃ pāpakammaṃ byantīhoti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
তমেনং নিরযপালা সংৰেসেত্ৰা 33 কুঠারীহি 34 তচ্ছন্তি…পে॰… তমেনং নিরযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা ৰাসীহি তচ্ছন্তি। তমেনং নিরযপালা রথে যোজেত্ৰা আদিত্তায পথৰিযা সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায 35 সারেন্তিপি পচ্চাসারেন্তিপি। তমেনং নিরযপালা মহন্তং অঙ্গারপব্বতং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আরোপেন্তিপি ওরোপেন্তিপি। তমেনং নিরযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিরং গহেত্ৰা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপন্তি আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায। সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চতি। সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছতি, সকিম্পি অধো গচ্ছতি, সকিম্পি তিরিযং গচ্ছতি। সো তত্থ দুক্খা তিব্বা খরা কটুকা ৰেদনা ৰেদেতি; ন চ তাৰ কালঙ্করোতি যাৰ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি। এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ জাতং।
Tamenaṃ nirayapālā saṃvesetvā 36 kuṭhārīhi 37 tacchanti…pe… tamenaṃ nirayapālā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ gahetvā vāsīhi tacchanti. Tamenaṃ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya 38 sārentipi paccāsārentipi. Tamenaṃ nirayapālā mahantaṃ aṅgārapabbataṃ ādittaṃ sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ āropentipi oropentipi. Tamenaṃ nirayapālā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya. So tattha pheṇuddehakaṃ paccati. So tattha pheṇuddehakaṃ paccamāno sakimpi uddhaṃ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṃ gacchati. So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti; na ca tāva kālaṅkaroti yāva na taṃ pāpakammaṃ byantīhoti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
তমেনং নিরযপালা মহানিরযে পক্খিপন্তি। সো খো পন মহানিরযো –
Tamenaṃ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti. So kho pana mahānirayo –
চতুক্কণ্ণো চতুদ্ৰারো, ৰিভত্তো ভাগসো মিতো।
Catukkaṇṇo catudvāro, vibhatto bhāgaso mito;
অযোপাকারপরিযন্তো, অযসা পটিকুজ্জিতো॥
Ayopākārapariyanto, ayasā paṭikujjito.
তস্স অযোমযা ভূমি, জলিতা তেজসা যুতা।
Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;
সমন্তা যোজনসতং, ফরিত্ৰা তিট্ঠতি সব্বদা॥
Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
লোমহংসনরূপা চ, ভেস্মা পটিভযা দুখা॥
Lomahaṃsanarūpā ca, bhesmā paṭibhayā dukhā.
পুরত্থিমায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো।
Puratthimāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, পচ্ছিমায পটিহঞ্ঞতি॥
Ḍahanto pāpakammante, pacchimāya paṭihaññati.
পচ্ছিমায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো।
Pacchimāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, পুরিমায পটিহঞ্ঞতি॥
Ḍahanto pāpakammante, purimāya paṭihaññati.
দক্খিণায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো।
Dakkhiṇāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, উত্তরায পটিহঞ্ঞতি॥
Ḍahanto pāpakammante, uttarāya paṭihaññati.
উত্তরায চ ভিত্তিযা, অচ্চিক্খন্ধো সমুট্ঠিতো।
Uttarāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, দক্খিণায পটিহঞ্ঞতি॥
Ḍahanto pāpakammante, dakkhiṇāya paṭihaññati.
হেট্ঠতো চ সমুট্ঠায, অচ্চিক্খন্ধো ভযানকো।
Heṭṭhato ca samuṭṭhāya, accikkhandho bhayānako;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, ছদনস্মিং পটিহঞ্ঞতি॥
Ḍahanto pāpakammante, chadanasmiṃ paṭihaññati.
ছদনম্হা সমুট্ঠায, অচ্চিক্খন্ধো ভযানকো।
Chadanamhā samuṭṭhāya, accikkhandho bhayānako;
ডহন্তো পাপকম্মন্তে, ভূমিযং পটিহঞ্ঞতি॥
Ḍahanto pāpakammante, bhūmiyaṃ paṭihaññati.
অযোকপালমাদিত্তং, সন্তত্তং জলিতং যথা।
Ayokapālamādittaṃ, santattaṃ jalitaṃ yathā;
এৰং অৰীচিনিরযো, হেট্ঠা উপরি পস্সতো॥
Evaṃ avīcinirayo, heṭṭhā upari passato.
তত্থ সত্তা মহালুদ্দা, মহাকিব্বিসকারিনো।
Tattha sattā mahāluddā, mahākibbisakārino;
জাতৰেদসমো কাযো, তেসং নিরযৰাসিনং।
Jātavedasamo kāyo, tesaṃ nirayavāsinaṃ;
পস্স কম্মানং দল়্হত্তং, ন ভস্মা হোতি নপি মসি॥
Passa kammānaṃ daḷhattaṃ, na bhasmā hoti napi masi.
পুরত্থিমেনপি ধাৰন্তি, ততো ধাৰন্তি পচ্ছিমং।
Puratthimenapi dhāvanti, tato dhāvanti pacchimaṃ;
উত্তরেনপি ধাৰন্তি, ততো ধাৰন্তি দক্খিণং॥
Uttarenapi dhāvanti, tato dhāvanti dakkhiṇaṃ.
যং যং দিসং পধাৰন্তি, তং তং দ্ৰারং পিধীযতি।
Yaṃ yaṃ disaṃ padhāvanti, taṃ taṃ dvāraṃ pidhīyati;
অভিনিক্খমিতাসা তে, সত্তা মোক্খগৰেসিনো॥
Abhinikkhamitāsā te, sattā mokkhagavesino.
ন তে ততো নিক্খমিতুং, লভন্তি কম্মপচ্চযা।
Na te tato nikkhamituṃ, labhanti kammapaccayā;
তেসঞ্চ পাপকম্মন্তং, অৰিপক্কং কতং বহুন্তি॥
Tesañca pāpakammantaṃ, avipakkaṃ kataṃ bahunti.
এতং ভযং দুক্খং দোমনস্সং কুতো জাতং? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ জাতং।
Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
যানি চ নেরযিকানি দুক্খানি যানি চ তিরচ্ছানযোনিকানি দুক্খানি যানি চ পেত্তিৰিসযিকানি দুক্খানি যানি চ মানুসিকানি দুক্খানি, তানি কুতো জাতানি কুতো সঞ্জাতানি কুতো নিব্বত্তানি কুতো অভিনিব্বত্তানি কুতো পাতুভূতানি? তস্স স্নেহপচ্চযা চ নন্দিপচ্চযা চ রাগপচ্চযা চ নন্দিরাগপচ্চযা চ ভৰন্তি সম্ভৰন্তি জাযন্তি সঞ্জাযন্তি নিব্বত্তন্তি অভিনিব্বত্তন্তি পাতুভৰন্তীতি – স্নেহন্ৰযং দুক্খমিদং পহোতি।
Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni, tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti – snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti.
আদীনৰং স্নেহজং পেক্খমানোতি। স্নেহোতি দ্ৰে স্নেহা – তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ…পে॰… অযং তণ্হাস্নেহো…পে॰… অযং দিট্ঠিস্নেহো। আদীনৰং স্নেহজং পেক্খমানোতি তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ আদীনৰং স্নেহজং পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপরিক্খমানোতি – আদীনৰং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Ādīnavaṃsnehajaṃ pekkhamānoti. Snehoti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca…pe… ayaṃ taṇhāsneho…pe… ayaṃ diṭṭhisneho. Ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamānoti taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘সংসগ্গজাতস্স ভৰন্তি স্নেহা, স্নেহন্ৰযং দুক্খমিদং পহোতি।
‘‘Saṃsaggajātassa bhavanti snehā, snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti;
আদীনৰং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২৩.
123.
মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো 43 ।
Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto44;
এতং ভযং সন্থৰে 45 পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Etaṃ bhayaṃ santhave46pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তোতি। মিত্তাতি দ্ৰে মিত্তা – অগারিকমিত্তো চ অনাগারিকমিত্তো 47 চ। কতমো অগারিকমিত্তো? ইধেকচ্চো দুদ্দদং দদাতি, দুচ্চজং চজতি, দুক্করং করোতি, দুক্খমং খমতি, গুয্হমস্স আচিক্খতি, গুয্হমস্স পরিগূহতি 48, আপদাসু ন ৰিজহতি, জীৰিতম্পিস্স অত্থায পরিচ্চত্তং হোতি, খীণে নাতিমঞ্ঞতি – অযং অগারিকমিত্তো।
Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacittoti. Mittāti dve mittā – agārikamitto ca anāgārikamitto 49 ca. Katamo agārikamitto? Idhekacco duddadaṃ dadāti, duccajaṃ cajati, dukkaraṃ karoti, dukkhamaṃ khamati, guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati 50, āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṃ hoti, khīṇe nātimaññati – ayaṃ agārikamitto.
কতমো অনাগারিকমিত্তো? ইধ ভিক্খু পিযো চ হোতি মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চ ৰত্তা চ ৰচনক্খমো চ গম্ভীরঞ্চ কথং কত্তা, নো চ অট্ঠানে নিযোজেতি অধিসীলে সমাদপেতি, চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৰনানুযোগে সমাদপেতি, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং…পে॰… চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং… পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং… পঞ্চন্নং বলানং… সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং… অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স ভাৰনানুযোগে সমাদপেতি – অযং অনাগারিকমিত্তো।
Katamo anāgārikamitto? Idha bhikkhu piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṃ kattā, no ca aṭṭhāne niyojeti adhisīle samādapeti, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyoge samādapeti, catunnaṃ sammappadhānānaṃ…pe… catunnaṃ iddhipādānaṃ… pañcannaṃ indriyānaṃ… pañcannaṃ balānaṃ… sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyoge samādapeti – ayaṃ anāgārikamitto.
সুহজ্জা ৰুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু গমনং ফাসু ঠানং ফাসু নিসজ্জনং 51 ফাসু সযনং ফাসু আলপনং ফাসু সল্লপনং ফাসু উল্লপনং ফাসু সমুল্লপনং ফাসু। মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো হাপেতি অত্থন্তি মিত্তে চ সুহজ্জে চ সন্দিট্ঠে চ সম্ভত্তে চ সহাযে চ অনুকম্পমানো অনুপেক্খমানো অনুগণ্হমানো অত্তত্থম্পি পরত্থম্পি উভযত্থম্পি হাপেতি, দিট্ঠধম্মিকম্পি অত্থং হাপেতি, সম্পরাযিকম্পি অত্থং হাপেতি, পরমত্থম্পি হাপেতি পহাপেতি পরিহাপেতি পরিধংসেতি পরিৰজ্জেতি 52 অন্তরধাপেতীতি – মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো হাপেতি অত্থং।
Suhajjā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu gamanaṃ phāsu ṭhānaṃ phāsu nisajjanaṃ 53 phāsu sayanaṃ phāsu ālapanaṃ phāsu sallapanaṃ phāsu ullapanaṃ phāsu samullapanaṃ phāsu. Mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthanti mitte ca suhajje ca sandiṭṭhe ca sambhatte ca sahāye ca anukampamāno anupekkhamāno anugaṇhamāno attatthampi paratthampi ubhayatthampi hāpeti, diṭṭhadhammikampi atthaṃ hāpeti, samparāyikampi atthaṃ hāpeti, paramatthampi hāpeti pahāpeti parihāpeti paridhaṃseti parivajjeti 54 antaradhāpetīti – mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthaṃ.
পটিবদ্ধচিত্তোতি দ্ৰীহি কারণেহি পটিবদ্ধচিত্তো হোতি – অত্তানং ৰা নীচং ঠপেন্তো পরং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, অত্তানং ৰা উচ্চং ঠপেন্তো পরং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি। কথং অত্তানং নীচং ঠপেন্তো পরং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি? তুম্হে মে বহূপকারা, অহং তুম্হে নিস্সায লভামি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং। যম্পি 55 মে অঞ্ঞে দাতুং ৰা কাতুং ৰা মঞ্ঞন্তি তুম্হে নিস্সায তুম্হে সম্পস্সন্তা। যম্পি মে পোরাণং মাতাপেত্তিকং নামগোত্তং, তম্পি মে অন্তরহিতং। তুম্হেহি অহং ঞাযামি – অসুকস্স কুলুপকো, অসুকায কুলুপকোতি । এৰং অত্তানং নীচং ঠপেন্তো পরং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি।
Paṭibaddhacittoti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti – attānaṃ vā nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṃ vā uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. Kathaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? Tumhe me bahūpakārā, ahaṃ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ. Yampi 56 me aññe dātuṃ vā kātuṃ vā maññanti tumhe nissāya tumhe sampassantā. Yampi me porāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmagottaṃ, tampi me antarahitaṃ. Tumhehi ahaṃ ñāyāmi – asukassa kulupako, asukāya kulupakoti . Evaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.
কথং অত্তানং উচ্চং ঠপেন্তো পরং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি? অহং তুম্হাকং বহূপকারো, তুম্হে মং আগম্ম বুদ্ধং সরণং গতা, ধম্মং সরণং গতা, সঙ্ঘং সরণং গতা, পাণাতিপাতা পটিৰিরতা, অদিন্নাদানা পটিৰিরতা, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতা, মুসাৰাদা পটিৰিরতা, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতা; অহং তুম্হাকং উদ্দেসং দেমি, পরিপুচ্ছং দেমি, উপোসথং আচিক্খামি, নৰকম্মং অধিট্ঠামি। অথ পন তুম্হে মং উজ্ঝিত্ৰা 57 অঞ্ঞে সক্করোথ গরুং করোথ মানেথ পূজেথাতি। এৰং অত্তানং উচ্চং ঠপেন্তো পরং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতীতি – মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো।
Kathaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? Ahaṃ tumhākaṃ bahūpakāro, tumhe maṃ āgamma buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā; ahaṃ tumhākaṃ uddesaṃ demi, paripucchaṃ demi, uposathaṃ ācikkhāmi, navakammaṃ adhiṭṭhāmi. Atha pana tumhe maṃ ujjhitvā 58 aññe sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjethāti. Evaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hotīti – mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto.
এতং ভযং সন্থৰে পেক্খমানোতি। ভযন্তি জাতিভযং জরাভযং ব্যাধিভযং মরণভযং রাজভযং চোরভযং অগ্গিভযং উদকভযং অত্তানুৰাদভযং পরানুৰাদভযং দণ্ডভযং দুগ্গতিভযং ঊমিভযং কুম্ভিলভযং আৰট্টভযং সুসুমারভযং 59 আজীৰিকভযং অসিলোকভযং পরিসসারজ্জভযং মদনভযং ভযানকং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো চেতসো উব্বেগো উত্রাসো। সন্থৰেতি দ্ৰে সন্থৰা – তণ্হাসন্থৰো চ দিট্ঠিসন্থৰো চ…পে॰… অযং তণ্হাসন্থৰো…পে॰… অযং দিট্ঠিসন্থৰো। এতং ভযং সন্থৰে পেক্খমানোতি এতং ভযং সন্থৰে পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপরিক্খমানোতি – এতং ভযং সন্থৰে পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamānoti. Bhayanti jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ rājabhayaṃ corabhayaṃ aggibhayaṃ udakabhayaṃ attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ ūmibhayaṃ kumbhilabhayaṃ āvaṭṭabhayaṃ susumārabhayaṃ 60 ājīvikabhayaṃ asilokabhayaṃ parisasārajjabhayaṃ madanabhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso. Santhaveti dve santhavā – taṇhāsanthavo ca diṭṭhisanthavo ca…pe… ayaṃ taṇhāsanthavo…pe… ayaṃ diṭṭhisanthavo. Etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamānoti etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো।
‘‘Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto;
এতং ভযং সন্থৰে পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২৪.
124.
ৰংসো ৰিসালোৰ যথা ৰিসত্তো, পুত্তেসু দারেসু চ যা অপেক্খা।
Vaṃso visālova yathā visatto,puttesu dāresu ca yā apekkhā;
ৰংসক্কল়ীরোৰ 61 অসজ্জমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Vaṃsakkaḷīrova62asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
ৰংসো ৰিসালোৰ যথা ৰিসত্তোতি ৰংসো ৰুচ্চতি ৰেল়ুগুম্বো। যথা ৰেল়ুগুম্বস্মিং পোরাণকা ৰংসা সত্তা 63 ৰিসত্তা আসত্তা লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধা, এৰমেৰ ৰিসত্তিকা ৰুচ্চতি তণ্হা। যো রাগো সারাগো অনুনযো অনুরোধো নন্দী নন্দিরাগো চিত্তস্স সারাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পলিগেধো সঙ্গো পঙ্কো এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সরিতা ৰিসত্তিকা সুত্তং ৰিসটা আযূহনী দুতিযা পণিধি ভৰনেত্তি ৰনং ৰনথো সন্থৰো সিনেহো অপেক্খা পটিবন্ধু আসা আসীসনা আসীসিতত্তং রূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা রসাসা ফোট্ঠব্বাসা লাভাসা ধনাসা পুত্তাসা জীৰিতাসা জপ্পা পজপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্জিকতা সাধুকম্যতা অধম্মরাগো ৰিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা কামতণ্হা ভৰতণ্হা ৰিভৰতণ্হা রূপতণ্হা অরূপতণ্হা নিরোধতণ্হা রূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা রসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৰরণং নীৰরণং ছদনং বন্ধনং উপক্কিলেসো অনুসযো পরিযুট্ঠানং লতা ৰেৰিচ্ছং দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৰো মারপাসো মারবল়িসং মারৰিসযো মারনিৰাসো মারবন্ধনং তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং।
Vaṃso visālova yathā visattoti vaṃso vuccati veḷugumbo. Yathā veḷugumbasmiṃ porāṇakā vaṃsā sattā 64 visattā āsattā laggā laggitā palibuddhā, evameva visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṃ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṃ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo māranivāso mārabandhanaṃ taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ.
ৰিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৰিসত্তিকা? ৰিসালাতি ৰিসত্তিকা ৰিসতাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসটাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসমাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসক্কতীতি ৰিসত্তিকা, ৰিসংহরতীতি ৰিসত্তিকা, ৰিসংৰাদিকাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসমূলাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসফলাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসপরিভোগাতি ৰিসত্তিকা। ৰিসালা ৰা পন তণ্হা রূপে সদ্দে গন্ধে রসে ফোট্ঠব্বে কুলে গণে আৰাসে লাভে যসে পসংসায সুখে চীৰরে পিণ্ডপাতে সেনাসনে গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারে কামধাতুযা রূপধাতুযা অরূপধাতুযা কামভৰে রূপভৰে অরূপভৰে সঞ্ঞাভৰে অসঞ্ঞাভৰে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰে একৰোকারভৰে চতুৰোকারভৰে পঞ্চৰোকারভৰে অতীতে অনাগতে পচ্চুপ্পন্নে দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ৰিসতা ৰিত্থতাতি – ৰিসত্তিকাতি – ৰংসো ৰিসালোৰ যথা ৰিসত্তো।
Visattikāti kenaṭṭhena visattikā? Visālāti visattikā visatāti visattikā, visaṭāti visattikā, visamāti visattikā, visakkatīti visattikā, visaṃharatīti visattikā, visaṃvādikāti visattikā, visamūlāti visattikā, visaphalāti visattikā, visaparibhogāti visattikā. Visālā vā pana taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṃsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visatā vitthatāti – visattikāti – vaṃso visālova yathā visatto.
পুত্তেসু দারেসু চ যা অপেক্খাতি। পুত্তাতি চত্তারো পুত্তা – অত্রজো পুত্তো, খেত্তজো পুত্তো, দিন্নকো পুত্তো, অন্তেৰাসিকো পুত্তো। দারা ৰুচ্চন্তি ভরিযাযো। অপেক্খা ৰুচ্চন্তি তণ্হা। যো রাগো সারাগো…পে॰… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলন্তি – পুত্তেসু দারেসু চ যা অপেক্খা।
Puttesu dāresu ca yā apekkhāti. Puttāti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Dārā vuccanti bhariyāyo. Apekkhā vuccanti taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti – puttesu dāresu ca yā apekkhā.
ৰংসক্কল়ীরোৰ অসজ্জমানোতি ৰংসো ৰুচ্চতি ৰেল়ুগুম্বো। যথা ৰেল়ুগুম্বস্মিং তরুণকা কল়ীরকা 65 অসত্তা অলগ্গা অগধিতা 66 অপলিবুদ্ধা নিক্খন্তা নিস্সটা ৰিপ্পমুত্তা এৰমেৰ। সজ্জাতি দ্ৰে সজ্জনা – তণ্হাসজ্জনা চ দিট্ঠিসজ্জনা চ…পে॰… অযং তণ্হাসজ্জনা…পে॰… অযং দিট্ঠিসজ্জনা। তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স তণ্হাসজ্জনা পহীনা, দিট্ঠিসজ্জনা পটিনিস্সট্ঠা। তণ্হাসজ্জনায পহীনত্তা দিট্ঠিসজ্জনায পটিনিস্সট্ঠত্তা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো রূপে ন সজ্জতি সদ্দে ন সজ্জতি গন্ধে ন সজ্জতি রসে ন সজ্জতি ফোট্ঠব্বে ন সজ্জতি কুলে…পে॰… গণে… আৰাসে… লাভে… যসে… পসংসায… সুখে… চীৰরে… পিণ্ডপাতে… সেনাসনে… গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারে… কামধাতুযা… রূপধাতুযা… অরূপধাতুযা… কামভৰে… রূপভৰে… অরূপভৰে… সঞ্ঞাভৰে… অসঞ্ঞাভৰে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৰে… একৰোকারভৰে… চতুৰোকারভৰে… পঞ্চৰোকারভৰে… অতীতে… অনাগতে… পচ্চুপ্পন্নে… দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ন সজ্জতি ন গণ্হাতি ন বজ্ঝতি ন পলিবজ্ঝতি ন মুচ্ছতি; নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – ৰংসক্কল়ীরোৰ অসজ্জমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Vaṃsakkaḷīrova asajjamānoti vaṃso vuccati veḷugumbo. Yathā veḷugumbasmiṃ taruṇakā kaḷīrakā 67 asattā alaggā agadhitā 68 apalibuddhā nikkhantā nissaṭā vippamuttā evameva. Sajjāti dve sajjanā – taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca…pe… ayaṃ taṇhāsajjanā…pe… ayaṃ diṭṭhisajjanā. Tassa paccekasambuddhassa taṇhāsajjanā pahīnā, diṭṭhisajjanā paṭinissaṭṭhā. Taṇhāsajjanāya pahīnattā diṭṭhisajjanāya paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati rase na sajjati phoṭṭhabbe na sajjati kule…pe… gaṇe… āvāse… lābhe… yase… pasaṃsāya… sukhe… cīvare… piṇḍapāte… senāsane… gilānapaccayabhesajjaparikkhāre… kāmadhātuyā… rūpadhātuyā… arūpadhātuyā… kāmabhave… rūpabhave… arūpabhave… saññābhave… asaññābhave… nevasaññānāsaññābhave… ekavokārabhave… catuvokārabhave… pañcavokārabhave… atīte… anāgate… paccuppanne… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati na mucchati; nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – vaṃsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ৰংসো ৰিসালোৰ যথা ৰিসত্তো, পুত্তেসু দারেসু চ যা অপেক্খা।
‘‘Vaṃso visālova yathā visatto, puttesu dāresu ca yā apekkhā;
ৰংসক্কল়ীরোৰ অসজ্জমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Vaṃsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২৫.
125.
মিগো অরঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো 69, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচরায।
Migo araññamhi yathā abaddho70, yenicchakaṃ gacchati gocarāya;
ৰিঞ্ঞূ নরো সেরিতং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞিকো মিগো অরঞ্ঞে পৰনে চরমানো ৰিস্সত্থো গচ্ছতি ৰিস্সত্থো তিট্ঠতি ৰিস্সত্থো নিসীদতি ৰিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি। তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো, ভিক্খৰে, লুদ্দস্স। এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং, অপদং 75 ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’।
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṃ kappeti. Taṃ kissa hetu? Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ 76 vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি । অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং, অপদং ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati . Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং, অপদং ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং, অপদং ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং, অপদং ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে , ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে॰…।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave , bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati…pe….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে॰…।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati…pe….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে॰…।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati…pe….
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি। অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্ধমকাসি মারং, অপদং ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো’, তিণ্ণো লোকে ৰিসত্তিকং। সো ৰিস্সত্থো গচ্ছতি ৰিস্সত্থো তিট্ঠতি ৰিস্সত্থো নিসীদতি ৰিস্সত্থো সেয্যং কপ্পেতি। তং কিস্স হেতু? অনাপাথগতো, ভিক্খৰে, পাপিমতো’’তি – মিগো অরঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচরায।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’, tiṇṇo loke visattikaṃ. So vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṃ kappeti. Taṃ kissa hetu? Anāpāthagato, bhikkhave, pāpimato’’ti – migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṃ gacchati gocarāya.
ৰিঞ্ঞূ নরো সেরিতং পেক্খমানোতি। ৰিঞ্ঞূতি পণ্ডিতো পঞ্ঞৰা বুদ্ধিমা ঞাণী ৰিভাৰী মেধাৰী। নরোতি সত্তো মাণৰো পোসো পুগ্গলো জীৰো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজো। সেরীতি দ্ৰে সেরী – ধম্মোপি সেরী পুগ্গলোপি সেরী। কতমো ধম্মো সেরী? চত্তারো সতিপট্ঠানা চত্তারো সম্মপ্পধানা চত্তারো ইদ্ধিপাদা পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো – অযং ধম্মো সেরী। কতমো পুগ্গলো সেরী? যো ইমিনা সেরিনা ধম্মেন সমন্নাগতো, সো ৰুচ্চতি পুগ্গলো সেরী। ৰিঞ্ঞূ নরো সেরিতং পেক্খমানোতি ৰিঞ্ঞূ নরো সেরিতং ধম্মং পেক্খমানো, দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপরিক্খমানোতি – ৰিঞ্ঞূ নরো সেরিতং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Viññū naro seritaṃ pekkhamānoti. Viññūti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Naroti satto māṇavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo. Serīti dve serī – dhammopi serī puggalopi serī. Katamo dhammo serī? Cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ dhammo serī. Katamo puggalo serī? Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī. Viññū naro seritaṃ pekkhamānoti viññū naro seritaṃ dhammaṃ pekkhamāno, dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘মিগো অরঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচরায।
‘‘Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṃ gacchati gocarāya;
ৰিঞ্ঞূ নরো সেরিতং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২৬.
126.
আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৰাসে ঠানে গমনে চারিকায।
Āmantanā hoti sahāyamajjhe,vāse ṭhāne gamane cārikāya;
অনভিজ্ঝিতং সেরিতং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৰাসে ঠানে গমনে চারিকাযাতি সহাযা ৰুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু গমনং ফাসু গমনাগমনং ফাসু ঠানং ফাসু নিসজ্জনং ফাসু সযনং ফাসু আলপনং ফাসু সল্লপনং ফাসু উল্লপনং ফাসু সমুল্লপনং ফাসু। আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৰাসে ঠানে গমনে চারিকাযাতি সহাযমজ্ঝে ৰাসেপি ঠানেপি গমনেপি চারিকাযপি অত্তত্থমন্তনা পরত্থমন্তনা উভযত্থমন্তনা দিট্ঠধম্মিকত্থমন্তনা সম্পরাযিকত্থমন্তনা পরমত্থমন্তনা 77 তি – আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৰাসে ঠানে গমনে চারিকায।
Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu gamanaṃ phāsu gamanāgamanaṃ phāsu ṭhānaṃ phāsu nisajjanaṃ phāsu sayanaṃ phāsu ālapanaṃ phāsu sallapanaṃ phāsu ullapanaṃ phāsu samullapanaṃ phāsu. Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyāti sahāyamajjhe vāsepi ṭhānepi gamanepi cārikāyapi attatthamantanā paratthamantanā ubhayatthamantanā diṭṭhadhammikatthamantanā samparāyikatthamantanā paramatthamantanā 78 ti – āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya.
অনভিজ্ঝিতং সেরিতং পেক্খমানোতি অনভিজ্ঝিতং এতং ৰত্থু বালানং অসপ্পুরিসানং তিত্থিযানং তিত্থযসাৰকানং, যদিদং – ভণ্ডুকাসাযৰত্থৰসনতা। অভিজ্ঝিতং এতং ৰত্থু পণ্ডিতানং সপ্পুরিসানং বুদ্ধসাৰকানং পচ্চেকবুদ্ধানং, যদিদং – ভণ্ডুকাসাযৰত্থৰসনতা। সেরীতি দ্ৰে সেরী – ধম্মোপি সেরী পুগ্গলোপি সেরী। কতমো ধম্মো সেরী? চত্তারো সতিপট্ঠানা …পে॰… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো – অযং ধম্মো সেরী। কতমো পুগ্গলো সেরী? যো ইমিনা সেরিনা ধম্মেন সমন্নাগতো, সো ৰুচ্চতি পুগ্গলো সেরী। অনভিজ্ঝিতং সেরিতং পেক্খমানোতি সেরিতং ধম্মং পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপরিক্খমানোতি – অনভিজ্ঝিতং সেরিতং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamānoti anabhijjhitaṃ etaṃ vatthu bālānaṃ asappurisānaṃ titthiyānaṃ titthayasāvakānaṃ, yadidaṃ – bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā. Abhijjhitaṃ etaṃ vatthu paṇḍitānaṃ sappurisānaṃ buddhasāvakānaṃ paccekabuddhānaṃ, yadidaṃ – bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā. Serīti dve serī – dhammopi serī puggalopi serī. Katamo dhammo serī? Cattāro satipaṭṭhānā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ dhammo serī. Katamo puggalo serī? Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī. Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamānoti seritaṃ dhammaṃ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৰাসে ঠানে গমনে চারিকায।
‘‘Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya;
অনভিজ্ঝিতং সেরিতং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২৭.
127.
খিড্ডা 79 রতী হোতি সহাযমজ্ঝে, পুত্তেসু চ ৰিপুলং হোতি পেমং।
Khiḍḍā80ratī hoti sahāyamajjhe,puttesu ca vipulaṃ hoti pemaṃ;
পিযৰিপ্পযোগং 81 ৰিজিগুচ্ছমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Piyavippayogaṃ82vijigucchamāno, ekocare khaggavisāṇakappo.
খিড্ডা রতী হোতি সহাযমজ্ঝেতি। খিড্ডাতি দ্ৰে খিড্ডা – কাযিকা চ খিড্ডা ৰাচসিকা চ খিড্ডা। কতমা কাযিকা খিড্ডা? হত্থীহিপি কীল়ন্তি, অস্সেহিপি কীল়ন্তি, রথেহিপি কীল়ন্তি, ধনূহিপি কীল়ন্তি, থরূহিপি কীল়ন্তি, অট্ঠপদেহিপি কীল়ন্তি, দসপদেহিপি কীল়ন্তি, আকাসেপি কীল়ন্তি, পরিহারপথেপি কীল়ন্তি, সন্তিকাযপি কীল়ন্তি, খলিকাযপি কীল়ন্তি, ঘটিকাযপি কীল়ন্তি, সলাকহত্থেনপি কীল়ন্তি, অক্খেনপি কীল়ন্তি, পঙ্গচীরেনপি কীল়ন্তি, ৰঙ্ককেনপি কীল়ন্তি, মোক্খচিকাযপি কীল়ন্তি, চিঙ্গুলকেনপি কীল়ন্তি, পত্তাল়্হকেনপি কীল়ন্তি, রথকেনপি কীল়ন্তি, ধনুকেনপি কীল়ন্তি, অক্খরিকাযপি কীল়ন্তি, মনেসিকাযপি কীল়ন্তি, যথাৰজ্জেনপি কীল়ন্তি। অযং কাযিকা খিড্ডা।
Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti. Khiḍḍāti dve khiḍḍā – kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā. Katamā kāyikā khiḍḍā? Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, tharūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅgacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti. Ayaṃ kāyikā khiḍḍā.
রতীতি অনুক্কণ্ঠিতাধিৰচনমেতং রতীতি। সহাযা ৰুচ্চন্তি যেহি সহ আগমনং ফাসু গমনং ফাসু গমনাগমনং ফাসু ঠানং ফাসু নিসজ্জনং ফাসু সযনং ফাসু আলপনং ফাসু সল্লপনং ফাসু উল্লপনং ফাসু সমুল্লপনং ফাসু। খিড্ডা রতী হোতি সহাযমজ্ঝেতি খিড্ডা চ রতি চ সহাযমজ্ঝে হোতীতি – খিড্ডা রতী হোতি সহাযমজ্ঝে।
Ratīti anukkaṇṭhitādhivacanametaṃ ratīti. Sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu gamanaṃ phāsu gamanāgamanaṃ phāsu ṭhānaṃ phāsu nisajjanaṃ phāsu sayanaṃ phāsu ālapanaṃ phāsu sallapanaṃ phāsu ullapanaṃ phāsu samullapanaṃ phāsu. Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjheti khiḍḍā ca rati ca sahāyamajjhe hotīti – khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe.
পুত্তেসু চ ৰিপুলং হোতি পেমন্তি। পুত্তাতি চত্তারো পুত্তা – অত্রজো পুত্তো, খেত্তজো পুত্তো , দিন্নকো পুত্তো, অন্তেৰাসিকো পুত্তো। পুত্তেসু চ ৰিপুলং হোতিং পেমন্তি পুত্তেসু চ অধিমত্তং হোতি পেমন্তি – পুত্তেসু চ ৰিপুলং হোতি পেমং।
Puttesuca vipulaṃ hoti pemanti. Puttāti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo putto , dinnako putto, antevāsiko putto. Puttesu ca vipulaṃ hotiṃ pemanti puttesu ca adhimattaṃ hoti pemanti – puttesu ca vipulaṃ hoti pemaṃ.
পিযৰিপ্পযোগং ৰিজিগুচ্ছমানোতি দ্ৰে পিযা – সত্তা ৰা সঙ্খারা ৰা। কতমে সত্তা পিযা? ইধ যস্স তে হোন্তি অত্থকামা হিতকামা ফাসুকামা যোগক্খেমকামা মাতা ৰা পিতা ৰা ভাতা ৰা ভগিনী ৰা পুত্তো ৰা ধীতা ৰা মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা, ইমে সত্তা পিযা।
Piyavippayogaṃ vijigucchamānoti dve piyā – sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, ime sattā piyā.
কতমে সঙ্খারা পিযা? মনাপিকা রূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা রসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা, ইমে সঙ্খারা পিযা। পিযৰিপ্পযোগং ৰিজিগুচ্ছমানোতি পিযানং ৰিপ্পযোগং ৰিজিগুচ্ছমানো অট্টিযমানো হরাযমানোতি – পিযৰিপ্পযোগং ৰিজিগুচ্ছমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, ime saṅkhārā piyā. Piyavippayogaṃ vijigucchamānoti piyānaṃ vippayogaṃ vijigucchamāno aṭṭiyamāno harāyamānoti – piyavippayogaṃ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘খিড্ডা রতী হোতি সহাযমজ্ঝে, পুত্তেসু চ ৰিপুলং হোতি পেমং।
‘‘Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe, puttesu ca vipulaṃ hoti pemaṃ;
পিযৰিপ্পযোগং ৰিজিগুচ্ছমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Piyavippayogaṃ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২৮.
128.
চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি, সন্তুস্সমানো ইতরীতরেন।
Cātuddisoappaṭigho ca hoti,santussamāno itarītarena;
পরিস্সযানং সহিতা অছম্ভী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Parissayānaṃ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo.
চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতীতি। চাতুদ্দিসোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং। ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন 87 ফরিত্ৰা ৰিহরতি। করুণাসহগতেন…পে॰… মুদিতাসহগতেন…পে॰… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং…পে॰… অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি। চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতীতি মেত্তায ভাৰিতত্তা যে পুরত্থিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা 88 হোন্তি, যে দক্খিণায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি , যে পচ্ছিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে উত্তরায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে পুরত্থিমায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে দক্খিণায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে পচ্ছিমায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে উত্তরায অনুদিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে হেট্ঠিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে উপরিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে দিসাসু ৰিদিসাসু সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি; করুণায ভাৰিতত্তা মুদিতায ভাৰিতত্তা উপেক্খায ভাৰিতত্তা যে পুরত্থিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি…পে॰… যে দিসাসু ৰিদিসাসু সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তীতি – চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি।
Cātuddiso appaṭigho ca hotīti. Cātuddisoti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena 89 pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena…pe… muditāsahagatena…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ…pe… abyāpajjena pharitvā viharati. Cātuddiso appaṭigho ca hotīti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā 90 honti, ye dakkhiṇāya disāya sattā te appaṭikūlā honti , ye pacchimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye puratthimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye heṭṭhimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uparimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā honti; karuṇāya bhāvitattā muditāya bhāvitattā upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti…pe… ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā hontīti – cātuddiso appaṭigho ca hoti.
সন্তুস্সমানো ইতরীতরেনাতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরেন চীৰরেন, ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী, ন চ চীৰরহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং 91 আপজ্জতি। অলদ্ধা চ চীৰরং ন পরিতস্সতি, লদ্ধা চ চীৰরং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপসন্নো 92 আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি। তায চ পন ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি ন পরং ৰম্ভেতি। যো হি তত্থ দক্খো অনলসো সম্পজানো পতিস্সতো, অযং ৰুচ্চতি পচ্চেকসম্বুদ্ধো পোরাণে অগ্গঞ্ঞে অরিযৰংসে ঠিতো। সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেন…পে॰…
Santussamānoitarītarenāti so paccekasambuddho santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ 93 āpajjati. Aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati, laddhā ca cīvaraṃ agadhito amucchito anajjhāpasanno 94 ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṃ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito. Santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena…pe…
সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরেন সেনাসনেন…পে॰… সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরেন গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, ইতরীতরগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী, ন চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারহেতু অনেসনং অপ্পতিরূপং আপজ্জতি। অলদ্ধা চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং ন পরিতস্সতি। লদ্ধা চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি। তায চ ইতরীতরগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারসন্তুট্ঠিযা নেৰত্তানুক্কংসেতি ন পরং ৰম্ভেতি। যো হি তত্থ দক্খো অনলসো সম্পজানো পতিস্সতো, অযং ৰুচ্চতি পচ্চেকসম্বুদ্ধো পোরাণে অগ্গঞ্ঞে অরিযৰংসে ঠিতোতি – সন্তুস্সমানো ইতরীতরেন।
Santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena…pe… santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati. Aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ na paritassati. Laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tāya ca itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṃ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhitoti – santussamāno itarītarena.
পরিস্সযানং সহিতা অছম্ভীতি। পরিস্সযাতি দ্ৰে পরিস্সযা – পাকটপরিস্সযা চ পটিচ্ছন্নপরিস্সযা চ। কতমে পাকটপরিস্সযা? সীহা ব্যগ্ঘা দীপী অচ্ছা তরচ্ছা কোকা মহিংসা 95 হত্থী অহী ৰিচ্ছিকা সতপদী, চোরা ৰা অস্সু মানৰা ৰা কতকম্মা ৰা অকতকম্মা ৰা, চক্খুরোগো সোতরোগো ঘানরোগো জিৰ্হারোগো কাযরোগো সীসরোগো কণ্ণরোগো মুখরোগো দন্তরোগো কাসো সাসো পিনাসো ডাহো জরো কুচ্ছিরোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৰিসূচিকা কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমারো দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু রখসা ৰিতচ্ছিকা লোহিতপিত্তং মধুমেহো অংসা পিল়কা ভগন্দলা, পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৰাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপরিণামজা আবাধা ৰিসমপরিহারজা আবাধা ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৰিপাকজা আবাধা, সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চারো পস্সাৰো ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সা ইতি ৰা। ইমে ৰুচ্চন্তি পাকটপরিস্সযা।
Parissayānaṃsahitā achambhīti. Parissayāti dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā 96 hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā. Ime vuccanti pākaṭaparissayā.
কতমে পটিচ্ছন্নপরিস্সযা? কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতং মনোদুচ্চরিতং কামচ্ছন্দনীৰরণং ব্যাপাদনীৰরণং থিনমিদ্ধনীৰরণং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৰরণং ৰিচিকিচ্ছানীৰরণং রাগো দোসো মোহো কোধো উপনাহো মক্খো পল়াসো ইস্সা মচ্ছরিযং মাযা সাঠেয্যং থম্ভো সারম্ভো মানো অতিমানো মদো পমাদো, সব্বে কিলেসা সব্বে দুচ্চরিতা সব্বে দরথা সব্বে পরিল়াহা সব্বে সন্তাপা সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা। ইমে ৰুচ্চন্তি পটিচ্ছন্নপরিস্সযা।
Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā. Ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
পরিস্সযাতি কেনট্ঠেন পরিস্সযা? পরিসহন্তীতি পরিস্সযা, পরিহানায সংৰত্তন্তীতি পরিস্সযা, তত্রাসযাতি পরিস্সযা। কথং পরিসহন্তীতি পরিস্সযা? তে পরিস্সযা তং পুগ্গলং সহন্তি পরিসহন্তি অভিভৰন্তি অজ্ঝোত্থরন্তি পরিযাদিযন্তি মদ্দন্তি। এৰং পরিসহন্তীতি – পরিস্সযা।
Parissayāti kenaṭṭhena parissayā? Parisahantīti parissayā, parihānāya saṃvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṃ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. Evaṃ parisahantīti – parissayā.
কথং পরিহানায সংৰত্তন্তীতি পরিস্সযা? তে পরিস্সযা কুসলানং ধম্মানং অন্তরাযায পরিহানায সংৰত্তন্তি। কতমেসং কুসলানং ধম্মানং? সম্মাপটিপদায অনুলোমপটিপদায অপচ্চনীকপটিপদায অন্ৰত্থপটিপদায ধম্মানুধম্মপটিপদায সীলেসু পরিপূরকারিতায ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতায ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায জাগরিযানুযোগস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্স চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৰনানুযোগস্স, চতুন্নং সম্মপ্পধানানং… চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং… পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং… পঞ্চন্নং বলানং… সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং… অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স ভাৰনানুযোগস্স – ইমেসং কুসলানং ধম্মানং অন্তরাযায পরিহানায সংৰত্তন্তি। এৰং পরিহানায সংৰত্তন্তীতি – পরিস্সযা।
Kathaṃ parihānāya saṃvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Katamesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogassa, catunnaṃ sammappadhānānaṃ… catunnaṃ iddhipādānaṃ… pañcannaṃ indriyānaṃ… pañcannaṃ balānaṃ… sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa – imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Evaṃ parihānāya saṃvattantīti – parissayā.
কথং তত্রাসযাতি পরিস্সযা? তত্থেতে 97 পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি অত্তভাৰসন্নিস্সযা। যথা বিলে বিলাসযা পাণা সযন্তি, দকে দকাসযা 98 পাণা সযন্তি, ৰনে ৰনাসযা পাণা সযন্তি , রুক্খে রুক্খাসযা পাণা সযন্তি; এৰমেৰ তত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি অত্তভাৰসন্নিস্সযাতি। এৰম্পি তত্রাসযাতি – পরিস্সযা।
Kathaṃ tatrāsayāti parissayā? Tatthete 99 pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā 100 pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti , rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti; evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘সান্তেৰাসিকো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সাচরিযকো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরতি। কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সান্তেৰাসিকো সাচরিযকো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা উপ্পজ্জন্তি যে পাপকা অকুসলা ধম্মা, সরসঙ্কপ্পা সংঞ্ঞোজনীযা 101, ত্যস্স অন্তো ৰসন্তি অন্ৰাস্সৰন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি। তস্মা সান্তেৰাসিকো ৰুচ্চতি। তেন সমুদাচরেন সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি। তস্মা সাচরিযকোতি ৰুচ্চতি।
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā, sarasaṅkappā saṃññojanīyā 102, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsiko vuccati. Tena samudācarena samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে॰… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে॰… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে॰… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে॰… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায উপ্পজ্জন্তি যে পাপকা অকুসলা ধম্মা সরসঙ্কপ্পা সংযোজনীযা, ত্যস্স অন্তো ৰসন্তি অন্ৰাস্সৰন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি। তস্মা সান্তেৰাসিকোতি ৰুচ্চতি। তেন সমুদাচরেন সমুদাচরন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি। তস্মা সাচরিযকোতি ৰুচ্চতি। এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সান্তেৰাসিকো সাচরিযকো দুক্খং ন ফাসু ৰিহরতী’’তি। এৰম্পি, তত্রাসযাতি – পরিস্সযা।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Tena samudācarena samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharatī’’ti. Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, অন্তরামলা অন্তরাঅমিত্তা অন্তরাসপত্তা অন্তরাৰধকা অন্তরাপচ্চত্থিকা। কতমে তযো ? লোভো, ভিক্খৰে, অন্তরামলো 103 অন্তরাঅমিত্তো অন্তরাসপত্তো অন্তরাৰধকো অন্তরাপচ্চত্থিকো, দোসো, ভিক্খৰে…পে॰… মোহো, ভিক্খৰে, অন্তরামলো অন্তরাঅমিত্তো অন্তরাসপত্তো অন্তরাৰধকো অন্তরাপচ্চত্থিকো। ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো অন্তরামলা অন্তরাঅমিত্তা অন্তরাসপত্তা অন্তরাৰধকা অন্তরাপচ্চত্থিকা’’তি।
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo ? Lobho, bhikkhave, antarāmalo 104 antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko, doso, bhikkhave…pe… moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā’’ti.
অনত্থজননো লোভো, লোভো চিত্তপ্পকোপনো।
Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano;
ভযমন্তরতো জাতং, তং জনো নাৰবুজ্ঝতি॥
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি।
Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং লোভো সহতে নরং॥
Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ.
অনত্থজননো দোসো, দোসো চিত্তপ্পকোপনো।
Anatthajanano doso, doso cittappakopano;
ভযমন্তরতো জাতং, তং জনো নাৰবুজ্ঝতি॥
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
দুট্ঠো অত্থং ন জানাতি, দুট্ঠো ধম্মং ন পস্সতি।
Duṭṭho atthaṃ na jānāti, duṭṭho dhammaṃ na passati;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং দোসো সহতে নরং॥
Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ.
অনত্থজননো মোহো, মোহো চিত্তপ্পকোপনো।
Anatthajanano moho, moho cittappakopano;
ভযমন্তরতো জাতং, তং জনো নাৰবুজ্ঝতি॥
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
মূল়্হো অত্থং ন জানাতি, মূল়্হো ধম্মং ন পস্সতি।
Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং মোহো সহতে নরন্তি॥
Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate naranti.
এৰম্পি, তত্রাসযাতি – পরিস্সযা।
Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘তযো খো, মহারাজ, পুরিসস্স ধম্মা অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি অহিতায দুক্খায অফাসুৰিহারায । কতমে তযো? লোভো খো, মহারাজ, পুরিসস্স ধম্মো অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অহিতায দুক্খায অফাসুৰিহারায; দোসো খো, মহারাজ…পে॰… মোহো খো, মহারাজ, পুরিসস্স ধম্মো অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি অহিতায দুক্খায অফাসুৰিহারায। ইমে খো, মহারাজ, তযো পুরিসস্স ধম্মা অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি অহিতায দুক্খায অফাসুৰিহারায।
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya . Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja…pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
‘‘লোভো দোসো চ মোহো চ, পুরিসং পাপচেতসং।
‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
হিংসন্তি অত্তসম্ভূতা, তচসারংৰ সম্ফল’’ন্তি 105॥
Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti 106.
এৰম্পি, তত্রাসযাতি – পরিস্সযা।
Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘রাগো চ দোসো চ ইতোনিদানা, অরতী রতী লোমহংসো ইতোজা।
‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā;
ইতো সমুট্ঠায মনোৰিতক্কা, কুমারকা ধঙ্কমিৰোস্সজন্তী’’তি 107॥
Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī’’ti 108.
এৰম্পি, তত্রাসযাতি – পরিস্সযা।
Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
পরিস্সযানং সহিতাতি পরিস্সযে সহিতা আরাধিতা অজ্ঝোত্থরিতা পরিযাদিতা পটিনিস্সতাতি – পরিস্সযানং সহিতা। অছম্ভীতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো অভীরূ অচ্ছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসো ৰিহরতীতি – পরিস্সযানং সহিতা অচ্ছম্ভী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Parissayānaṃ sahitāti parissaye sahitā ārādhitā ajjhottharitā pariyāditā paṭinissatāti – parissayānaṃ sahitā. Achambhīti so paccekasambuddho abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso viharatīti – parissayānaṃ sahitā acchambhī, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি, সন্তুস্সমানো ইতরীতরেন।
‘‘Cātuddiso appaṭigho ca hoti, santussamāno itarītarena;
পরিস্সযানং সহিতা অছম্ভী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Parissayānaṃ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১২৯.
129.
দুস্সঙ্গহা পব্বজিতাপি একে, অথো গহট্ঠা ঘরমাৰসন্তা।
Dussaṅgahāpabbajitāpi eke, atho gahaṭṭhā gharamāvasantā;
অপ্পোস্সুক্কো পরপুত্তেসু হুত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo.
দুস্সঙ্গহা পব্বজিতাপি একেতি পব্বজিতাপি ইধেকচ্চে নিস্সযেপি দিয্যমানে উদ্দেসেপি দিয্যমানে পরিপুচ্ছাযপি 109 দিয্যমানে চীৰরেপি দিয্যমানে পত্তেপি দিয্যমানে লোহথালকেপি দিয্যমানে ধম্মকরণেপি 110 দিয্যমানে পরিস্সাৰনেপি দিয্যমানে থৰিকেপি দিয্যমানে উপাহনেপি দিয্যমানে কাযবন্ধনেপি দিয্যমানে ন সুণন্তি ন সোতং ওদহন্তি ন অঞ্ঞাচিত্তং উপট্ঠপেন্তি, অনস্সৰা অৰচনকরা পটিলোমৰুত্তিনো অঞ্ঞেনেৰ মুখং করোন্তীতি – দুস্সঙ্গহা পব্বজিতাপি একে।
Dussaṅgahā pabbajitāpi eketi pabbajitāpi idhekacce nissayepi diyyamāne uddesepi diyyamāne paripucchāyapi 111 diyyamāne cīvarepi diyyamāne pattepi diyyamāne lohathālakepi diyyamāne dhammakaraṇepi 112 diyyamāne parissāvanepi diyyamāne thavikepi diyyamāne upāhanepi diyyamāne kāyabandhanepi diyyamāne na suṇanti na sotaṃ odahanti na aññācittaṃ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṃ karontīti – dussaṅgahā pabbajitāpi eke.
অথো গহট্ঠা ঘরমাৰসন্তাতি গহট্ঠাপি ইধেকচ্চে হত্থিম্হিপি দিয্যমানে…পে॰… রথেপি খেত্তেপি ৰত্থুম্হিপি হিরঞ্ঞেপি সুৰণ্ণেপি দিয্যমানে গামেপি…পে॰… নিগমেপি নগরেপি… রট্ঠেপি… জনপদেপি দিয্যমানে ন সুণন্তি ন সোতং ওদহন্তি ন অঞ্ঞাচিত্তং উপট্ঠপেন্তি, অনস্সৰা অৰচনকরা পটিলোমৰুত্তিনো অঞ্ঞেনেৰ মুখং করোন্তীতি – অথো গহট্ঠা ঘরমাৰসন্তা।
Atho gahaṭṭhā gharamāvasantāti gahaṭṭhāpi idhekacce hatthimhipi diyyamāne…pe… rathepi khettepi vatthumhipi hiraññepi suvaṇṇepi diyyamāne gāmepi…pe… nigamepi nagarepi… raṭṭhepi… janapadepi diyyamāne na suṇanti na sotaṃ odahanti na aññācittaṃ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṃ karontīti – atho gahaṭṭhā gharamāvasantā.
অপ্পোস্সুক্কো পরপুত্তেসু হুত্ৰাতি অত্তানং ঠপেত্ৰা সব্বে ইমস্মিং অত্থে পরপুত্তা। তেসু পরপুত্তেসু অপ্পোস্সুক্কো হুত্ৰা অব্যাৰটো হুত্ৰা অনপেক্খো হুত্ৰাতি – অপ্পোস্সুক্কো পরপুত্তেসু হুত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Appossukko paraputtesu hutvāti attānaṃ ṭhapetvā sabbe imasmiṃ atthe paraputtā. Tesu paraputtesu appossukko hutvā abyāvaṭo hutvā anapekkho hutvāti – appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘দুস্সঙ্গহা পব্বজিতাপি একে, অথো গহট্ঠা ঘরমাৰসন্তা।
‘‘Dussaṅgahā pabbajitāpi eke, atho gahaṭṭhā gharamāvasantā;
অপ্পোস্সুক্কো পরপুত্তেসু হুত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৩০.
130.
ছেত্ৰান ৰীরো গিহিবন্ধনানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo.
ওরোপযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানীতি গিহিব্যঞ্জনানি ৰুচ্চন্তি কেসা চ মস্সূ চ মালা চ গন্ধঞ্চ ৰিলেপনঞ্চ আভরণঞ্চ পিলন্ধনঞ্চ ৰত্থঞ্চ পারুপনঞ্চ ৰেঠনঞ্চ উচ্ছাদনং পরিমদ্দনং ন্হাপনং 117 সম্বাহনং আদাসং অঞ্জনং মালাগন্ধৰিলেপনং মুখচুণ্ণং মুখলেপনং হত্থবন্ধং সিখাবন্ধং দণ্ডং নাল়িকং 118 খগ্গং ছত্তং চিত্রুপাহনং উণ্হীসং মণিং ৰাল়বীজনিং ওদাতানি ৰত্থানি দীঘদসানি 119 ইতি ৰা। ওরোপযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানীতি গিহিব্যঞ্জনানি ওরোপযিত্ৰা সমোরোপযিত্ৰা নিক্খিপিত্ৰা পটিপস্সম্ভযিত্ৰাতি – ওরোপযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানি।
Oropayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca mālā ca gandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṃ parimaddanaṃ nhāpanaṃ 120 sambāhanaṃ ādāsaṃ añjanaṃ mālāgandhavilepanaṃ mukhacuṇṇaṃ mukhalepanaṃ hatthabandhaṃ sikhābandhaṃ daṇḍaṃ nāḷikaṃ 121 khaggaṃ chattaṃ citrupāhanaṃ uṇhīsaṃ maṇiṃ vāḷabījaniṃ odātāni vatthāni dīghadasāni 122 iti vā. Oropayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭipassambhayitvāti – oropayitvā gihibyañjanāni.
সঞ্ছিন্নপত্তো যথা কোৰিল়ারোতি যথা কোৰিল়ারস্স পত্তানি ছিন্নানি সঞ্ছিন্নানি পতিতানি পরিপতিতানি, এৰমেৰ তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স গিহিব্যঞ্জনানি ছিন্নানি সঞ্ছিন্নানি পতিতানীতি – সঞ্ছিন্নপত্তো যথা কোৰিল়ারো।
Sañchinnapatto yathā koviḷāroti yathā koviḷārassa pattāni chinnāni sañchinnāni patitāni paripatitāni, evameva tassa paccekasambuddhassa gihibyañjanāni chinnāni sañchinnāni patitānīti – sañchinnapatto yathā koviḷāro.
ছেত্ৰান ৰীরো গিহিবন্ধনানীতি। ৰীরোতি ৰীরিযৰাতি ৰীরো, পহূতি ৰীরো, ৰিসৰীতি ৰীরো, অলমত্তোতি ৰীরো, সূরোতি ৰীরো, ৰিক্কন্তো অভীরূ অচ্ছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰোতি ৰীরো, ৰিগতলোমহংসোতি ৰীরো।
Chetvāna vīro gihibandhanānīti. Vīroti vīriyavāti vīro, pahūti vīro, visavīti vīro, alamattoti vīro, sūroti vīro, vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravoti vīro, vigatalomahaṃsoti vīro.
ৰিরতো ইধ 123 সব্বপাকেহি, নিরযদুক্খং অতিচ্চ ৰীরিযৰা সো।
Virato idha 124 sabbapākehi, nirayadukkhaṃ aticca vīriyavā so;
সো ৰীরিযৰা পধানৰা, ধীরো 125 তাদি পৰুচ্চতে তথত্তা॥
So vīriyavā padhānavā, dhīro 126 tādi pavuccate tathattā.
গিহিবন্ধনানি ৰুচ্চন্তি পুত্তা চ ভরিযা চ দাসা চ দাসী চ অজেল়কা চ কুক্কুটসূকরা চ হত্থিগৰাস্সৰল়ৰা চ খেত্তঞ্চ ৰত্থু চ হিরঞ্ঞঞ্চ সুৰণ্ণঞ্চ গামনিগমরাজধানিযো চ রট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগারঞ্চ, যং কিঞ্চি রজনীযৰত্থু।
Gihibandhanāni vuccanti puttā ca bhariyā ca dāsā ca dāsī ca ajeḷakā ca kukkuṭasūkarā ca hatthigavāssavaḷavā ca khettañca vatthu ca hiraññañca suvaṇṇañca gāmanigamarājadhāniyo ca raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṃ kiñci rajanīyavatthu.
ছেত্ৰান ৰীরো গিহিবন্ধনানীতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ৰীরো গিহিবন্ধনানি ছিন্দিত্ৰা সমুচ্ছিন্দিত্ৰা জহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – ছেত্ৰান ৰীরো গিহিবন্ধনানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Chetvāna vīro gihibandhanānīti so paccekasambuddho vīro gihibandhanāni chinditvā samucchinditvā jahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ওরোপযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানি, সঞ্ছিন্নপত্তো যথা কোৰিল়ারো,
‘‘Oropayitvā gihibyañjanāni, sañchinnapatto yathā koviḷāro,
ছেত্ৰান ৰীরো গিহিবন্ধনানি।
Chetvāna vīro gihibandhanāni;
একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
পঠমো ৰগ্গো।
Paṭhamo vaggo.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ১. পঠমৰগ্গৰণ্ণনা • 1. Paṭhamavaggavaṇṇanā
