| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
দুতিযৰগ্গো
Dutiyavaggo
১৩১.
131.
সচে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং।
Sacelabhetha nipakaṃ sahāyaṃ,saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানি, চরেয্য তেনত্তমনো সতীমা॥
Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā.
সচে লভেথ নিপকং সহাযন্তি সচে নিপকং পণ্ডিতং পঞ্ঞৰন্তং বুদ্ধিমন্তং ঞাণিং ৰিভাৰিং মেধাৰিং সহাযং লভেয্য পটিলভেয্য অধিগচ্ছেয্য ৰিন্দেয্যাতি – সচে লভেথ নিপকং সংহাযং।
Sace labhetha nipakaṃ sahāyanti sace nipakaṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāviṃ sahāyaṃ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti – sace labhetha nipakaṃ saṃhāyaṃ.
সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরন্তি। সদ্ধিং চরন্তি একতো চরং। সাধুৰিহারিন্তি পঠমেনপি ঝানেন সাধুৰিহারিং, দুতিযেনপি ঝানেন… ততিযেনপি ঝানেন… চতুত্থেনপি ঝানেন সাধুৰিহারিং, মেত্তাযপি চেতোৰিমুত্তিযা সাধুৰিহারিং, করুণাযপি…পে॰… মুদিতাযপি… উপেক্খাযপি চেতোৰিমুত্তিযা সাধুৰিহারিং, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযাপি সাধুৰিহারিং , ৰিঞ্ঞাণঞ্চ আযতনসমাপত্তিযাপি…পে॰… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি…পে॰… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি সাধুৰিহারিং, নিরোধসমাপত্তিযাপি সাধুৰিহারিং, ফলসমাপত্তিযাপি সাধুৰিহারিং। ধীরন্তি ধীরং পণ্ডিতং পঞ্ঞৰন্তং বুদ্ধিমন্তং ঞাণিং ৰিভাৰিং মেধাৰিন্তি – সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং।
Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīranti. Saddhiṃ caranti ekato caraṃ. Sādhuvihārinti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṃ, dutiyenapi jhānena… tatiyenapi jhānena… catutthenapi jhānena sādhuvihāriṃ, mettāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṃ, karuṇāyapi…pe… muditāyapi… upekkhāyapi cetovimuttiyā sādhuvihāriṃ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ , viññāṇañca āyatanasamāpattiyāpi…pe… ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ, nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ, phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ. Dhīranti dhīraṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāvinti – saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ.
অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানীতি। পরিস্সযাতি দ্ৰে পরিস্সযা – পাকটপরিস্সযা চ পটিচ্ছন্নপরিস্সযা চ…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি পাকটপরিস্সযা…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি পটিচ্ছন্নপরিস্সযা…পে॰… এৰম্পি, তত্রাসযাতি – পরিস্সযা। অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানীতি সব্বে পরিস্সযে অভিভুয্য অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা মদ্দিত্ৰাতি – অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানি।
Abhibhuyya sabbāni parissayānīti. Parissayāti dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca…pe… ime vuccanti pākaṭaparissayā…pe… ime vuccanti paṭicchannaparissayā…pe… evampi, tatrāsayāti – parissayā. Abhibhuyya sabbāni parissayānīti sabbe parissaye abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti – abhibhuyya sabbāni parissayāni.
চরেয্য তেনত্তমনো সতীমাতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তেন নিপকেন পণ্ডিতেন পঞ্ঞৰন্তেন বুদ্ধিমন্তেন ঞাণিনা ৰিভাৰিনা মেধাৰিনা সহাযেন সদ্ধিং অত্তমনো তুট্ঠমনো হট্ঠমনো পহট্ঠমনো উদগ্গমনো মুদিতমনো চরেয্য ৰিহরেয্য ইরিযেয্য ৰত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্যাতি – চরেয্য তেনত্তমনো। সতীমাতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতাতি – চরেয্য তেনত্তমনো সতীমা। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Careyya tenattamano satīmāti so paccekasambuddho tena nipakena paṇḍitena paññavantena buddhimantena ñāṇinā vibhāvinā medhāvinā sahāyena saddhiṃ attamano tuṭṭhamano haṭṭhamano pahaṭṭhamano udaggamano muditamano careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti – careyya tenattamano. Satīmāti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti – careyya tenattamano satīmā. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘সচে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং।
‘‘Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
অভিভুয্য সব্বানি পরিস্সযানি, চরেয্য তেনত্তমনো সতীমা’’তি॥
Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā’’ti.
১৩২.
132.
নো চে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং।
No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
রাজাৰ রট্ঠং ৰিজিতং পহায, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care khaggavisāṇakappo.
নো চে লভেথ নিপকং সহাযন্তি নো চে নিপকং পণ্ডিতং পঞ্ঞৰন্তং বুদ্ধিমন্তং ঞাণিং ৰিভাৰিং মেধাৰিং সহাযং লভেয্য পটিলভেয্য অধিগচ্ছেয্য ৰিন্দেয্যাতি – নো চে লভেথ নিপকং সহাযং।
No ce labhetha nipakaṃ sahāyanti no ce nipakaṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāviṃ sahāyaṃ labheyya paṭilabheyya adhigaccheyya vindeyyāti – no ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ.
সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরন্তি। সদ্ধিং চরন্তি একতো চরং। সাধুৰিহারিন্তি পঠমেনপি ঝানেন সাধুৰিহারিং…পে॰… নিরোধসমাপত্তিযাপি সাধুৰিহারিং, ফলসমাপত্তিযাপি সাধুৰিহারিং। ধীরন্তি ধীরং পণ্ডিতং পঞ্ঞৰন্তং বুদ্ধিমন্তং ঞাণিং ৰিভাৰিং মেধাৰিন্তি – সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং।
Saddhiṃ caraṃsādhuvihāri dhīranti. Saddhiṃ caranti ekato caraṃ. Sādhuvihārinti paṭhamenapi jhānena sādhuvihāriṃ…pe… nirodhasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ, phalasamāpattiyāpi sādhuvihāriṃ. Dhīranti dhīraṃ paṇḍitaṃ paññavantaṃ buddhimantaṃ ñāṇiṃ vibhāviṃ medhāvinti – saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ.
রাজাৰ রট্ঠং ৰিজিতং পহাযাতি রাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো ৰিজিতসঙ্গামো নিহতপচ্চামিত্তো লদ্ধাধিপ্পাযো পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো রট্ঠঞ্চ জনপদঞ্চ কোসঞ্চ কোট্ঠাগারঞ্চ পহূতহিরঞ্ঞসুৰণ্ণং নগরঞ্চ পরিচ্চজিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি। এৰং পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা পুত্তদারপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা মিত্তামচ্চপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – রাজাৰ রট্ঠং ৰিজিতং পহায, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāyāti rājā khattiyo muddhābhisitto vijitasaṅgāmo nihatapaccāmitto laddhādhippāyo paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro raṭṭhañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca pahūtahiraññasuvaṇṇaṃ nagarañca pariccajitvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti. Evaṃ paccekasambuddhopi sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadārapalibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā mittāmaccapalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘নো চে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চরং সাধুৰিহারি ধীরং।
‘‘No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;
রাজাৰ রট্ঠং ৰিজিতং পহায, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৩৩.
133.
অদ্ধা পসংসাম সহাযসম্পদং, সেট্ঠা সমা সেৰিতব্বা সহাযা।
Addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ,seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;
এতে অলদ্ধা অনৰজ্জভোজী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo.
অদ্ধা পসংসাম সহাযসম্পদন্তি। অদ্ধাতি একংসৰচনং নিস্সংসযৰচনং নিক্কঙ্খৰচনং অদ্ৰেজ্ঝৰচনং অদ্ৰেল়্হকৰচনং নিযোগৰচনং অপণ্ণকৰচনং অৰিরদ্ধৰচনং অৰত্থাপনৰচনমেতং – অদ্ধাতি। সহাযসম্পদন্তি সহাযসম্পদা ৰুচ্চতি যো সো সহাযো অসেক্খেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেক্খেন সমাধিক্খন্ধেন… অসেক্খেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন … অসেক্খেন ৰিমুত্তিক্খন্ধেন… অসেক্খেন ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি। অদ্ধা পসংসাম সহাযসম্পদন্তি সহাযসম্পদং পসংসাম থোমেম কিত্তেম ৰণ্ণেমাতি – অদ্ধা পসংসাম সহাযসম্পদং।
Addhā pasaṃsāma sahāyasampadanti. Addhāti ekaṃsavacanaṃ nissaṃsayavacanaṃ nikkaṅkhavacanaṃ advejjhavacanaṃ adveḷhakavacanaṃ niyogavacanaṃ apaṇṇakavacanaṃ aviraddhavacanaṃ avatthāpanavacanametaṃ – addhāti. Sahāyasampadanti sahāyasampadā vuccati yo so sahāyo asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena… asekkhena paññākkhandhena … asekkhena vimuttikkhandhena… asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti. Addhā pasaṃsāma sahāyasampadanti sahāyasampadaṃ pasaṃsāma thomema kittema vaṇṇemāti – addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ.
সেট্ঠা সমা সেৰিতব্বা সহাযাতি সেট্ঠা হোন্তি সহাযা সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনেন; সমা সদিসা হোন্তি সহাযা সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনেন। সেট্ঠা ৰা সহাযা সদিসা ৰা সহাযা সেৰিতব্বা ভজিতব্বা পযিরুপাসিতব্বা পরিপুচ্ছিতব্বা পরিপঞ্হিতব্বাতি – সেট্ঠা সমা সেৰিতব্বা সহাযা।
Seṭṭhā samā sevitabbā sahāyāti seṭṭhā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena; samā sadisā honti sahāyā sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena. Seṭṭhā vā sahāyā sadisā vā sahāyā sevitabbā bhajitabbā payirupāsitabbā paripucchitabbā paripañhitabbāti – seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā.
এতে অলদ্ধা অনৰজ্জভোজীতি অত্থি পুগ্গলো সাৰজ্জভোজী অত্থি পুগ্গলো অনৰজ্জভোজীতি। কতমো চ পুগ্গলো সাৰজ্জভোজী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কুহনায লপনায নেমিত্তিকতায নিপ্পেসিকতায লাভেন লাভং নিজিগীসনতায 1 দারুদানেন ৰেল়ুদানেন পত্তদানেন পুপ্ফদানেন ফলদানেন সিনানদানেন চুণ্ণদানেন মত্তিকাদানেন দন্তকট্ঠদানেন মুখোদকদানেন চাটুকম্যতায 2 মুগ্গসূপ্যতায 3 পারিভট্যতায পীঠমদ্দিকতায ৰত্থুৰিজ্জায তিরচ্ছানৰিজ্জায অঙ্গৰিজ্জায নক্খত্তৰিজ্জায দূতগমনেন পহিণগমনেন জঙ্ঘপেসনিযেন ৰেজ্জকম্মেন নৰকম্মেন 4 পিণ্ডপটিপিণ্ডকেন দানানুপ্পদানেন , অধম্মেন ৰিসমেন লদ্ধা লভিত্ৰা অধিগন্ত্ৰা ৰিন্দিত্ৰা পটিলভিত্ৰা জীৰিকং 5 কপ্পেতি। অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো সাৰজ্জভোজী।
Ete aladdhā anavajjabhojīti atthi puggalo sāvajjabhojī atthi puggalo anavajjabhojīti. Katamo ca puggalo sāvajjabhojī? Idhekacco puggalo kuhanāya lapanāya nemittikatāya nippesikatāya lābhena lābhaṃ nijigīsanatāya 6 dārudānena veḷudānena pattadānena pupphadānena phaladānena sinānadānena cuṇṇadānena mattikādānena dantakaṭṭhadānena mukhodakadānena cāṭukamyatāya 7 muggasūpyatāya 8 pāribhaṭyatāya pīṭhamaddikatāya vatthuvijjāya tiracchānavijjāya aṅgavijjāya nakkhattavijjāya dūtagamanena pahiṇagamanena jaṅghapesaniyena vejjakammena navakammena 9 piṇḍapaṭipiṇḍakena dānānuppadānena , adhammena visamena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṃ 10 kappeti. Ayaṃ vuccati puggalo sāvajjabhojī.
কতমো চ পুগ্গলো অনৰজ্জভোজী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ন কুহনায ন লপনায ন নেমিত্তিকতায ন নিপ্পেসিকতায ন লাভেন লাভং নিজিগীসনতায ন দারুদানেন ন ৰেল়ুদানেন ন পত্তদানেন ন পুপ্ফদানেন ন ফলদানেন ন সিনানদানেন ন চুণ্ণদানেন ন মত্তিকাদানেন ন দন্তকট্ঠদানেন ন মুখোদকদানেন ন চাটুকম্যতায ন মুগ্গসূপ্যতায ন পারিভট্যতায ন পীঠমদ্দিকতায ন ৰত্থুৰিজ্জায ন তিরচ্ছানৰিজ্জায ন অঙ্গৰিজ্জায ন নক্খত্তৰিজ্জায ন দূতগমনেন ন পহিণগমনেন ন জঙ্ঘপেসনিযেন ন ৰেজ্জকম্মেন ন নৰকম্মেন ন পিণ্ডপটিপিণ্ডকেন ন দানানুপ্পদানেন, ধম্মেন সমেন লদ্ধা লভিত্ৰা অধিগন্ত্ৰা ৰিন্দিত্ৰা পটিলভিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেতি। অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো অনৰজ্জভোজী।
Katamo ca puggalo anavajjabhojī? Idhekacco puggalo na kuhanāya na lapanāya na nemittikatāya na nippesikatāya na lābhena lābhaṃ nijigīsanatāya na dārudānena na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na cuṇṇadānena na mattikādānena na dantakaṭṭhadānena na mukhodakadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭyatāya na pīṭhamaddikatāya na vatthuvijjāya na tiracchānavijjāya na aṅgavijjāya na nakkhattavijjāya na dūtagamanena na pahiṇagamanena na jaṅghapesaniyena na vejjakammena na navakammena na piṇḍapaṭipiṇḍakena na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā jīvikaṃ kappeti. Ayaṃ vuccati puggalo anavajjabhojī.
এতে অলদ্ধা অনৰজ্জভোজীতি এতে অনৰজ্জভোজী অলদ্ধা অলভিত্ৰা অনধিগন্ত্ৰা অৰিন্দিত্ৰা অপ্পটিলভিত্ৰাতি – এতে অলদ্ধা অনৰজ্জভোজী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Ete aladdhā anavajjabhojīti ete anavajjabhojī aladdhā alabhitvā anadhigantvā avinditvā appaṭilabhitvāti – ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘অদ্ধা পসংসাম সহাযসম্পদং, সেট্ঠা সমা সেৰিতব্বা সহাযা।
‘‘Addhā pasaṃsāma sahāyasampadaṃ, seṭṭhā samā sevitabbā sahāyā;
এতে অলদ্ধা অনৰজ্জভোজী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Ete aladdhā anavajjabhojī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৩৪.
134.
দিস্ৰা সুৰণ্ণস্স পভস্সরানি, কম্মারপুত্তেন সুনিট্ঠিতানি।
Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni,kammāraputtena suniṭṭhitāni;
সঙ্ঘট্টযন্তানি 11 দুৰে ভুজস্মিং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Saṅghaṭṭayantāni12duve bhujasmiṃ, eko care khaggavisāṇakappo.
দিস্ৰা সুৰণ্ণস্স পভস্সরানীতি দিস্ৰা পস্সিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা। সুৰণ্ণস্সাতি জাতরূপস্স। পভস্সরানীতি পরিসুদ্ধানি পরিযোদাতানীতি – দিস্ৰা সুৰণ্ণস্স পভস্সরানি।
Disvā suvaṇṇassa pabhassarānīti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Suvaṇṇassāti jātarūpassa. Pabhassarānīti parisuddhāni pariyodātānīti – disvā suvaṇṇassa pabhassarāni.
কম্মারপুত্তেন সুনিট্ঠিতানীতি কম্মারপুত্তো ৰুচ্চতি সুৰণ্ণকারো। কম্মারপুত্তেন সুনিট্ঠিতানীতি কম্মারপুত্তেন সুনিট্ঠিতানি সুকতানি সুপরিকম্মকতানীতি – কম্মারপুত্তেন সুনিট্ঠিতানি।
Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputto vuccati suvaṇṇakāro. Kammāraputtena suniṭṭhitānīti kammāraputtena suniṭṭhitāni sukatāni suparikammakatānīti – kammāraputtena suniṭṭhitāni.
সঙ্ঘট্টযন্তানি দুৰে ভুজস্মিন্তি ভুজো ৰুচ্চতি হত্থো। যথা একস্মিং হত্থে দ্ৰে নূপুরানি 13 ঘট্টেন্তি 14; এৰমেৰ সত্তা তণ্হাৰসেন দিট্ঠিৰসেন নিরযে ঘট্টেন্তি, তিরচ্ছানযোনিযং ঘট্টেন্তি, পেত্তিৰিসযে ঘট্টেন্তি, মনুস্সলোকে ঘট্টেন্তি, দেৰলোকে ঘট্টেন্তি, গতিযা গতিং উপপত্তিযা উপপত্তিং পটিসন্ধিযা পটিসন্ধিং ভৰেন ভৰং সংসারেন সংসারং ৰট্টেন ৰট্টং ঘট্টেন্তি সঙ্ঘট্টেন্তি সঙ্ঘট্টেন্তা চরন্তি ৰিহরন্তি ইরিযন্তি ৰত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তীতি – সঙ্ঘট্টযন্তানি দুৰে ভুজস্মিং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasminti bhujo vuccati hattho. Yathā ekasmiṃ hatthe dve nūpurāni 15 ghaṭṭenti 16; evameva sattā taṇhāvasena diṭṭhivasena niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyaṃ ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṃ upapattiyā upapattiṃ paṭisandhiyā paṭisandhiṃ bhavena bhavaṃ saṃsārena saṃsāraṃ vaṭṭena vaṭṭaṃ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti saṅghaṭṭentā caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti – saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘দিস্ৰা সুৰণ্ণস্স পভস্সরানি, কম্মারপুত্তেন সুনিট্ঠিতানি।
‘‘Disvā suvaṇṇassa pabhassarāni, kammāraputtena suniṭṭhitāni;
সঙ্ঘট্টযন্তানি দুৰে ভুজস্মিং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’॥
Saṅghaṭṭayantāni duve bhujasmiṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’.
১৩৫.
135.
এৰং দুতীযেন সহা মমস্স, ৰাচাভিলাপো অভিসজ্জনা ৰা।
Evaṃ dutīyena sahā mamassa,vācābhilāpo abhisajjanā vā;
এতং ভযং আযতিং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
এৰং দুতীযেন সহা মমস্সাতি তণ্হাদুতিযো ৰা হোতি পুগ্গলদুতিযো ৰা। কথং তণ্হাদুতিযো হোতি? তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে॰… ধম্মতণ্হা। যস্সেসা তণ্হা অপ্পহীনা, সো ৰুচ্চতি তণ্হাদুতিযো।
Evaṃ dutīyena sahā mamassāti taṇhādutiyo vā hoti puggaladutiyo vā. Kathaṃ taṇhādutiyo hoti? Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Yassesā taṇhā appahīnā, so vuccati taṇhādutiyo.
তণ্হাদুতিযো পুরিসো, দীঘমদ্ধান সংসরং।
Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;
ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং, সংসারং নাতিৰত্ততীতি॥
Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattatīti.
এৰং তণ্হাদুতিযো ৰা হোতি।
Evaṃ taṇhādutiyo vā hoti.
কথং পুগ্গলদুতিযো হোতি? ইধেকচ্চো ন অত্থহেতু 17 ন কারণহেতু উদ্ধতো অৰূপসন্তচিত্তো একস্স ৰা দুতিযো হোতি, দ্ৰিন্নং ৰা ততিযো হোতি, তিণ্ণং ৰা চতুত্থো হোতি। তত্থ বহুং সম্ফপ্পলাপং পলপতি; সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৰত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগরকথং জনপদকথং ইত্থিকথং 18 সূরকথং ৰিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৰাভৰকথং কথেতি। এৰং পুগ্গলদুতিযো হোতীতি – এৰং দুতীযেন সহা মমস্স।
Kathaṃ puggaladutiyo hoti? Idhekacco na atthahetu 19 na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṃ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṃ vā catuttho hoti. Tattha bahuṃ samphappalāpaṃ palapati; seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ 20 sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ katheti. Evaṃ puggaladutiyo hotīti – evaṃ dutīyena sahā mamassa.
ৰাচাভিলাপো অভিসজ্জনা ৰাতি ৰাচাভিলাপো ৰুচ্চতি বাত্তিংস তিরচ্ছানকথা, সেয্যথিদং – রাজকথং…পে॰… ইতিভৰাভৰকথং। অভিসজ্জনা ৰাতি দ্ৰে সজ্জনা – তণ্হাসজ্জনা চ দিট্ঠিসজ্জনা চ…পে॰… অযং তণ্হাসজ্জনা…পে॰… অযং দিট্ঠিসজ্জনাতি – ৰাচাভিলাপো অভিসজ্জনা ৰা।
Vācābhilāpo abhisajjanā vāti vācābhilāpo vuccati bāttiṃsa tiracchānakathā, seyyathidaṃ – rājakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ. Abhisajjanā vāti dve sajjanā – taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca…pe… ayaṃ taṇhāsajjanā…pe… ayaṃ diṭṭhisajjanāti – vācābhilāpo abhisajjanā vā.
এতং ভযং আযতিং পেক্খমানোতি। ভযন্তি জাতিভযং জরাভযং ব্যাধিভযং মরণভযং রাজভযং চোরভযং অগ্গিভযং উদকভযং অত্তানুৰাদভযং পরানুৰাদভযং দণ্ডভযং দুগ্গতিভযং ঊমিভযং কুম্ভিলভযং আৰট্টভযং সুসুমারভযং আজীৰকভযং অসিলোকভযং পরিসসারজ্জভযং মদনভযং ভযানকং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো চেতসো উব্বেগো উত্রাসো। এতং ভযং আযতিং পেক্খমানোতি এতং ভযং আযতিং পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপরিক্খমানোতি – এতং ভযং আযতিং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Etaṃbhayaṃ āyatiṃ pekkhamānoti. Bhayanti jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ rājabhayaṃ corabhayaṃ aggibhayaṃ udakabhayaṃ attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ ūmibhayaṃ kumbhilabhayaṃ āvaṭṭabhayaṃ susumārabhayaṃ ājīvakabhayaṃ asilokabhayaṃ parisasārajjabhayaṃ madanabhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso. Etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamānoti etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘এৰং দুতীযেন সহা মমস্স, ৰাচাভিলাপো অভিসজ্জনা ৰা।
‘‘Evaṃ dutīyena sahā mamassa, vācābhilāpo abhisajjanā vā;
এতং ভযং আযতিং পেক্খমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’॥
Etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’.
১৩৬.
136.
কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমা, ৰিরূপরূপেন মথেন্তি চিত্তং।
Kāmā hi citrā madhurā manoramā,virūparūpena mathenti cittaṃ;
আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo.
কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমাতি। কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা। চিত্রাতি নানাৰণ্ণা রূপা নানাৰণ্ণা সদ্দা নানাৰণ্ণা গন্ধা নানাৰণ্ণা রসা নানাৰণ্ণা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা। মধুরাতি ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা 21 – ‘‘পঞ্চিমে , ভিক্খৰে, কামগুণা। কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে॰… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা। ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ কামগুণা। যং খো, ভিক্খৰে, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি কামসুখং মিল়্হসুখং 22 পুথুজ্জনসুখং অনরিযসুখং, ন সেৰিতব্বং ন ভাৰেতব্বং ন বহুলীকাতব্বং, ‘ভাযিতব্বং এতস্স সুখস্সা’তি ৰদামী’’তি – কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমাতি। মনোতি যং চিত্তং…পে॰… তজ্জা মনোৰিঞ্ঞাণধাতু। মনো রমেন্তি থোমেন্তি তোসেন্তি পহাসেন্তীতি – কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমা।
Kāmā hi citrā madhurā manoramāti. Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Citrāti nānāvaṇṇā rūpā nānāvaṇṇā saddā nānāvaṇṇā gandhā nānāvaṇṇā rasā nānāvaṇṇā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Madhurāti vuttañhetaṃ bhagavatā 23 – ‘‘pañcime , bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati kāmasukhaṃ miḷhasukhaṃ 24 puthujjanasukhaṃ anariyasukhaṃ, na sevitabbaṃ na bhāvetabbaṃ na bahulīkātabbaṃ, ‘bhāyitabbaṃ etassa sukhassā’ti vadāmī’’ti – kāmā hi citrā madhurā manoramāti. Manoti yaṃ cittaṃ…pe… tajjā manoviññāṇadhātu. Mano ramenti thomenti tosenti pahāsentīti – kāmā hi citrā madhurā manoramā.
ৰিরূপরূপেন মথেন্তি চিত্তন্তি নানাৰণ্ণেহি রূপেহি…পে॰… নানাৰণ্ণেহি ফোট্ঠব্বেহি চিত্তং মথেন্তি তোসেন্তি পহাসেন্তীতি – ৰিরূপরূপেন মথেন্তি চিত্তং।
Virūparūpena mathenti cittanti nānāvaṇṇehi rūpehi…pe… nānāvaṇṇehi phoṭṭhabbehi cittaṃ mathenti tosenti pahāsentīti – virūparūpena mathenti cittaṃ.
আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰাতি। ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘কো চ, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো? ইধ, ভিক্খৰে, কুলপুত্তো যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৰিকং কপ্পেতি, যদি মুদ্দায যদি গণনায যদি সঙ্খানেন যদি কসিযা যদি ৰণিজ্জায যদি গোরক্খেন যদি ইস্সত্থেন 25 যদি রাজপোরিসেন যদি সিপ্পঞ্ঞতরেন, সীতস্স পুরক্খতো উণ্হস্স পুরক্খতো ডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সেহি সম্ফস্সমানো 26 খুপ্পিপাসায মীযমানো; অযং, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু।
Ādīnavaṃkāmaguṇesu disvāti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ko ca, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo? Idha, bhikkhave, kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṃ kappeti, yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena 27 yadi rājaporisena yadi sippaññatarena, sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassehi samphassamāno 28 khuppipāsāya mīyamāno; ayaṃ, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu.
‘‘তস্স চে, ভিক্খৰে, কুলপুত্তস্স এৰং উট্ঠহতো ঘটতো ৰাযমতো তে ভোগা নাভিনিপ্ফজ্জন্তি, সো সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি উরত্তাল়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি – ‘মোঘং ৰত মে উট্ঠানং, অফলো ৰত মে ৰাযামো’তি। অযম্পি, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু।
‘‘Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti, so socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati, sammohaṃ āpajjati – ‘moghaṃ vata me uṭṭhānaṃ, aphalo vata me vāyāmo’ti. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu.
‘‘তস্স চে, ভিক্খৰে, কুলপুত্তস্স এৰং উট্ঠহতো ঘটতো ৰাযমতো তে ভোগা অভিনিপ্ফজ্জন্তি, সো তেসং ভোগানং আরক্খাধিকরণং দুক্খং দোমনস্সং 29 পটিসংৰেদেতি – ‘কিন্তি মে ভোগে নেৰ রাজানো হরেয্যুং, ন চোরা হরেয্যুং, ন অগ্গি ডহেয্য, ন উদকং ৰহেয্য, ন অপ্পিযা দাযাদা হরেয্যু’ন্তি। তস্স এৰং আরক্খতো গোপযতো তে ভোগে রাজানো ৰা হরন্তি চোরা ৰা হরন্তি অগ্গি ৰা ডহতি উদকং ৰা ৰহতি অপ্পিযা ৰা দাযাদা হরন্তি। সো সোচতি…পে॰… সম্মোহং আপজ্জতি – ‘যম্পি মে অহোসি তম্পি নো নত্থী’তি। অযম্পি, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু।
‘‘Tassa ce, bhikkhave, kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti, so tesaṃ bhogānaṃ ārakkhādhikaraṇaṃ dukkhaṃ domanassaṃ 30 paṭisaṃvedeti – ‘kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṃ, na corā hareyyuṃ, na aggi ḍaheyya, na udakaṃ vaheyya, na appiyā dāyādā hareyyu’nti. Tassa evaṃ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. So socati…pe… sammohaṃ āpajjati – ‘yampi me ahosi tampi no natthī’ti. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু রাজানোপি রাজূহি ৰিৰদন্তি, খত্তিযাপি খত্তিযেহি ৰিৰদন্তি, ব্রাহ্মণাপি ব্রাহ্মণেহি ৰিৰদন্তি, গহপতীপি গহপতীহি ৰিৰদন্তি, মাতাপি পুত্তেন ৰিৰদতি, পুত্তোপি মাতরা ৰিৰদতি, পিতাপি পুত্তেন ৰিৰদতি, পুত্তোপি পিতরা ৰিৰদতি, ভাতাপি ভগিনিযা ৰিৰদতি, ভগিনীপি ভাতরা ৰিৰদতি, সহাযোপি সহাযেন ৰিৰদতি। তে তত্থ কলহৰিগ্গহৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং পাণীহিপি উপক্কমন্তি লেড্ডূহিপি উপক্কমন্তি দণ্ডেহিপি উপক্কমন্তি সত্থেহিপি উপক্কমন্তি। তে তত্থ মরণম্পি নিগচ্ছন্তি মরণমত্তম্পি দুক্খং। অযম্পি, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati. Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṃ pāṇīhipi upakkamanti leḍḍūhipi upakkamanti daṇḍehipi upakkamanti satthehipi upakkamanti. Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু অসিচম্মং গহেত্ৰা ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৰা উভতোব্যূল়্হং 31 সঙ্গামং পক্খন্দন্তি, উসূসুপি খিপ্পমানেসু সত্তীসুপি খিপ্পমানাসু অসীসুপি ৰিজ্জোতলন্তেসু। তে তত্থ উসূহিপি ৰিজ্ঝন্তি সত্তীহিপি 32 ৰিজ্ঝন্তি অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি। তে তত্থ মরণম্পি নিগচ্ছন্তি মরণমত্তম্পি দুক্খং। অযম্পি, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā dhanukalāpaṃ sannayhitvā ubhatobyūḷhaṃ 33 saṅgāmaṃ pakkhandanti, usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu asīsupi vijjotalantesu. Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi 34 vijjhanti asināpi sīsaṃ chindanti. Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু অসিচম্মং গহেত্ৰা ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৰা অদ্দাৰলেপনা 35 উপকারিযো পক্খন্দন্তি, উসূসুপি খিপ্পমানেসু সত্তীসুপি খিপ্পমানাসু, অসীসুপি ৰিজ্জোতলন্তেসু। তে তত্থ উসূহিপি ৰিজ্ঝন্তি সত্তীহিপি ৰিজ্ঝন্তি ছকণকাযপি 36 ওসিঞ্চন্তি অভিৰগ্গেনপি ওমদ্দন্তি অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি। তে তত্থ মরণম্পি নিগচ্ছন্তি মরণমত্তম্পি দুক্খং। অযম্পি, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā dhanukalāpaṃ sannayhitvā addāvalepanā 37 upakāriyo pakkhandanti, usūsupi khippamānesu sattīsupi khippamānāsu, asīsupi vijjotalantesu. Te tattha usūhipi vijjhanti sattīhipi vijjhanti chakaṇakāyapi 38 osiñcanti abhivaggenapi omaddanti asināpi sīsaṃ chindanti. Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু সন্ধিম্পি ছিন্দন্তি নিল্লোপম্পি হরন্তি একাগারিকম্পি করোন্তি পরিপন্থেপি তিট্ঠন্তি পরদারম্পি গচ্ছন্তি। তমেনং রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেন্তি – কসাহিপি তাল়েন্তি, ৰেত্তেহিপি তাল়েন্তি, অড্ঢদণ্ডকেহিপি তাল়েন্তি, হত্থম্পি ছিন্দন্তি…পে॰… অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি। তে তত্থ মরণম্পি নিগচ্ছন্তি মরণমত্তম্পি দুক্খং। অযম্পি, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সন্দিট্ঠিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti nillopampi haranti ekāgārikampi karonti paripanthepi tiṭṭhanti paradārampi gacchanti. Tamenaṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti – kasāhipi tāḷenti, vettehipi tāḷenti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti, hatthampi chindanti…pe… asināpi sīsaṃ chindanti. Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṃ. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু কাযেন দুচ্চরিতং চরন্তি ৰাচায দুচ্চরিতং চরন্তি মনসা দুচ্চরিতং চরন্তি। তে কাযেন দুচ্চরিতং চরিত্ৰা ৰাচায দুচ্চরিতং চরিত্ৰা মনসা দুচ্চরিতং চরিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি। অযম্পি, ভিক্খৰে, কামানং আদীনৰো সম্পরাযিকো দুক্খক্খন্ধো কামহেতু কামনিদানং কামাধিকরণং কামানমেৰ হেতু’’।
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṃ caranti vācāya duccaritaṃ caranti manasā duccaritaṃ caranti. Te kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Ayampi, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo samparāyiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu’’.
আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰাতি কামগুণেসু আদীনৰং দিস্ৰা পস্সিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvāti kāmaguṇesu ādīnavaṃ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমা, ৰিরূপরূপেন মথেন্তি চিত্তং।
‘‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṃ;
আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৩৭.
137.
ঈতী চ গণ্ডো চ উপদ্দৰো চ, রোগো চ সল্লঞ্চ ভযঞ্চ মেতং।
Ītīca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṃ;
এতং ভযং কামগুণেসু দিস্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo.
ঈতী চ গণ্ডো চ উপদ্দৰো চ, রোগো চ সল্লঞ্চ ভযঞ্চ মেতন্তি ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘ভযন্তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। দুক্খন্তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। রোগোতি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। গণ্ডোতি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। সল্লন্তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। সঙ্গোতি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। পঙ্কোতি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। গব্ভোতি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং। কস্মা চ, ভিক্খৰে, ভযন্তি কামানমেতং অধিৰচনং? যস্মা চ কামরাগরত্তাযং, ভিক্খৰে, ছন্দরাগৰিনিবদ্ধো 39 দিট্ঠধম্মিকাপি ভযা ন পরিমুচ্চতি, সম্পরাযিকাপি ভযা ন পরিমুচ্চতি, তস্মা ভযন্তি কামানমেতং অধিৰচনং। কস্মা চ, ভিক্খৰে, দুক্খন্তি…পে॰… রোগোতি… গণ্ডোতি… সল্লন্তি… সঙ্গোতি… পঙ্কোতি… গব্ভোতি কামানমেতং অধিৰচনং? যস্মা চ কামরাগরত্তাযং, ভিক্খৰে, ছন্দরাগৰিনিবদ্ধো দিট্ঠধম্মিকাপি গব্ভা ন পরিমুচ্চতি, সম্পরাযিকাপি গব্ভা ন পরিমুচ্চতি, তস্মা গব্ভোতি কামানমেতং অধিৰচন’’ন্তি।
Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañcametanti vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘bhayanti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Dukkhanti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Rogoti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Gaṇḍoti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Sallanti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Saṅgoti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Paṅkoti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Gabbhoti, bhikkhave, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Kasmā ca, bhikkhave, bhayanti kāmānametaṃ adhivacanaṃ? Yasmā ca kāmarāgarattāyaṃ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho 40 diṭṭhadhammikāpi bhayā na parimuccati, samparāyikāpi bhayā na parimuccati, tasmā bhayanti kāmānametaṃ adhivacanaṃ. Kasmā ca, bhikkhave, dukkhanti…pe… rogoti… gaṇḍoti… sallanti… saṅgoti… paṅkoti… gabbhoti kāmānametaṃ adhivacanaṃ? Yasmā ca kāmarāgarattāyaṃ, bhikkhave, chandarāgavinibaddho diṭṭhadhammikāpi gabbhā na parimuccati, samparāyikāpi gabbhā na parimuccati, tasmā gabbhoti kāmānametaṃ adhivacana’’nti.
ভযং দুক্খঞ্চ রোগো চ, গণ্ডো সল্লঞ্চ সঙ্গো চ।
Bhayaṃ dukkhañca rogo ca, gaṇḍo sallañca saṅgo ca;
পঙ্কো গব্ভো চ উভযং, এতে কামা পৰুচ্চন্তি।
Paṅko gabbho ca ubhayaṃ, ete kāmā pavuccanti;
যত্থ সত্তো পুথুজ্জনো॥
Yattha satto puthujjano.
ওতিণ্ণো সাতরূপেন, পুন গব্ভায গচ্ছতি।
Otiṇṇo sātarūpena, puna gabbhāya gacchati;
সো ইমং পলিপথং দুগ্গং, অতিক্কম্ম তথাৰিধো।
So imaṃ palipathaṃ duggaṃ, atikkamma tathāvidho;
পজং জাতিজরূপেতং, ফন্দমানং অৰেক্খতীতি॥
Pajaṃ jātijarūpetaṃ, phandamānaṃ avekkhatīti.
ঈতী চ গণ্ডো চ উপদ্দৰো চ, রোগো চ সল্লঞ্চ ভযঞ্চ মেতং॥
Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṃ.
এতং ভযং কামগুণেসু দিস্ৰাতি এতং ভযং কামগুণেসু দিস্ৰা পস্সিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – এতং ভযং কামগুণেসু দিস্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Etaṃbhayaṃ kāmaguṇesu disvāti etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ঈতী চ গণ্ডো চ উপদ্দৰো চ, রোগো চ সল্লঞ্চ ভযঞ্চ মেতং।
‘‘Ītī ca gaṇḍo ca upaddavo ca, rogo ca sallañca bhayañca metaṃ;
এতং ভযং কামগুণেসু দিস্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Etaṃ bhayaṃ kāmaguṇesu disvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৩৮.
138.
সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ খুদং পিপাসং, ৰাতাতপে ডংসসরীসপে 43 চ।
Sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ, vātātape ḍaṃsasarīsape44ca;
সব্বানিপেতানি অভিসম্ভৰিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo.
সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ খুদং পিপাসন্তি। সীতন্তি দ্ৰীহি কারণেহি সীতং হোতি – অব্ভন্তরধাতুপ্পকোপৰসেন ৰা সীতং হোতি বহিদ্ধা উতুৰসেন ৰা সীতং হোতি। উণ্হন্তি দ্ৰীহি কারণেহি উণ্হং হোতি – অব্ভন্তরধাতুপ্পকোপৰসেন ৰা উণ্হং হোতি বহিদ্ধা উতুৰসেন ৰা উণ্হং হোতি। খুদা 45 ৰুচ্চতি ছাতকো। পিপাসা ৰুচ্চতি উদকপিপাসাতি – সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ খুদং পিপাসং।
Sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsanti. Sītanti dvīhi kāraṇehi sītaṃ hoti – abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṃ hoti bahiddhā utuvasena vā sītaṃ hoti. Uṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṃ hoti – abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṃ hoti bahiddhā utuvasena vā uṇhaṃ hoti. Khudā 46 vuccati chātako. Pipāsā vuccati udakapipāsāti – sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ.
ৰাতাতপে ডংসসরীসপে চাতি। ৰাতাতি পুরত্থিমা ৰাতা পচ্ছিমা ৰাতা উত্তরা ৰাতা দক্খিণা ৰাতা সরজা ৰাতা অরজা ৰাতা সীতা ৰাতা উণ্হা ৰাতা পরিত্তা ৰাতা অধিমত্তা ৰাতা ৰেরম্ভৰাতা পক্খৰাতা সুপণ্ণৰাতা তালপণ্ণৰাতা 47 ৰিধূপনৰাতা। আতপো ৰুচ্চতি সূরিযসন্তাপো। ডংসা ৰুচ্চন্তি পিঙ্গলমক্খিকা। সরীসপা ৰুচ্চন্তি অহীতি – ৰাতাতপে ডংসসরীসপে চ।
Vātātape ḍaṃsasarīsape cāti. Vātāti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā 48 vidhūpanavātā. Ātapo vuccati sūriyasantāpo. Ḍaṃsā vuccanti piṅgalamakkhikā. Sarīsapā vuccanti ahīti – vātātape ḍaṃsasarīsape ca.
সব্বানিপেতানি অভিসম্ভৰিত্ৰাতি অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা মদ্দিত্ৰাতি – সব্বানিপেতানি অভিসম্ভৰিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Sabbānipetāni abhisambhavitvāti abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvāti – sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ খুদং পিপাসং, ৰাতাতপে ডংসসরীসপে চ।
‘‘Sītañca uṇhañca khudaṃ pipāsaṃ, vātātape ḍaṃsasarīsape ca;
সব্বানিপেতানি অভিসম্ভৰিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Sabbānipetāni abhisambhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৩৯.
139.
নাগোৰ যূথানি ৰিৰজ্জযিত্ৰা, সঞ্জাতখন্ধো পদুমী উল়ারো।
Nāgova yūthāni vivajjayitvā,sañjātakhandho padumī uḷāro;
যথাভিরন্তং ৰিহরে 49 অরঞ্ঞে, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Yathābhirantaṃ vihare50araññe, eko care khaggavisāṇakappo.
নাগোৰ যূথানি ৰিৰজ্জযিত্ৰাতি নাগো ৰুচ্চতি হত্থিনাগো। পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি নাগো। কিংকারণা পচ্চেকসম্বুদ্ধো নাগো? আগুং ন করোতীতি নাগো; ন গচ্ছতীতি নাগো; ন আগচ্ছতীতি নাগো। কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো আগুং ন করোতীতি নাগো? আগু ৰুচ্চতি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা।
Nāgovayūthāni vivajjayitvāti nāgo vuccati hatthināgo. Paccekasambuddhopi nāgo. Kiṃkāraṇā paccekasambuddho nāgo? Āguṃ na karotīti nāgo; na gacchatīti nāgo; na āgacchatīti nāgo. Kathaṃ so paccekasambuddho āguṃ na karotīti nāgo? Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā.
আগুং ন করোতি কিঞ্চি লোকে, সব্বসংযোগে ৰিসজ্জ বন্ধনানি।
Āguṃ na karoti kiñci loke, sabbasaṃyoge visajja bandhanāni;
সব্বত্থ ন সজ্জতি ৰিমুত্তো, নাগো তাদি পৰুচ্চতে তথত্তা॥
Sabbattha na sajjati vimutto, nāgo tādi pavuccate tathattā.
এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো আগুং ন করোতীতি নাগো।
Evaṃ so paccekasambuddho āguṃ na karotīti nāgo.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ন গচ্ছতীতি নাগো? সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি, ন রাগৰসেন গচ্ছতি, ন দোসৰসেন গচ্ছতি, ন মোহৰসেন গচ্ছতি, ন মানৰসেন গচ্ছতি, ন দিট্ঠিৰসেন গচ্ছতি, ন উদ্ধচ্চৰসেন গচ্ছতি, ন ৰিচিকিচ্ছাৰসেন গচ্ছতি, ন অনুসযৰসেন গচ্ছতি, ন ৰগ্গেহি কপ্পেহি যাযতি নীযতি 51 ৰুয্হতি সংহরীযতি। এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ন গচ্ছতীতি নাগো।
Kathaṃ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo? So paccekasambuddho na chandāgatiṃ gacchati, na dosāgatiṃ gacchati, na mohāgatiṃ gacchati, na bhayāgatiṃ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi kappehi yāyati nīyati 52 vuyhati saṃharīyati. Evaṃ so paccekasambuddho na gacchatīti nāgo.
কথং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ন আগচ্ছতীতি নাগো? সোতাপত্তিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি, সকদাগামিমগ্গেন…পে॰… অনাগামিমগ্গেন…পে॰… অরহত্তমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি। এৰং সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ন আগচ্ছতীতি নাগো।
Kathaṃ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo? Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati, sakadāgāmimaggena…pe… anāgāmimaggena…pe… arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati. Evaṃ so paccekasambuddho na āgacchatīti nāgo.
নাগোৰ যূথানি ৰিৰজ্জযিত্ৰাতি যথা সো হত্থিনাগো যূথানি ৰিৰজ্জেত্ৰা পরিৰজ্জেত্ৰা অভিনিৰজ্জেত্ৰা একোৰ অরঞ্ঞৰনমজ্ঝোগাহেত্ৰা 53 চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি গণং ৰিৰজ্জেত্ৰা পরিৰজ্জেত্ৰা অভিৰজ্জেত্ৰা একো 54 অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসারুপ্পানি। সো একো গচ্ছতি একো তিট্ঠতি একো নিসীদতি একো সেয্যং কপ্পেতি একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি একো পটিক্কমতি একো রহো নিসীদতি একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – নাগোৰ যূথানি ৰিৰজ্জযিত্ৰা।
Nāgova yūthāni vivajjayitvāti yathā so hatthināgo yūthāni vivajjetvā parivajjetvā abhinivajjetvā ekova araññavanamajjhogāhetvā 55 carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi gaṇaṃ vivajjetvā parivajjetvā abhivajjetvā eko 56 araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṃ kappeti eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – nāgova yūthāni vivajjayitvā.
সঞ্জাতখন্ধো পদুমী উল়ারোতি যথা সো হত্থিনাগো সঞ্জাতক্খন্ধো সত্তরতনো ৰা হোতি অট্ঠরতনো ৰা, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি সঞ্জাতক্খন্ধো অসেক্খেন সীলক্খন্ধেন অসেক্খেন সমাধিক্খন্ধেন অসেক্খেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন অসেক্খেন ৰিমুত্তিক্খন্ধেন অসেক্খেন ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেন। যথা সো হত্থিনাগো পদুমী, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি সত্তহি বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেহি পদুমী, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গপুপ্ফেন। যথা সো হত্থিনাগো উল়ারো থামেন বলেন জৰেন সূরেন, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি উল়ারো সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিঞাণদস্সনেনাতি – সঞ্জাতখন্ধো পদুমী উল়ারো।
Sañjātakhandho padumī uḷāroti yathā so hatthināgo sañjātakkhandho sattaratano vā hoti aṭṭharatano vā, paccekasambuddhopi sañjātakkhandho asekkhena sīlakkhandhena asekkhena samādhikkhandhena asekkhena paññākkhandhena asekkhena vimuttikkhandhena asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena. Yathā so hatthināgo padumī, paccekasambuddhopi sattahi bojjhaṅgapupphehi padumī, satisambojjhaṅgapupphena dhammavicayasambojjhaṅgapupphena vīriyasambojjhaṅgapupphena pītisambojjhaṅgapupphena, pītisambojjhaṅgapupphena passaddhisambojjhaṅgapupphena samādhisambojjhaṅgapupphena upekkhāsambojjhaṅgapupphena. Yathā so hatthināgo uḷāro thāmena balena javena sūrena, paccekasambuddhopi uḷāro sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanenāti – sañjātakhandho padumī uḷāro.
যথাভিরন্তং ৰিহরে অরঞ্ঞেতি যথা সো হত্থিনাগো যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতি, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতি। পঠমেনপি ঝানেন যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতি, দুতিযেনপি ঝানেন…পে॰… ততিযেনপি ঝানেন… চতুত্থেনপি ঝানেন যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতি; মেত্তাযপি চেতোৰিমুত্তিযা যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতি, করুণাযপি চেতোৰিমুত্তিযা… মুদিতাযপি চেতোৰিমুত্তিযা… উপেক্খাযপি চেতোৰিমুত্তিযা যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতি; আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযাপি যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযাপি… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি… নিরোধসমাপত্তিযাপি… ফলসমাপত্তিযাপি যথাভিরন্তং অরঞ্ঞে ৰিহরতীতি – যথাভিরন্তং ৰিহরে অরঞ্ঞে, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Yathābhirantaṃ vihare araññeti yathā so hatthināgo yathābhirantaṃ araññe viharati, paccekasambuddhopi yathābhirantaṃ araññe viharati. Paṭhamenapi jhānena yathābhirantaṃ araññe viharati, dutiyenapi jhānena…pe… tatiyenapi jhānena… catutthenapi jhānena yathābhirantaṃ araññe viharati; mettāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṃ araññe viharati, karuṇāyapi cetovimuttiyā… muditāyapi cetovimuttiyā… upekkhāyapi cetovimuttiyā yathābhirantaṃ araññe viharati; ākāsānañcāyatanasamāpattiyāpi yathābhirantaṃ araññe viharati, viññāṇañcāyatanasamāpattiyāpi… ākiñcaññāyatanasamāpattiyāpi… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāpi… nirodhasamāpattiyāpi… phalasamāpattiyāpi yathābhirantaṃ araññe viharatīti – yathābhirantaṃ vihare araññe, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘নাগোৰ যূথানি ৰিৰজ্জযিত্ৰা, সঞ্জাতখন্ধো পদুমী উল়ারো।
‘‘Nāgova yūthāni vivajjayitvā, sañjātakhandho padumī uḷāro;
যথাভিরন্তং ৰিহরে অরঞ্ঞে, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Yathābhirantaṃ vihare araññe, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৪০.
140.
আদিচ্চবন্ধুস্স ৰচো নিসম্ম, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo.
অট্ঠানতং সঙ্গণিকারতস্স, যং ফস্সযে সামযিকং ৰিমুত্তিন্তি ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘যাৰতানন্দ 61, ভিক্খু সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো, গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো (গণারামতং অনুযুত্তো) 62, যং তং নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং, তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভীতি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি। যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরতি, তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং। যং তং নেক্খম্মসুখং পৰিৰেকসুখং উপসমসুখং সম্বোধিসুখং, তস্স সুখস্স নিকামলাভী ভৰিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভীতি – ঠানমেতং ৰিজ্জতি। যাৰতানন্দ, ভিক্খু সঙ্গণিকারামো সঙ্গণিকরতো সঙ্গণিকারামতং অনুযুত্তো, গণারামো গণরতো গণসম্মুদিতো (গণারামতং অনুযুত্তো,) সামাযিকং 63 ৰা কন্তং চেতোৰিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতি, অসামাযিকং ৰা অকুপ্পন্তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি। যো চ খো সো, আনন্দ, ভিক্খু একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরতি, তস্সেতং ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং সামাযিকং ৰা কন্তং চেতোৰিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতি, অসামাযিকং ৰা অকুপ্পন্তি, ঠানমেতং ৰিজ্জতী’’তি – অট্ঠানতং সঙ্গণিকারতস্স, যং ফস্সযে সামযিকং ৰিমুত্তিং।
Aṭṭhānataṃsaṅgaṇikāratassa, yaṃ phassaye sāmayikaṃ vimuttinti vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘yāvatānanda 64, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto, gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito (gaṇārāmataṃ anuyutto) 65, yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ, tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ. Yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ, tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – ṭhānametaṃ vijjati. Yāvatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto, gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito (gaṇārāmataṃ anuyutto,) sāmāyikaṃ 66 vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati, asāmāyikaṃ vā akuppanti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati, tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ sāmāyikaṃ vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati, asāmāyikaṃ vā akuppanti, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti – aṭṭhānataṃ saṅgaṇikāratassa, yaṃ phassaye sāmayikaṃ vimuttiṃ.
আদিচ্চবন্ধুস্স ৰচো নিসম্মাতি আদিচ্চো ৰুচ্চতি সূরিযো। সো গোতমো গোত্তেন। পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি গোতমো গোত্তেন। সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সূরিযস্স গোত্তঞাতকো গোত্তবন্ধু, তস্মা পচ্চেকসম্বুদ্ধো আদিচ্চবন্ধু। আদিচ্চবন্ধুস্স ৰচো নিসম্মাতি আদিচ্চবন্ধুস্স ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং সুত্ৰা সুণিত্ৰা উগ্গহেত্ৰা উপধারযিত্ৰা উপলক্খযিত্ৰাতি – আদিচ্চবন্ধুস্স ৰচো নিসম্ম, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādicco vuccati sūriyo. So gotamo gottena. Paccekasambuddhopi gotamo gottena. So paccekasambuddho sūriyassa gottañātako gottabandhu, tasmā paccekasambuddho ādiccabandhu. Ādiccabandhussa vaco nisammāti ādiccabandhussa vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘অট্ঠানতং সঙ্গণিকারতস্স, যং ফস্সযে সামযিকং ৰিমুত্তিং।
‘‘Aṭṭhānataṃ saṅgaṇikāratassa, yaṃ phassaye sāmayikaṃ vimuttiṃ;
আদিচ্চবন্ধুস্স ৰচো নিসম্ম, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Ādiccabandhussa vaco nisamma, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
দুতিযো ৰগ্গো।
Dutiyo vaggo.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ২. দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা • 2. Dutiyavaggavaṇṇanā
