Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi

ততিযৰগ্গো

Tatiyavaggo

১৪১.

141.

দিট্ঠীৰিসূকানি উপাতিৰত্তো, পত্তো নিযামং পটিলদ্ধমগ্গো।

Diṭṭhīvisūkāniupātivatto, patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo;

উপ্পন্নঞাণোম্হি অনঞ্ঞনেয্যো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo.

দিট্ঠিৰিসূকানি উপাতিৰত্তোতি দিট্ঠিৰিসূকানি ৰুচ্চন্তি ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠী। ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী অরিযধম্মস্স অকোৰিদো অরিযধম্মে অৰিনীতো সপ্পুরিসানং অদস্সাৰী সপ্পুরিসধম্মস্স অকোৰিদো সপ্পুরিসধম্মে অৰিনীতো রূপং অত্ততো সমনুপস্সতি রূপৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা রূপং রূপস্মিং ৰা অত্তানং, ৰেদনং…পে॰… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰিঞ্ঞাণৰন্তং ৰা অত্তানং অত্তনি ৰা ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণস্মিং ৰা অত্তানং। যা এৰরূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তারো দিট্ঠিৰিসূকাযিকং দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসংযোজনং গাহো পটিগ্গাহো অভিনিৰেসো পরামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৰিপরিযেসগ্গাহো ৰিপরীতগ্গাহো ৰিপল্লাসগ্গাহো মিচ্ছাগাহো, অযাথাৰকস্মিং যাথাৰকন্তি গাহো, যাৰতা দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি – ইমানি দিট্ঠিৰিসূকানি। দিট্ঠিৰিসূকানি উপাতিৰত্তোতি দিট্ঠিৰিসূকানি উপাতিৰত্তো অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৰীতিৰত্তোতি – দিট্ঠীৰিসূকানি উপাতিৰত্তো।

Diṭṭhivisūkāni upātivattoti diṭṭhivisūkāni vuccanti vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhī. Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ, vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho, ayāthāvakasmiṃ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni – imāni diṭṭhivisūkāni. Diṭṭhivisūkāni upātivattoti diṭṭhivisūkāni upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti – diṭṭhīvisūkāni upātivatto.

পত্তো নিযামং পটিলদ্ধমগ্গোতি নিযামা ৰুচ্চন্তি চত্তারো মগ্গা; অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো সম্মাৰাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি। চতূহি অরিযমগ্গেহি সমন্নাগতো নিযামং পত্তো সম্পত্তো অধিগতো ফস্সিতো সচ্ছিকতোতি – পত্তো নিযামং। পটিলদ্ধমগ্গোতি লদ্ধমগ্গো পটিলদ্ধমগ্গো অধিগতমগ্গো ফস্সিতমগ্গো সচ্ছিকতমগ্গোতি – পত্তো নিযামং পটিলদ্ধমগ্গো।

Patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggoti niyāmā vuccanti cattāro maggā; ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Catūhi ariyamaggehi samannāgato niyāmaṃ patto sampatto adhigato phassito sacchikatoti – patto niyāmaṃ. Paṭiladdhamaggoti laddhamaggo paṭiladdhamaggo adhigatamaggo phassitamaggo sacchikatamaggoti – patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo.

উপ্পন্নঞাণোম্হি অনঞ্ঞনেয্যোতি তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স ঞাণং উপ্পন্নং সমুপ্পন্নং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতং। ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি ঞাণং উপ্পন্নং সমুপ্পন্নং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতং, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে॰… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি ঞাণং উপ্পন্নং সমুপ্পন্নং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতন্তি – উপ্পন্নঞাণোম্হি। অনঞ্ঞনেয্যোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ন পরনেয্যো

Uppannañāṇomhi anaññaneyyoti tassa paccekasambuddhassa ñāṇaṃ uppannaṃ samuppannaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtaṃ. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ñāṇaṃ uppannaṃ samuppannaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtaṃ, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti ñāṇaṃ uppannaṃ samuppannaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtanti – uppannañāṇomhi. Anaññaneyyoti so paccekasambuddho na paraneyyo

ন পরপ্পত্তিযো ন পরপ্পচ্চযো ন পরপটিবদ্ধগূ, যথাভূতং 1 জানাতি পস্সতি অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো। ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি ন পরনেয্যো ন পরপ্পত্তিযো ন পরপ্পচ্চযো ন পরপটিবদ্ধগূ, যথাভূতং জানাতি পস্সতি অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো। ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে॰… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে॰… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি ন পরনেয্যো ন পরপ্পত্তিযো ন পরপ্পচ্চযো ন পরপটিবদ্ধগূ, যথাভূতং জানাতি পস্সতি অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতোতি – উপ্পন্নঞাণোম্হি অনঞ্ঞনেয্যো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṃ 2 jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṃ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṃ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti – uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘দিট্ঠীৰিসূকানি উপাতিৰত্তো, পত্তো নিযামং পটিলদ্ধমগ্গো।

‘‘Diṭṭhīvisūkāni upātivatto, patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo;

উপ্পন্নঞাণোম্হি অনঞ্ঞনেয্যো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৪২.

142.

নিল্লোলুপো নিক্কুহো নিপ্পিপাসো, নিম্মক্খো নিদ্ধন্তকসাৰমোহো।

Nillolupo nikkuho nippipāso,nimmakkho niddhantakasāvamoho;

নিরাসসো 3 সব্বলোকে ভৰিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Nirāsaso4sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo.

নিল্লোলুপো নিক্কুহো নিপ্পিপাসোতি লোলুপ্পং ৰুচ্চতি তণ্হা। যো রাগো সারাগো…পে॰… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং। সা লোলুপ্পা তণ্হা তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা পচ্চেকসম্বুদ্ধো নিল্লোলুপো।

Nillolupo nikkuho nippipāsoti loluppaṃ vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā paccekasambuddho nillolupo.

নিক্কুহোতি তীণি কুহনৰত্থূনি – পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু, ইরিযাপথসঙ্খাতং কুহনৰত্থু, সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু।

Nikkuhoti tīṇi kuhanavatthūni – paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.

কতমং পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু? ইধ গহপতিকা ভিক্খুং 5 নিমন্তেন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেহি, সো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অত্থিকো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং ভিয্যোকম্যতং উপাদায চীৰরং পচ্চক্খাতি, পিণ্ডপাতং পচ্চক্খাতি, সেনাসনং পচ্চক্খাতি, গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং পচ্চক্খাতি। সো এৰমাহ – ‘‘কিং সমণস্স মহগ্ঘেন চীৰরেন! এতং সারুপ্পং যং সমণো সুসানা ৰা সঙ্কারকূটা ৰা পাপণিকা ৰা নন্তকানি উচ্চিনিত্ৰা সঙ্ঘাটিকং করিত্ৰা ধারেয্য। কিং সমণস্স মহগ্ঘেন পিণ্ডপাতেন! এতং সারুপ্পং যং সমণো উঞ্ছাচরিযায পিণ্ডিযালোপেন জীৰিকং কপ্পেয্য। কিং সমণস্স মহগ্ঘেন সেনাসনেন! এতং সারুপ্পং যং সমণো রুক্খমূলিকো ৰা অস্স সোসানিকো ৰা অব্ভোকাসিকো ৰা। কিং সমণস্স মহগ্ঘেন গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন! এতং সারুপ্পং যং সমণো পূতিমুত্তেন ৰা হরিতকীখণ্ডেন ৰা ওসধং করেয্যা’’তি। তদুপাদায লূখং চীৰরং ধারেতি লূখং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জতি লূখং সেনাসনং পটিসেৰতি লূখং গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং পটিসেৰতি। তমেনং গহপতিকা এৰং জানন্তি – ‘‘অযং সমণো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৰিৰিত্তো অসংসট্ঠো আরদ্ধৰীরিযো ধুতৰাদো’’তি। ভিয্যো ভিয্যো নিমন্তেন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেহি। সো এৰমাহ – ‘‘তিণ্ণং সম্মুখীভাৰা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি, সদ্ধায সম্মুখীভাৰা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি, দেয্যধম্মস্স সম্মুখীভাৰা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি, দক্খিণেয্যানং সম্মুখীভাৰা সদ্ধো কুলপুত্তো বহুং পুঞ্ঞং পসৰতি। তুম্হাকঞ্চেৰাযং সদ্ধা অত্থি, দেয্যধম্মো চ সংৰিজ্জতি, অহঞ্চ পটিগ্গাহকো। সচেহং ন পটিগ্গহেস্সামি, এৰং তুম্হে পুঞ্ঞেন পরিবাহিরা ভৰিস্সথ 6। ন ময্হং ইমিনা অত্থো। অপি চ, তুম্হাকংযেৰ অনুকম্পায পটিগ্গণ্হামী’’তি। তদুপাদায বহুম্পি চীৰরং পটিগ্গণ্হাতি, বহুম্পি পিণ্ডপাতং পটিগ্গণ্হাতি, বহুম্পি সেনাসনং পটিগ্গণ্হাতি, বহুম্পি গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং পটিগ্গণ্হাতি। যা এৰরূপা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং – ইদং পচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু।

Katamaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idha gahapatikā bhikkhuṃ 7 nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi, so pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ bhiyyokamyataṃ upādāya cīvaraṃ paccakkhāti, piṇḍapātaṃ paccakkhāti, senāsanaṃ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paccakkhāti. So evamāha – ‘‘kiṃ samaṇassa mahagghena cīvarena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭikaṃ karitvā dhāreyya. Kiṃ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṃ kappeyya. Kiṃ samaṇassa mahagghena senāsanena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā. Kiṃ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo pūtimuttena vā haritakīkhaṇḍena vā osadhaṃ kareyyā’’ti. Tadupādāya lūkhaṃ cīvaraṃ dhāreti lūkhaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjati lūkhaṃ senāsanaṃ paṭisevati lūkhaṃ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paṭisevati. Tamenaṃ gahapatikā evaṃ jānanti – ‘‘ayaṃ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṃsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo’’ti. Bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So evamāha – ‘‘tiṇṇaṃ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, dakkhiṇeyyānaṃ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati. Tumhākañcevāyaṃ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṃvijjati, ahañca paṭiggāhako. Sacehaṃ na paṭiggahessāmi, evaṃ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha 8. Na mayhaṃ iminā attho. Api ca, tumhākaṃyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī’’ti. Tadupādāya bahumpi cīvaraṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paṭiggaṇhāti. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – idaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.

কতমং ইরিযাপথসঙ্খাতং কুহনৰত্থু? ইধেকচ্চো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো সম্ভাৰনাধিপ্পাযো ‘‘এৰং মং জনো সম্ভাৰেস্সতী’’তি গমনং সণ্ঠপেতি ঠানং সণ্ঠপেতি নিসজ্জং 9 সণ্ঠপেতি সযনং সণ্ঠপেতি, পণিধায গচ্ছতি পণিধায তিট্ঠতি পণিধায নিসীদতি পণিধায সেয্যং কপ্পেতি সমাহিতো ৰিয গচ্ছতি সমাহিতো ৰিয তিট্ঠতি সমাহিতো ৰিয নিসীদতি সমাহিতো ৰিয সেয্যং কপ্পেতি, আপাথকজ্ঝাযীৰ 10 হোতি। যা এৰরূপা ইরিযাপথস্স আঠপনা ঠপনা সণ্ঠপনা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং 11 – ইদং ইরিযাপথসঙ্খাতং কুহনৰত্থু।

Katamaṃ iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti gamanaṃ saṇṭhapeti ṭhānaṃ saṇṭhapeti nisajjaṃ 12 saṇṭhapeti sayanaṃ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati paṇidhāya seyyaṃ kappeti samāhito viya gacchati samāhito viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṃ kappeti, āpāthakajjhāyīva 13 hoti. Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ 14 – idaṃ iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.

কতমং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু? ইধেকচ্চো পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো সম্ভাৰনাধিপ্পাযো ‘‘এৰং মং জনো সম্ভাৰেস্সতী’’তি অরিযধম্মে সন্নিস্সিতৰাচং ভাসতি। ‘‘যো এৰরূপং চীৰরং ধারেতি সো সমণো মহেসক্খো’’তি ভণতি; যো এৰরূপং পত্তং ধারেতি…পে॰… লোহথালকং ধারেতি… ধম্মকরণং ধারেতি… পরিস্সাৰনং ধারেতি… কুঞ্চিকং ধারেতি… উপাহনং ধারেতি… কাযবন্ধনং ধারেতি… আযোগং 15 ধারেতি সো সমণো মহেসক্খো’’তি ভণতি; ‘‘যস্স এৰরূপা উপজ্ঝাযো সো সমণো মহেসক্খো’’তি ভণতি; যস্স এৰরূপো আচরিযো …পে॰… এৰরূপা সমানুপজ্ঝাযকা… সমানাচরিযকা… মিত্তা… সন্দিট্ঠা… সম্ভত্তা… সহাযা সো সমণো মহেসক্খোতি ভণতি; যো এৰরূপে ৰিহারে ৰসতি… অড্ঢযোগে ৰসতি… পাসাদে ৰসতি… হম্মিযে ৰসতি… গুহাযং ৰসতি… লেণে ৰসতি… কুটিযং ৰসতি… কূটাগারে ৰসতি… অট্টে ৰসতি… মাল়ে ৰসতি… উদ্দণ্ডে 16 ৰসতি… উপট্ঠানসালাযং ৰসতি… মণ্ডপে ৰসতি… রুক্খমূলে ৰসতি সো সমণো মহেসক্খো’’তি ভণতি।

Katamaṃ sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti ariyadhamme sannissitavācaṃ bhāsati. ‘‘Yo evarūpaṃ cīvaraṃ dhāreti so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; yo evarūpaṃ pattaṃ dhāreti…pe… lohathālakaṃ dhāreti… dhammakaraṇaṃ dhāreti… parissāvanaṃ dhāreti… kuñcikaṃ dhāreti… upāhanaṃ dhāreti… kāyabandhanaṃ dhāreti… āyogaṃ 17 dhāreti so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; ‘‘yassa evarūpā upajjhāyo so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; yassa evarūpo ācariyo …pe… evarūpā samānupajjhāyakā… samānācariyakā… mittā… sandiṭṭhā… sambhattā… sahāyā so samaṇo mahesakkhoti bhaṇati; yo evarūpe vihāre vasati… aḍḍhayoge vasati… pāsāde vasati… hammiye vasati… guhāyaṃ vasati… leṇe vasati… kuṭiyaṃ vasati… kūṭāgāre vasati… aṭṭe vasati… māḷe vasati… uddaṇḍe 18 vasati… upaṭṭhānasālāyaṃ vasati… maṇḍape vasati… rukkhamūle vasati so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati.

অথ ৰা, কোরজিককোরজিকো ভাকুটিকভাকুটিকো কুহককুহকো লপকলপকো মুখসম্ভাৰিকো ‘‘অযং সমণো ইমাসং এৰরূপানং সন্তানং ৰিহারসমাপত্তীনং লাভী’’তি তাদিসং গম্ভীরং গূল়্হং নিপুণং পটিচ্ছন্নং লোকুত্তরং সুঞ্ঞতাপটিসঞ্ঞুত্তং কথং কথেতি। যা এৰরূপা ভাকুটিকা ভাকুটিযং কুহনা কুহাযনা কুহিতত্তং, ইদং সামন্তজপ্পনসঙ্খাতং কুহনৰত্থু। তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স ইমানি তীণি কুহনৰত্থূনি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৰূপসন্তানি পটিপ্পস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি। তস্মা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো নিক্কুহো।

Atha vā, korajikakorajiko bhākuṭikabhākuṭiko kuhakakuhako lapakalapako mukhasambhāviko ‘‘ayaṃ samaṇo imāsaṃ evarūpānaṃ santānaṃ vihārasamāpattīnaṃ lābhī’’ti tādisaṃ gambhīraṃ gūḷhaṃ nipuṇaṃ paṭicchannaṃ lokuttaraṃ suññatāpaṭisaññuttaṃ kathaṃ katheti. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ, idaṃ sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu. Tassa paccekasambuddhassa imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. Tasmā so paccekasambuddho nikkuho.

নিপ্পিপাসোতি পিপাসা ৰুচ্চতি তণ্হা। যো রাগো সারাগো…পে॰… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং। সা পিপাসা তণ্হা তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা পচ্চেকসম্বুদ্ধো নিপ্পিপাসোতি – নিল্লোলুপো নিক্কুহো নিপ্পিপাসো।

Nippipāsoti pipāsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sā pipāsā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā paccekasambuddho nippipāsoti – nillolupo nikkuho nippipāso.

নিম্মক্খো নিদ্ধন্তকসাৰমোহোতি। মক্খোতি যো মক্খো মক্খাযনা 19 মক্খাযিতত্তং নিট্ঠুরিযং নিট্ঠুরিযকম্মং। কসাৰোতি রাগো কসাৰো, দোসো কসাৰো, মোহো কসাৰো, কোধো…পে॰… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা কসাৰা। মোহোতি দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তে অঞ্ঞাণং, অপরন্তে অঞ্ঞাণং, পুব্বন্তাপরন্তে অঞ্ঞাণং, ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অঞ্ঞাণং। যং এৰরূপং অঞ্ঞাণং অদস্সনং অনভিসমযো অননুবোধো অপ্পটিৰেধো অসংগাহনা অপরিযোগাহনা অসমপেক্খনা অপচ্চৰেক্খণা অপচ্চক্খকম্মং দুম্মেজ্ঝং বাল্যং অসম্পজঞ্ঞং মোহো পমোহো সম্মোহো অৰিজ্জা অৰিজ্জোঘো অৰিজ্জাযোগো অৰিজ্জানুসযো অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানং অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং। তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স মক্খো চ কসাৰো চ মোহো চ ৰন্তা সংৰন্তা নিদ্ধন্তা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি। সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো নিম্মক্খো নিদ্ধন্তকসাৰমোহো।

Nimmakkhoniddhantakasāvamohoti. Makkhoti yo makkho makkhāyanā 20 makkhāyitattaṃ niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ. Kasāvoti rāgo kasāvo, doso kasāvo, moho kasāvo, kodho…pe… upanāho… makkho… paḷāso… sabbākusalābhisaṅkhārā kasāvā. Mohoti dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho appaṭivedho asaṃgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ. Tassa paccekasambuddhassa makkho ca kasāvo ca moho ca vantā saṃvantā niddhantā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti. So paccekasambuddho nimmakkho niddhantakasāvamoho.

নিরাসসো সব্বলোকে ভৰিত্ৰাতি আসা ৰুচ্চতি তণ্হা। যো রাগো সারাগো…পে॰… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং। সব্বলোকেতি সব্বঅপাযলোকে সব্বমনুস্সলোকে সব্বদেৰলোকে সব্বখন্ধলোকে সব্বধাতুলোকে সব্বআযতনলোকে। নিরাসসো সব্বলোকে ভৰিত্ৰাতি সব্বলোকে নিরাসসো ভৰিত্ৰা নিত্তণ্হো ভৰিত্ৰা নিপ্পিপাসো ভৰিত্ৰাতি – নিরাসসো সব্বলোকে ভৰিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Nirāsaso sabbaloke bhavitvāti āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sabbaloketi sabbaapāyaloke sabbamanussaloke sabbadevaloke sabbakhandhaloke sabbadhātuloke sabbaāyatanaloke. Nirāsaso sabbaloke bhavitvāti sabbaloke nirāsaso bhavitvā nittaṇho bhavitvā nippipāso bhavitvāti – nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘নিল্লোলুপো নিক্কুহো নিপ্পিপাসো, নিম্মক্খো নিদ্ধন্তকসাৰমোহো।

‘‘Nillolupo nikkuho nippipāso, nimmakkho niddhantakasāvamoho;

নিরাসসো সব্বলোকে ভৰিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৪৩.

143.

পাপং সহাযং পরিৰজ্জযেথ, অনত্থদস্সিং ৰিসমে নিৰিট্ঠং।

Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha,anatthadassiṃvisame niviṭṭhaṃ;

সযং ন সেৰে পসুতং পমত্তং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Sayaṃ na seve pasutaṃ pamattaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.

পাপং সহাযং পরিৰজ্জযেথাতি। পাপসহাযো ৰুচ্চতি যো সো সহাযো দসৰত্থুকায মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো – নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তীতি। অযং পাপসহাযো। পাপং সহাযং পরিৰজ্জযেথাতি। পাপং সহাযং ৰজ্জেয্য পরিৰজ্জেয্যাতি – পাপং সহাযং পরিৰজ্জযেথ।

Pāpaṃsahāyaṃ parivajjayethāti. Pāpasahāyo vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato – natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Ayaṃ pāpasahāyo. Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayethāti. Pāpaṃ sahāyaṃ vajjeyya parivajjeyyāti – pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha.

অনত্থদস্সিং ৰিসমে নিৰিট্ঠন্তি অনত্থদস্সী ৰুচ্চতি যো সো সহাযো দসৰত্থুকায মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো – নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে॰… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তীতি। ৰিসমে নিৰিট্ঠন্তি ৰিসমে কাযকম্মে নিৰিট্ঠং, ৰিসমে ৰচীকম্মে নিৰিট্ঠং, ৰিসমে মনোকম্মে নিৰিট্ঠং, ৰিসমে পাণাতিপাতে নিৰিট্ঠং, ৰিসমে অদিন্নাদানে নিৰিট্ঠং, ৰিসমে কামেসুমিচ্ছাচারে নিৰিট্ঠং, ৰিসমে মুসাৰাদে নিৰিট্ঠং, ৰিসমায পিসুণায ৰাচায 21 নিৰিট্ঠং, ৰিসমায ফরুসায ৰাচায 22 নিৰিট্ঠং, ৰিসমে সম্ফপ্পলাপে নিৰিট্ঠং, ৰিসমায অভিজ্ঝায নিৰিট্ঠং, ৰিসমে ব্যাপাদে নিৰিট্ঠং, ৰিসমায মিচ্ছাদিট্ঠিযা নিৰিট্ঠং, ৰিসমেসু সঙ্খারেসু নিৰিট্ঠং ৰিসমেসু পঞ্চসু কামগুণেসু নিৰিট্ঠং, ৰিসমেসু পঞ্চসু নীৰরণেসু নিৰিট্ঠং ৰিনিৰিট্ঠং সত্তং অল্লীনং উপগতং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তন্তি – অনত্থদস্সিং ৰিসমে নিৰিট্ঠং।

Anatthadassiṃ visame niviṭṭhanti anatthadassī vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato – natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Visame niviṭṭhanti visame kāyakamme niviṭṭhaṃ, visame vacīkamme niviṭṭhaṃ, visame manokamme niviṭṭhaṃ, visame pāṇātipāte niviṭṭhaṃ, visame adinnādāne niviṭṭhaṃ, visame kāmesumicchācāre niviṭṭhaṃ, visame musāvāde niviṭṭhaṃ, visamāya pisuṇāya vācāya 23 niviṭṭhaṃ, visamāya pharusāya vācāya 24 niviṭṭhaṃ, visame samphappalāpe niviṭṭhaṃ, visamāya abhijjhāya niviṭṭhaṃ, visame byāpāde niviṭṭhaṃ, visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhaṃ, visamesu saṅkhāresu niviṭṭhaṃ visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhaṃ, visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhaṃ viniviṭṭhaṃ sattaṃ allīnaṃ upagataṃ ajjhositaṃ adhimuttanti – anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ.

সযং ন সেৰে পসুতং পমত্তন্তি। পসুতন্তি যোপি কামে এসতি গৰেসতি পরিযেসতি তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিনো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো, সোপি কামপ্পসুতো। যোপি তণ্হাৰসেন রূপে পরিযেসতি, সদ্দে…পে॰… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে পরিযেসতি তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো, সোপি কামপ্পসুতো। যোপি তণ্হাৰসেন রূপে পটিলভতি, সদ্দে…পে॰… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে পটিলভতি তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো, সোপি কামপ্পসুতো। যোপি তণ্হাৰসেন রূপে পরিভুঞ্জতি, সদ্দে…পে॰… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে পরিভুঞ্জতি তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো, সোপি কামপ্পসুতো। যথা কলহকারকো কলহপ্পসুতো, কম্মকারকো কম্মপ্পসুতো, গোচরে চরন্তো গোচরপ্পসুতো, ঝাযী ঝানপ্পসুতো; এৰমেৰ যো কামে এসতি গৰেসতি পরিযেসতি তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো, সোপি কামপ্পসুতো। যোপি তণ্হাৰসেন রূপে পরিযেসতি…পে॰… যোপি তণ্হাৰসেন রূপে পটিলভতি…পে॰… যোপি তণ্হাৰসেন রূপে পরিভুঞ্জতি, সদ্দে…পে॰… গন্ধে… রসে… ফোট্ঠব্বে পরিভুঞ্জতি তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যো, সোপি কামপ্পসুতো। পমত্তন্তি। পমাদো ৰত্তব্বো কাযদুচ্চরিতে ৰা ৰচীদুচ্চরিতে ৰা মনোদুচ্চরিতে ৰা পঞ্চসু কামগুণেসু ৰা চিত্তস্স ৰোসগ্গো ৰোসগ্গানুপ্পদানং কুসলানং ধম্মানং ভাৰনায অসক্কচ্চকিরিযতা অসাতচ্চকিরিযতা অনট্ঠিতকিরিযতা ওলীনৰুত্তিতা নিক্খিত্তচ্ছন্দতা নিক্খিত্তধুরতা অনাসেৰনা অভাৰনা অবহুলীকম্মং অনধিট্ঠানং অননুযোগো, যো এৰরূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং – অযং ৰুচ্চতি পমাদো।

Sayaṃ na seve pasutaṃ pamattanti. Pasutanti yopi kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tannino tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paṭilabhati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yathā kalahakārako kalahappasuto, kammakārako kammappasuto, gocare caranto gocarappasuto, jhāyī jhānappasuto; evameva yo kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati…pe… yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati…pe… yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Pamattanti. Pamādo vattabbo kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu kāmaguṇesu vā cittassa vosaggo vosaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati pamādo.

সযং ন সেৰে পসুতং পমত্তন্তি পসুতং ন সেৰেয্য পমত্তঞ্চ সযং ন সেৰেয্য সামং ন সেৰেয্য ন নিসেৰেয্য ন সংসেৰেয্য ন পরিসংসেৰেয্য ন আচরেয্য ন সমাচরেয্য ন সমাদায ৰত্তেয্যাতি – সযং ন সেৰে পসুতং পমত্তং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Sayaṃ na seve pasutaṃ pamattanti pasutaṃ na seveyya pamattañca sayaṃ na seveyya sāmaṃ na seveyya na niseveyya na saṃseveyya na parisaṃseveyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti – sayaṃ na seve pasutaṃ pamattaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘পাপং সহাযং পরিৰজ্জযেথ, অনত্থদস্সিং ৰিসমে নিৰিট্ঠং।

‘‘Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha, anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ;

সযং ন সেৰে পসুতং পমত্তং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Sayaṃ na seve pasutaṃ pamattaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.

১৪৪.

144.

বহুস্সুতং ধম্মধরং ভজেথ, মিত্তং উল়ারং পটিভানৰন্তং।

Bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha,mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ;

অঞ্ঞায অত্থানি ৰিনেয্য কঙ্খং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.

বহুস্সুতং ধম্মধরং ভজেথাতি বহুস্সুতো হোতি মিত্তো সুতধরো সুতসন্নিচযো। যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং 25 কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা 26 ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা। ধম্মধরন্তি ধম্মং ধারেন্তং 27 – সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথং উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং। বহুস্সুতং ধম্মধরং ভজেথাতি বহুস্সুতঞ্চ ধম্মধরঞ্চ মিত্তং ভজেয্য সংভজেয্য সেৰেয্য নিসেৰেয্য সংসেৰেয্য পটিসেৰেয্যাতি – বহুস্সুতং ধম্মধরং ভজেথ।

Bahussutaṃdhammadharaṃ bhajethāti bahussuto hoti mitto sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ 28 kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā 29 vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Dhammadharanti dhammaṃ dhārentaṃ 30 – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajethāti bahussutañca dhammadharañca mittaṃ bhajeyya saṃbhajeyya seveyya niseveyya saṃseveyya paṭiseveyyāti – bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha.

মিত্তং উল়ারং পটিভানৰন্তন্তি উল়ারো হোতি মিত্তো সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিঞাণদস্সেন। পটিভানৰন্তন্তি তযো পটিভানৰন্তো – পরিযত্তিপটিভানৰা, পরিপুচ্ছাপটিভানৰা, অধিগমপটিভানৰা। কতমো পরিযত্তিপটিভানৰা? ইধেকচ্চস্স বুদ্ধৰচনং পরিযাপুতং 31 হোতি সুত্তং গেয্যং ৰেয্যাকরণং গাথা উদানং ইতিৰুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৰেদল্লং। তস্স পরিযত্তিং নিস্সায পটিভাতি – অযং পরিযত্তিপটিভানৰা।

Mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantanti uḷāro hoti mitto sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassena. Paṭibhānavantanti tayo paṭibhānavanto – pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā. Katamo pariyattipaṭibhānavā? Idhekaccassa buddhavacanaṃ pariyāputaṃ 32 hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Tassa pariyattiṃ nissāya paṭibhāti – ayaṃ pariyattipaṭibhānavā.

কতমো পরিপুচ্ছাপটিভানৰা? ইধেকচ্চো পরিপুচ্ছিতোপি হোতি অত্থে চ ঞাযে চ লক্খণে চ কারণে চ ঠানাট্ঠানে চ। তস্স পরিপুচ্ছং নিস্সায পটিভাতি – অযং পরিপুচ্ছাপটিভানৰা।

Katamo paripucchāpaṭibhānavā? Idhekacco paripucchitopi hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭṭhāne ca. Tassa paripucchaṃ nissāya paṭibhāti – ayaṃ paripucchāpaṭibhānavā.

কতমো অধিগমপটিভানৰা? ইধেকচ্চস্স অধিগতা হোন্তি চত্তারো সতিপট্ঠানা চত্তারো সম্মপ্পধানা চত্তারো ইদ্ধিপাদা পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো চত্তারো অরিযমগ্গা চত্তারি সামঞ্ঞফলানি চতস্সো পটিসম্ভিদাযো ছ অভিঞ্ঞাযো 33। তস্স অত্থো ঞাতো ধম্মো ঞাতো নিরুত্তি ঞাতা। অত্থে ঞাতে অত্থো পটিভাতি, ধম্মে ঞাতে ধম্মো পটিভাতি, নিরুত্তিযা ঞাতায নিরুত্তি পটিভাতি। ইমেসু তীসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা। সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমায পটিভানপটিসম্ভিদায উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো। তস্মা পচ্চেকসম্বুদ্ধো পটিভানৰা । যস্স পরিযত্তি নত্থি পরিপুচ্ছা নত্থি অধিগমো নত্থি, কিং তস্স পটিভাযিস্সতীতি – মিত্তং উল়ারং পটিভানৰন্তং।

Katamo adhigamapaṭibhānavā? Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo 34. Tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā. Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti. Imesu tīsu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. So paccekasambuddho imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā paccekasambuddho paṭibhānavā . Yassa pariyatti natthi paripucchā natthi adhigamo natthi, kiṃ tassa paṭibhāyissatīti – mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ.

অঞ্ঞায অত্থানি ৰিনেয্য কঙ্খন্তি অত্তত্থং অঞ্ঞায পরত্থং অঞ্ঞায উভযত্থং অঞ্ঞায দিট্ঠধম্মিকত্থং অঞ্ঞায সম্পরাযিকত্থং অঞ্ঞায পরমত্থং অঞ্ঞায অভিঞ্ঞায জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা কঙ্খং ৰিনেয্য পটিৰিনেয্য পজহেয্য ৰিনোদেয্য ব্যন্তীকরেয্য অনভাৰং গমেয্যাতি – অঞ্ঞায অত্থানি ৰিনেয্য কঙ্খং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Aññāya atthāni vineyya kaṅkhanti attatthaṃ aññāya paratthaṃ aññāya ubhayatthaṃ aññāya diṭṭhadhammikatthaṃ aññāya samparāyikatthaṃ aññāya paramatthaṃ aññāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā kaṅkhaṃ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṃ gameyyāti – aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘বহুস্সুতং ধম্মধরং ভজেথ, মিত্তং উল়ারং পটিভানৰন্তং।

‘‘Bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha, mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ;

অঞ্ঞায অত্থানি ৰিনেয্য কঙ্খং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৪৫.

145.

খিড্ডং রতিং 35 কামসুখঞ্চ লোকে, অনলঙ্করিত্ৰা অনপেক্খমানো।

Khiḍḍaṃ ratiṃ36kāmasukhañca loke,analaṅkaritvā anapekkhamāno;

ৰিভূসট্ঠানা 37 ৰিরতো সচ্চৰাদী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Vibhūsaṭṭhānā38virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo.

খিড্ডং রতিং কামসুখঞ্চ লোকেতি। খিড্ডাতি দ্ৰে খিড্ডা – কাযিকা খিড্ডা চ ৰাচসিকা খিড্ডা চ…পে॰… অযং কাযিকা খিড্ডা…পে॰… অযং ৰাচসিকা খিড্ডা। রতীতি অনুক্কণ্ঠিতাধিৰচনমেতং – রতীতি। কামসুখন্তি ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা 39 – ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, কামগুণা। কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে॰… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা। ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ কামগুণা। যং খো, ভিক্খৰে, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি কামসুখং’’। লোকেতি মনুস্সলোকেতি – খিড্ডং রতিং কামসুখঞ্চ লোকে।

Khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loketi. Khiḍḍāti dve khiḍḍā – kāyikā khiḍḍā ca vācasikā khiḍḍā ca…pe… ayaṃ kāyikā khiḍḍā…pe… ayaṃ vācasikā khiḍḍā. Ratīti anukkaṇṭhitādhivacanametaṃ – ratīti. Kāmasukhanti vuttañhetaṃ bhagavatā 40 – ‘‘pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati kāmasukhaṃ’’. Loketi manussaloketi – khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loke.

অনলঙ্করিত্ৰা অনপেক্খমানোতি খিড্ডঞ্চ রতিঞ্চ কামসুখঞ্চ লোকে অনলঙ্করিত্ৰা অনপেক্খো হুত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – অনলঙ্করিত্ৰা অনপেক্খমানো।

Analaṅkaritvāanapekkhamānoti khiḍḍañca ratiñca kāmasukhañca loke analaṅkaritvā anapekkho hutvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – analaṅkaritvā anapekkhamāno.

ৰিভূসট্ঠানা ৰিরতো সচ্চৰাদীতি। ৰিভূসাতি দ্ৰে ৰিভূসা – অত্থি অগারিকৰিভূসা 41 অত্থি অনাগারিকৰিভূসা। কতমা অগারিকৰিভূসা? কেসা চ মস্সূ চ মালাগন্ধঞ্চ ৰিলেপনঞ্চ আভরণঞ্চ পিলন্ধনঞ্চ ৰত্থঞ্চ পারুপনঞ্চ 42 ৰেঠনঞ্চ উচ্ছাদনং পরিমদ্দনং ন্হাপনং সম্বাহনং আদাসং অঞ্জনং মালাগন্ধৰিলেপনং মুখচুণ্ণং মুখলেপনং হত্থবন্ধং সিখাবন্ধং দণ্ডং নাল়িকং খগ্গং ছত্তং চিত্রুপাহনং উণ্হীসং মণিং ৰাল়বীজনিং ওদাতানি ৰত্থানি দীঘদসানি ইতি ৰা – অযং অগারিকৰিভূসা।

Vibhūsaṭṭhānāvirato saccavādīti. Vibhūsāti dve vibhūsā – atthi agārikavibhūsā 43 atthi anāgārikavibhūsā. Katamā agārikavibhūsā? Kesā ca massū ca mālāgandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca 44 veṭhanañca ucchādanaṃ parimaddanaṃ nhāpanaṃ sambāhanaṃ ādāsaṃ añjanaṃ mālāgandhavilepanaṃ mukhacuṇṇaṃ mukhalepanaṃ hatthabandhaṃ sikhābandhaṃ daṇḍaṃ nāḷikaṃ khaggaṃ chattaṃ citrupāhanaṃ uṇhīsaṃ maṇiṃ vāḷabījaniṃ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā – ayaṃ agārikavibhūsā.

কতমা অনাগারিকৰিভূসা? চীৰরমণ্ডনা পত্তমণ্ডনা সেনাসনমণ্ডনা ইমস্স ৰা পূতিকাযস্স বাহিরানং ৰা পরিক্খারানং মণ্ডনা ৰিভূসনা কেল়না পরিকেল়না গদ্ধিকতা গদ্ধিকত্তং 45 চপলতা 46 চাপল্যং – অযং অনাগারিকৰিভূসা।

Katamā anāgārikavibhūsā? Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gaddhikatā gaddhikattaṃ 47 capalatā 48 cāpalyaṃ – ayaṃ anāgārikavibhūsā.

সচ্চৰাদীতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সচ্চৰাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৰিসংৰাদকো লোকস্স, ৰিভূসট্ঠানা আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো, ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – ৰিভূসট্ঠানা ৰিরতো সচ্চৰাদী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Saccavādīti so paccekasambuddho saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa, vibhūsaṭṭhānā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti – vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘খিড্ডং রতিং কামসুখঞ্চ লোকে, অনলঙ্করিত্ৰা অনপেক্খমানো।

‘‘Khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loke, analaṅkaritvā anapekkhamāno;

ৰিভূসট্ঠানা ৰিরতো সচ্চৰাদী, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৪৬.

146.

পুত্তঞ্চ দারং পিতরঞ্চ মাতরং, ধনানি ধঞ্ঞানি চ বন্ধৰানি।

Puttañca dāraṃ pitarañca mātaraṃ, dhanāni dhaññāni ca bandhavāni;

হিত্ৰান কামানি যথোধিকানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo.

পুত্তঞ্চ দারং পিতরঞ্চ মাতরন্তি। পুত্তাতি চত্তারো পুত্তা – অত্রজো পুত্তো, খেত্তজো 49 পুত্তো, দিন্নকো পুত্তো, অন্তেৰাসিকো পুত্তো। দারা ৰুচ্চন্তি ভরিযাযো। পিতাতি যো সো জনকো। মাতাতি যা সা জনিকাতি – পুত্তঞ্চ দারং পিতরঞ্চ মাতরং।

Puttañcadāraṃ pitarañca mātaranti. Puttāti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo 50 putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Dārā vuccanti bhariyāyo. Pitāti yo so janako. Mātāti yā sā janikāti – puttañca dāraṃ pitarañca mātaraṃ.

ধনানি ধঞ্ঞানি চ বন্ধৰানীতি ধনানি ৰুচ্চন্তি হিরঞ্ঞং সুৰণ্ণং মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং রজতং জাতরূপং লোহিতঙ্গো 51 মসারগল্লং। ধঞ্ঞানি ৰুচ্চন্তি পুব্বণ্ণং অপরণ্ণং। পুব্বণ্ণং নাম সালি ৰীহি যৰো গোধুমো কঙ্গু ৰরকো কুদ্রূসকো 52। অপরণ্ণং নাম সূপেয্যং। বন্ধৰানীতি চত্তারো বন্ধৰা – ঞাতিবন্ধৰাপি বন্ধু, গোত্তবন্ধৰাপি বন্ধু, মিত্তবন্ধৰাপি বন্ধু, সিপ্পবন্ধৰাপি বন্ধূতি – ধনানি ধঞ্ঞানি চ বন্ধৰানি।

Dhanāni dhaññāni ca bandhavānīti dhanāni vuccanti hiraññaṃ suvaṇṇaṃ muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅgo 53 masāragallaṃ. Dhaññāni vuccanti pubbaṇṇaṃ aparaṇṇaṃ. Pubbaṇṇaṃ nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsako 54. Aparaṇṇaṃ nāma sūpeyyaṃ. Bandhavānīti cattāro bandhavā – ñātibandhavāpi bandhu, gottabandhavāpi bandhu, mittabandhavāpi bandhu, sippabandhavāpi bandhūti – dhanāni dhaññāni ca bandhavāni.

হিত্ৰান কামানি যথোধিকানীতি। কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা। হিত্ৰান কামানীতি ৰত্থুকামে পরিজানিত্ৰা, কিলেসকামে পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা। হিত্ৰান কামানি যথোধিকানীতি সোতাপত্তিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি; সকদাগামিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা…পে॰… অনাগামিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা… অরহত্তমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতীতি – হিত্ৰান কামানি যথোধিকানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Hitvāna kāmāni yathodhikānīti. Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Hitvāna kāmānīti vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā. Hitvāna kāmāni yathodhikānīti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati; sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā…pe… anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā… arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti – hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘পুত্তঞ্চ দারং পিতরঞ্চ মাতরং, ধনানি ধঞ্ঞানি চ বন্ধৰানি।

‘‘Puttañca dāraṃ pitarañca mātaraṃ, dhanāni dhaññāni ca bandhavāni;

হিত্ৰান কামানি যথোধিকানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৪৭.

147.

সঙ্গো এসো পরিত্তমেত্থ সোখ্যং, অপ্পস্সাদো দুক্খমেত্থ ভিয্যো।

Saṅgoeso parittamettha sokhyaṃ, appassādo dukkhamettha bhiyyo;

গল়ো এসো ইতি ঞত্ৰা মতিমা 55, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Gaḷo eso iti ñatvā matimā56, eko care khaggavisāṇakappo.

সঙ্গো এসো পরিত্তমেত্থ সোখ্যন্তি সঙ্গোতি ৰা বল়িসন্তি ৰা আমিসন্তি ৰা লগ্গনন্তি ৰা পলিবোধোতি ৰা, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচনং। পরিত্তমেত্থ সোখ্যন্তি ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, কামগুণা। কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা…পে॰… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা। ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ কামগুণা। যং খো, ভিক্খৰে, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতি কামসুখং। অপ্পকং এতং সুখং , পরিত্তকং এতং সুখং, থোককং এতং সুখং, ওমকং এতং সুখং, লামকং এতং সুখং, ছতুক্কং এতং সুখ’’ন্তি – সঙ্গো এসো পরিত্তমেত্থ সোখ্যং।

Saṅgo eso parittamettha sokhyanti saṅgoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Parittamettha sokhyanti vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati kāmasukhaṃ. Appakaṃ etaṃ sukhaṃ , parittakaṃ etaṃ sukhaṃ, thokakaṃ etaṃ sukhaṃ, omakaṃ etaṃ sukhaṃ, lāmakaṃ etaṃ sukhaṃ, chatukkaṃ etaṃ sukha’’nti – saṅgo eso parittamettha sokhyaṃ.

অপ্পস্সাদো দুক্খমেত্থ ভিয্যোতি অপ্পস্সাদা কামা ৰুত্তা ভগৰতা 57 বহুদুক্খা বহুপাযাসা 58; আদীনৰো এত্থ ভিয্যো। অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, মংসপেসূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, তিণুক্কূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, অঙ্গারকাসূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা , সুপিনকূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, যাচিতকূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, রুক্খফলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, অসিসূনূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, সত্তিসূলূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা, সপ্পসিরূপমা কামা ৰুত্তা ভগৰতা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যোতি – অপ্পস্সাদো দুক্খমেত্থ ভিয্যো।

Appassādo dukkhamettha bhiyyoti appassādā kāmā vuttā bhagavatā 59 bahudukkhā bahupāyāsā 60; ādīnavo ettha bhiyyo. Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, maṃsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā, tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā, aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā , supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, asisūnūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sattisūlūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sappasirūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyoti – appassādo dukkhamettha bhiyyo.

গল়ো এসো ইতি ঞত্ৰা মতিমাতি গল়োতি ৰা বল়িসন্তি ৰা আমিসন্তি ৰা লগ্গনন্তি ৰা বন্ধনন্তি ৰা পলিবোধোতি ৰা, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচনং। ইতীতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং ইতীতি। মতিমাতি পণ্ডিতো পঞ্ঞৰা বুদ্ধিমা ঞাণী ৰিভাৰী মেধাৰী। গল়ো এসো ইতি ঞত্ৰা মতিমাতি মতিমা গল়োতি ঞত্ৰা বল়িসন্তি ঞত্ৰা আমিসং তি ঞত্ৰা লগ্গনন্তি ঞত্ৰা বন্ধনন্তি ঞত্ৰা পলিবোধোতি ঞত্ৰা জানিত্ৰা তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰাতি – গল়ো এসো ইতি ঞত্ৰা মতিমা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Gaḷo eso iti ñatvā matimāti gaḷoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā bandhananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Itīti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ itīti. Matimāti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Gaḷo eso iti ñatvā matimāti matimā gaḷoti ñatvā baḷisanti ñatvā āmisaṃ ti ñatvā laggananti ñatvā bandhananti ñatvā palibodhoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘সঙ্গো এসো পরিত্তমেত্থ সোখ্যং, অপ্পস্সাদো দুক্খমেত্থ ভিয্যো।

‘‘Saṅgo eso parittamettha sokhyaṃ, appassādo dukkhamettha bhiyyo;

গল়ো এসো ইতি ঞত্ৰা মতিমা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৪৮.

148.

সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানি, জালংৰ ভেত্ৰা সলিলম্বুচারী।

Sandālayitvāna saṃyojanāni, jālaṃva bhetvā salilambucārī;

অগ্গীৰ দড্ঢং অনিৰত্তমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo.

সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানীতি দস সংযোজনানি – কামরাগসংযোজনং, পটিঘসংযোজনং, মানসংযোজনং, দিট্ঠিসংযোজনং, ৰিচিকিচ্ছাসংযোজনং, সীলব্বতপরামাসসংযোজনং, ভৰরাগসংযোজনং, ইস্সাসংযোজনং, মচ্ছরিযসংযোজনং, অৰিজ্জাসংযোজনং। সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানীতি দস সংযোজনানি দালযিত্ৰা সন্দালযিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানি।

Sandālayitvāna saṃyojanānīti dasa saṃyojanāni – kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, issāsaṃyojanaṃ, macchariyasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ. Sandālayitvāna saṃyojanānīti dasa saṃyojanāni dālayitvā sandālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – sandālayitvāna saṃyojanāni.

জালংৰ ভেত্ৰা সলিলম্বুচারীতি জালং ৰুচ্চতি সুত্তজালং। সলিলং ৰুচ্চতি উদকং। অম্বুচারী ৰুচ্চতি মচ্ছো। যথা মচ্ছো জালং ভিন্দিত্ৰা পভিন্দিত্ৰা দালযিত্ৰা পদালযিত্ৰা সম্পদালযিত্ৰা চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি, এৰমেৰ দ্ৰে জালা – তণ্হাজালঞ্চ দিট্ঠিজালঞ্চ…পে॰… ইদং তণ্হাজালং…পে॰… ইদং দিট্ঠিজালং। তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স তণ্হাজালং পহীনং, দিট্ঠিজালং পটিনিস্সট্ঠং। তণ্হাজালস্স পহীনত্তা দিট্ঠিজালস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো রূপে ন সজ্জতি সদ্দে ন সজ্জতি গন্ধে ন সজ্জতি…পে॰… দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ন সজ্জতি ন গণ্হাতি ন বজ্ঝতি ন পলিবজ্ঝতি, নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – জালংৰ ভেত্ৰা সলিলম্বুচারী।

Jālaṃva bhetvā salilambucārīti jālaṃ vuccati suttajālaṃ. Salilaṃ vuccati udakaṃ. Ambucārī vuccati maccho. Yathā maccho jālaṃ bhinditvā pabhinditvā dālayitvā padālayitvā sampadālayitvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, evameva dve jālā – taṇhājālañca diṭṭhijālañca…pe… idaṃ taṇhājālaṃ…pe… idaṃ diṭṭhijālaṃ. Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṃ pahīnaṃ, diṭṭhijālaṃ paṭinissaṭṭhaṃ. Taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – jālaṃva bhetvā salilambucārī.

অগ্গীৰ দড্ঢং অনিৰত্তমানোতি যথা অগ্গি তিণকট্ঠুপাদানং দহন্তো গচ্ছতি অনিৰত্তন্তো, এৰমেৰ তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স সোতাপত্তিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি, সকদাগামিমগ্গেন…পে॰… অনাগামিমগ্গেন… অরহত্তমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতীতি – অগ্গীৰ দড্ঢং অনিৰত্তমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Aggīvadaḍḍhaṃ anivattamānoti yathā aggi tiṇakaṭṭhupādānaṃ dahanto gacchati anivattanto, evameva tassa paccekasambuddhassa sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati, sakadāgāmimaggena…pe… anāgāmimaggena… arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti – aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানি, জালংৰ ভেত্ৰা সলিলম্বুচারী।

‘‘Sandālayitvāna saṃyojanāni, jālaṃva bhetvā salilambucārī;

অগ্গীৰ দড্ঢং অনিৰত্তমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৪৯.

149.

ওক্খিত্তচক্খু ন চ পাদলোলো, গুত্তিন্দ্রিযো রক্খিতমানসানো।

Okkhittacakkhu na ca pādalolo,guttindriyo rakkhitamānasāno;

অনৰস্সুতো অপরিডয্হমানো 61, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Anavassuto apariḍayhamāno62, eko care khaggavisāṇakappo.

ওক্খিত্তচক্খু ন চ পাদলোলোতি কথং খিত্তচক্খু হোতি? ইধেকচ্চো ভিক্খু 63 চক্খুলোলো চক্খুলোলিযেন সমন্নাগতো হোতি। অদিট্ঠং দক্খিতব্বং দিট্ঠং সমতিক্কমিতব্বন্তি – আরামেন আরামং উয্যানেন উয্যানং গামেন গামং নিগমেন নিগমং নগরেন নগরং রট্ঠেন রট্ঠং জনপদেন জনপদং দীঘচারিকং অনৰট্ঠিতচারিকং 64 অনুযুত্তো হোতি রূপদস্সনায। এৰং খিত্তচক্খু হোতি।

Okkhittacakkhu na ca pādaloloti kathaṃ khittacakkhu hoti? Idhekacco bhikkhu 65 cakkhulolo cakkhuloliyena samannāgato hoti. Adiṭṭhaṃ dakkhitabbaṃ diṭṭhaṃ samatikkamitabbanti – ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ 66 anuyutto hoti rūpadassanāya. Evaṃ khittacakkhu hoti.

অথ ৰা, ভিক্খু অন্তরঘরং পৰিট্ঠো ৰীথিং পটিপন্নো অসংৰুতো গচ্ছতি। হত্থিং ওলোকেন্তো অস্সং ওলোকেন্তো রথং ওলোকেন্তো পত্তিং ওলোকেন্তো কুমারকে ওলোকেন্তো কুমারিকাযো ওলোকেন্তো ইত্থিযো ওলোকেন্তো পুরিসে ওলোকেন্তো অন্তরাপণং ওলোকেন্তো ঘরমুখানি ওলোকেন্তো উদ্ধং ওলোকেন্তো অধো ওলোকেন্তো দিসাৰিদিসং ৰিপেক্খমানো 67 গচ্ছতি। এৰম্পি খিত্তচক্খু হোতি।

Atha vā, bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno asaṃvuto gacchati. Hatthiṃ olokento assaṃ olokento rathaṃ olokento pattiṃ olokento kumārake olokento kumārikāyo olokento itthiyo olokento purise olokento antarāpaṇaṃ olokento gharamukhāni olokento uddhaṃ olokento adho olokento disāvidisaṃ vipekkhamāno 68 gacchati. Evampi khittacakkhu hoti.

অথ ৰা, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নিমিত্তগ্গাহী হোতি অনুব্যঞ্জনগ্গাহী। যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায ন পটিপজ্জতি, ন রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে ন সংৰরং আপজ্জতি। এৰম্পি খিত্তচক্খু হোতি।

Atha vā, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Evampi khittacakkhu hoti.

যথা ৰা পনেকে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা তে এৰরূপং ৰিসূকদস্সনং অনুযুত্তা ৰিহরন্তি, সেয্যথিদং – নচ্চং গীতং ৰাদিতং পেক্খং অক্খানং পাণিস্সরং ৰেতাল়ং কুম্ভথূণং সোভনকং 69 চণ্ডালং ৰংসং ধোৰনং হত্থিযুদ্ধং অস্সযুদ্ধং মহিংসযুদ্ধং 70 উসভযুদ্ধং অজযুদ্ধং মেণ্ডযুদ্ধং কুক্কুটযুদ্ধং ৰট্টকযুদ্ধং দণ্ডযুদ্ধং মুট্ঠিযুদ্ধং নিব্বুদ্ধং উয্যোধিকং বলগ্গং সেনাব্যূহং অনীকদস্সনং ইতি ৰা। ইতি এৰরূপং ৰিসূকদস্সনং অনুযুত্তো হোতি। এৰম্পি খিত্তচক্খু হোতি।

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetāḷaṃ kumbhathūṇaṃ sobhanakaṃ 71 caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahiṃsayuddhaṃ 72 usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ anīkadassanaṃ iti vā. Iti evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyutto hoti. Evampi khittacakkhu hoti.

কথং ওক্খিত্তচক্খু হোতি? ইধেকচ্চো ভিক্খু ন চক্খুলোলো ন চক্খুলোলিযেন সমন্নাগতো হোতি। অদিট্ঠং দক্খিতব্বং দিট্ঠং সমতিক্কমিতব্বন্তি – ন আরামেন আরামং ন উয্যানেন উয্যানং ন গামেন গামং ন নিগমেন নিগমং ন নগরেন নগরং ন রট্ঠেন রট্ঠং ন জনপদেন জনপদং দীঘচারিকং অনৰট্ঠিতচারিকং অনুযুত্তো হোতি রূপদস্সনায। এৰং ওক্খিত্তচক্খু হোতি।

Kathaṃ okkhittacakkhu hoti? Idhekacco bhikkhu na cakkhulolo na cakkhuloliyena samannāgato hoti. Adiṭṭhaṃ dakkhitabbaṃ diṭṭhaṃ samatikkamitabbanti – na ārāmena ārāmaṃ na uyyānena uyyānaṃ na gāmena gāmaṃ na nigamena nigamaṃ na nagarena nagaraṃ na raṭṭhena raṭṭhaṃ na janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto hoti rūpadassanāya. Evaṃ okkhittacakkhu hoti.

অথ ৰা, ভিক্খু অন্তরঘরং পৰিট্ঠো ৰীথিং পটিপন্নো সংৰুতো গচ্ছতি। ন হত্থিং ওলোকেন্তো ন অস্সং ওলোকেন্তো ন রথং ওলোকেন্তো ন পত্তিং ওলোকেন্তো ন কুমারকে ওলোকেন্তো ন কুমারিকাযো ওলোকেন্তো ন ইত্থিযো ওলোকেন্তো ন পুরিসে ওলোকেন্তো ন অন্তরাপণং ওলোকেন্তো ন ঘরমুখানি ওলোকেন্তো ন উদ্ধং ওলোকেন্তো ন অধো ওলোকেন্তো ন দিসাৰিদিসং ৰিপেক্খমানো গচ্ছতি। এৰম্পি ওক্খিত্তচক্খু হোতি।

Atha vā, bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno saṃvuto gacchati. Na hatthiṃ olokento na assaṃ olokento na rathaṃ olokento na pattiṃ olokento na kumārake olokento na kumārikāyo olokento na itthiyo olokento na purise olokento na antarāpaṇaṃ olokento na gharamukhāni olokento na uddhaṃ olokento na adho olokento na disāvidisaṃ vipekkhamāno gacchati. Evampi okkhittacakkhu hoti.

অথ ৰা, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী। যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি। এৰম্পি ওক্খিত্তচক্খু হোতি।

Atha vā, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Evampi okkhittacakkhu hoti.

যথা ৰা পনেকে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা তে এৰরূপং ৰিসূকদস্সনং অনুযুত্তা ৰিহরন্তি, সেয্যথিদং – নচ্চং গীতং ৰাদিতং…পে॰… অনীকদস্সনং ইতি ৰা। ইতি এৰরূপা ৰিসূকদস্সনা পটিৰিরতো। এৰম্পি ওক্খিত্তচক্খু হোতি।

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ…pe… anīkadassanaṃ iti vā. Iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato. Evampi okkhittacakkhu hoti.

ন চ পাদলোলোতি কথং পাদলোলো হোতি? ইধেকচ্চো ভিক্খু পাদলোলো পাদলোলিযেন সমন্নাগতো হোতি – আরামেন আরামং উয্যানেন উয্যানং গামেন গামং নিগমেন নিগমং নগরেন নগরং রট্ঠেন রট্ঠং জনপদেন জনপদং দীঘচারিকং অনৰট্ঠিতচারিকং অনুযুত্তো হোতি। এৰম্পি পাদলোলো হোতি।

Na ca pādaloloti kathaṃ pādalolo hoti? Idhekacco bhikkhu pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti – ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto hoti. Evampi pādalolo hoti.

অথ ৰা, ভিক্খু অন্তোসঙ্ঘারামে 73 পাদলোলো পাদলোলিযেন সমন্নাগতো হোতি, ন অত্থহেতু ন কারণহেতু উদ্ধতো অৰূপসন্তচিত্তো পরিৰেণতো পরিৰেণং গচ্ছতি, ৰিহারতো ৰিহারং গচ্ছতি, অড্ঢযোগতো অড্ঢযোগং গচ্ছতি, পাসাদতো পাসাদং গচ্ছতি, হম্মিযতো হম্মিযং গচ্ছতি, গুহতো গুহং গচ্ছতি, লেণতো লেণং গচ্ছতি, কুটিযা কুটিং গচ্ছতি, কূটাগারতো কূটাগারং গচ্ছতি, অট্টতো অট্টং গচ্ছতি, মাল়তো মাল়ং গচ্ছতি, উদ্দণ্ডতো উদ্দণ্ডং গচ্ছতি 74, উপট্ঠানসালতো উপট্ঠানসালং গচ্ছতি, মণ্ডপতো মণ্ডপং গচ্ছতি, রুক্খমূলতো রুক্খমূলং গচ্ছতি, যত্থ ৰা পন ভিক্খূ নিসীদন্তি ৰা গচ্ছন্তি ৰা, তত্থ একস্স ৰা দুতিযো হোতি, দ্ৰিন্নং ৰা ততিযো হোতি, তিণ্ণং ৰা চতুত্থো হোতি। তত্থ বহুং সম্ফপ্পলাপং পলপতি, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং…পে॰… ইতি ভৰাভৰকথং কথেতি। এৰম্পি পাদলোলো হোতি।

Atha vā, bhikkhu antosaṅghārāme 75 pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṃ gacchati, vihārato vihāraṃ gacchati, aḍḍhayogato aḍḍhayogaṃ gacchati, pāsādato pāsādaṃ gacchati, hammiyato hammiyaṃ gacchati, guhato guhaṃ gacchati, leṇato leṇaṃ gacchati, kuṭiyā kuṭiṃ gacchati, kūṭāgārato kūṭāgāraṃ gacchati, aṭṭato aṭṭaṃ gacchati, māḷato māḷaṃ gacchati, uddaṇḍato uddaṇḍaṃ gacchati 76, upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṃ gacchati, maṇḍapato maṇḍapaṃ gacchati, rukkhamūlato rukkhamūlaṃ gacchati, yattha vā pana bhikkhū nisīdanti vā gacchanti vā, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṃ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṃ vā catuttho hoti. Tattha bahuṃ samphappalāpaṃ palapati, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… iti bhavābhavakathaṃ katheti. Evampi pādalolo hoti.

ন চ পাদলোলোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পাদলোলিযা আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা পটিসল্লানারামো হোতি পটিসল্লানরতো অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিরাকতজ্ঝানো ৰিপস্সনায সমন্নাগতো ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারং ঝাযী ঝানরতো একত্তমনুযুত্তো সদত্থগরুকোতি – ওক্খিত্তচক্খু ন চ পাদলোলো।

Na ca pādaloloti so paccekasambuddho pādaloliyā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṃ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti – okkhittacakkhu na ca pādalolo.

গুত্তিন্দ্রিযো রক্খিতমানসানোতি। গুত্তিন্দ্রিযোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী। যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি। সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে॰… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা … মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী । যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতীতি – গুত্তিন্দ্রিযো। রক্খিতমানসানোতি গোপিতমানসানোতি – গুত্তিন্দ্রিযো রক্খিতমানসানো।

Guttindriyorakkhitamānasānoti. Guttindriyoti so paccekasambuddho cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī . Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjatīti – guttindriyo. Rakkhitamānasānoti gopitamānasānoti – guttindriyo rakkhitamānasāno.

অনৰস্সুতো পরিডয্হমানোতি ৰুত্তঞ্হেতং আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন – ‘‘অৰস্সুতপরিযাযঞ্চ 77 ৰো, আৰুসো, দেসেস্সামি অনৰস্সুতপরিযাযঞ্চ। তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ; ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স পচ্চস্সোসুং। আযস্মা মহামোগ্গল্লানো 78 এতদৰোচ –

Anavassuto pariḍayhamānoti vuttañhetaṃ āyasmatā mahāmoggallānena – ‘‘avassutapariyāyañca 79 vo, āvuso, desessāmi anavassutapariyāyañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahāmoggallāno 80 etadavoca –

‘‘কথং চাৰুসো, অৰস্সুতো হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা পিযরূপে রূপে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে রূপে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি 81 চ ৰিহরতি পরিত্তচেতসো। তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স 82 তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি। সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে॰… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায পিযরূপে ধম্মে অধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে ধম্মে ব্যাপজ্জতি, অনুপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৰিহরতি পরিত্তচেতসো। তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি। অযং ৰুচ্চতাৰুসো, ভিক্খু অৰস্সুতো চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু…পে॰… অৰস্সুতো মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু। এৰংৰিহারিং চাৰুসো, ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি, লভেথেৰ 83 মারো ওতারং লভেথ 84 মারো আরম্মণং, সোততো চেপি নং…পে॰… মনতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি, লভেথেৰ মারো ওতারং লভেথ মারো আরম্মণং।

‘‘Kathaṃ cāvuso, avassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati 85 ca viharati parittacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa 86 te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… avassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriṃ cāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva 87 māro otāraṃ labhetha 88 māro ārammaṇaṃ, sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṃ labhetha māro ārammaṇaṃ.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, নল়াগারং ৰা তিণাগারং ৰা সুক্খং কোল়াপং 89 তেরোৰস্সিকং। পুরত্থিমায চেপি নং দিসায পুরিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, লভেথেৰ অগ্গি ওতারং লভেথ অগ্গি আরম্মণং; পচ্ছিমায চেপি নং দিসায…পে॰… উত্তরায চেপি নং দিসায… দক্খিণায চেপি নং দিসায… হেট্ঠিমতো 90 চেপি নং দিসায… উপরিমতো 91 চেপি নং দিসায… যতো কুতোচি চেপি নং পুরিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, লভেথেৰ অগ্গি ওতারং লভেথ অগ্গি আরম্মণং। এৰমেৰ খো, আৰুসো, এৰংৰিহারিং ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি, লভেথেৰ মারো ওতারং লভেথ মারো আরম্মণং, সোততো চেপি নং…পে॰… মনতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি, লভেথেৰ মারো ওতারং লভেথ মারো আরম্মণং।

‘‘Seyyathāpi, āvuso, naḷāgāraṃ vā tiṇāgāraṃ vā sukkhaṃ koḷāpaṃ 92 terovassikaṃ. Puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṃ labhetha aggi ārammaṇaṃ; pacchimāya cepi naṃ disāya…pe… uttarāya cepi naṃ disāya… dakkhiṇāya cepi naṃ disāya… heṭṭhimato 93 cepi naṃ disāya… uparimato 94 cepi naṃ disāya… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṃ labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṃ labhetha māro ārammaṇaṃ, sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṃ labhetha māro ārammaṇaṃ.

‘‘এৰংৰিহারিং চাৰুসো, ভিক্খুং রূপা অধিভংসু 95, ন ভিক্খু রূপে অধিভোসি; সদ্দা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু সদ্দে অধিভোসি; গন্ধা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু গন্ধে অধিভোসি; রসা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু রসে অধিভোসি; ফোট্ঠব্বা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু ফোট্ঠব্বে অধিভোসি; ধম্মা ভিক্খুং অধিভংসু, ন ভিক্খু ধম্মে অধিভোসি। অযং ৰুচ্চতাৰুসো, ভিক্খু রূপাধিভূতো সদ্দাধিভূতো গন্ধাধিভূতো রসাধিভূতো ফোট্ঠব্বাধিভূতো ধম্মাধিভূতো অধিভূ অনধিভূতো অধিভংসু নং পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৰিকা সদরা দুক্খৰিপাকা আযতিং জাতিজরামরণিযা। এৰং খো, আৰুসো, অৰস্সুতো হোতি।

‘‘Evaṃvihāriṃ cāvuso, bhikkhuṃ rūpā adhibhaṃsu 96, na bhikkhu rūpe adhibhosi; saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu sadde adhibhosi; gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu gandhe adhibhosi; rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu rase adhibhosi; phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu phoṭṭhabbe adhibhosi; dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu dhamme adhibhosi. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhūto saddādhibhūto gandhādhibhūto rasādhibhūto phoṭṭhabbādhibhūto dhammādhibhūto adhibhū anadhibhūto adhibhaṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, āvuso, avassuto hoti.

‘‘কথং চাৰুসো, অনৰস্সুতো হোতি? ইধাৰুসো, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা পিযরূপে রূপে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে রূপে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৰিহরতি অপ্পমাণচেতসো। তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি; সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে॰… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায পিযরূপে ধম্মে নাধিমুচ্চতি, অপ্পিযরূপে ধম্মে ন ব্যাপজ্জতি, উপট্ঠিতকাযস্সতি চ ৰিহরতি অপ্পমাণচেতসো। তঞ্চ চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং যথাভূতং পজানাতি, যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি। অযং ৰুচ্চতাৰুসো, ভিক্খু অনৰস্সুতো চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু…পে॰… অনৰস্সুতো মনোৰিঞ্ঞেয্যেসু ধম্মেসু। এৰংৰিহারিং চাৰুসো, ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি, নেৰ লভেথ মারো ওতারং, ন লভেথ মারো আরম্মণং; সোততো চেপি নং…পে॰… মনতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি, নেৰ লভেথ মারো ওতারং, ন লভেথ মারো আরম্মণং।

‘‘Kathaṃ cāvuso, anavassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti; sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… anavassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriṃ cāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṃ, na labhetha māro ārammaṇaṃ; sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṃ, na labhetha māro ārammaṇaṃ.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, কূটাগারা ৰা কূটাগারসালা 97 ৰা বহলমত্তিকা অদ্দাৰলেপনা 98 পুরত্থিমায চেপি নং দিসায পুরিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, নেৰ লভেথ অগ্গি ওতারং, ন লভেথ অগ্গি আরম্মণং; পচ্ছিমায চেপি নং দিসায… উত্তরায চেপি নং দিসায… দক্খিণায চেপি নং দিসায… হেট্ঠিমতো চেপি নং দিসায… উপরিমতো চেপি নং দিসায… যতো কুতোচি চেপি নং পুরিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, নেৰ লভেথ অগ্গি ওতারং ন লভেথ অগ্গি আরম্মণং। এৰমেৰ খো, আৰুসো, এৰংৰিহারিং ভিক্খুং চক্খুতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি, নেৰ লভেথ মারো ওতারং ন লভেথ মারো আরম্মণং; সোততো চেপি নং…পে॰… মনতো চেপি নং মারো উপসঙ্কমতি নেৰ লভেথ মারো ওতারং ন লভেথ মারো আরম্মণং।

‘‘Seyyathāpi, āvuso, kūṭāgārā vā kūṭāgārasālā 99 vā bahalamattikā addāvalepanā 100 puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ, na labhetha aggi ārammaṇaṃ; pacchimāya cepi naṃ disāya… uttarāya cepi naṃ disāya… dakkhiṇāya cepi naṃ disāya… heṭṭhimato cepi naṃ disāya… uparimato cepi naṃ disāya… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ na labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṃ na labhetha māro ārammaṇaṃ; sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati neva labhetha māro otāraṃ na labhetha māro ārammaṇaṃ.

‘‘এৰংৰিহারী চাৰুসো, ভিক্খু রূপে অধিভোসি 101, ন রূপা ভিক্খুং অধিভংসু; সদ্দে ভিক্খু অধিভোসি, ন সদ্দা ভিক্খুং অধিভংসু; গন্ধে ভিক্খু অধিভোসি, ন গন্ধা ভিক্খুং অধিভংসু; রসে ভিক্খু অধিভোসি, ন রসা ভিক্খুং অধিভংসু; ফোট্ঠব্বে ভিক্খু অধিভোসি, ন ফোট্ঠব্বা ভিক্খুং অধিভংসু; ধম্মে ভিক্খু অধিভোসি, ন ধম্মা ভিক্খুং অধিভংসু। অযং ৰুচ্চতাৰুসো , ভিক্খু রূপাধিভূ সদ্দাধিভূ গন্ধাধিভূ রসাধিভূ ফোট্ঠব্বাধিভূ ধম্মাধিভূ অধিভূ অনধিভূতো 102। অধিভোসি তে পাপকে অকুসলে ধম্মে সংকিলেসিকে পোনোভৰিকে সদরে দুক্খৰিপাকে আযতিং জাতিজরামরণিযে। এৰং খো, আৰুসো, অনৰস্সুতো হোতী’’তি – অনৰস্সুতো।

‘‘Evaṃvihārī cāvuso, bhikkhu rūpe adhibhosi 103, na rūpā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; sadde bhikkhu adhibhosi, na saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; gandhe bhikkhu adhibhosi, na gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; rase bhikkhu adhibhosi, na rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; phoṭṭhabbe bhikkhu adhibhosi, na phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; dhamme bhikkhu adhibhosi, na dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu. Ayaṃ vuccatāvuso , bhikkhu rūpādhibhū saddādhibhū gandhādhibhū rasādhibhū phoṭṭhabbādhibhū dhammādhibhū adhibhū anadhibhūto 104. Adhibhosi te pāpake akusale dhamme saṃkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṃ jātijarāmaraṇiye. Evaṃ kho, āvuso, anavassuto hotī’’ti – anavassuto.

অপরিডয্হমানোতি রাগজেন পরিল়াহেন অপরিডয্হমানো, দোসজেন পরিল়াহেন অপরিডয্হমানো, মোহজেন পরিল়াহেন অপরিডয্হমানোতি – অনৰস্সুতো অপরিডয্হমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Apariḍayhamānoti rāgajena pariḷāhena apariḍayhamāno, dosajena pariḷāhena apariḍayhamāno, mohajena pariḷāhena apariḍayhamānoti – anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘ওক্খিত্তচক্খু ন চ পাদলোলো, গুত্তিন্দ্রিযো রক্খিতমানসানো।

‘‘Okkhittacakkhu na ca pādalolo, guttindriyo rakkhitamānasāno;

অনৰস্সুতো অপরিডয্হমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

১৫০.

150.

ওহারযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানি, সঞ্ছন্নপত্তো যথা পারিছত্তকো।

Ohārayitvā gihibyañjanāni,sañchannapatto yathā pārichattako;

কাসাযৰত্থো অভিনিক্খমিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥

Kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo.

ওহারযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানীতি গিহিব্যঞ্জনানি ৰুচ্চন্তি কেসা চ মস্সূ চ…পে॰… দীঘদসানি ইতি ৰা। ওহারযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানীতি গিহিব্যঞ্জনানি ওরোপযিত্ৰা সমোরোপযিত্ৰা নিক্খিপিত্ৰা পটিপ্পস্সম্ভিত্ৰাতি – ওহারযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানি।

Ohārayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca…pe… dīghadasāni iti vā. Ohārayitvā gihibyañjanānīti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti – ohārayitvā gihibyañjanāni.

সঞ্ছন্নপত্তো যথা পারিছত্তকোতি যথা সো পারিছত্তকো কোৰিল়ারো বহলপত্তপলাসো 105 সন্দচ্ছাযো 106, এৰমেৰ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পরিপুণ্ণপত্তচীৰরধরোতি – সঞ্ছন্নপত্তো যথা পারিছত্তকো।

Sañchannapatto yathā pārichattakoti yathā so pārichattako koviḷāro bahalapattapalāso 107 sandacchāyo 108, evameva so paccekasambuddho paripuṇṇapattacīvaradharoti – sañchannapatto yathā pārichattako.

কাসাযৰত্থো অভিনিক্খমিত্ৰাতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সব্বং ঘরাৰাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা পুত্তদারং পলিবোধং ছিন্দিত্ৰা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা মিত্তামচ্চপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা সন্নিধিপলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা 109 কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অকিঞ্চনভাৰং উপগন্ত্ৰা একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – কাসাযৰত্থো অভিনিক্খমিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –

Kāsāyavatthoabhinikkhamitvāti so paccekasambuddho sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadāraṃ palibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā mittāmaccapalibodhaṃ chinditvā sannidhipalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā 110 kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –

‘‘ওহারযিত্ৰা গিহিব্যঞ্জনানি, সঞ্ছন্নপত্তো যথা পারিছত্তকো।

‘‘Ohārayitvā gihibyañjanāni, sañchannapatto yathā pārichattako;

কাসাযৰত্থো অভিনিক্খমিত্ৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥

Kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.

ততিযো ৰগ্গো।

Tatiyo vaggo.







Footnotes:
1. তং (ক॰)
2. taṃ (ka.)
3. নিরাসযো (সী॰ অট্ঠ॰) সু॰ নি॰ ৫৬
4. nirāsayo (sī. aṭṭha.) su. ni. 56
5. ভিক্খূ (ক॰) মহানি॰ ৮৭
6. ভৰিস্সন্তি (মহানি॰ ৮৭)
7. bhikkhū (ka.) mahāni. 87
8. bhavissanti (mahāni. 87)
9. নিসজ্জনং (ক॰)
10. আপাতকজ্ঝাযী চ (ক॰)
11. কুহাযিতত্তং (স্যা॰ ক॰), ৰিসুদ্ধিমগ্গট্ঠকথা ওলোকেতব্বা
12. nisajjanaṃ (ka.)
13. āpātakajjhāyī ca (ka.)
14. kuhāyitattaṃ (syā. ka.), visuddhimaggaṭṭhakathā oloketabbā
15. আযোগবন্ধনং (স্যা॰ ক॰) মহানি॰ ৮৭
16. উট্টণ্ডে (ক॰)
17. āyogabandhanaṃ (syā. ka.) mahāni. 87
18. uṭṭaṇḍe (ka.)
19. মক্খিযনা (ক॰) পস্স ৰিভ॰ ৮৯২
20. makkhiyanā (ka.) passa vibha. 892
21. পিসুণৰাচায (ক॰)
22. ফরুসৰাচায (ক॰)
23. pisuṇavācāya (ka.)
24. pharusavācāya (ka.)
25. সত্থা সব্যঞ্জনা (স্যা॰) পস্স ম॰ নি॰ ৩.৮২
26. ধতা (স্যা॰)
27. ধারেতি (ক॰)
28. satthā sabyañjanā (syā.) passa ma. ni. 3.82
29. dhatā (syā.)
30. dhāreti (ka.)
31. পরিযাপুটং (স্যা॰ ক॰) পস্স দী॰ নি॰ ৩.২৮২
32. pariyāpuṭaṃ (syā. ka.) passa dī. ni. 3.282
33. ছল়ভিঞ্ঞাযো (স্যা॰)
34. chaḷabhiññāyo (syā.)
35. রতী (স্যা॰)
36. ratī (syā.)
37. ৰিভূসনট্ঠানা (স্যা॰ ক॰), ৰিভূসণট্ঠানা (সী॰ অট্ঠ॰)
38. vibhūsanaṭṭhānā (syā. ka.), vibhūsaṇaṭṭhānā (sī. aṭṭha.)
39. পস্স ম॰ নি॰ ২.২৮০
40. passa ma. ni. 2.280
41. অগারিকস্স ৰিভূসা (ক॰) এৰমুপরিপি
42. পসাধনঞ্চ (স্যা॰), সযনাসনঞ্চ (ক॰) চূল়নি॰ খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১৩০ নত্থি পাঠনানত্তং
43. agārikassa vibhūsā (ka.) evamuparipi
44. pasādhanañca (syā.), sayanāsanañca (ka.) cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 130 natthi pāṭhanānattaṃ
45. গেধিকতা গেধিকত্তং (স্যা॰) পস্স ৰিভ॰ ৮৫৪
46. চপলনা (স্যা॰)
47. gedhikatā gedhikattaṃ (syā.) passa vibha. 854
48. capalanā (syā.)
49. খেত্রজো (স্যা॰ ক॰)
50. khetrajo (syā. ka.)
51. লোহিতকো (?)
52. কুদ্রুসকো (স্যা॰)
53. lohitako (?)
54. kudrusako (syā.)
55. মুতীমা (সু॰ নি॰ ৬১)
56. mutīmā (su. ni. 61)
57. পস্স ম॰ নি॰ ১.২৩৭
58. বহূপাযাসা (স্যা॰)
59. passa ma. ni. 1.237
60. bahūpāyāsā (syā.)
61. অপরিদয্হমানো (ক॰)
62. aparidayhamāno (ka.)
63. নত্থি স্যা॰ পোত্থকে মহানি॰ ১৫৭
64. অনৰত্থচারিকং (স্যা॰)
65. natthi syā. potthake mahāni. 157
66. anavatthacārikaṃ (syā.)
67. পেক্খমানো (স্যা॰ ক॰)
68. pekkhamāno (syā. ka.)
69. সোভনগরকং (স্যা॰), সোভনকরণং (ক॰)
70. মহিসযুদ্ধং (স্যা॰)
71. sobhanagarakaṃ (syā.), sobhanakaraṇaṃ (ka.)
72. mahisayuddhaṃ (syā.)
73. অন্তোপি সংঘারামে (ক॰)
74. উদ্দণ্ডং গচ্ছতি, উদ্ধোসিততো উদ্ধোসিতং গচ্ছতি (স্যা॰) পস্স মহানি॰ ১৭
75. antopi saṃghārāme (ka.)
76. uddaṇḍaṃ gacchati, uddhositato uddhositaṃ gacchati (syā.) passa mahāni. 17
77. পস্স সং॰ নি॰ ৪.২৪৩
78. মহামোগ্গলানো (ক॰)
79. passa saṃ. ni. 4.243
80. mahāmoggalāno (ka.)
81. অনুপট্ঠিতকাযসতি (স্যা॰ ক॰)
82. তত্থ যে (ক॰) পস্স সং॰ নি॰ ৪.২৪৩
83. লভতেৰ (স্যা॰ ক॰) এৰমুপরিপি
84. লভতি (স্যা॰ ক॰) এৰমুপরিপি
85. anupaṭṭhitakāyasati (syā. ka.)
86. tattha ye (ka.) passa saṃ. ni. 4.243
87. labhateva (syā. ka.) evamuparipi
88. labhati (syā. ka.) evamuparipi
89. কোলাপং (স্যা॰) সং॰ নি॰ ৪.২৪৩
90. পচ্ছতো (স্যা॰), হেট্ঠিমায (ক॰)
91. উপরিতো (স্যা॰), উপরিমায (ক॰)
92. kolāpaṃ (syā.) saṃ. ni. 4.243
93. pacchato (syā.), heṭṭhimāya (ka.)
94. uparito (syā.), uparimāya (ka.)
95. অভিভৰিংসু (স্যা॰), অভিভংসু (ক॰) এৰমুপরিপি
96. abhibhaviṃsu (syā.), abhibhaṃsu (ka.) evamuparipi
97. সন্থাগারসালা (স্যা॰) পস্স সং॰ নি॰ ৪.২৪৩
98. অল্লাৰলেপনা (স্যা॰)
99. santhāgārasālā (syā.) passa saṃ. ni. 4.243
100. allāvalepanā (syā.)
101. অভিভৰিংসু (স্যা॰), অভিভোসি (ক॰) পস্স সং॰ নি॰ ৪.২৪৩
102. অনভিভূতো কেহি চি কিলেসেহি (ক॰) পস্স সং॰ নি॰ ৪.২৪৩
103. abhibhaviṃsu (syā.), abhibhosi (ka.) passa saṃ. ni. 4.243
104. anabhibhūto kehi ci kilesehi (ka.) passa saṃ. ni. 4.243
105. সাখপত্তপলাসো (ক॰)
106. সণ্ডচ্ছাযো (স্যা॰), সন্তচ্ছাযো (ক॰) পস্স ম॰ নি॰ ১.১৫৪
107. sākhapattapalāso (ka.)
108. saṇḍacchāyo (syā.), santacchāyo (ka.) passa ma. ni. 1.154
109. ওহারযিত্ৰা (স্যা॰ ক॰)
110. ohārayitvā (syā. ka.)



Related texts:



অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ৩. ততিযৰগ্গৰণ্ণনা • 3. Tatiyavaggavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact