| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
চতুত্থৰগ্গো
Catutthavaggo
১৫১.
151.
রসেসু গেধং অকরং অলোলো, অনঞ্ঞপোসী সপদানচারী।
Rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo,anaññaposī sapadānacārī;
কুলে কুলে অপ্পটিবদ্ধচিত্তো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Kule kule appaṭibaddhacitto, eko care khaggavisāṇakappo.
রসেসু গেধং অকরং অলোলোতি। রসোতি মূলরসো খন্ধরসো তচরসো পত্তরসো পুপ্ফরসো ফলরসো, অম্বিলং মধুরং তিত্তকং কটুকং লোণিকং খারিকং লম্বিকং 1 কসাৰো সাদু অসাদু সীতং উণ্হং। সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা রসগিদ্ধা। তে জিৰ্হগ্গেন রসগ্গানি পরিযেসন্তা আহিণ্ডন্তি। তে অম্বিলং লভিত্ৰা অনম্বিলং পরিযেসন্তি, অনম্বিলং লভিত্ৰা অম্বিলং পরিযেসন্তি; মধুরং লভিত্ৰা অমধুরং পরিযেসন্তি, অমধুরং লভিত্ৰা মধুরং পরিযেসন্তি; তিত্তকং লভিত্ৰা অতিত্তকং পরিযেসন্তি, অতিত্তকং লভিত্ৰা তিত্তকং পরিযেসন্তি; কটুকং লভিত্ৰা অকুটকং পরিযেসন্তি, অকুটকং লভিত্ৰা কটুকং পরিযেসন্তি; লোণিকং লভিত্ৰা অলোণিকং পরিযেসন্তি, অলোণিকং লভিত্ৰা লোণিকং পরিযেসন্তি; খারিকং লভিত্ৰা অখারিকং পরিযেসন্তি, অখারিকং লভিত্ৰা খারিকং পরিযেসন্তি; কসাৰং লভিত্ৰা অকসাৰং পরিযেসন্তি, অকসাৰং লভিত্ৰা কসাৰং পরিযেসন্তি; লম্বিকং লভিত্ৰা অলম্বিকং পরিযেসন্তি, অলম্বিকং লভিত্ৰা লম্বিকং পরিযেসন্তি; সাদুং লভিত্ৰা অসাদুং পরিযেসন্তি, অসাদুং লভিত্ৰা সাদুং পরিযেসন্তি; সীতং লভিত্ৰা উণ্হং পরিযেসন্তি, উণ্হং লভিত্ৰা সীতং পরিযেসন্তি । তে যং যং লভন্তি তেন তেন ন তুস্সন্তি, অপরাপরং পরিযেসন্তি। মনাপিকেসু রসেসু রত্তা গিদ্ধা গথিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধা। সা রসতণ্হা তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পটিসঙ্খা যোনিসো আহারং আহারেতি – ‘‘নেৰ দৰায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৰিভূসনায; যাৰদেৰ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৰিহিংসূপরতিযা ব্রহ্মচরিযানুগ্গহায। ইতি পুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামি, নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্রা চ মে ভৰিস্সতি অনৰজ্জতা চ ফাসুৰিহারো চা’’তি।
Rasesu gedhaṃ akaraṃ aloloti. Rasoti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso, ambilaṃ madhuraṃ tittakaṃ kaṭukaṃ loṇikaṃ khārikaṃ lambikaṃ 2 kasāvo sādu asādu sītaṃ uṇhaṃ. Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā. Te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti. Te ambilaṃ labhitvā anambilaṃ pariyesanti, anambilaṃ labhitvā ambilaṃ pariyesanti; madhuraṃ labhitvā amadhuraṃ pariyesanti, amadhuraṃ labhitvā madhuraṃ pariyesanti; tittakaṃ labhitvā atittakaṃ pariyesanti, atittakaṃ labhitvā tittakaṃ pariyesanti; kaṭukaṃ labhitvā akuṭakaṃ pariyesanti, akuṭakaṃ labhitvā kaṭukaṃ pariyesanti; loṇikaṃ labhitvā aloṇikaṃ pariyesanti, aloṇikaṃ labhitvā loṇikaṃ pariyesanti; khārikaṃ labhitvā akhārikaṃ pariyesanti, akhārikaṃ labhitvā khārikaṃ pariyesanti; kasāvaṃ labhitvā akasāvaṃ pariyesanti, akasāvaṃ labhitvā kasāvaṃ pariyesanti; lambikaṃ labhitvā alambikaṃ pariyesanti, alambikaṃ labhitvā lambikaṃ pariyesanti; sāduṃ labhitvā asāduṃ pariyesanti, asāduṃ labhitvā sāduṃ pariyesanti; sītaṃ labhitvā uṇhaṃ pariyesanti, uṇhaṃ labhitvā sītaṃ pariyesanti . Te yaṃ yaṃ labhanti tena tena na tussanti, aparāparaṃ pariyesanti. Manāpikesu rasesu rattā giddhā gathitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā. Sā rasataṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya; yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti.
যথা ৰণং আলিম্পেয্য যাৰদেৰ আরুহণত্থায 3, যথা ৰা অক্খং অব্ভঞ্জেয্য যাৰদেৰ ভারস্স নিত্থরণত্থায, যথা পুত্তমংসং আহারং আহরেয্য যাৰদেৰ কন্তারস্স নিত্থরণত্থায; এৰমেৰ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পটিসঙ্খা যোনিসো আহারং আহারেতি – ‘‘নেৰ দৰায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৰিভূসনায; যাৰদেৰ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৰিহিংসূপরতিযা ব্রহ্মচরিযানুগ্গহায। ইতি পুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামি, নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্রা চ মে ভৰিস্সতি অনৰজ্জতা চ ফাসুৰিহারো চা’’তি। রসতণ্হায আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – রসেসু গেধং অকরং।
Yathā vaṇaṃ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya 4, yathā vā akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā puttamaṃsaṃ āhāraṃ āhareyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya; evameva so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya; yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti. Rasataṇhāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – rasesu gedhaṃ akaraṃ.
অলোলোতি লোলুপ্পং ৰুচ্চতি তণ্হা। যো রাগো সারাগো…পে॰… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং। সা লোলুপ্পা তণ্হা তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা পচ্চেকসম্বুদ্ধো অলোলোতি – রসেসু গেধং অকরং অলোলো।
Aloloti loluppaṃ vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā paccekasambuddho aloloti – rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo.
অনঞ্ঞপোসী সপদানচারীতি অনঞ্ঞপোসীতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো অত্তানঞ্ঞেৰ পোসেতি, ন পরন্তি।
Anaññaposī sapadānacārīti anaññaposīti so paccekasambuddho attānaññeva poseti, na paranti.
খীণাসৰং ৰন্তদোসং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণন্তি॥
Khīṇāsavaṃ vantadosaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
অনঞ্ঞপোসী সপদানচারীতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পুব্বণ্হসমযং 7 নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি রক্খিতেনেৰ কাযেন রক্খিতায ৰাচায রক্খিতেন চিত্তেন উপট্ঠিতায সতিযা সংৰুতেহি ইন্দ্রিযেহি। ওক্খিত্তচক্খু ইরিযাপথসম্পন্নো কুলা কুলং অনতিক্কমন্তো পিণ্ডায চরতীতি – অনঞ্ঞপোসী সপদানচারী।
Anaññaposīsapadānacārīti so paccekasambuddho pubbaṇhasamayaṃ 8 nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṃvutehi indriyehi. Okkhittacakkhu iriyāpathasampanno kulā kulaṃ anatikkamanto piṇḍāya caratīti – anaññaposī sapadānacārī.
কুলে কুলে অপ্পটিবদ্ধচিত্তোতি দ্ৰীহি কারণেহি পটিবদ্ধচিত্তো হোতি – অত্তানং ৰা নীচং ঠপেন্তো পরং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, অত্তানং ৰা উচ্চং ঠপেন্তো পরং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি। কথং অত্তানং নীচং ঠপেন্তো পরং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি? ‘‘তুম্হে মে বহূপকারা, অহং তুম্হে নিস্সায লভামি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং। যম্পি মে অঞ্ঞে দাতুং ৰা কাতুং ৰা মঞ্ঞন্তি তুম্হে নিস্সায তুম্হে পস্সন্তা। যম্পি মে পোরাণং মাতাপেত্তিকং নামগোত্তং তম্পি মে অন্তরহিতং তুম্হেহি অহং ঞাযামি – ‘অসুকস্স কুলুপকো, অসুকায কুলুপকো’’’তি। এৰং অত্তানং নীচং ঠপেন্তো পরং উচ্চং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি।
Kule kule appaṭibaddhacittoti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti – attānaṃ vā nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṃ vā uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. Kathaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? ‘‘Tumhe me bahūpakārā, ahaṃ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ. Yampi me aññe dātuṃ vā kātuṃ vā maññanti tumhe nissāya tumhe passantā. Yampi me porāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmagottaṃ tampi me antarahitaṃ tumhehi ahaṃ ñāyāmi – ‘asukassa kulupako, asukāya kulupako’’’ti. Evaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.
কথং অত্তানং উচ্চং ঠপেন্তো পরং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি? ‘‘অহং তুম্হাকং বহূপকারো, তুম্হে মং আগম্ম বুদ্ধং সরণং গতা ধম্মং সরণং গতা সঙ্ঘং সরণং গতা, পাণাতিপাতা পটিৰিরতা, অদিন্নাদানা পটিৰিরতা, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতা, মুসাৰাদা পটিৰিরতা, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতা, তুম্হাকং অহং উদ্দেসং দেমি পরিপুচ্ছং দেমি উপোসথং আচিক্খামি নৰকম্মং অধিট্ঠামি; অথ চ পন তুম্হে মং উজ্ঝিত্ৰা অঞ্ঞে সক্করোথ গরুং করোথ মানেথ পূজেথা’’তি। এৰং অত্তানং উচ্চং ঠপেন্তো পরং নীচং ঠপেন্তো পটিবদ্ধচিত্তো হোতি।
Kathaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? ‘‘Ahaṃ tumhākaṃ bahūpakāro, tumhe maṃ āgamma buddhaṃ saraṇaṃ gatā dhammaṃ saraṇaṃ gatā saṅghaṃ saraṇaṃ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, tumhākaṃ ahaṃ uddesaṃ demi paripucchaṃ demi uposathaṃ ācikkhāmi navakammaṃ adhiṭṭhāmi; atha ca pana tumhe maṃ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjethā’’ti. Evaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.
কুলে কুলে অপ্পটিবদ্ধচিত্তোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো কুলপলিবোধেন অপ্পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, গণপলিবোধেন অপ্পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, আৰাসপলিবোধেন অপ্পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, চীৰরপলিবোধেন অপ্পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, পিণ্ডপাতপলিবোধেন অপ্পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, সেনাসনপলিবোধেন অপ্পটিবদ্ধচিত্তো হোতি, গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারপলিবোধেন অপ্পটিবদ্ধচিত্তো হোতীতি – কুলে কুলে অপ্পটিবদ্ধচিত্তো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Kule kule appaṭibaddhacittoti so paccekasambuddho kulapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gaṇapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, āvāsapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, cīvarapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, piṇḍapātapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, senāsanapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena appaṭibaddhacitto hotīti – kule kule appaṭibaddhacitto, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘রসেসু গেধং অকরং অলোলো, অনঞ্ঞপোসী সপদানচারী।
‘‘Rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo, anaññaposī sapadānacārī;
কুলে কুলে অপ্পটিবদ্ধচিত্তো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Kule kule appaṭibaddhacitto, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫২.
152.
পহায পঞ্চাৰরণানি চেতসো, উপক্কিলেসে ব্যপনুজ্জ সব্বে।
Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso,upakkilese byapanujja sabbe;
পহায পঞ্চাৰরণানি চেতসোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো কামচ্ছন্দনীৰরণং পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা, ব্যাপাদনীৰরণং… থিনমিদ্ধনীৰরণং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৰরণং… ৰিচিকিচ্ছানীৰরণং পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি – পহায পঞ্চাৰরণানি চেতসো।
Pahāya pañcāvaraṇāni cetasoti so paccekasambuddho kāmacchandanīvaraṇaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā, byāpādanīvaraṇaṃ… thinamiddhanīvaraṇaṃ… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ… vicikicchānīvaraṇaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti – pahāya pañcāvaraṇāni cetaso.
উপক্কিলেসে ব্যপনুজ্জ সব্বেতি রাগো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, দোসো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, মোহো চিত্তস্স উপক্কিলেসো, কোধো… উপনাহো…পে॰… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা চিত্তস্স উপক্কিলেসা। উপক্কিলেসে ব্যপনুজ্জ সব্বেতি সব্বে চিত্তস্স উপক্কিলেসে ব্যপনুজ্জ পনুদিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – উপক্কিলেসে ব্যপনুজ্জ সব্বে।
Upakkilese byapanujja sabbeti rāgo cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso, kodho… upanāho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā cittassa upakkilesā. Upakkilese byapanujja sabbeti sabbe cittassa upakkilese byapanujja panuditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – upakkilese byapanujja sabbe.
অনিস্সিতো ছেত্ৰ সিনেহদোসন্তি। অনিস্সিতোতি দ্ৰে নিস্সযা – তণ্হানিস্সযো চ দিট্ঠিনিস্সযো চ…পে॰… অযং তণ্হানিস্সযো…পে॰… অযং দিট্ঠিনিস্সযো। সিনেহোতি দ্ৰে স্নেহা – তণ্হাস্নেহো চ দিট্ঠিস্নেহো চ…পে॰… অযং তণ্হাস্নেহো…পে॰… অযং দিট্ঠিস্নেহো। দোসোতি যো চিত্তস্স আঘাতো পটিঘাতো পটিঘং পটিৰিরোধো কোপো পকোপো সম্পকোপো দোসো পদোসো সম্পদোসো চিত্তস্স ব্যাপত্তি মনোপদোসো কোধো কুজ্ঝনা কুজ্ঝিতত্তং দোসো দুস্সনা দুস্সিতত্তং ব্যাপত্তি ব্যাপজ্জনা ব্যাপজ্জিতত্তং চণ্ডিক্কং অসুরোপো অনত্তমনতা চিত্তস্স । অনিস্সিতো ছেত্ৰ সিনেহদোসন্তি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তণ্হাস্নেহঞ্চ দিট্ঠিস্নেহঞ্চ দোসঞ্চ ছেত্ৰা উচ্ছিন্দিত্ৰা সমুচ্ছিন্দিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা চক্খুং অনিস্সিতো, সোতং অনিস্সিতো…পে॰… দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে অনিস্সিতো অনল্লীনো অনুপগতো অনজ্ঝোসিতো অনধিমুত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – অনিস্সিতো ছেত্ৰ সিনেহদোসং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Anissitochetva sinehadosanti. Anissitoti dve nissayā – taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca…pe… ayaṃ taṇhānissayo…pe… ayaṃ diṭṭhinissayo. Sinehoti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca…pe… ayaṃ taṇhāsneho…pe… ayaṃ diṭṭhisneho. Dosoti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa . Anissito chetva sinehadosanti so paccekasambuddho taṇhāsnehañca diṭṭhisnehañca dosañca chetvā ucchinditvā samucchinditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā cakkhuṃ anissito, sotaṃ anissito…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – anissito chetva sinehadosaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘পহায পঞ্চাৰরণানি চেতসো, উপক্কিলেসে ব্যপনুজ্জ সব্বে।
‘‘Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso, upakkilese byapanujja sabbe;
অনিস্সিতো ছেত্ৰ সিনেহদোসং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Anissito chetva sinehadosaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫৩.
153.
ৰিপিট্ঠিকত্ৰান সুখং দুখঞ্চ, পুব্বেৰ চ সোমনস্সদোমনস্সং।
Vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca,pubbeva ca somanassadomanassaṃ;
লদ্ধানুপেক্খং সমথং ৰিসুদ্ধং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.
ৰিপিট্ঠিকত্ৰান সুখং দুখঞ্চ, পুব্বেৰ চ সোমনস্সদোমনস্সন্তি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতীতি – ৰিপিট্ঠিকত্ৰান সুখং দুখঞ্চ, পুব্বেৰ চ সোমনস্সদোমনস্সং।
Vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassanti so paccekasambuddho sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti – vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṃ.
লদ্ধানুপেক্খং সমথং ৰিসুদ্ধন্তি। উপেক্খাতি যা চতুত্থজ্ঝানে উপেক্খা উপেক্খনা অজ্ঝুপেক্খনা চিত্তসমতা চিত্তপ্পস্সদ্ধতা 13 মজ্ঝত্ততা চিত্তস্স। সমথোতি যা চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৰট্ঠিতি অৰিসাহারো 14 অৰিক্খেপো অৰিসাহটমানসতা 15 সমথো সমাধিন্দ্রিযং সমাধিবলং সম্মাসমাধি; চতুত্থজ্ঝানে উপেক্খা চ সমথো চ সুদ্ধা হোন্তি ৰিসুদ্ধা পরিযোদাতা অনঙ্গণা ৰিগতূপক্কিলেসা মুদুভূতা কম্মনিযা ঠিতা আনেঞ্জপ্পত্তা। লদ্ধানুপেক্খং সমথং ৰিসুদ্ধন্তি চতুত্থজ্ঝানং উপেক্খঞ্চ সমথঞ্চ লদ্ধা লভিত্ৰা ৰিন্দিত্ৰা পটিলভিত্ৰাতি – লদ্ধানুপেক্খং সমথং ৰিসুদ্ধং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Laddhānupekkhaṃsamathaṃ visuddhanti. Upekkhāti yā catutthajjhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā 16 majjhattatā cittassa. Samathoti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro 17 avikkhepo avisāhaṭamānasatā 18 samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi; catutthajjhāne upekkhā ca samatho ca suddhā honti visuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā āneñjappattā. Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhanti catutthajjhānaṃ upekkhañca samathañca laddhā labhitvā vinditvā paṭilabhitvāti – laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ৰিপিট্ঠিকত্ৰান সুখং দুখঞ্চ, পুব্বেৰ চ সোমনস্সদোমনস্সং।
‘‘Vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṃ;
লদ্ধানুপেক্খং সমথং ৰিসুদ্ধং, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫৪.
154.
আরদ্ধৰীরিযো পরমত্থপত্তিযা, অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
Āraddhavīriyo paramatthapattiyā,alīnacitto akusītavutti;
দল়্হনিক্কমো থামবলূপপন্নো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo.
আরদ্ধৰীরিযো পরমত্থপত্তিযাতি পরমত্থং ৰুচ্চতি অমতং নিব্বানং। যো সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং। পরমত্থস্স পত্তিযা লাভায পটিলাভায অধিগমায ফস্সনায সচ্ছিকিরিযায আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং সম্পদায থামৰা 19 দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসূতি – আরদ্ধৰীরিযো পরমত্থপত্তিযা।
Āraddhavīriyo paramatthapattiyāti paramatthaṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Paramatthassa pattiyā lābhāya paṭilābhāya adhigamāya phassanāya sacchikiriyāya āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ sampadāya thāmavā 20 daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti – āraddhavīriyo paramatthapattiyā.
অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তীতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায…পে॰… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায…পে॰… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা 21 ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতীতি – এৰং অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
Alīnacitto akusītavuttīti so paccekasambuddho anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya…pe… anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā 22 chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahatīti – evaṃ alīnacitto akusītavutti.
নাসিস্সং ন পিৰিস্সামি, ৰিহারতো ন নিক্খমে।
Nāsissaṃ na pivissāmi, vihārato na nikkhame;
নপি পস্সং নিপাতেস্সং, তণ্হাসল্লে অনূহতেতি॥
Napi passaṃ nipātessaṃ, taṇhāsalle anūhateti.
চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি। এৰম্পি অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
Cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
‘‘ন তাৰাহং ইমং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামি যাৰ মে ন অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চিস্সতী’’তি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি। এৰম্পি অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
‘‘Na tāvāhaṃ imaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
‘‘ন তাৰাহং ইমম্হা আসনা ৰুট্ঠহিস্সামি যাৰ মে ন অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চিস্সতী’’তি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি। এৰম্পি অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
‘‘Na tāvāhaṃ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
‘‘ন তাৰাহং ইমম্হা চঙ্কমা ওরোহিস্সামি…পে॰… ৰিহারা নিক্খমিস্সামি… অড্ঢযোগা নিক্খমিস্সামি… পাসাদা নিক্খমিস্সামি… হম্মিযা নিক্খমিস্সামি… গুহায নিক্খমিস্সামি… লেণা নিক্খমিস্সামি… কুটিযা নিক্খমিস্সামি… কূটাগারা নিক্খমিস্সামি… অট্টা নিক্খমিস্সামি… মাল়া নিক্খমিস্সামি… উদ্দণ্ডা নিক্খমিস্সামি … উপট্ঠানসালায নিক্খমিস্সামি… মণ্ডপা নিক্খমিস্সামি… রুক্খমূলা নিক্খমিস্সামি যাৰ মে ন অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চিস্সতী’’তি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি। এৰম্পি অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
‘‘Na tāvāhaṃ imamhā caṅkamā orohissāmi…pe… vihārā nikkhamissāmi… aḍḍhayogā nikkhamissāmi… pāsādā nikkhamissāmi… hammiyā nikkhamissāmi… guhāya nikkhamissāmi… leṇā nikkhamissāmi… kuṭiyā nikkhamissāmi… kūṭāgārā nikkhamissāmi… aṭṭā nikkhamissāmi… māḷā nikkhamissāmi… uddaṇḍā nikkhamissāmi … upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi… maṇḍapā nikkhamissāmi… rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
‘‘ইমস্মিংযেৰ পুব্বণ্হসমযে 27 অরিযধম্মং আহরিস্সামি সমাহরিস্সামি অধিগচ্ছিস্সামি ফস্সযিস্সামি সচ্ছিকরিস্সামী’’তি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি। এৰম্পি অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি। ইমস্মিংযেৰ মজ্ঝন্হিকসমযে…পে॰… সাযন্হসমযে …পে॰… পুরেভত্তং… পচ্ছাভত্তং… পুরিমযামং… মজ্ঝিমযামং… পচ্ছিমযামং… কাল়ে… জুণ্হে… ৰস্সে… হেমন্তে … গিম্হে… পুরিমে ৰযোখন্ধে… মজ্ঝিমে ৰযোখন্ধে… পচ্ছিমে ৰযোখন্ধে অরিযধম্মং আহরিস্সামি সমাহরিস্সামি অধিগচ্ছিস্সামি ফস্সযিস্সামি সচ্ছিকরিস্সামীতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি। এৰম্পি অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
‘‘Imasmiṃyeva pubbaṇhasamaye 28 ariyadhammaṃ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti. Imasmiṃyeva majjhanhikasamaye…pe… sāyanhasamaye …pe… purebhattaṃ… pacchābhattaṃ… purimayāmaṃ… majjhimayāmaṃ… pacchimayāmaṃ… kāḷe… juṇhe… vasse… hemante … gimhe… purime vayokhandhe… majjhime vayokhandhe… pacchime vayokhandhe ariyadhammaṃ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
দল়্হনিক্কমো থামবলূপপন্নোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো দল়্হসমাদানো অহোসি কুসলেসু ধম্মেসু অৰট্ঠিতসমাদানো কাযসুচরিতে ৰচীসুচরিতে মনোসুচরিতে দানসংৰিভাগে সীলসমাদানে উপোসথুপৰাসে মত্তেয্যতায 29 পেত্তেয্যতায সামঞ্ঞতায ব্রহ্মঞ্ঞতায কুলেজেট্ঠাপচাযিতায অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেসু অধিকুসলেসু ধম্মেসূতি – দল়্হনিক্কমো। থামবলূপপন্নোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো থামেন চ বলেন চ ৰীরিযেন চ পরক্কমেন চ পঞ্ঞায চ উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতোতি – দল়্হনিক্কমো থামবলূপপন্নো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Daḷhanikkamo thāmabalūpapannoti so paccekasambuddho daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avaṭṭhitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya 30 petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kulejeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu adhikusalesu dhammesūti – daḷhanikkamo. Thāmabalūpapannoti so paccekasambuddho thāmena ca balena ca vīriyena ca parakkamena ca paññāya ca upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgatoti – daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘আরদ্ধৰীরিযো পরমত্থপত্তিযা, অলীনচিত্তো অকুসীতৰুত্তি।
‘‘Āraddhavīriyo paramatthapattiyā, alīnacitto akusītavutti;
দল়্হনিক্কমো থামবলূপপন্নো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫৫.
155.
পটিসল্লানং ঝানমরিঞ্চমানো, ধম্মেসু নিচ্চং অনুধম্মচারী।
Paṭisallānaṃ jhānamariñcamāno,dhammesu niccaṃ anudhammacārī;
আদীনৰং সম্মসিতা ভৰেসু, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Ādīnavaṃsammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo.
পটিসল্লানং ঝানমরিঞ্চমানোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পটিসল্লানারামো হোতি পটিসল্লানরতো অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিরাকতজ্ঝানো ৰিপস্সনায সমন্নাগতো ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারং ঝাযী ঝানরতো একত্তমনুযুত্তো সদত্থগরুকোতি পটিসল্লানং। ঝানমরিঞ্চমানোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো দ্ৰীহি কারণেহি ঝানং ন রিঞ্চতি – অনুপ্পন্নস্স ৰা পঠমস্স ঝানস্স উপ্পাদায যুত্তো পযুত্তো সংযুত্তো আযুত্তো সমাযুত্তো, অনুপ্পন্নস্স ৰা দুতিযস্স ঝানস্স…পে॰… অনুপ্পন্নস্স ৰা ততিযস্স ঝানস্স… অনুপ্পন্নস্স ৰা চতুত্থস্স ঝানস্স উপ্পাদায যুত্তো পযুত্তো সংযুত্তো আযুত্তো সমাযুত্তোতি – এৰম্পি ঝানং ন রিঞ্চতি।
Paṭisallānaṃ jhānamariñcamānoti so paccekasambuddho paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṃ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti paṭisallānaṃ. Jhānamariñcamānoti so paccekasambuddho dvīhi kāraṇehi jhānaṃ na riñcati – anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṃyutto āyutto samāyutto, anuppannassa vā dutiyassa jhānassa…pe… anuppannassa vā tatiyassa jhānassa… anuppannassa vā catutthassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṃyutto āyutto samāyuttoti – evampi jhānaṃ na riñcati.
অথ ৰা, উপ্পন্নং ৰা পঠমং ঝানং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি, উপ্পন্নং ৰা দুতিযং ঝানং…পে॰… উপ্পন্নং ৰা ততিযং ঝানং… উপ্পন্নং ৰা চতুত্থং ঝানং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি। এৰম্পি ঝানং ন রিঞ্চতীতি – পটিসল্লানং ঝানমরিঞ্চমানো।
Atha vā, uppannaṃ vā paṭhamaṃ jhānaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti, uppannaṃ vā dutiyaṃ jhānaṃ…pe… uppannaṃ vā tatiyaṃ jhānaṃ… uppannaṃ vā catutthaṃ jhānaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Evampi jhānaṃ na riñcatīti – paṭisallānaṃ jhānamariñcamāno.
ধম্মেসু নিচ্চং অনুধম্মচারীতি ধম্মা ৰুচ্চন্তি চত্তারো সতিপট্ঠানা…পে॰… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো। কতমে অনুধম্মা? সম্মাপটিপদা অপচ্চনীকপটিপদা অন্ৰত্থপটিপদা ধম্মানুধম্মপটিপদা সীলেসু পরিপূরকারিতা ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা জাগরিযানুযোগো সতিসম্পজঞ্ঞং – ইমে ৰুচ্চন্তি অনুধম্মা। ধম্মেসু নিচ্চং অনুধম্মচারীতি ধম্মেসু নিচ্চকালং ধুৰকালং সততং সমিতং অৰোকিণ্ণং পোঙ্খানুপোঙ্খং উদকূমিকজাতং 31
Dhammesu niccaṃ anudhammacārīti dhammā vuccanti cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Katame anudhammā? Sammāpaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ – ime vuccanti anudhammā. Dhammesu niccaṃ anudhammacārīti dhammesu niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ avokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmikajātaṃ 32
অৰীচিসন্ততিসহিতং ফস্সিতং পুরেভত্তং পচ্ছাভত্তং পুরিমযামং মজ্ঝিমযামং পচ্ছিমযামং কাল়ে জুণ্হে ৰস্সে হেমন্তে গিম্হে পুরিমে ৰযোখন্ধে মজ্ঝিমে ৰযোখন্ধে পচ্ছিমে ৰযোখন্ধে চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – ধম্মেসু নিচ্চং অনুধম্মচারী।
Avīcisantatisahitaṃ phassitaṃ purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimayāmaṃ majjhimayāmaṃ pacchimayāmaṃ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – dhammesu niccaṃ anudhammacārī.
আদীনৰং সম্মসিতা ভৰেসূতি ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি আদীনৰং সম্মসিতা ভৰেসু, ‘‘সব্বে সঙ্খারা দুক্খা’’তি…পে॰… ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি…পে॰… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি আদীনৰং সম্মসিতা ভৰেসূতি – আদীনৰং সম্মসিতা ভৰেসু, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Ādīnavaṃ sammasitā bhavesūti ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ādīnavaṃ sammasitā bhavesu, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti ādīnavaṃ sammasitā bhavesūti – ādīnavaṃ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘পটিসল্লানং ঝানমরিঞ্চমানো, ধম্মেসু নিচ্চং অনুধম্মচারী।
‘‘Paṭisallānaṃ jhānamariñcamāno, dhammesu niccaṃ anudhammacārī;
আদীনৰং সম্মসিতা ভৰেসু, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Ādīnavaṃ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫৬.
156.
তণ্হক্খযং পত্থযমপ্পমত্তো, অনেল়মূগো 33 সুতৰা সতীমা।
Taṇhakkhayaṃpatthayamappamatto,aneḷamūgo34sutavā satīmā;
সঙ্খাতধম্মো নিযতো পধানৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo.
তণ্হক্খযং পত্থযমপ্পমত্তোতি। তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে॰… ধম্মতণ্হা। তণ্হক্খযন্তি রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং পত্থযন্তো ইচ্ছন্তো সাদিযন্তো পিহযন্তো অভিজপ্পন্তোতি – তণ্হক্খযং পত্থযং। অপ্পমত্তোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সক্কচ্চকারী সাতচ্চকারী…পে॰… অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূতি – তণ্হক্খযং পত্থযমপ্পমত্তো।
Taṇhakkhayaṃ patthayamappamattoti. Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhayanti rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ patthayanto icchanto sādiyanto pihayanto abhijappantoti – taṇhakkhayaṃ patthayaṃ. Appamattoti so paccekasambuddho sakkaccakārī sātaccakārī…pe… appamādo kusalesu dhammesūti – taṇhakkhayaṃ patthayamappamatto.
অনেল়মূগো সুতৰা সতীমাতি। অনেল়মূগোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পণ্ডিতো পঞ্ঞৰা বুদ্ধিমা ঞাণী ৰিভাৰী মেধাৰী। সুতৰাতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচ্চযো। যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা। সতীমাতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতত্তা চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতাতি – অনেল়মূগো সুতৰা সতীমা।
Aneḷamūgo sutavā satīmāti. Aneḷamūgoti so paccekasambuddho paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Sutavāti so paccekasambuddho bahussuto hoti sutadharo sutasanniccayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Satīmāti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgatattā cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti – aneḷamūgo sutavā satīmā.
সঙ্খাতধম্মো নিযতো পধানৰাতি সঙ্খাতধম্মো ৰুচ্চতি ঞাণং। যা পঞ্ঞা পজাননা…পে॰… অমোহো ধম্মৰিচযো সম্মাদিট্ঠি। সঙ্খাতধম্মোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো সঙ্খাতধম্মো ঞাতধম্মো তুলিতধম্মো তীরিতধম্মো ৰিভূতধম্মো ৰিভাৰিতধম্মো ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি সঙ্খাতধম্মো…পে॰… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি সঙ্খাতধম্মো ঞাতধম্মো তুলিতধম্মো তীরিতধম্মো ৰিভূতধম্মো ৰিভাৰিতধম্মো। অথ ৰা, তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স চ খন্ধা সংখিত্তা ধাতুযো সংখিত্তা আযতনানি সংখিত্তানি গতিযো সংখিত্তা উপপত্তিযো সংখিত্তা পটিসন্ধিযো সংখিত্তা ভৰা সংখিত্তা সংসারা সংখিত্তা ৰট্টা সংখিত্তা। অথ ৰা, সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো খন্ধপরিযন্তে ঠিতো ধাতুপরিযন্তে ঠিতো আযতনপরিযন্তে ঠিতো গতিপরিযন্তে ঠিতো উপপত্তিপরিযন্তে ঠিতো পটিসন্ধিপরিযন্তে ঠিতো ভৰপরিযন্তে ঠিতো সংসারপরিযন্তে ঠিতো ৰট্টপরিযন্তে ঠিতো সঙ্খারপরিযন্তে ঠিতো অন্তিমভৰে 35 ঠিতো অন্তিমসমুস্সযে ঠিতো অন্তিমদেহধরো পচ্চেকসম্বুদ্ধো।
Saṅkhātadhammo niyato padhānavāti saṅkhātadhammo vuccati ñāṇaṃ. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Saṅkhātadhammoti so paccekasambuddho saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti saṅkhātadhammo…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo. Atha vā, tassa paccekasambuddhassa ca khandhā saṃkhittā dhātuyo saṃkhittā āyatanāni saṃkhittāni gatiyo saṃkhittā upapattiyo saṃkhittā paṭisandhiyo saṃkhittā bhavā saṃkhittā saṃsārā saṃkhittā vaṭṭā saṃkhittā. Atha vā, so paccekasambuddho khandhapariyante ṭhito dhātupariyante ṭhito āyatanapariyante ṭhito gatipariyante ṭhito upapattipariyante ṭhito paṭisandhipariyante ṭhito bhavapariyante ṭhito saṃsārapariyante ṭhito vaṭṭapariyante ṭhito saṅkhārapariyante ṭhito antimabhave 36 ṭhito antimasamussaye ṭhito antimadehadharo paccekasambuddho.
তস্সাযং পচ্ছিমকো ভৰো, চরিমোযং সমুস্সযো।
Tassāyaṃ pacchimako bhavo, carimoyaṃ samussayo;
তংকারণা পচ্চেকসম্বুদ্ধো সঙ্খাতধম্মো। নিযতোতি নিযামা ৰুচ্চন্তি চত্তারো অরিযমগ্গা। চতূহি অরিযমগ্গেহি সমন্নাগতোতি নিযতো। নিযামং পত্তো সম্পত্তো অধিগতো ফস্সিতো সচ্ছিকতো পত্তো নিযামং। পধানৰাতি পধানং ৰুচ্চতি ৰীরিযং। সো চেতসো ৰীরিযারম্ভো নিক্কমো পরক্কমো উয্যামো ৰাযামো উস্সাহো উস্সোল়্হী থামো ধিতি অসিথিলপরক্কমো অনিক্খিত্তচ্ছন্দতা অনিক্খিত্তধুরতা ধুরসম্পগ্গাহো ৰীরিযং ৰীরিযিন্দ্রিযং ৰীরিযবলং সম্মাৰাযামো। সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমিনা পধানেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো। তস্মা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পধানৰাতি – সঙ্খাতধম্মো নিযতো পধানৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Taṃkāraṇā paccekasambuddho saṅkhātadhammo. Niyatoti niyāmā vuccanti cattāro ariyamaggā. Catūhi ariyamaggehi samannāgatoti niyato. Niyāmaṃ patto sampatto adhigato phassito sacchikato patto niyāmaṃ. Padhānavāti padhānaṃ vuccati vīriyaṃ. So cetaso vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo dhiti asithilaparakkamo anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṃ vīriyindriyaṃ vīriyabalaṃ sammāvāyāmo. So paccekasambuddho iminā padhānena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā so paccekasambuddho padhānavāti – saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘তণ্হক্খযং পত্থযমপ্পমত্তো, অনেল়মূগো সুতৰা সতীমা।
‘‘Taṇhakkhayaṃ patthayamappamatto, aneḷamūgo sutavā satīmā;
সঙ্খাতধম্মো নিযতো পধানৰা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫৭.
157.
সীহোৰ সদ্দেসু অসন্তসন্তো, ৰাতোৰ জালম্হি অসজ্জমানো।
Sīhova saddesu asantasanto,vātova jālamhi asajjamāno;
পদুমংৰ তোযেন অলিম্পমানো 39, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Padumaṃva toyena alimpamāno40, eko care khaggavisāṇakappo.
সীহোৰ সদ্দেসু অসন্তসন্তোতি যথা সীহো মিগরাজা সদ্দেসু অসন্তাসী অপরিসন্তাসী অনুত্রাসী অনুব্বিগ্গো অনুস্সঙ্কী 41 অনুত্রাসো অভীরূ অচ্ছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি সদ্দেসু অসন্তাসী অপরিসন্তাসী অনুত্রাসী অনুব্বিগ্গো অনুস্সঙ্কী অনুত্রাসো অভীরূ অচ্ছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসো ৰিহরতীতি – সীহোৰ সদ্দেসু অসন্তসন্তো।
Sīhova saddesu asantasantoti yathā sīho migarājā saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī 42 anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī, paccekasambuddhopi saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso viharatīti – sīhova saddesu asantasanto.
ৰাতোৰ জালম্হি অসজ্জমানোতি। ৰাতোতি পুরত্থিমা ৰাতা পচ্ছিমা ৰাতা উত্তরা ৰাতা দক্খিণা ৰাতা সরজা ৰাতা অরজা ৰাতা সীতা ৰাতা উণ্হা ৰাতা পরিত্তা ৰাতা অধিমত্তা ৰাতা ৰেরম্ভৰাতা পক্খৰাতা 43 সুপণ্ণৰাতা তালপণ্ণৰাতা ৰিধূপনৰাতা। জালং ৰুচ্চতি সুত্তজালং। যথা ৰাতো জালম্হি ন সজ্জতি ন গণ্হাতি ন বজ্ঝতি ন পলিবজ্ঝতি, এৰমেৰ দ্ৰে জালা – তণ্হাজালঞ্চ দিট্ঠিজালঞ্চ…পে॰… ইদং তণ্হাজালং…পে॰… ইদং দিট্ঠিজালং। তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স তণ্হাজালং পহীনং দিট্ঠিজালং পটিনিস্সট্ঠং, তণ্হাজালস্স পহীনত্তা দিট্ঠিজালস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো রূপে ন সজ্জতি সদ্দে ন সজ্জতি…পে॰… দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ন সজ্জতি ন গণ্হাতি ন বজ্ঝতি ন পলিবজ্ঝতি নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – ৰাতোৰ জালম্হি অসজ্জমানো।
Vātova jālamhi asajjamānoti. Vātoti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā 44 supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā. Jālaṃ vuccati suttajālaṃ. Yathā vāto jālamhi na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, evameva dve jālā – taṇhājālañca diṭṭhijālañca…pe… idaṃ taṇhājālaṃ…pe… idaṃ diṭṭhijālaṃ. Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṃ pahīnaṃ diṭṭhijālaṃ paṭinissaṭṭhaṃ, taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – vātova jālamhi asajjamāno.
পদুমংৰ তোযেন অলিম্পমানোতি পদুমং ৰুচ্চতি পদুমপুপ্ফং। তোযং ৰুচ্চতি উদকং। যথা পদুমপুপ্ফং তোযেন ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি, অলিত্তং অপলিত্তং অনুপলিত্তং, এৰমেৰ দ্ৰে লেপা – তণ্হালেপো চ দিট্ঠিলেপো চ…পে॰… অযং তণ্হালেপো…পে॰… অযং দিট্ঠিলেপো। তস্স পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স তণ্হালেপো পহীনো, দিট্ঠিলেপো পটিনিস্সট্ঠো। তণ্হালেপস্স পহীনত্তা দিট্ঠিলেপস্স পটিনিসট্ঠত্তা সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো রূপে ন লিম্পতি সদ্দে ন লিম্পতি…পে॰… দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি, অলিত্তো অপলিত্তো অনুপলিত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – পদুমংৰ তোযেন অলিম্পমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Padumaṃvatoyena alimpamānoti padumaṃ vuccati padumapupphaṃ. Toyaṃ vuccati udakaṃ. Yathā padumapupphaṃ toyena na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṃ apalittaṃ anupalittaṃ, evameva dve lepā – taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca…pe… ayaṃ taṇhālepo…pe… ayaṃ diṭṭhilepo. Tassa paccekasambuddhassa taṇhālepo pahīno, diṭṭhilepo paṭinissaṭṭho. Taṇhālepassa pahīnattā diṭṭhilepassa paṭinisaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na limpati sadde na limpati…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – padumaṃva toyena alimpamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘সীহোৰ সদ্দেসু অসন্তসন্তো, ৰাতোৰ জালম্হি অসজ্জমানো।
‘‘Sīhova saddesu asantasanto, vātova jālamhi asajjamāno;
পদুমংৰ তোযেন অলিম্পমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Padumaṃva toyena alimpamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫৮.
158.
সীহো যথা দাঠবলী পসয্হ, রাজা মিগানং অভিভুয্য চারী।
Sīho yathā dāṭhabalī pasayha,rājā migānaṃ abhibhuyya cārī;
সেৰেথ পন্তানি সেনাসনানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo.
সীহো যথা দাঠবলী পসয্হ, রাজা মিগানং অভিভুয্য চারীতি যথা সীহো মিগরাজা দাঠবলী দাঠাৰুধো সব্বে তিরচ্ছানগতে পাণে অভিভুয্য অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা মদ্দিত্ৰা চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি পঞ্ঞাবলী পঞ্ঞাৰুধো সব্বপাণভূতে পুগ্গলে পঞ্ঞায অভিভুয্য অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা মদ্দিত্ৰা চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – সীহো যথা দাঠবলী পসয্হ, রাজা মিগানং অভিভুয্য চারী।
Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārīti yathā sīho migarājā dāṭhabalī dāṭhāvudho sabbe tiracchānagate pāṇe abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi paññābalī paññāvudho sabbapāṇabhūte puggale paññāya abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārī.
সেৰেথ পন্তানি সেনাসনানীতি যথা সীহো মিগরাজা অরঞ্ঞৰনমজ্ঝোগাহেত্ৰা চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতি, পচ্চেকসম্বুদ্ধোপি অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৰতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৰিজনৰাতানি মনুস্সরাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসারুপ্পানি। সো একো গচ্ছতি একো তিট্ঠতি একো নিসীদতি একো সেয্যং কপ্পেতি একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি একো পটিক্কমতি একো রহো নিসীদতি একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি একো চরতি ৰিহরতি ইরিযতি ৰত্তেতি পালেতি যপেতি যাপেতীতি – সেৰেথ পন্তানি সেনাসনানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Sevetha pantāni senāsanānīti yathā sīho migarājā araññavanamajjhogāhetvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṃ kappeti eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘সীহো যথা দাঠবলী পসয্হ, রাজা মিগানং অভিভুয্য চারী।
‘‘Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārī;
সেৰেথ পন্তানি সেনাসনানি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৫৯.
159.
মেত্তং উপেক্খং করুণং ৰিমুত্তিং, আসেৰমানো মুদিতঞ্চ কালে।
Mettaṃupekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ,āsevamāno muditañca kāle;
সব্বেন লোকেন অৰিরুজ্ঝমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo.
মেত্তং উপেক্খং করুণং ৰিমুত্তিং, আসেৰমানো মুদিতঞ্চ কালেতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি; করুণাসহগতেন চেতসা…পে॰… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে॰… উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতীতি – মেত্তং উপেক্খং করুণং ৰিমুত্তিং, আসেৰমানো মুদিতঞ্চ কালে।
Mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāleti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati; karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharatīti – mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle.
সব্বেন লোকেন অৰিরুজ্ঝমানোতি মেত্তায ভাৰিতত্তা যে পুরত্থিমায দিসায সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি, যে পচ্ছিমায দিসায সত্তা…পে॰… যে উত্তরায দিসায সত্তা… যে দক্খিণায দিসায সত্তা… যে পুরত্থিমায অনুদিসায সত্তা… যে পচ্ছিমায অনুদিসায সত্তা… যে উত্তরায অনুদিসায সত্তা… যে দক্খিণায অনুদিসায সত্তা… যে হেট্ঠিমায 45 দিসায সত্তা… যে উপরিমায দিসায সত্তা… যে দসসু দিসাসু সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি। করুণায ভাৰিতত্তা… মুদিতায ভাৰিতত্তা… উপেক্খায ভাৰিতত্তা যে পুরত্থিমায দিসায সত্তা…পে॰… যে দসসু দিসাসু সত্তা তে অপ্পটিকূলা হোন্তি। সব্বেন লোকেন অৰিরুজ্ঝমানোতি সব্বেন লোকেন অৰিরুজ্ঝমানো, অপ্পটিৰিরুজ্ঝমানো অনাঘাতিযমানো 46 অপ্পটিহঞ্ঞমানোতি – সব্বেন লোকেন অৰিরুজ্ঝমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Sabbena lokena avirujjhamānoti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya disāya sattā…pe… ye uttarāya disāya sattā… ye dakkhiṇāya disāya sattā… ye puratthimāya anudisāya sattā… ye pacchimāya anudisāya sattā… ye uttarāya anudisāya sattā… ye dakkhiṇāya anudisāya sattā… ye heṭṭhimāya 47 disāya sattā… ye uparimāya disāya sattā… ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti. Karuṇāya bhāvitattā… muditāya bhāvitattā… upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā…pe… ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti. Sabbena lokena avirujjhamānoti sabbena lokena avirujjhamāno, appaṭivirujjhamāno anāghātiyamāno 48 appaṭihaññamānoti – sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘মেত্তং উপেক্খং করুণং ৰিমুত্তিং, আসেৰমানো মুদিতঞ্চ কালে।
‘‘Mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle;
সব্বেন লোকেন অৰিরুজ্ঝমানো, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৬০.
160.
রাগঞ্চ দোসঞ্চ পহায মোহং, সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানি 49 ।
Rāgañcadosañca pahāya mohaṃ,sandālayitvāna saṃyojanāni50;
অসন্তসং জীৰিতসঙ্খযম্হি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo.
রাগঞ্চ দোসঞ্চ পহায মোহন্তি। রাগোতি যো রাগো সারাগো…পে॰… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং। দোসোতি যো চিত্তস্স আঘাতো…পে॰… চণ্ডিক্কং অসুরোপো অনত্তমনতা চিত্তস্স। মোহোতি দুক্খে অঞ্ঞাণং…পে॰… অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং। রাগঞ্চ দোসঞ্চ পহায মোহন্তি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো রাগঞ্চ দোসঞ্চ মোহঞ্চ পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – রাগঞ্চ দোসঞ্চ পহায মোহং।
Rāgañca dosañca pahāya mohanti. Rāgoti yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Dosoti yo cittassa āghāto…pe… caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa. Mohoti dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ. Rāgañca dosañca pahāya mohanti so paccekasambuddho rāgañca dosañca mohañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – rāgañca dosañca pahāya mohaṃ.
সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানীতি। দস সংযোজনানি – কামরাগসংযোজনং পটিঘসংযোজনং…পে॰… অৰিজ্জাসংযোজনং। সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানীতি দস সংযোজনানি সন্দালযিত্ৰা পদালযিত্ৰা সম্পদালযিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানি।
Sandālayitvāna saṃyojanānīti. Dasa saṃyojanāni – kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭighasaṃyojanaṃ…pe… avijjāsaṃyojanaṃ. Sandālayitvāna saṃyojanānīti dasa saṃyojanāni sandālayitvā padālayitvā sampadālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – sandālayitvāna saṃyojanāni.
অসন্তসং জীৰিতসঙ্খযম্হীতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো জীৰিতপরিযোসানে অসন্তাসী অনুত্রাসী অনুব্বিগ্গো অনুস্সঙ্কী অনুত্রাসো অভীরূ অচ্ছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসো ৰিহরতীতি – অসন্তসং জীৰিতসঙ্খযম্হি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Asantasaṃjīvitasaṅkhayamhīti so paccekasambuddho jīvitapariyosāne asantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso viharatīti – asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘রাগঞ্চ দোসঞ্চ পহায মোহং, সন্দালযিত্ৰান সংযোজনানি।
‘‘Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, sandālayitvāna saṃyojanāni;
অসন্তসং জীৰিতসঙ্খযম্হি, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
১৬১.
161.
ভজন্তি সেৰন্তি চ কারণত্থা, নিক্কারণা দুল্লভা অজ্জ মিত্তা।
Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā,nikkāraṇā dullabhā ajja mittā;
অত্তত্থপঞ্ঞা 51 অসুচী মনুস্সা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো॥
Attatthapaññā52asucī manussā, eko care khaggavisāṇakappo.
ভজন্তি সেৰন্তি চ কারণত্থাতি অত্তত্থকারণা পরত্থকারণা উভযত্থকারণা দিট্ঠধম্মিকত্থকারণা সম্পরাযিকত্থকারণা পরমত্থকারণা ভজন্তি সম্ভজন্তি সেৰন্তি নিসেৰন্তি সংসেৰন্তি পটিসেৰন্তীতি – ভজন্তি সেৰন্তি চ কারণত্থা।
Bhajantisevanti ca kāraṇatthāti attatthakāraṇā paratthakāraṇā ubhayatthakāraṇā diṭṭhadhammikatthakāraṇā samparāyikatthakāraṇā paramatthakāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṃsevanti paṭisevantīti – bhajanti sevanti ca kāraṇatthā.
নিক্কারণা দুল্লভা অজ্জ মিত্তাতি দ্ৰে মিত্তা – অগারিকমিত্তো চ অনাগারিকমিত্তো চ…পে॰… অযং অগারিকমিত্তো…পে॰… অযং অনাগারিকমিত্তো। নিক্কারণা দুল্লভা অজ্জ মিত্তাতি ইমে দ্ৰে মিত্তা অকারণা নিক্কারণা অহেতূ অপ্পচ্চযা দুল্লভা (দুল্লদ্ধা সুদুল্লদ্ধা) 53 তি – নিক্কারণা দুল্লভা অজ্জ মিত্তা।
Nikkāraṇādullabhā ajja mittāti dve mittā – agārikamitto ca anāgārikamitto ca…pe… ayaṃ agārikamitto…pe… ayaṃ anāgārikamitto. Nikkāraṇā dullabhā ajja mittāti ime dve mittā akāraṇā nikkāraṇā ahetū appaccayā dullabhā (dulladdhā sudulladdhā) 54 ti – nikkāraṇā dullabhā ajja mittā.
অত্তত্থপঞ্ঞা অসুচী মনুস্সাতি। অত্তত্থপঞ্ঞাতি অত্তনো অত্থায অত্তনো হেতু অত্তনো পচ্চযা অত্তনো কারণা ভজন্তি সম্ভজন্তি সেৰন্তি নিসেৰন্তি সংসেৰন্তি পটিসেৰন্তি আচরন্তি সমাচরন্তি পযিরুপাসন্তি পরিপুচ্ছন্তি পরিপঞ্হন্তীতি – অত্তত্থপঞ্ঞা। অসুচী মনুস্সাতি অসুচিনা কাযকম্মেন সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচিনা ৰচীকম্মেন সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচিনা মনোকম্মেন সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচিনা পাণাতিপাতেন…পে॰… অসুচিনা অদিন্নাদানেন… অসুচিনা কামেসুমিচ্ছাচারেন… অসুচিনা মুসাৰাদেন… অসুচিযা পিসুণায ৰাচায সমন্নাগতা… অসুচিযা ফরুসায ৰাচায সমন্নাগতা… অসুচিনা সম্ফপ্পলাপেন সমন্নাগতা… অসুচিযা অভিজ্ঝায সমন্নাগতা… অসুচিনা ব্যাপাদেন সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচিযা মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচিযা চেতনায সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচিযা পত্থনায সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচিনা পণিধিনা সমন্নাগতাতি অসুচী মনুস্সা, অসুচী হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা পরিত্তাতি – অত্তত্থপঞ্ঞা অসুচী মনুস্সা।
Attatthapaññā asucī manussāti. Attatthapaññāti attano atthāya attano hetu attano paccayā attano kāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṃsevanti paṭisevanti ācaranti samācaranti payirupāsanti paripucchanti paripañhantīti – attatthapaññā. Asucī manussāti asucinā kāyakammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā vacīkammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā manokammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā pāṇātipātena…pe… asucinā adinnādānena… asucinā kāmesumicchācārena… asucinā musāvādena… asuciyā pisuṇāya vācāya samannāgatā… asuciyā pharusāya vācāya samannāgatā… asucinā samphappalāpena samannāgatā… asuciyā abhijjhāya samannāgatā… asucinā byāpādena samannāgatāti asucī manussā, asuciyā micchādiṭṭhiyā samannāgatāti asucī manussā, asuciyā cetanāya samannāgatāti asucī manussā, asuciyā patthanāya samannāgatāti asucī manussā, asucinā paṇidhinā samannāgatāti asucī manussā, asucī hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti – attatthapaññā asucī manussā.
একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পোতি। একোতি সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পব্বজ্জাসঙ্খাতেন একো…পে॰… চরেতি অট্ঠ চরিযাযো…পে॰… খগ্গৰিসাণকপ্পোতি যথা খগ্গস্স নাম ৰিসাণং একং হোতি অদুতিযং…পে॰… একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো। তেনাহ সো পচ্চেকসম্বুদ্ধো –
Eko care khaggavisāṇakappoti. Ekoti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko…pe… careti aṭṭha cariyāyo…pe… khaggavisāṇakappoti yathā khaggassa nāma visāṇaṃ ekaṃ hoti adutiyaṃ…pe… eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
‘‘ভজন্তি সেৰন্তি চ কারণত্থা, নিক্কারণা দুল্লভা অজ্জ মিত্তা।
‘‘Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā, nikkāraṇā dullabhā ajja mittā;
অত্তত্থপঞ্ঞা অসুচী মনুস্সা, একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি॥
Attatthapaññā asucī manussā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
চতুত্থো ৰগ্গো।
Catuttho vaggo.
খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেসো নিট্ঠিতো।
Khaggavisāṇasuttaniddeso niṭṭhito.
অজিতো তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো অথ মেত্তগূ।
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū;
ধোতকো উপসীৰো চ, নন্দো চ অথ হেমকো॥
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako.
তোদেয্য-কপ্পা দুভযো, জতুকণ্ণী চ পণ্ডিতো।
Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito;
ভদ্রাৰুধো উদযো চ, পোসালো চাপি ব্রাহ্মণো।
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;
মোঘরাজা চ মেধাৰী, পিঙ্গিযো চ মহাইসি॥
Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
খগ্গৰিসাণসুত্তানং, নিদ্দেসাপি তথেৰ চ।
Khaggavisāṇasuttānaṃ, niddesāpi tatheva ca;
নিদ্দেসা দুৰিধা ঞেয্যা, পরিপুণ্ণা সুলক্খিতাতি॥
Niddesā duvidhā ñeyyā, paripuṇṇā sulakkhitāti.
চূল়নিদ্দেসপাল়ি নিট্ঠিতা।
Cūḷaniddesapāḷi niṭṭhitā.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ৪. চতুত্থৰগ্গৰণ্ণনা • 4. Catutthavaggavaṇṇanā
