| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
បទភាជនីយវណ្ណនា
Padabhājanīyavaṇṇanā
៩២. បុនបិ ‘‘អាគន្តុកាមា’’តិ វុត្តត្តា ច សព្ពថា មនុស្សេហិ អនិវុត្ថបុព្ពេ អភិនវមាបិតេ, ‘‘បុន ន បវិសិស្សាមា’’តិ និរាលយេហិ បរិច្ចត្តេ ច គាមេ គាមវោហារាភាវា គាមប្បវេសនាបុច្ឆនាទិកិច្ចំ នត្ថីតិ វេទិតព្ពំ។ អរញ្ញបរិច្ឆេទទស្សនត្ថន្តិ គាមគាមូបចារេសុ ទស្សិតេសុ តទញ្ញំ អរញ្ញន្តិ អរញ្ញបរិច្ឆេទោ សក្កា ញាតុន្តិ វុត្តំ។ មាតិកាយំ បន គាមគ្គហណេនេវ គាមូបចារោបិ គហិតោតិ ទដ្ឋព្ពោ។ ឥន្ទខីលេតិ ឧម្មារេ។ អរញ្ញសង្ខេបំ គច្ឆតិ តថា អភិធម្មេ វុត្តត្តា។ អសតិបិ ឥន្ទខីលេ ឥន្ទខីលដ្ឋានិយត្តា ‘‘វេមជ្ឈមេវ ឥន្ទខីលោតិ វុច្ចតី’’តិ វុត្តំ។ យត្ថ បន ទ្វារពាហាបិ នត្ថិ, តត្ថ បាការវេមជ្ឈមេវ ឥន្ទខីលោតិ គហេតព្ពំ។ លុឋិត្វាតិ បវដ្ដិត្វា។
92.Punapi ‘‘āgantukāmā’’ti vuttattā ca sabbathā manussehi anivutthapubbe abhinavamāpite, ‘‘puna na pavisissāmā’’ti nirālayehi pariccatte ca gāme gāmavohārābhāvā gāmappavesanāpucchanādikiccaṃ natthīti veditabbaṃ. Araññaparicchedadassanatthanti gāmagāmūpacāresu dassitesu tadaññaṃ araññanti araññaparicchedo sakkā ñātunti vuttaṃ. Mātikāyaṃ pana gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti daṭṭhabbo. Indakhīleti ummāre. Araññasaṅkhepaṃ gacchati tathā abhidhamme vuttattā. Asatipi indakhīle indakhīlaṭṭhāniyattā ‘‘vemajjhameva indakhīloti vuccatī’’ti vuttaṃ. Yattha pana dvārabāhāpi natthi, tattha pākāravemajjhameva indakhīloti gahetabbaṃ. Luṭhitvāti pavaṭṭitvā.
មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស សុប្បបាតោ វាតិអាទិ មាតុគាមស្ស កាកុដ្ឋាបនវសេន គហេតព្ពំ, ន ពលទស្សនវសេន ‘‘មាតុគាមោ ភាជនធោវនឧទកំ ឆឌ្ឌេតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៩២) ឧបរិ វុច្ចមានត្តា, តេនេវ ‘‘លេឌ្ឌុបាតោ’’តិ អវត្វា សុប្បបាតោតិអាទិ វុត្តំ។ កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ មហាបច្ចរិយញ្ច ឃរូបចារោវ គាមោតិ អធិប្បាយេន ‘‘ឃរូបចារេ ឋិតស្ស លេឌ្ឌុបាតោ គាមូបចារោ’’តិ វុត្តំ។ កតបរិក្ខេបោតិ ឥមិនា បរិក្ខេបតោ ពហិ ឧបចារោ ន គហេតព្ពោតិ ទស្សេតិ។ សុប្បមុសលបាតោបិ អបរិក្ខិត្តគេហស្សេវ, សោ ច យតោ បហោតិ, តត្ថេវ គហេតព្ពោ, អប្បហោនដ្ឋានេ បន វិជ្ជមានដ្ឋានមេវ គហេតព្ពំ។ យស្ស បន ឃរស្ស សមន្តតោ បាការាទីហិ បរិក្ខេបោ កតោ ហោតិ, តត្ថ សោវ បរិក្ខេបោ ឃរូបចារោតិ គហេតព្ពំ។
Majjhimassa purisassa suppapāto vātiādi mātugāmassa kākuṭṭhāpanavasena gahetabbaṃ, na baladassanavasena ‘‘mātugāmo bhājanadhovanaudakaṃ chaḍḍetī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.92) upari vuccamānattā, teneva ‘‘leḍḍupāto’’ti avatvā suppapātotiādi vuttaṃ. Kurundaṭṭhakathāyaṃ mahāpaccariyañca gharūpacārova gāmoti adhippāyena ‘‘gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāro’’ti vuttaṃ. Kataparikkhepoti iminā parikkhepato bahi upacāro na gahetabboti dasseti. Suppamusalapātopi aparikkhittagehasseva, so ca yato pahoti, tattheva gahetabbo, appahonaṭṭhāne pana vijjamānaṭṭhānameva gahetabbaṃ. Yassa pana gharassa samantato pākārādīhi parikkhepo kato hoti, tattha sova parikkhepo gharūpacāroti gahetabbaṃ.
បុព្ពេ វុត្តនយេនាតិ បរិក្ខិត្តគាមេ វុត្តនយេន។ សង្ករីយតីតិ មិស្សីយតិ។ វិកាលេ គាមប្បវេសនេ ‘‘បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស។ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ (បាចិ. ៥១៣) វុត្តត្តា គាមគាមូបចារានំ អសង្ករតា ឥច្ឆិតព្ពាតិ អាហ អសង្ករតោ ចាតិអាទិ។ កេចិ បនេត្ថ បាឡិយំ ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្សាតិ ឥទំ បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន តតោ បរំ ឯកលេឌ្ឌុបាតបរិច្ឆិន្នំ ឧបចារំ ។ តស្មា បរិក្ខេបារហដ្ឋានសង្ខាតំ គាមំ ឱក្កមន្តស្សេវ អាបត្តិ, ន ឧបចារ’’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ ‘‘ឃរូបចារេ ឋិតស្ស មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតព្ភន្តរំ គាមោ នាម។ តតោ អញ្ញស្ស លេឌ្ឌុបាតស្ស អព្ភន្តរំ គាមូបចារោ នាមា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៩២) ឥធេវ អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា។ វិកាលេ គាមប្បវេសនសិក្ខាបទដ្ឋកថាយញ្ហិ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារោ អទិន្នាទានេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោតិ (បាចិ. អដ្ឋ. ៥១២) អយមេវ នយោ អតិទិសិតោ។ តេនេវ មាតិកាដ្ឋកថាយម្បិ ‘‘យ្វាយំ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារោ ទស្សិតោ, តស្ស វសេន វិកាលេ គាមប្បវេសនាទីសុ អាបត្តិ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពា’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា) វុត្តំ, តស្មា បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស, អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឃរូបចារតោ បដ្ឋាយ ទុតិយលេឌ្ឌុបាតសង្ខាតំ គាមូបចារំ ឱក្កមន្តស្ស វិកាលេ គាមប្បវេសនាបត្តិ ហោតិ, មាតិកាយញ្ច វិកាលេ គាមំ បវិសេយ្យាតិ គាមគ្គហណេនេវ គាមូបចារោបិ គហិតោតិ វេទិតព្ពំ។ វិកាលេ គាមប្បវេសនាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន ឃរឃរូបចារាទីសុ ឋិតានំ ឧប្បន្នលាភភាជនាទិំ សង្គណ្ហាតិ។
Pubbe vuttanayenāti parikkhittagāme vuttanayena. Saṅkarīyatīti missīyati. Vikāle gāmappavesane ‘‘parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa. Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 513) vuttattā gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkaratā icchitabbāti āha asaṅkarato cātiādi. Keci panettha pāḷiyaṃ ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassāti idaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, na tato paraṃ ekaleḍḍupātaparicchinnaṃ upacāraṃ . Tasmā parikkhepārahaṭṭhānasaṅkhātaṃ gāmaṃ okkamantasseva āpatti, na upacāra’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ ‘‘gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupātabbhantaraṃ gāmo nāma. Tato aññassa leḍḍupātassa abbhantaraṃ gāmūpacāro nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.92) idheva aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. Vikāle gāmappavesanasikkhāpadaṭṭhakathāyañhi aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabboti (pāci. aṭṭha. 512) ayameva nayo atidisito. Teneva mātikāṭṭhakathāyampi ‘‘yvāyaṃ aparikkhittassa gāmassa upacāro dassito, tassa vasena vikāle gāmappavesanādīsu āpatti paricchinditabbā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ, tasmā parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa, aparikkhittassa gāmassa gharūpacārato paṭṭhāya dutiyaleḍḍupātasaṅkhātaṃ gāmūpacāraṃ okkamantassa vikāle gāmappavesanāpatti hoti, mātikāyañca vikāle gāmaṃ paviseyyāti gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti veditabbaṃ. Vikāle gāmappavesanādīsūti ādi-saddena gharagharūpacārādīsu ṭhitānaṃ uppannalābhabhājanādiṃ saṅgaṇhāti.
និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលាតិ ឥន្ទខីលតោ ពហិ និក្ខមិត្វា ឋិតំ យំ ឋានំ សព្ពមេតំ អរញ្ញន្តិ យោជនា។ អាចរិយធនុ នាម បកតិហត្ថេន នវវិទត្ថិបមាណំ, ជិយាយ បន អារោបិតាយ សត្តដ្ឋវិទត្ថិមត្តន្តិ វទន្តិ។
Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvā ṭhitaṃ yaṃ ṭhānaṃ sabbametaṃ araññanti yojanā. Ācariyadhanu nāma pakatihatthena navavidatthipamāṇaṃ, jiyāya pana āropitāya sattaṭṭhavidatthimattanti vadanti.
កប្បិយន្តិ អនុរូបវសេន វុត្តំ អកប្បិយស្សាបិ អប្បដិគ្គហិតស្ស បរិភោគេ បាចិត្តិយត្តា។ បរិច្ចាគាទិម្ហិ អកតេ ‘‘ឥទំ មយ្ហំ សន្តក’’ន្តិ វត្ថុសាមិនា អវិទិតម្បិ បរិគ្គហិតមេវ ពាលុម្មត្តាទីនំ សន្តកំ វិយ, តាទិសំ អវហរន្តោបិ ញាតកាទីហិ បច្ឆា ញត្វា វត្ថុសាមិនា ច អនុពន្ធិតព្ពតោ បារាជិកោវ ហោតិ។ យស្ស វសេន បុរិសោ ថេនោ ហោតិ, តំ ថេយ្យន្តិ អាហ ‘‘អវហរណចិត្តស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ។ បបញ្ចសង្ខាតិ តណ្ហាមានទិដ្ឋិសង្ខាតា បបញ្ចកោដ្ឋាសា។ ឯកោ ចិត្តកោដ្ឋាសោតិ ឋានាចាវនបយោគសមុដ្ឋាបកោ ឯកោ ចិត្តកោដ្ឋាសោតិ អត្ថោ។
Kappiyanti anurūpavasena vuttaṃ akappiyassāpi appaṭiggahitassa paribhoge pācittiyattā. Pariccāgādimhi akate ‘‘idaṃ mayhaṃ santaka’’nti vatthusāminā aviditampi pariggahitameva bālummattādīnaṃ santakaṃ viya, tādisaṃ avaharantopi ñātakādīhi pacchā ñatvā vatthusāminā ca anubandhitabbato pārājikova hoti. Yassa vasena puriso theno hoti, taṃ theyyanti āha ‘‘avaharaṇacittassetaṃ adhivacana’’nti. Papañcasaṅkhāti taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātā papañcakoṭṭhāsā. Eko cittakoṭṭhāsoti ṭhānācāvanapayogasamuṭṭhāpako eko cittakoṭṭhāsoti attho.
អភិយោគវសេនាតិ អដ្ដករណវសេន។ សវិញ្ញាណកេនេវាតិ ឥទំ សវិញ្ញាណកានញ្ញេវ អាវេណិកវិនិច្ឆយំ សន្ធាយ វុត្តំ។ បាណោ អបទន្តិអាទីសុ ហិ ‘‘បទសា នេស្សាមី’’តិ បឋមំ បាទំ សង្កាមេតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សាតិអាទិនា បាឡិយំ (បារា. ១១១), ភិក្ខុ ទាសំ ទិស្វា សុខទុក្ខំ បុច្ឆិត្វា វា អបុច្ឆិត្វា វា ‘‘គច្ឆ, បលាយិត្វា សុខំ ជីវា’’តិ វទតិ, សោ ចេ បលាយតិ, ទុតិយបទវារេ បារាជិកន្តិអាទិនា (បារា. អដ្ឋ. ១.១១៤) អដ្ឋកថាយញ្ច យោ សវិញ្ញាណកានញ្ញេវ អាវេណិកោ វិនិច្ឆយោ វុត្តោ, សោ អារាមាទិអវិញ្ញាណកេសុ ន លព្ភតីតិ តាទិសំ សន្ធាយ ‘‘សវិញ្ញាណកេនេវា’’តិ វុត្តំ។ យោ បន វិនិច្ឆយោ អារាមាទិអវិញ្ញាណកេសុ លព្ភតិ, សោ យស្មា សវិញ្ញាណកេសុ អលព្ភនកោ នាម នត្ថិ, តស្មា វុត្តំ ‘‘នានាភណ្ឌវសេន សវិញ្ញាណកាវិញ្ញាណកមិស្សកេនា’’តិ។ សវិញ្ញាណកេន ច អវិញ្ញាណកេន ចាតិ អត្ថោ។ យស្មា ចេត្ថ អវិញ្ញាណកេនេវ អាទិយនាទីនិ ឆបិ បទានិ ន សក្កា យោជេតុំ ឥរិយាបថវិកោបនស្ស សវិញ្ញាណកវសេនេវ យោជេតព្ពតោ, តស្មា ‘‘អវិញ្ញាណកេនេវា’’តិ តតិយំ បការំ ន វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។
Abhiyogavasenāti aṭṭakaraṇavasena. Saviññāṇakenevāti idaṃ saviññāṇakānaññeva āveṇikavinicchayaṃ sandhāya vuttaṃ. Pāṇo apadantiādīsu hi ‘‘padasā nessāmī’’ti paṭhamaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti thullaccayassātiādinā pāḷiyaṃ (pārā. 111), bhikkhu dāsaṃ disvā sukhadukkhaṃ pucchitvā vā apucchitvā vā ‘‘gaccha, palāyitvā sukhaṃ jīvā’’ti vadati, so ce palāyati, dutiyapadavāre pārājikantiādinā (pārā. aṭṭha. 1.114) aṭṭhakathāyañca yo saviññāṇakānaññeva āveṇiko vinicchayo vutto, so ārāmādiaviññāṇakesu na labbhatīti tādisaṃ sandhāya ‘‘saviññāṇakenevā’’ti vuttaṃ. Yo pana vinicchayo ārāmādiaviññāṇakesu labbhati, so yasmā saviññāṇakesu alabbhanako nāma natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘nānābhaṇḍavasena saviññāṇakāviññāṇakamissakenā’’ti. Saviññāṇakena ca aviññāṇakena cāti attho. Yasmā cettha aviññāṇakeneva ādiyanādīni chapi padāni na sakkā yojetuṃ iriyāpathavikopanassa saviññāṇakavaseneva yojetabbato, tasmā ‘‘aviññāṇakenevā’’ti tatiyaṃ pakāraṃ na vuttanti daṭṭhabbaṃ.
អារាមន្តិ ឥទំ ឧបលក្ខណមត្តំ ទាសាទិសវិញ្ញាណកស្សាបិ ឥធ សង្គហេតព្ពតោ, នានាភណ្ឌវសេន ហេត្ថ យោជនា ទស្សិយតិ។ បរិកប្បិតដ្ឋានន្តិ បរិកប្បិតោកាសំ។ សុង្កឃាតន្តិ ឯត្ថ មគ្គំ គច្ឆន្តេហិ សត្ថិកេហិ អត្តនា នីយមានភណ្ឌតោ រញ្ញោ ទាតព្ពភាគោ សុង្កោ នាម, សោ ឯត្ថ ហញ្ញតិ អទត្វា គច្ឆន្តេហិ អវហរីយតិ, តំ វា ហន្តិ ឯត្ថ រាជបុរិសា អទទន្តានំ សន្តកំ ពលក្ការេនាតិ សុង្កឃាតោ, ‘‘ឯត្ថ បវិដ្ឋេហិ សុង្កោ ទាតព្ពោ’’តិ រុក្ខបព្ពតាទិសញ្ញាណេន និយមិតប្បទេសស្សេតំ អធិវចនំ។
Ārāmanti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ dāsādisaviññāṇakassāpi idha saṅgahetabbato, nānābhaṇḍavasena hettha yojanā dassiyati. Parikappitaṭṭhānanti parikappitokāsaṃ. Suṅkaghātanti ettha maggaṃ gacchantehi satthikehi attanā nīyamānabhaṇḍato rañño dātabbabhāgo suṅko nāma, so ettha haññati adatvā gacchantehi avaharīyati, taṃ vā hanti ettha rājapurisā adadantānaṃ santakaṃ balakkārenāti suṅkaghāto, ‘‘ettha paviṭṭhehi suṅko dātabbo’’ti rukkhapabbatādisaññāṇena niyamitappadesassetaṃ adhivacanaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / បទភាជនីយវណ្ណនា • Padabhājanīyavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បទភាជនីយវណ្ណនា • Padabhājanīyavaṇṇanā
