| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
បញ្ចវីសតិអវហារកថាវណ្ណនា
Pañcavīsatiavahārakathāvaṇṇanā
កត្ថចីតិ ឯកិស្សា អដ្ឋកថាយំ។ ឯកំ បញ្ចកំ ទស្សិតន្តិ ‘‘បរបរិគ្គហិតញ្ច ហោតិ, បរបរិគ្គហិតសញ្ញី ច, គរុកោ ច ហោតិ បរិក្ខារោ បញ្ចមាសកោ វា អតិរេកបញ្ចមាសកោ វា, ថេយ្យចិត្តញ្ច បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ, ឋានា ចាវេតី’’តិ (បារា. ១២២) វុត្តបញ្ចអវហារង្គានិ ឯកំ បញ្ចកន្តិ ទស្សិតំ។ ទ្វេ បញ្ចកានិ ទស្សិតានីតិ ‘‘ឆហិ អាការេហិ អទិន្នំ អាទិយន្តស្ស អាបត្តិ បារាជិកស្ស។ ន ច សកសញ្ញី, ន ច វិស្សាសគ្គាហី, ន ច តាវកាលិកំ, គរុកោ ច ហោតិ បរិក្ខារោ បញ្ចមាសកោ វា អតិរេកបញ្ចមាសកោ វា, ថេយ្យចិត្តញ្ច បច្ចុបដ្ឋិតំ ហោតិ, ឋានា ចាវេតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្សា’’តិ (បារា. ១២៥) ឯវំ វុត្តេសុ ឆសុ បទេសុ ឯកំ អបនេត្វា សេសានិ បញ្ច បទានិ ឯកំ បញ្ចកំ កត្វា ហេដ្ឋា វុត្តបញ្ចកញ្ច គហេត្វា ទ្វេ បញ្ចកានិ ទស្សិតានិ។ ឯត្ថ បនាតិ បញ្ចហាការេហីតិអាទីសុ។ សព្ពេហិបិ បទេហីតិ បរបរិគ្គហិតញ្ច ហោតីតិអាទីហិ សព្ពេហិ បញ្ចហិ បទេហិ។
Katthacīti ekissā aṭṭhakathāyaṃ. Ekaṃ pañcakaṃ dassitanti ‘‘parapariggahitañca hoti, parapariggahitasaññī ca, garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā, theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, ṭhānā cāvetī’’ti (pārā. 122) vuttapañcaavahāraṅgāni ekaṃ pañcakanti dassitaṃ. Dve pañcakāni dassitānīti ‘‘chahi ākārehi adinnaṃ ādiyantassa āpatti pārājikassa. Na ca sakasaññī, na ca vissāsaggāhī, na ca tāvakālikaṃ, garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā, theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 125) evaṃ vuttesu chasu padesu ekaṃ apanetvā sesāni pañca padāni ekaṃ pañcakaṃ katvā heṭṭhā vuttapañcakañca gahetvā dve pañcakāni dassitāni. Ettha panāti pañcahākārehītiādīsu. Sabbehipi padehīti parapariggahitañca hotītiādīhi sabbehi pañcahi padehi.
បញ្ចន្នំ អវហារានំ សមូហោ បញ្ចកំ។ សកោ ហត្ថោ សហត្ថោ, តេន និព្ពត្តោ, តស្ស វា សម្ពន្ធីតិ សាហត្ថិកោ, អវហារោ។ សាហត្ថិកាទិ បញ្ចកំ សាហត្ថិកបញ្ចកន្តិអាទិបទវសេន នាមលាភោ ទដ្ឋព្ពោ។ ឯវំ សេសេសុបិ។ តតិយបញ្ចមេសុ បញ្ចកេសូតិ សាហត្ថិកបញ្ចកថេយ្យាវហារបញ្ចកេសុ។ លព្ភមានបទវសេនាតិ សាហត្ថិកបញ្ចកេ លព្ភមានស្ស និស្សគ្គិយាវហារបទស្ស វសេន, ថេយ្យាវហារបញ្ចកេ លព្ភមានស្ស បរិកប្បាវហារបទស្ស ច វសេន យោជេតព្ពន្តិ អត្ថោ។
Pañcannaṃ avahārānaṃ samūho pañcakaṃ. Sako hattho sahattho, tena nibbatto, tassa vā sambandhīti sāhatthiko, avahāro. Sāhatthikādi pañcakaṃ sāhatthikapañcakantiādipadavasena nāmalābho daṭṭhabbo. Evaṃ sesesupi. Tatiyapañcamesu pañcakesūti sāhatthikapañcakatheyyāvahārapañcakesu. Labbhamānapadavasenāti sāhatthikapañcake labbhamānassa nissaggiyāvahārapadassa vasena, theyyāvahārapañcake labbhamānassa parikappāvahārapadassa ca vasena yojetabbanti attho.
និស្សគ្គិយោ នាម…បេ.… បារាជិកស្សាតិ ឥមិនា ពហិសុង្កឃាតបាតនំ និស្សគ្គិយបយោគោតិ ទស្សេតិ។ ‘‘ហត្ថេ ភារំ ថេយ្យចិត្តោ ភូមិយំ និក្ខិបតិ, អាបត្តិ បារាជិកស្សា’’តិ (បារា. ១០១) វុត្តត្តា បន សុទ្ធចិត្តេន គហិតបរភណ្ឌស្ស ថេយ្យចិត្តេន គុម្ពាទិបដិច្ឆន្នដ្ឋានេ ខិបនម្បិ ឥមស្មិំ និស្សគ្គិយបយោគេ សង្គយ្ហតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ កិរិយាសិទ្ធិតោ បុរេតរមេវ បារាជិកាបត្តិសង្ខាតំ អត្ថំ សាធេតីតិ អត្ថសាធកោ។ អថ វា អត្តនោ វត្តមានក្ខណេ អវិជ្ជមានម្បិ កិរិយាសិទ្ធិសង្ខាតំ អត្ថំ អវស្សំ អាបត្តិំ សាធេតីតិបិ អត្ថសាធកោ។ អសុកំ នាម ភណ្ឌំ យទា សក្កោសីតិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ បរស្ស តេលកុម្ភិយា ឧបាហនាទីនំ និក្ខេបបយោគស្សាបិ អត្ថសាធកត្តា។ តថា ហិ វុត្តំ មាតិកាដ្ឋកថាយំ –
Nissaggiyo nāma…pe… pārājikassāti iminā bahisuṅkaghātapātanaṃ nissaggiyapayogoti dasseti. ‘‘Hatthe bhāraṃ theyyacitto bhūmiyaṃ nikkhipati, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 101) vuttattā pana suddhacittena gahitaparabhaṇḍassa theyyacittena gumbādipaṭicchannaṭṭhāne khipanampi imasmiṃ nissaggiyapayoge saṅgayhatīti daṭṭhabbaṃ. Kiriyāsiddhito puretarameva pārājikāpattisaṅkhātaṃ atthaṃ sādhetīti atthasādhako. Atha vā attano vattamānakkhaṇe avijjamānampi kiriyāsiddhisaṅkhātaṃ atthaṃ avassaṃ āpattiṃ sādhetītipi atthasādhako. Asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ yadā sakkosīti idaṃ nidassanamattaṃ parassa telakumbhiyā upāhanādīnaṃ nikkhepapayogassāpi atthasādhakattā. Tathā hi vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ –
‘‘អត្ថសាធកោ នាម ‘អសុកស្ស ភណ្ឌំ យទា សក្កោតិ, តទា តំ អវហរា’តិ អញ្ញំ អាណាបេតិ។ តត្ថ សចេ បរោ អនន្តរាយិកោ ហុត្វា តំ អវហរតិ, អាណាបកស្ស អាណត្តិក្ខណេយេវ បារាជិកំ។ បរស្ស វា បន តេលកុម្ភិយា បាទគ្ឃនកតេលំ អវស្សំ បិវនកានិ ឧបាហនាទីនិ បក្ខិបតិ, ហត្ថតោ មុត្តមត្តេយេវ បារាជិក’’ន្តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា)។
‘‘Atthasādhako nāma ‘asukassa bhaṇḍaṃ yadā sakkoti, tadā taṃ avaharā’ti aññaṃ āṇāpeti. Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati, āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ. Parassa vā pana telakumbhiyā pādagghanakatelaṃ avassaṃ pivanakāni upāhanādīni pakkhipati, hatthato muttamatteyeva pārājika’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā).
ឥមស្ស អត្ថសាធកស្ស អាណត្តិយា ច កោ វិសេសោតិ? តង្ខណញ្ញេវ គហណេ និយុញ្ជនំ អាណត្តិកបយោគោ, កាលន្តរេន គហណត្ថំ និយោគោ អត្ថសាធកោតិ អយំ នេសំ វិសេសោ។ តេនេវាហ ‘‘អសុកំ នាម ភណ្ឌំ យទា សក្កោសី’’តិអាទិ។ ធុរនិក្ខេបោ បន ឧបនិក្ខិត្តភណ្ឌវសេន វេទិតព្ពោតិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ, អារាមាភិយុញ្ជនាទីសុបិ តាវកាលិកភណ្ឌទេយ្យានំ អទានេបិ ឯសេវ នយោ។ ភណ្ឌគ្គហណប្បយោគតោ អាណត្តិយា បុព្ពត្តា អាហ ‘‘អាណត្តិវសេន បុព្ពបយោគោ វេទិតព្ពោ’’តិ។ បយោគេន សហ វត្តមានោ អវហារោ សហបយោគោតិ អាហ ‘‘ឋានាចាវនវសេនា’’តិ, ឥទញ្ច និទស្សនមត្តំ ខីលសង្កមនាទីសុបិ អសតិ ឋានាចាវនេ សហបយោគត្តា។ វុត្តញ្ហិ មាតិកាដ្ឋកថាយំ ‘‘ឋានាចាវនវសេន ខីលាទីនិ សង្កាមេត្វា ខេត្តាទិគ្គហណវសេន ច សហបយោគោ វេទិតព្ពោ’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា)។
Imassa atthasādhakassa āṇattiyā ca ko visesoti? Taṅkhaṇaññeva gahaṇe niyuñjanaṃ āṇattikapayogo, kālantarena gahaṇatthaṃ niyogo atthasādhakoti ayaṃ nesaṃ viseso. Tenevāha ‘‘asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ yadā sakkosī’’tiādi. Dhuranikkhepo pana upanikkhittabhaṇḍavasena veditabboti idaṃ nidassanamattaṃ, ārāmābhiyuñjanādīsupi tāvakālikabhaṇḍadeyyānaṃ adānepi eseva nayo. Bhaṇḍaggahaṇappayogato āṇattiyā pubbattā āha ‘‘āṇattivasena pubbapayogo veditabbo’’ti. Payogena saha vattamāno avahāro sahapayogoti āha ‘‘ṭhānācāvanavasenā’’ti, idañca nidassanamattaṃ khīlasaṅkamanādīsupi asati ṭhānācāvane sahapayogattā. Vuttañhi mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ṭhānācāvanavasena khīlādīni saṅkāmetvā khettādiggahaṇavasena ca sahapayogo veditabbo’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā).
តុលយិត្វាតិ ឧបបរិក្ខិត្វា។ សាមីចីតិ វត្តំ។ សកសញ្ញាយ អទេន្តស្ស អាបត្តិ នត្ថីតិ វទន្តិ។ សម្មទ្ទោតិ និវិទ្ធតាសង្ខោភោ។ ភដ្ឋេ ជនកាយេតិ អបគតេ ជនសមូហេ។ អត្តនោ សន្តកំ កត្វា ឯតស្សេវ ភិក្ខុនោ ទេហីតិ ឥទំ ឧភិន្នម្បិ កុក្កុច្ចវិនោទនត្ថំ វុត្តំ។ អវហារកស្ស ហិ ‘‘មយា សហត្ថេន ន ទិន្នំ, ភណ្ឌទេយ្យំ ឯត’’ន្តិ កុក្កុច្ចំ ឧប្បជ្ជេយ្យ, ឥតរស្ស ច ‘‘មយា បឋមំ ធុរនិក្ខេបំ កត្វា បច្ឆា អទិន្នំ គហិត’’ន្តិ កុក្កុច្ចំ ឧប្បជ្ជេយ្យាតិ។
Tulayitvāti upaparikkhitvā. Sāmīcīti vattaṃ. Sakasaññāya adentassa āpatti natthīti vadanti. Sammaddoti nividdhatāsaṅkhobho. Bhaṭṭhe janakāyeti apagate janasamūhe. Attano santakaṃ katvā etasseva bhikkhuno dehīti idaṃ ubhinnampi kukkuccavinodanatthaṃ vuttaṃ. Avahārakassa hi ‘‘mayā sahatthena na dinnaṃ, bhaṇḍadeyyaṃ eta’’nti kukkuccaṃ uppajjeyya, itarassa ca ‘‘mayā paṭhamaṃ dhuranikkhepaṃ katvā pacchā adinnaṃ gahita’’nti kukkuccaṃ uppajjeyyāti.
សមគ្ឃន្តិ អប្បគ្ឃំ។ ទារុអត្ថំ ផរតីតិ ទារូហិ កត្តព្ពកិច្ចំ សាធេតិ។ ឯកទិវសំ ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនាទិនា យា អយំ អគ្ឃហានិ វុត្តា, សា សព្ពា ភណ្ឌសាមិនា កិណិត្វា គហិតមេវ សន្ធាយ វុត្តា។ សព្ពំ បនេតំ អដ្ឋកថាចរិយប្បមាណេន វេទិតព្ពំ។ បាសាណញ្ច សក្ខរញ្ច បាសាណសក្ខរំ។
Samagghanti appagghaṃ. Dāruatthaṃ pharatīti dārūhi kattabbakiccaṃ sādheti. Ekadivasaṃ dantakaṭṭhacchedanādinā yā ayaṃ agghahāni vuttā, sā sabbā bhaṇḍasāminā kiṇitvā gahitameva sandhāya vuttā. Sabbaṃ panetaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇena veditabbaṃ. Pāsāṇañca sakkharañca pāsāṇasakkharaṃ.
អក្ខទស្សាតិ ឯត្ថ អក្ខ-សទ្ទេន កិរ វិនិច្ឆយសាលា វុច្ចតិ, តត្ថ និសីទិត្វា វជ្ជាវជ្ជំ និរូបយន្តីតិ ‘‘អក្ខទស្សា’’តិ វុច្ចន្តិ ធម្មវិនិច្ឆនកា។ ហននំ នាម ហត្ថបាទាទីហិ បោថនញ្ចេវ ហត្ថនាសាទិច្ឆេទនញ្ច ហោតីតិ អាហ ‘‘ហនេយ្យុន្តិ បោថេយ្យុញ្ចេវ ឆិន្ទេយ្យុញ្ចា’’តិ។
Akkhadassāti ettha akkha-saddena kira vinicchayasālā vuccati, tattha nisīditvā vajjāvajjaṃ nirūpayantīti ‘‘akkhadassā’’ti vuccanti dhammavinicchanakā. Hananaṃ nāma hatthapādādīhi pothanañceva hatthanāsādicchedanañca hotīti āha ‘‘haneyyunti potheyyuñceva chindeyyuñcā’’ti.
បទភាជនីយញ្ច ‘‘ហត្ថេន វា បាទេន វា កសាយ វា វេត្តេន វា អឌ្ឍទណ្ឌកេន វា ឆជ្ជាយ វា ហនេយ្យុ’’ន្តិ (បារា. ៩២) វុត្តំ។ តត្ថ អឌ្ឍទណ្ឌកេនាតិ ទ្វិហត្ថប្បមាណេន រស្សមុគ្គរេន, វេឡុបេសិកាយ វា។ ឆេជ្ជាយ វាតិ ហត្ថាទីនំ ឆេទនេន។ ឆិន្ទន្តិ ឯតាយ ហត្ថបាទាទីនីតិ ឆេជ្ជា, សត្ថំ, តេន សត្ថេនាតិបិ អត្ថោ។ នីហរេយ្យុន្តិ រដ្ឋតោ នីហរេយ្យុំ។ ‘‘ចោរោសិ…បេ.… ថេនោសី’’តិ ឯត្ថ បរិភាសេយ្យុន្តិ បទំ អជ្ឈាហរិត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោតិ អាហ ‘‘ចោរោសិ…បេ.… បរិភាសេយ្យុ’’ន្តិ។ យំ តំ ភណ្ឌំ ទស្សិតន្តិ សម្ពន្ធោ។
Padabhājanīyañca ‘‘hatthena vā pādena vā kasāya vā vettena vā aḍḍhadaṇḍakena vā chajjāya vā haneyyu’’nti (pārā. 92) vuttaṃ. Tattha aḍḍhadaṇḍakenāti dvihatthappamāṇena rassamuggarena, veḷupesikāya vā. Chejjāya vāti hatthādīnaṃ chedanena. Chindanti etāya hatthapādādīnīti chejjā, satthaṃ, tena satthenātipi attho. Nīhareyyunti raṭṭhato nīhareyyuṃ. ‘‘Corosi…pe… thenosī’’ti ettha paribhāseyyunti padaṃ ajjhāharitvā attho veditabboti āha ‘‘corosi…pe… paribhāseyyu’’nti. Yaṃ taṃ bhaṇḍaṃ dassitanti sambandho.
៩៣. យត្ថ យត្ថ ឋិតន្តិ ភូមិយាទីសុ យត្ថ យត្ថ ឋិតំ។ យថា យថា អាទានំ គច្ឆតីតិ យេន យេន អាការេន គហណំ ឧបគច្ឆតិ។
93.Yattha yattha ṭhitanti bhūmiyādīsu yattha yattha ṭhitaṃ. Yathā yathā ādānaṃ gacchatīti yena yena ākārena gahaṇaṃ upagacchati.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / បញ្ចវីសតិអវហារកថាវណ្ណនា • Pañcavīsatiavahārakathāvaṇṇanā
