| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ភូមដ្ឋកថាវណ្ណនា
Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanā
៩៤. វាចាយ វាចាយាតិ ឯកេកត្ថទីបិកាយ វាចាយ វាចាយ។ ឧបលទ្ធោតិ ញាតោ។ បាឡិយំ សេសអដ្ឋកថាសុ ច កុទាលំ វា បិដកំ វាតិ ឥទមេវ ទ្វយំ វត្វា វាសិផរសូនំ អវុត្តត្តា តេសម្បិ សង្ខេបដ្ឋកថាទីសុ អាគតភាវំ ទស្សេតុំ សង្ខេបដ្ឋកថាយន្តិអាទិ វុត្តំ។ ថេយ្យចិត្តេន កតត្តា ‘‘ទុក្កដេហិ សទ្ធិំ បាចិត្តិយានី’’តិ វុត្តំ។
94.Vācāyavācāyāti ekekatthadīpikāya vācāya vācāya. Upaladdhoti ñāto. Pāḷiyaṃ sesaaṭṭhakathāsu ca kudālaṃ vā piṭakaṃ vāti idameva dvayaṃ vatvā vāsipharasūnaṃ avuttattā tesampi saṅkhepaṭṭhakathādīsu āgatabhāvaṃ dassetuṃ saṅkhepaṭṭhakathāyantiādi vuttaṃ. Theyyacittena katattā ‘‘dukkaṭehi saddhiṃ pācittiyānī’’ti vuttaṃ.
អដ្ឋវិធំ ហេតន្តិអាទីសុ ឯតំ ទុក្កដំ នាម ថេរេហិ ធម្មសង្គាហកេហិ ឥមស្មិំ ឋានេ សមោធានេត្វា អដ្ឋវិធន្តិ ទស្សិតន្តិ យោជនា។ សព្ពេសម្បិ ទុក្កដានំ ឥមេសុយេវ អដ្ឋសុ សង្គហេតព្ពភាវតោ បន ឥតរេហិ សត្តហិ ទុក្កដេហិ វិនិមុត្តំ វិនយទុក្កដេយេវ សង្គហេតព្ពំ។ ទសវិធំ រតនន្តិ ‘‘មុត្តា មណិ វេឡុរិយោ សង្ខោ សិលា បវាឡំ រជតំ ជាតរូបំ លោហិតកោ មសារគល្ល’’ន្តិ ឯវមាគតំ ទសវិធំ រតនំ។
Aṭṭhavidhaṃ hetantiādīsu etaṃ dukkaṭaṃ nāma therehi dhammasaṅgāhakehi imasmiṃ ṭhāne samodhānetvā aṭṭhavidhanti dassitanti yojanā. Sabbesampi dukkaṭānaṃ imesuyeva aṭṭhasu saṅgahetabbabhāvato pana itarehi sattahi dukkaṭehi vinimuttaṃ vinayadukkaṭeyeva saṅgahetabbaṃ. Dasavidhaṃ ratananti ‘‘muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragalla’’nti evamāgataṃ dasavidhaṃ ratanaṃ.
‘‘មុត្តា មណិ វេឡុរិយោ ច សង្ខោ,
‘‘Muttā maṇi veḷuriyo ca saṅkho,
សិលា បវាឡំ រជតញ្ច ហេមំ;
Silā pavāḷaṃ rajatañca hemaṃ;
លោហិតកញ្ច មសារគល្លំ,
Lohitakañca masāragallaṃ,
ទសេតេ ធីរោ រតនានិ ជញ្ញា’’តិ។ –
Dasete dhīro ratanāni jaññā’’ti. –
ហិ វុត្តំ។ សត្តវិធំ ធញ្ញន្តិ សាលិ វីហិ យវោ កង្គុ កុទ្រូសំ វរកោ គោធុមោតិ ឥមំ សត្តវិធំ ធញ្ញំ។ អាវុធភណ្ឌាទិន្តិ អាទិ-សទ្ទេន តុរិយភណ្ឌឥត្ថិរូបាទិំ សង្គណ្ហាតិ។ អនាមសិតព្ពេ វត្ថុម្ហិ ទុក្កដំ អនាមាសទុក្កដំ។ ទុរូបចិណ្ណទុក្កដន្តិ ‘‘អកត្តព្ព’’ន្តិ វារិតស្ស កតត្តា ទុដ្ឋុ ឧបចិណ្ណំ ចរិតន្តិ ទុរូបចិណ្ណំ, តស្មិំ ទុក្កដំ ទុរូបចិណ្ណទុក្កដំ។ វិនយេ បញ្ញត្តំ អវសេសំ ទុក្កដំ វិនយទុក្កដំ។ ឯកាទស សមនុភាសនា នាម ភិក្ខុបាតិមោក្ខេ ចត្តារោ យាវតតិយកា សង្ឃាទិសេសា អរិដ្ឋសិក្ខាបទន្តិ បញ្ច, ភិក្ខុនីបាតិមោក្ខេ ឯកំ យាវតតិយកបារាជិកំ ចត្តារោ សង្ឃាទិសេសា ចណ្ឌកាឡីសិក្ខាបទន្តិ ឆ។
Hi vuttaṃ. Sattavidhaṃ dhaññanti sāli vīhi yavo kaṅgu kudrūsaṃ varako godhumoti imaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ. Āvudhabhaṇḍādinti ādi-saddena turiyabhaṇḍaitthirūpādiṃ saṅgaṇhāti. Anāmasitabbe vatthumhi dukkaṭaṃ anāmāsadukkaṭaṃ. Durūpaciṇṇadukkaṭanti ‘‘akattabba’’nti vāritassa katattā duṭṭhu upaciṇṇaṃ caritanti durūpaciṇṇaṃ, tasmiṃ dukkaṭaṃ durūpaciṇṇadukkaṭaṃ. Vinaye paññattaṃ avasesaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Ekādasa samanubhāsanā nāma bhikkhupātimokkhe cattāro yāvatatiyakā saṅghādisesā ariṭṭhasikkhāpadanti pañca, bhikkhunīpātimokkhe ekaṃ yāvatatiyakapārājikaṃ cattāro saṅghādisesā caṇḍakāḷīsikkhāpadanti cha.
សហបយោគតោ បដ្ឋាយ ចេត្ថ បុរិមបុរិមា អាបត្តិយោ បដិប្បស្សម្ភន្តីតិ អាហ អថ ធុរនិក្ខេបំ អកត្វាតិអាទិ។ ‘‘ធុរនិក្ខេបំ អកត្វា’’តិ វុត្តត្តា ធុរនិក្ខេបំ កត្វា បុន ខណន្តស្ស បុរិមាបត្តិយោ ន បដិប្បស្សម្ភន្តីតិ វទន្តិ។ ‘‘ឆេទនបច្ចយា ទុក្កដំ ទេសេត្វា មុច្ចតី’’តិ វត្វា បុព្ពបយោគេ អាបត្តីនំ ទេសេតព្ពតាយ អវុត្តត្តា សហបយោគេ បត្តេ បុព្ពបយោគេ អាបត្តិយោ បដិប្បស្សម្ភន្តីតិ វេទិតព្ពំ។
Sahapayogato paṭṭhāya cettha purimapurimā āpattiyo paṭippassambhantīti āha atha dhuranikkhepaṃ akatvātiādi. ‘‘Dhuranikkhepaṃ akatvā’’ti vuttattā dhuranikkhepaṃ katvā puna khaṇantassa purimāpattiyo na paṭippassambhantīti vadanti. ‘‘Chedanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccatī’’ti vatvā pubbapayoge āpattīnaṃ desetabbatāya avuttattā sahapayoge patte pubbapayoge āpattiyo paṭippassambhantīti veditabbaṃ.
អបរទ្ធំ វិរទ្ធំ ខលិតន្តិ សព្ពមេតំ យញ្ច ទុក្កដន្តិ ឯត្ថ វុត្តស្ស ទុក្កដស្ស បរិយាយវចនំ, យំ មនុស្សោ ករេតិអាទិ បនេត្ថ ឱបម្មនិទស្សនំ។ សំយោគភាវោតិ ទ្វិត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ, តេន រស្សត្តស្សាបិ និមិត្តំ ទស្សិតន្តិ វេទិតព្ពំ។ ឯកស្ស មូលេតិ ឯកស្ស សន្តិកេ។ សព្ពត្ថាបិ អាមសនេ ទុក្កដំ, ផន្ទាបនេ ថុល្លច្ចយញ្ច វិសុំ វិសុំ អាមសនផន្ទាបនបយោគំ ករោន្តស្សេវ ហោតិ, ឯកបយោគេន គណ្ហន្តស្ស បន ឧទ្ធារេ បារាជិកមេវ, ន ទុក្កដថុល្លច្ចយានីតិ វទន្តិ, ឯកបយោគេន គណ្ហន្តស្សាបិ អាមសនផន្ទាបនានម្បិ លព្ភមានត្តា តំ ន គហេតព្ពំ។ ន ហិ សក្កា អនាមសិត្វា អផន្ទាបេត្វា ច កិញ្ចិ គហេតុំ។ ‘‘ឯកមេវ ទេសេត្វា មុច្ចតី’’តិ បំសុខណនាទិសមានបយោគេបិ បុរិមា អាបត្តិ ឧត្តរមុត្តរំ អាបត្តិំ បត្វា បដិប្បស្សម្ភន្តីតិ សញ្ញាយ កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ វុត្តំ, ឥតរដ្ឋកថាសុ បន ខណនបយោគភេទេហិ បយោគេ បយោគេ អាបន្នា អាបត្តិយោ ឧត្តរមុត្តរំ បត្វា ន បដិប្បស្សម្ភន្តិ អញ្ញមញ្ញំ សទិសត្តា វិយូហនំ បត្វា តា សព្ពាបិ បដិប្បស្សម្ភន្តិ វិសទិសបយោគត្តាតិ ឥមិនា អធិប្បាយេន បដិប្បស្សទ្ធិវិធានំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ។ ឥមិនា ហិ អវហារកស្ស អាសន្នំ ឱរិមន្តំ បរាមសតិ។
Aparaddhaṃ viraddhaṃ khalitanti sabbametaṃ yañca dukkaṭanti ettha vuttassa dukkaṭassa pariyāyavacanaṃ, yaṃ manusso karetiādi panettha opammanidassanaṃ. Saṃyogabhāvoti dvittaṃ sandhāya vuttaṃ, tena rassattassāpi nimittaṃ dassitanti veditabbaṃ. Ekassa mūleti ekassa santike. Sabbatthāpi āmasane dukkaṭaṃ, phandāpane thullaccayañca visuṃ visuṃ āmasanaphandāpanapayogaṃ karontasseva hoti, ekapayogena gaṇhantassa pana uddhāre pārājikameva, na dukkaṭathullaccayānīti vadanti, ekapayogena gaṇhantassāpi āmasanaphandāpanānampi labbhamānattā taṃ na gahetabbaṃ. Na hi sakkā anāmasitvā aphandāpetvā ca kiñci gahetuṃ. ‘‘Ekameva desetvā muccatī’’ti paṃsukhaṇanādisamānapayogepi purimā āpatti uttaramuttaraṃ āpattiṃ patvā paṭippassambhantīti saññāya kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, itaraṭṭhakathāsu pana khaṇanapayogabhedehi payoge payoge āpannā āpattiyo uttaramuttaraṃ patvā na paṭippassambhanti aññamaññaṃ sadisattā viyūhanaṃ patvā tā sabbāpi paṭippassambhanti visadisapayogattāti iminā adhippāyena paṭippassaddhividhānaṃ vuttanti veditabbaṃ. Iminā hi avahārakassa āsannaṃ orimantaṃ parāmasati.
តត្ថេវាតិ មុខវដ្ដិយមេវ។ ពុន្ទេនាតិ កុម្ភិយា ហេដ្ឋិមតលេន។ ឯកដ្ឋានេ ឋិតាយ កុម្ភិយា ឋានា ចាវនំ ឆហិ អាការេហិ វេទិតព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ។ ឯកដ្ឋានេតិ ច សង្ខលិកពទ្ធភាវេន ឯកស្មិំ បតិដ្ឋិតោកាសដ្ឋានេតិ អត្ថោ។ ខាណុកំ កេសគ្គមត្តម្បិ ឋានា ចាវេតីតិ ខាណុកំ អត្តនោ បតិដ្ឋិតដ្ឋានតោ បញ្ចហិ អាការេហិ ឋានា ចាវេតិ។ ឆិន្នមត្តេ បារាជិកន្តិ អវស្សំ ចេ បតតិ, ឆិន្នមត្តេ បារាជិកំ។ បរិច្ឆេទោតិ បញ្ចមាសកាទិគរុភាវបរិច្ឆេទោ។ អបព្យូហន្តោតិ ឋិតដ្ឋានតោ អបនយនវសេន វិយូហន្តោ រាសិំ ករោន្តោ។ ឯវំ កត្វាតិ ភាជនមុខវដ្ដិយា កុម្ភិគតេន ភាជនគតស្ស ឯកាពទ្ធភាវំ វិយោជេត្វាតិ អត្ថោ។ ឧបឌ្ឍកុម្ភីយន្តិ ឧបឌ្ឍបុណ្ណាយ កុម្ភិយា។ វិនយធម្មតាតិ អធិកការណាលាភេ វិនយវិនិច្ឆយធម្មតាតិ អធិប្បាយោ។ ន កេវលញ្ចេត្ថ គរុកតាវ, សុត្តានុគមនម្បិ អត្ថីតិ ទស្សេន្តោ អបិចាតិអាទិមាហ។ កណ្ឋេន បន បរិច្ឆិន្នកាលេតិ មុខគតំ អជ្ឈោហដកាលេតិ អត្ថោ។ អជ្ឈោហរណមេវ ហេត្ថ បរិច្ឆិន្ទនំ, ន កណ្ឋបិទហនំ។ ចិក្កនន្តិ ថទ្ធំ, ពហលំ ឃនន្តិ អត្ថោ។
Tatthevāti mukhavaṭṭiyameva. Bundenāti kumbhiyā heṭṭhimatalena. Ekaṭṭhāne ṭhitāya kumbhiyā ṭhānā cāvanaṃ chahi ākārehi veditabbanti sambandho. Ekaṭṭhāneti ca saṅkhalikabaddhabhāvena ekasmiṃ patiṭṭhitokāsaṭṭhāneti attho. Khāṇukaṃ kesaggamattampi ṭhānā cāvetīti khāṇukaṃ attano patiṭṭhitaṭṭhānato pañcahi ākārehi ṭhānā cāveti. Chinnamatte pārājikanti avassaṃ ce patati, chinnamatte pārājikaṃ. Paricchedoti pañcamāsakādigarubhāvaparicchedo. Apabyūhantoti ṭhitaṭṭhānato apanayanavasena viyūhanto rāsiṃ karonto. Evaṃ katvāti bhājanamukhavaṭṭiyā kumbhigatena bhājanagatassa ekābaddhabhāvaṃ viyojetvāti attho. Upaḍḍhakumbhīyanti upaḍḍhapuṇṇāya kumbhiyā. Vinayadhammatāti adhikakāraṇālābhe vinayavinicchayadhammatāti adhippāyo. Na kevalañcettha garukatāva, suttānugamanampi atthīti dassento apicātiādimāha. Kaṇṭhena pana paricchinnakāleti mukhagataṃ ajjhohaṭakāleti attho. Ajjhoharaṇameva hettha paricchindanaṃ, na kaṇṭhapidahanaṃ. Cikkananti thaddhaṃ, bahalaṃ ghananti attho.
យោបិ ថេយ្យចិត្តេន បរស្ស កុម្ភិយា បាទគ្ឃនកំ សប្បិំ វា តេលំ វា អវស្សំ បិវនកំ យំ កិញ្ចិ ទុកូលសាដកំ វា ចម្មខណ្ឌាទីនំ វា អញ្ញតរំ បក្ខិបតិ, ហត្ថតោ មុត្តមត្តេ បារាជិកន្តិ ឯត្ថ អវហារោ វីមំសិតព្ពោ។ យទិ ច ទុកូលាទីសុ សប្បិតេលានំ បវិសនំ សន្ធាយ បារាជិកំ ភវេយ្យ, តត្ថ បវិដ្ឋតេលាទិនោ កុម្ភិគតេន ឯកាពទ្ធតាយ ន តាវ អវហារោ ភាជនន្តរំ បវេសេត្វា គហណកាលេ វិយ។ តថា ហិ វុត្តំ – ‘‘ភាជនំ បន និមុជ្ជាបេត្វា គណ្ហន្តស្ស យាវ ឯកាពទ្ធំ ហោតិ, តាវ រក្ខតី’’តិអាទិ។ អថ តេលាទិវិនាសេន បារាជិកំ ភវេយ្យ, តទាបិ តិណជ្ឈាបនាទីសុ វិយ អវហារោ នត្ថិ, ទុក្កដេន សទ្ធិំ ភណ្ឌទេយ្យមេវ ហោតិ, តថា ច បាទគ្ឃនកំ តេលាទិំ បីតំ ទុកូលាទិំ ឧទ្ធរន្តស្សាបិ បារាជិកំ ន សិយា តត្ថ បវិដ្ឋស្ស តេលាទិនោ វិនដ្ឋដ្ឋេន គហណក្ខណេ អវិជ្ជមានត្តា, វិជ្ជមានត្តេន ច ឧទ្ធារេយេវ បារាជិកំ វត្តព្ពំ, ន ហត្ថតោ មុត្តមត្តេតិ។ សព្ពអដ្ឋកថាសុ ច ទុកូលាទីនំ បក្ខិបនេ ហត្ថតោ មុត្តមត្តេ បារាជិកស្ស វុត្តត្តា ន តំ បដិក្ខិបិតុំ សក្កា។ អដ្ឋកថាប្បមាណេន បនេតំ គហេតព្ពំ, យុត្តិ បនេត្ថ បណ្ឌិតេហិ បុព្ពាបរំ សំសន្ទិត្វា ឧទ្ធារេតព្ពា។
Yopi theyyacittena parassa kumbhiyā pādagghanakaṃ sappiṃ vā telaṃ vā avassaṃ pivanakaṃ yaṃ kiñci dukūlasāṭakaṃ vā cammakhaṇḍādīnaṃ vā aññataraṃ pakkhipati, hatthato muttamatte pārājikanti ettha avahāro vīmaṃsitabbo. Yadi ca dukūlādīsu sappitelānaṃ pavisanaṃ sandhāya pārājikaṃ bhaveyya, tattha paviṭṭhatelādino kumbhigatena ekābaddhatāya na tāva avahāro bhājanantaraṃ pavesetvā gahaṇakāle viya. Tathā hi vuttaṃ – ‘‘bhājanaṃ pana nimujjāpetvā gaṇhantassa yāva ekābaddhaṃ hoti, tāva rakkhatī’’tiādi. Atha telādivināsena pārājikaṃ bhaveyya, tadāpi tiṇajjhāpanādīsu viya avahāro natthi, dukkaṭena saddhiṃ bhaṇḍadeyyameva hoti, tathā ca pādagghanakaṃ telādiṃ pītaṃ dukūlādiṃ uddharantassāpi pārājikaṃ na siyā tattha paviṭṭhassa telādino vinaṭṭhaṭṭhena gahaṇakkhaṇe avijjamānattā, vijjamānattena ca uddhāreyeva pārājikaṃ vattabbaṃ, na hatthato muttamatteti. Sabbaaṭṭhakathāsu ca dukūlādīnaṃ pakkhipane hatthato muttamatte pārājikassa vuttattā na taṃ paṭikkhipituṃ sakkā. Aṭṭhakathāppamāṇena panetaṃ gahetabbaṃ, yutti panettha paṇḍitehi pubbāparaṃ saṃsanditvā uddhāretabbā.
បលិពុជ្ឈិស្សតីតិ និវារេស្សតិ។ វុត្តនយេន បារាជិកន្តិ ហត្ថតោ មុត្តមត្តេយេវ បារាជិកំ។ នេវ អវហារោ, ន គីវាតិ អត្តនោ ភាជនត្តា វុត្តំ, អនាបត្តិមត្តមេវ វុត្តំ, ន បន ឯវំ វិចារិតន្តិ អធិប្បាយោ។ ពហិគតំ នាម ហោតីតិ តតោ បដ្ឋាយ តេលស្ស អដ្ឋានតោ អធោមុខភាវតោ ច ពហិគតំ នាម ហោតិ។ អន្តោ បដ្ឋាយ ឆិទ្ទេ ករិយមានេ តេលស្ស និក្ខមិត្វា គតគតដ្ឋានំ ភាជនសង្ខ្យមេវ គច្ឆតីតិ អាហ ‘‘ពាហិរន្តតោ បាទគ្ឃនកេ គឡិតេ បារាជិក’’ន្តិ។ យថា តថា វា កតស្សាតិ ពាហិរន្តតោ វា អព្ភន្តរន្តតោ វា បដ្ឋាយ កតស្ស។ មជ្ឈេ ឋបេត្វា កតឆិទ្ទេតិ មជ្ឈេ ថោកំ កបាលំ ឋបេត្វា បច្ឆា តំ ឆិន្ទន្តេន កតឆិទ្ទេ។
Palibujjhissatīti nivāressati. Vuttanayena pārājikanti hatthato muttamatteyeva pārājikaṃ. Neva avahāro, na gīvāti attano bhājanattā vuttaṃ, anāpattimattameva vuttaṃ, na pana evaṃ vicāritanti adhippāyo. Bahigataṃ nāma hotīti tato paṭṭhāya telassa aṭṭhānato adhomukhabhāvato ca bahigataṃ nāma hoti. Anto paṭṭhāya chidde kariyamāne telassa nikkhamitvā gatagataṭṭhānaṃ bhājanasaṅkhyameva gacchatīti āha ‘‘bāhirantato pādagghanake gaḷite pārājika’’nti. Yathā tathā vā katassāti bāhirantato vā abbhantarantato vā paṭṭhāya katassa. Majjhe ṭhapetvā katachiddeti majjhe thokaṃ kapālaṃ ṭhapetvā pacchā taṃ chindantena katachidde.
បត្ថីនស្ស ខាទនំ ឥតរស្ស បានញ្ច សប្បិអាទីនំ បរិភោគោតិ អាហ ‘‘អខាទិតព្ពំ វា អបាតព្ពំ វា ករោតី’’តិ។ កស្មា បនេត្ថ ទុក្កដំ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘ឋានាចាវនស្ស នត្ថិតាយ ទុក្កដ’’ន្តិ។ បុរិមទ្វយន្តិ ភេទនំ ឆឌ្ឌនញ្ច។ កុម្ភិជជ្ជរករណេនាតិ បុណ្ណកុម្ភិយា ជជ្ជរករណេន។ មាតិកាឧជុករណេនាតិ ឧទកបុណ្ណាយ មាតិកាយ ឧជុករណេន។ ឯកលក្ខណន្តិ ភេទនំ កុម្ភិយា ជជ្ជរករណេន, ឆឌ្ឌនំ មាតិកាយ ឧជុករណេន ច សទ្ធិំ ឯកសភាវំ។ បច្ឆិមំ បន ទ្វយន្តិ ឈាបនំ អបរិភោគករណញ្ច។ ឯត្ថ ឯវំ វិនិច្ឆយំ វទន្តីតិ ឯតស្មិំ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តេ អត្ថេ ឯកេ អាចរិយា ឯវំ វិនិច្ឆយំ វទន្តិ។ បច្ឆិមទ្វយំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ឯត្ថ បុរិមបទទ្វយេ វិនិច្ឆយោ ហេដ្ឋា វុត្តានុសារេន សក្កា វិញ្ញាតុន្តិ តត្ថ កិញ្ចិ អវត្វា បច្ឆិមបទទ្វយំ សន្ធាយ ‘‘ឋានាចាវនស្ស នត្ថិតាយ ទុក្កដ’’ន្តិ ឥទំ វុត្តន្តិ អធិប្បាយោ ។ ថេយ្យចិត្តេនាតិ អត្តនោ វា បរស្ស វា កាតុកាមតាវសេន ឧប្បន្នថេយ្យចិត្តេន។ វិនាសេតុកាមតាយាតិ ហត្ថបាទាទីនិ ឆិន្ទន្តោ វិយ កេវលំ វិនាសេតុកាមតាយ។ វុត្តនយេន ភិន្ទន្តស្ស វា ឆឌ្ឌេន្តស្ស វាតិ មុគ្គរេន បោថេត្វា ភិន្ទន្តស្ស វា ឧទកំ វា វាលិកំ វា អាកិរិត្វា ឧត្តរាបេន្តស្ស វាតិ អត្ថោ។ អយុត្តន្តិ ចេតិ បាឡិយំ បុរិមទ្វយេបិ ទុក្កដស្សេវ វុត្តត្តា ‘‘បុរិមទ្វយេ បារាជិក’’ន្តិ ឥទំ អយុត្តន្តិ យទិ តុម្ហាកំ សិយាតិ អត្ថោ។ នាតិ អយុត្តភាវំ និសេធេត្វា តត្ថ ការណមាហ ‘‘អញ្ញថា គហេតព្ពត្ថតោ’’តិ។
Patthīnassa khādanaṃ itarassa pānañca sappiādīnaṃ paribhogoti āha ‘‘akhāditabbaṃ vā apātabbaṃ vā karotī’’ti. Kasmā panettha dukkaṭaṃ vuttanti āha ‘‘ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭa’’nti. Purimadvayanti bhedanaṃ chaḍḍanañca. Kumbhijajjarakaraṇenāti puṇṇakumbhiyā jajjarakaraṇena. Mātikāujukaraṇenāti udakapuṇṇāya mātikāya ujukaraṇena. Ekalakkhaṇanti bhedanaṃ kumbhiyā jajjarakaraṇena, chaḍḍanaṃ mātikāya ujukaraṇena ca saddhiṃ ekasabhāvaṃ. Pacchimaṃ pana dvayanti jhāpanaṃ aparibhogakaraṇañca. Ettha evaṃ vinicchayaṃ vadantīti etasmiṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vutte atthe eke ācariyā evaṃ vinicchayaṃ vadanti. Pacchimadvayaṃ sandhāya vuttanti ettha purimapadadvaye vinicchayo heṭṭhā vuttānusārena sakkā viññātunti tattha kiñci avatvā pacchimapadadvayaṃ sandhāya ‘‘ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭa’’nti idaṃ vuttanti adhippāyo . Theyyacittenāti attano vā parassa vā kātukāmatāvasena uppannatheyyacittena. Vināsetukāmatāyāti hatthapādādīni chindanto viya kevalaṃ vināsetukāmatāya. Vuttanayena bhindantassa vā chaḍḍentassa vāti muggarena pothetvā bhindantassa vā udakaṃ vā vālikaṃ vā ākiritvā uttarāpentassa vāti attho. Ayuttanti ceti pāḷiyaṃ purimadvayepi dukkaṭasseva vuttattā ‘‘purimadvaye pārājika’’nti idaṃ ayuttanti yadi tumhākaṃ siyāti attho. Nāti ayuttabhāvaṃ nisedhetvā tattha kāraṇamāha ‘‘aññathā gahetabbatthato’’ti.
ឯវមេកេ វទន្តីតិ ហេដ្ឋា វុត្តស្ស អត្ថនយស្ស អត្តនា អនភិមតភាវំ ទស្សេត្វា សយំ អញ្ញថាបិ បាឡិំ អដ្ឋកថញ្ច សំសន្ទិត្វា អត្ថំ ទស្សេតុកាមោ អយំ បនេត្ថ សារោតិអាទិមាហ។ អចាវេតុកាមោវាតិ ថេយ្យចិត្តេន ឋានា អចាវេតុកាមោវ។ អឆឌ្ឌេតុកាមោយេវាតិ ឯត្ថាបិ ថេយ្យចិត្តេនាតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ។ ឥទញ្ហិ ថេយ្យចិត្តបក្ខំ សន្ធាយ វុត្តំ នាសេតុកាមតាបក្ខស្ស វក្ខមានត្តា។ តេនេវាហ នាសេតុកាមតាបក្ខេ បនាតិអាទិ។ ឥតរថាបិ យុជ្ជតីតិ ថេយ្យចិត្តាភាវា ឋានា ចាវេតុកាមស្សាបិ ទុក្កដំ យុជ្ជតីតិ វុត្តំ ហោតិ។
Evameke vadantīti heṭṭhā vuttassa atthanayassa attanā anabhimatabhāvaṃ dassetvā sayaṃ aññathāpi pāḷiṃ aṭṭhakathañca saṃsanditvā atthaṃ dassetukāmo ayaṃ panettha sārotiādimāha. Acāvetukāmovāti theyyacittena ṭhānā acāvetukāmova. Achaḍḍetukāmoyevāti etthāpi theyyacittenāti sambandhitabbaṃ. Idañhi theyyacittapakkhaṃ sandhāya vuttaṃ nāsetukāmatāpakkhassa vakkhamānattā. Tenevāha nāsetukāmatāpakkhe panātiādi. Itarathāpi yujjatīti theyyacittābhāvā ṭhānā cāvetukāmassāpi dukkaṭaṃ yujjatīti vuttaṃ hoti.
ភូមដ្ឋកថាវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ។
Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ភូមដ្ឋកថាវណ្ណនា • Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ភូមដ្ឋកថាទិវណ្ណនា • Bhūmaṭṭhakathādivaṇṇanā
