| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
បទភាជនីយវណ្ណនា
Padabhājanīyavaṇṇanā
៩២. ‘‘អភិនវនិវិដ្ឋោ ឯកកុដិកាទិគាមោ យាវ មនុស្សា បវិសិត្វា វាសំ ន កប្បេន្តិ, តាវ គាមសង្ខ្យំ ន គច្ឆតី’’តិ វទន្តិ, តស្មា តត្ថ គាមប្បវេសនាបុច្ឆាទិកិច្ចម្បិ នត្ថិ។ យក្ខបរិគ្គហភូតោតិ សឧបទ្ទវវសេន វុត្តំ, យក្ខនគរាទិំ វា សង្គណ្ហាតិ។ យក្ខនគរម្បិ អាបណាទីសុ ទិស្សមានេសុ គាមសង្ខ្យំ គច្ឆតិ, អទិស្សមានេសុ ន គច្ឆតិ, តស្មា យក្ខនគរម្បិ បវិសន្តេន អាបណាទីសុ ទិស្សមានេសុ សព្ពំ គាមប្បវេសនវត្តំ កាតព្ពំ, អទិស្សមានេសុ ន កាតព្ពន្តិ វទន្តិ។ បុនបិ អាគន្តុកាមាតិ ឥមិនា តេសំ តត្ថ សាបេក្ខភាវំ ទស្សេតិ។ យតោ បន និរបេក្ខាវ ហុត្វា បក្កមន្តិ, សោ គាមសង្ខ្យំ ន គច្ឆតិ, តស្មា តត្ថ គាមប្បវេសនាបុច្ឆាទិកិច្ចម្បិ នត្ថិ។
92. ‘‘Abhinavaniviṭṭho ekakuṭikādigāmo yāva manussā pavisitvā vāsaṃ na kappenti, tāva gāmasaṅkhyaṃ na gacchatī’’ti vadanti, tasmā tattha gāmappavesanāpucchādikiccampi natthi. Yakkhapariggahabhūtoti saupaddavavasena vuttaṃ, yakkhanagarādiṃ vā saṅgaṇhāti. Yakkhanagarampi āpaṇādīsu dissamānesu gāmasaṅkhyaṃ gacchati, adissamānesu na gacchati, tasmā yakkhanagarampi pavisantena āpaṇādīsu dissamānesu sabbaṃ gāmappavesanavattaṃ kātabbaṃ, adissamānesu na kātabbanti vadanti. Punapi āgantukāmāti iminā tesaṃ tattha sāpekkhabhāvaṃ dasseti. Yato pana nirapekkhāva hutvā pakkamanti, so gāmasaṅkhyaṃ na gacchati, tasmā tattha gāmappavesanāpucchādikiccampi natthi.
ននុ ច ‘‘គាមា វា អរញ្ញា វា’’តិ ឯត្តកមេវ មាតិកាយំ វុត្តំ, តស្មា គាមលក្ខណំ ទស្សេត្វា អរញ្ញមេវ ទស្សេតព្ពំ សិយា, គាមូបចារោ នាមាតិអាទិ បន កស្មា វុត្តន្តិ អាហ – ‘‘គាមូបចារោតិអាទិ អរញ្ញបរិច្ឆេទទស្សនត្ថំ វុត្ត’’ន្តិ។ គាមូបចារេ ហិ ទស្សិតេ ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច អវសេសំ អរញ្ញំ នាមាតិ អរញ្ញបរិច្ឆេទោ សក្កា ទស្សេតុំ, ឥទញ្ច គាមគាមូបចារេ អសង្ករតោ ទស្សេតុំ វុត្តំ។ មាតិកាយំ បន គាមគ្គហណេនេវ គាមូបចារោបិ សង្គហិតោតិ ទដ្ឋព្ពំ។ គាមូបចារោ ហិ លោកេ គាមសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ។ ឯវញ្ច កត្វា មាតិកាយ អនវសេសអវហរណដ្ឋានបរិគ្គហោ សិទ្ធោ ហោតិ។ ឥន្ទខីលេតិ ឧម្មារេ។ អរញ្ញសង្ខេបំ គច្ឆតីតិ ‘‘និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលា សព្ពមេតំ អរញ្ញ’’ន្តិ (វិភ. ៥២៩) អភិធម្មេ វុត្តត្តា។ វេមជ្ឈមេវ ឥន្ទខីលោតិ វុច្ចតីតិ ឥន្ទខីលដ្ឋានិយត្តា អសតិបិ ឥន្ទខីលេ វេមជ្ឈមេវ តថា វុច្ចតិ។ យត្ថ បន ទ្វារពាហាបិ នត្ថិ, តត្ថ ឧភោសុ បស្សេសុ វតិយា វា បាការស្ស វា កោដិវេមជ្ឈមេវ ឥន្ទខីលដ្ឋានិយត្តា ‘‘ឥន្ទខីលោ’’តិ គហេតព្ពំ។ ឧឌ្ឌាបេន្តោតិ បលាបេន្តោ។ លុឋិត្វាតិ បរិវត្តេត្វា។
Nanu ca ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti ettakameva mātikāyaṃ vuttaṃ, tasmā gāmalakkhaṇaṃ dassetvā araññameva dassetabbaṃ siyā, gāmūpacāro nāmātiādi pana kasmā vuttanti āha – ‘‘gāmūpacārotiādi araññaparicchedadassanatthaṃ vutta’’nti. Gāmūpacāre hi dassite ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññaṃ nāmāti araññaparicchedo sakkā dassetuṃ, idañca gāmagāmūpacāre asaṅkarato dassetuṃ vuttaṃ. Mātikāyaṃ pana gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi saṅgahitoti daṭṭhabbaṃ. Gāmūpacāro hi loke gāmasaṅkhyameva gacchati. Evañca katvā mātikāya anavasesaavaharaṇaṭṭhānapariggaho siddho hoti. Indakhīleti ummāre. Araññasaṅkhepaṃ gacchatīti ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) abhidhamme vuttattā. Vemajjhameva indakhīloti vuccatīti indakhīlaṭṭhāniyattā asatipi indakhīle vemajjhameva tathā vuccati. Yattha pana dvārabāhāpi natthi, tattha ubhosu passesu vatiyā vā pākārassa vā koṭivemajjhameva indakhīlaṭṭhāniyattā ‘‘indakhīlo’’ti gahetabbaṃ. Uḍḍāpentoti palāpento. Luṭhitvāti parivattetvā.
មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្សាតិ ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស។ ឥមិនា បន វចនេន សុប្បមុសលបាតោបិ ពលទស្សនវសេនេវ កតោតិ ទដ្ឋព្ពំ។ កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ មហាបច្ចរិយញ្ច ឃរូបចារោ គាមោតិ អធិប្បាយេន ‘‘ឃរូបចារេ ឋិតស្ស លេឌ្ឌុបាតោ គាមូបចារោ’’តិ វុត្តំ។ ទ្វារេតិ និព្ពកោសស្ស ឧទកបតនដ្ឋានតោ អព្ភន្តរំ សន្ធាយ វុត្តំ។ អន្តោគេហេតិ ច បមុខស្ស អព្ភន្តរមេវ សន្ធាយ វុត្តំ។ កតបរិក្ខេបោតិ ឥមិនាវ ឃរស្ស សមន្តតោ តត្តកោ បរិច្ឆេទោ ឃរូបចារោ នាមាតិ វុត្តំ ហោតិ។ យស្ស បន ឃរស្ស សមន្តតោ គោរូបានំ បវេសននិវារណត្ថំ បាការវតិអាទីហិ បរិក្ខេបោ កតោ ហោតិ, តត្ថ សោវ បរិក្ខេបោ ឃរូបចារោ, សុប្បបាតាទិបរិច្ឆេទោ បន អបរិក្ខិត្តឃរំ សន្ធាយ វុត្តោតិ ទដ្ឋព្ពំ ។ ឥទមេត្ថ បមាណន្តិ វិកាលគាមប្បវេសនាទីសុ គាមគាមូបចារានំ អសង្ករតោ វិនិច្ឆយស្ស វេទិតព្ពត្តា។ កុរុន្ទីអាទីសុ វុត្តនយេន ហិ ឃរូបចារស្ស គាមោតិ អាបន្នត្តា ឃរឃរូបចារគាមគាមូបចារានំ សង្ករោ សិយា។ ឯវំ សព្ពត្ថាតិ ឥមិនា ឥតោ បុព្ពេបិ បច្ឆិមស្សេវ វាទស្ស បមាណភាវំ ទស្សេតិ ។ កេចិ បន ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ វក្ខមានវាទំ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ។
Majjhimassa purisassāti thāmamajjhimassa purisassa. Iminā pana vacanena suppamusalapātopi baladassanavaseneva katoti daṭṭhabbaṃ. Kurundaṭṭhakathāyaṃ mahāpaccariyañca gharūpacāro gāmoti adhippāyena ‘‘gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāro’’ti vuttaṃ. Dvāreti nibbakosassa udakapatanaṭṭhānato abbhantaraṃ sandhāya vuttaṃ. Antogeheti ca pamukhassa abbhantarameva sandhāya vuttaṃ. Kataparikkhepoti imināva gharassa samantato tattako paricchedo gharūpacāro nāmāti vuttaṃ hoti. Yassa pana gharassa samantato gorūpānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ pākāravatiādīhi parikkhepo kato hoti, tattha sova parikkhepo gharūpacāro, suppapātādiparicchedo pana aparikkhittagharaṃ sandhāya vuttoti daṭṭhabbaṃ . Idamettha pamāṇanti vikālagāmappavesanādīsu gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkarato vinicchayassa veditabbattā. Kurundīādīsu vuttanayena hi gharūpacārassa gāmoti āpannattā gharagharūpacāragāmagāmūpacārānaṃ saṅkaro siyā. Evaṃ sabbatthāti iminā ito pubbepi pacchimasseva vādassa pamāṇabhāvaṃ dasseti . Keci pana ‘‘ito paṭṭhāya vakkhamānavādaṃ sandhāya vutta’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ.
សេសម្បីតិ គាមូបចារលក្ខណំ សន្ធាយ វទតិ។ តត្រាតិ តស្មិំ គាមូបចារគ្គហណេ។ តស្ស គាមបរិច្ឆេទទស្សនត្ថន្តិ តស្ស អបរិច្ឆេទស្ស គាមស្ស គាមបរិច្ឆេទំ ទស្សេតុន្តិ អត្ថោ។ យទិ ឯវំ ‘‘គាមោ នាមា’’តិ បទំ ឧទ្ធរិត្វា ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឃរូបចារេ ឋិតស្ស មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតោ’’តិ កស្មា ន វុត្តន្តិ? ‘‘គាមោ នាមាតិ ឥធ អវុត្តម្បិ អធិការវសេន លព្ភតិយេវា’’តិ វទន្តិ។ អបរេ បន ភណន្តិ ‘‘គាមូបចារោ នាមាតិ ឥមិនាវ គាមស្ស ច គាមូបចារស្ស ច សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ។ កថំ? ‘គាមស្ស ឧបចារោ គាមូបចារោ’តិ ឯវំ វិគ្គហេ ករិយមានេ ‘បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឥន្ទខីលេ ឋិតស្ស មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតោ’តិ ឥមិនា បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស គាមូបចារលក្ខណំ ទស្សិតំ ហោតិ, ‘គាមសង្ខាតោ ឧបចារោ គាមូបចារោ’តិ ឯវំ បន គយ្ហមានេ ‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឃរូបចារេ ឋិតស្ស មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតោ’តិ ឥមិនា អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស គាមបរិច្ឆេទោ ទស្សិតោតិ សក្កា វិញ្ញាតុ’’ន្តិ។ ‘‘ឃរូបចារេ ឋិតស្ស មជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស លេឌ្ឌុបាតោ’’តិ ឥមិនា បរិក្ខិត្តស្សបិ គាមស្ស សចេ លេឌ្ឌុបាតតោ ទូរេ បរិក្ខេបោ ហោតិ, លេឌ្ឌុបាតោយេវ គាមបរិច្ឆេទោតិ គហេតព្ពន្តិ វទន្តិ។ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវាតិ បរិក្ខិត្តគាមេ វុត្តនយេនេវ។
Sesampīti gāmūpacāralakkhaṇaṃ sandhāya vadati. Tatrāti tasmiṃ gāmūpacāraggahaṇe. Tassa gāmaparicchedadassanatthanti tassa aparicchedassa gāmassa gāmaparicchedaṃ dassetunti attho. Yadi evaṃ ‘‘gāmo nāmā’’ti padaṃ uddharitvā ‘‘aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’’ti kasmā na vuttanti? ‘‘Gāmo nāmāti idha avuttampi adhikāravasena labbhatiyevā’’ti vadanti. Apare pana bhaṇanti ‘‘gāmūpacāro nāmāti imināva gāmassa ca gāmūpacārassa ca saṅgaho daṭṭhabbo. Kathaṃ? ‘Gāmassa upacāro gāmūpacāro’ti evaṃ viggahe kariyamāne ‘parikkhittassa gāmassa indakhīle ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’ti iminā parikkhittassa gāmassa gāmūpacāralakkhaṇaṃ dassitaṃ hoti, ‘gāmasaṅkhāto upacāro gāmūpacāro’ti evaṃ pana gayhamāne ‘aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’ti iminā aparikkhittassa gāmassa gāmaparicchedo dassitoti sakkā viññātu’’nti. ‘‘Gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto’’ti iminā parikkhittassapi gāmassa sace leḍḍupātato dūre parikkhepo hoti, leḍḍupātoyeva gāmaparicchedoti gahetabbanti vadanti. Pubbe vuttanayenevāti parikkhittagāme vuttanayeneva.
សង្ករីយតីតិ មិស្សីយតិ។ ឯត្ថាតិ ឃរឃរូបចារគាមគាមូបចារេសុ។ ‘‘វិកាលេ គាមប្បវេសនេ បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស, អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ (បាចិ. ៥១៣) វុត្តត្តា គាមគាមូបចារានំ អសង្ករតា ឥច្ឆិតព្ពាតិ អាហ – ‘‘អសង្ករតោ ចេត្ថ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ វិកាលេ គាមប្បវេសនាទីសូ’’តិ។ ឯត្ថ ច ‘‘បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ, អបរិក្ខិត្តស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ អតិក្កមន្តស្ស វិកាលគាមប្បវេសនាបត្តិ ហោតី’’តិ កេចិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ បទភាជនិយំ បន ‘‘បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស, អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ (បាចិ. ៥១៣) វុត្តត្តា។ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឃរូបចារតោ បដ្ឋាយ ទុតិយលេឌ្ឌុបាតសង្ខាតស្ស គាមូបចារស្ស ឱក្កមនេ អាបត្តិ វេទិតព្ពា។ តេនេវ វិកាលគាមប្បវេសនសិក្ខាបទដ្ឋកថាយំ (បាចិ. អដ្ឋ. ៥១២) ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារោ អទិន្នាទានេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ’’តិ វុត្តំ។ មាតិកាដ្ឋកថាយម្បិ (កង្ខា. អដ្ឋ. ទុតិយបារាជិកវណ្ណនា) វុត្តំ ‘‘យ្វាយំ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារោ ទស្សិតោ, តស្ស វសេន វិកាលគាមប្បវេសនាទីសុ អាបត្តិ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពា’’តិ។ យទិ ឯវំ ‘‘វិកាលេ គាមំ បវិសេយ្យា’’តិ ឥមិនា វិរុជ្ឈតីតិ? ន វិរុជ្ឈតិ គាមូបចារស្សបិ គាមគ្គហណេន គហិតត្តា។ តស្មា បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបំ អតិក្កមន្តស្ស, អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្ស វិកាលគាមប្បវេសនាបត្តិ ហោតីតិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ។ វិកាលេ គាមប្បវេសនាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន ឃរឃរូបចារាទីសុ ឋិតានំ ឧប្បន្នលាភភាជនាទិំ សង្គណ្ហាតិ។
Saṅkarīyatīti missīyati. Etthāti gharagharūpacāragāmagāmūpacāresu. ‘‘Vikāle gāmappavesane parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa, aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 513) vuttattā gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkaratā icchitabbāti āha – ‘‘asaṅkarato cettha vinicchayo veditabbo vikāle gāmappavesanādīsū’’ti. Ettha ca ‘‘parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānaṃ atikkamantassa vikālagāmappavesanāpatti hotī’’ti keci vadanti, taṃ na gahetabbaṃ padabhājaniyaṃ pana ‘‘parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa, aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 513) vuttattā. Aparikkhittassa gāmassa gharūpacārato paṭṭhāya dutiyaleḍḍupātasaṅkhātassa gāmūpacārassa okkamane āpatti veditabbā. Teneva vikālagāmappavesanasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 512) ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabbo’’ti vuttaṃ. Mātikāṭṭhakathāyampi (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘yvāyaṃ aparikkhittassa gāmassa upacāro dassito, tassa vasena vikālagāmappavesanādīsu āpatti paricchinditabbā’’ti. Yadi evaṃ ‘‘vikāle gāmaṃ paviseyyā’’ti iminā virujjhatīti? Na virujjhati gāmūpacārassapi gāmaggahaṇena gahitattā. Tasmā parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa, aparikkhittassa upacāraṃ okkamantassa vikālagāmappavesanāpatti hotīti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Vikāle gāmappavesanādīsūti ādi-saddena gharagharūpacārādīsu ṭhitānaṃ uppannalābhabhājanādiṃ saṅgaṇhāti.
និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលាតិ ឥន្ទខីលតោ ពហិ និក្ខមិត្វាតិ អត្ថោ។ ឯត្ថ ច វិនយបរិយាយេន តាវ ‘‘ឋបេត្វា គាមញ្ច គាមូបចារញ្ច អវសេសំ អរញ្ញ’’ន្តិ (បារា. ៩២) អាគតំ, សុត្តន្តបរិយាយេន អារញ្ញិកំ ភិក្ខុំ សន្ធាយ ‘‘អារញ្ញកំ នាម សេនាសនំ បញ្ចធនុសតិកំ បច្ឆិម’’ន្តិ (បារា. ៦៥៤) អាគតំ។ វិនយសុត្តន្តា ឧភោបិ បរិយាយទេសនា នាម, អភិធម្មោ បន និប្បរិយាយទេសនា។ និប្បរិយាយតោ ច គាមវិនិមុត្តំ ឋានំ អរញ្ញមេវ ហោតីតិ អភិធម្មបរិយាយេន អរញ្ញំ ទស្សេតុំ ‘‘និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលា’’តិ (វិភ. ៥២៩) វុត្តំ។ ‘‘អាចរិយធនុ នាម បកតិហត្ថេន នវវិទត្ថិប្បមាណំ, ជិយាយ បន អារោបិតាយ ចតុហត្ថប្បមាណ’’ន្តិ វទន្តិ។ លេសោកាសនិសេធនត្ថន្តិ ‘‘មយា នេវ គាមេ, ន អរញ្ញេ ហដំ, ឃរេ វា ឃរូបចារេសុ វា គាមូបចារេសុ វា អញ្ញតរស្មិ’’ន្តិ វត្តុំ មា លភតូតិ វុត្តំ ហោតិ។
Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvāti attho. Ettha ca vinayapariyāyena tāva ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ arañña’’nti (pārā. 92) āgataṃ, suttantapariyāyena āraññikaṃ bhikkhuṃ sandhāya ‘‘āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti (pārā. 654) āgataṃ. Vinayasuttantā ubhopi pariyāyadesanā nāma, abhidhammo pana nippariyāyadesanā. Nippariyāyato ca gāmavinimuttaṃ ṭhānaṃ araññameva hotīti abhidhammapariyāyena araññaṃ dassetuṃ ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā’’ti (vibha. 529) vuttaṃ. ‘‘Ācariyadhanu nāma pakatihatthena navavidatthippamāṇaṃ, jiyāya pana āropitāya catuhatthappamāṇa’’nti vadanti. Lesokāsanisedhanatthanti ‘‘mayā neva gāme, na araññe haṭaṃ, ghare vā gharūpacāresu vā gāmūpacāresu vā aññatarasmi’’nti vattuṃ mā labhatūti vuttaṃ hoti.
កប្បិយន្តិ អនុរូបវសេន វុត្តំ។ អកប្បិយម្បិ បន អប្បដិគ្គហិតញ្ចេ, អទិន្នសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ។ បរិច្ចាគាទិម្ហិ អកតេ ‘‘ឥទំ មយ្ហំ សន្តក’’ន្តិ អវិទិតម្បិ បរបរិគ្គហិតមេវ មាតាបិតូនំ អច្ចយេន មន្ទានំ ឧត្តានសេយ្យកានំ ទារកានំ សន្តកមិវ។
Kappiyanti anurūpavasena vuttaṃ. Akappiyampi pana appaṭiggahitañce, adinnasaṅkhyameva gacchati. Pariccāgādimhi akate ‘‘idaṃ mayhaṃ santaka’’nti aviditampi parapariggahitameva mātāpitūnaṃ accayena mandānaṃ uttānaseyyakānaṃ dārakānaṃ santakamiva.
យស្ស វសេន បុរិសោ ថេនោតិ វុច្ចតិ, តំ ថេយ្យន្តិ អាហ ‘‘អវហរណចិត្តស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ។ សង្ខា-សទ្ទោ ញាណកោដ្ឋាសបញ្ញត្តិគណនាទីសុ ទិស្សតិ។ ‘‘សង្ខាយេកំ បដិសេវតី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.១៦៨) ហិ ញាណេ ទិស្សតិ។ ‘‘បបញ្ចសញ្ញាសង្ខា សមុទាចរន្តី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.២០៤) កោដ្ឋាសេ។ ‘‘តេសំ តេសំ ធម្មានំ សង្ខា សមញ្ញា’’តិអាទីសុ (ធ. ស. ១៣១៣) បញ្ញត្តិយំ។ ‘‘ន សុករំ សង្ខាតុ’’ន្តិអាទីសុ (ធ. ប. ១៩៦; អប. ថេរ. ១.១០.២) គណនាយំ។ តត្ថ កោដ្ឋាសវចនំ សង្ខា-សទ្ទំ សន្ធាយាហ ‘‘សង្ខាសង្ខាតន្តិ អត្ថតោ ឯក’’ន្តិ។ តេនាហ ‘‘កោដ្ឋាសស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ។ បបញ្ចសង្ខាតិ តណ្ហាមានទិដ្ឋិសង្ខាតា បបញ្ចកោដ្ឋាសា។ ‘‘ឯកោ ចិត្តកោដ្ឋាសោតិ យញ្ច បុព្ពភាគេ អវហរិស្សាមីតិ បវត្តំ ចិត្តំ, យញ្ច គមនាទិសាធកំ បរាមសនាទិសាធកំ វា មជ្ឈេ បវត្តំ, យញ្ច ឋានាចាវនប្បយោគសាធកំ, តេសុ អយមេវេកោ បច្ឆិមោ ចិត្តកោដ្ឋាសោ ឥធាធិប្បេតោ’’តិ កេចិ វទន្តិ។ ចូឡគណ្ឋិបទេ បន ‘‘ឩនមាសកមាសកឩនបញ្ចមាសកបញ្ចមាសកាវហរណចិត្តេសុ ឯកោ ចិត្តកោដ្ឋាសោ’’តិ វុត្តំ។ ‘‘អនេកប្បភេទត្តា ចិត្តស្ស ឯកោ ចិត្តកោដ្ឋាសោតិ វុត្ត’’ន្តិ មហាគណ្ឋិបទេ មជ្ឈិមគណ្ឋិបទេ ច វុត្តំ។ ឥទមេវេត្ថ សុន្ទរតរំ ‘‘ថេយ្យចិត្តសង្ខាតោ ឯកោ ចិត្តកោដ្ឋាសោ’’តិ វុត្តត្តា។ ថេយ្យសង្ខាតេនាតិ ថេយ្យចិត្តកោដ្ឋាសេន ករណភូតេន, ន វិស្សាសតាវកាលិកាទិគាហវសប្បវត្តចិត្តកោដ្ឋាសេនាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Yassa vasena puriso thenoti vuccati, taṃ theyyanti āha ‘‘avaharaṇacittassetaṃ adhivacana’’nti. Saṅkhā-saddo ñāṇakoṭṭhāsapaññattigaṇanādīsu dissati. ‘‘Saṅkhāyekaṃ paṭisevatī’’tiādīsu (ma. ni. 2.168) hi ñāṇe dissati. ‘‘Papañcasaññāsaṅkhā samudācarantī’’tiādīsu (ma. ni. 1.204) koṭṭhāse. ‘‘Tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā’’tiādīsu (dha. sa. 1313) paññattiyaṃ. ‘‘Na sukaraṃ saṅkhātu’’ntiādīsu (dha. pa. 196; apa. thera. 1.10.2) gaṇanāyaṃ. Tattha koṭṭhāsavacanaṃ saṅkhā-saddaṃ sandhāyāha ‘‘saṅkhāsaṅkhātanti atthato eka’’nti. Tenāha ‘‘koṭṭhāsassetaṃ adhivacana’’nti. Papañcasaṅkhāti taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātā papañcakoṭṭhāsā. ‘‘Eko cittakoṭṭhāsoti yañca pubbabhāge avaharissāmīti pavattaṃ cittaṃ, yañca gamanādisādhakaṃ parāmasanādisādhakaṃ vā majjhe pavattaṃ, yañca ṭhānācāvanappayogasādhakaṃ, tesu ayameveko pacchimo cittakoṭṭhāso idhādhippeto’’ti keci vadanti. Cūḷagaṇṭhipade pana ‘‘ūnamāsakamāsakaūnapañcamāsakapañcamāsakāvaharaṇacittesu eko cittakoṭṭhāso’’ti vuttaṃ. ‘‘Anekappabhedattā cittassa eko cittakoṭṭhāsoti vutta’’nti mahāgaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ. Idamevettha sundarataraṃ ‘‘theyyacittasaṅkhāto eko cittakoṭṭhāso’’ti vuttattā. Theyyasaṅkhātenāti theyyacittakoṭṭhāsena karaṇabhūtena, na vissāsatāvakālikādigāhavasappavattacittakoṭṭhāsenāti vuttaṃ hoti.
អភិយោគវសេនាតិ អឌ្ឌករណវសេន។ អភិយុញ្ជតីតិ ចោទេតិ, អឌ្ឌំ ករោតីតិ អត្ថោ។ បរិកប្បិតដ្ឋានន្តិ ឱកាសបរិកប្បនវសេន បរិកប្បិតប្បទេសំ។ សុង្កឃាតន្តិ ឯត្ថ រាជូនំ ទេយ្យភាគស្ស ឯតំ អធិវចនំ សុង្កោតិ, សោ ឯត្ថ ហញ្ញតិ អទត្វា គច្ឆន្តេហីតិ សុង្កឃាតោ។ ‘‘ឯត្ថ បវិដ្ឋេហិ សុង្កោ ទាតព្ពោ’’តិ រុក្ខបព្ពតាទិសញ្ញាណេន និយមិតប្បទេសស្សេតំ អធិវចនំ។
Abhiyogavasenāti aḍḍakaraṇavasena. Abhiyuñjatīti codeti, aḍḍaṃ karotīti attho. Parikappitaṭṭhānanti okāsaparikappanavasena parikappitappadesaṃ. Suṅkaghātanti ettha rājūnaṃ deyyabhāgassa etaṃ adhivacanaṃ suṅkoti, so ettha haññati adatvā gacchantehīti suṅkaghāto. ‘‘Ettha paviṭṭhehi suṅko dātabbo’’ti rukkhapabbatādisaññāṇena niyamitappadesassetaṃ adhivacanaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បទភាជនីយវណ្ណនា • Padabhājanīyavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បទភាជនីយវណ្ណនា • Padabhājanīyavaṇṇanā
