Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā)

৫. কূটদন্তসুত্তৰণ্ণনা

5. Kūṭadantasuttavaṇṇanā

৩২৩. পুরিমসুত্তদ্ৰযেতি অম্বট্ঠসোণদণ্ডসুত্তদ্ৰযে। ৰুত্তনযমেৰাতি যং তত্থ আগতসদিসং ইধাগতং তং অত্থৰণ্ণনতো ৰুত্তনযমেৰ, তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি অত্থো। ‘‘তরুণো অম্বরুক্খো অম্বলট্ঠিকা’’তি (দী॰ নি॰ অট্ঠ॰ ১.২) ব্রহ্মজালসুত্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অম্বলট্ঠিকা ব্রহ্মজালে ৰুত্তসদিসাৰা’’তি।

323.Purimasuttadvayeti ambaṭṭhasoṇadaṇḍasuttadvaye. Vuttanayamevāti yaṃ tattha āgatasadisaṃ idhāgataṃ taṃ atthavaṇṇanato vuttanayameva, tattha vuttanayeneva veditabbanti attho. ‘‘Taruṇo ambarukkho ambalaṭṭhikā’’ti (dī. ni. aṭṭha. 1.2) brahmajālasuttavaṇṇanāyaṃ vuttanti āha ‘‘ambalaṭṭhikā brahmajāle vuttasadisāvā’’ti.

যঞ্ঞাৰাটং সম্পাদেত্ৰা মহাযঞ্ঞং উদ্দিস্স সৰিঞ্ঞাণকানি, অৰিঞ্ঞাণকানি চ যঞ্ঞূপকরণানি উপট্ঠপিতানীতি ৰুত্তং পাল়িযং ‘‘মহাযঞ্ঞো উপক্খটো’’তি, তং উপক্খরণং তেসং তথাসজ্জনন্তি আহ ‘‘উপক্খটোতি সজ্জিতো’’তি। ৰচ্ছতরসতানীতি যুৰভাৰপ্পত্তানি বলৰৰচ্ছসতানি, তে পন ৰচ্ছা এৰ হোন্তি, ন দম্মা বলিবদ্দা চাতি আহ ‘‘ৰচ্ছসতানী’’তি। এতেতি উসভাদযো উরব্ভপরিযোসানা। অনেকেসন্তি অনেকজাতিকানং। সঙ্খ্যাৰসেন অনেকতা সত্তসতগ্গহণেনেৰ পরিচ্ছিন্না। মিগপক্খীনন্তি মহিংসরুরুপসদকুরুঙ্গগোকণ্ণমিগানঞ্চেৰ মোরকপিঞ্জরতিত্তিরকপোতাদিপক্খীনঞ্চ।

Yaññāvāṭaṃ sampādetvā mahāyaññaṃ uddissa saviññāṇakāni, aviññāṇakāni ca yaññūpakaraṇāni upaṭṭhapitānīti vuttaṃ pāḷiyaṃ ‘‘mahāyañño upakkhaṭo’’ti, taṃ upakkharaṇaṃ tesaṃ tathāsajjananti āha ‘‘upakkhaṭoti sajjito’’ti. Vacchatarasatānīti yuvabhāvappattāni balavavacchasatāni, te pana vacchā eva honti, na dammā balibaddā cāti āha ‘‘vacchasatānī’’ti. Eteti usabhādayo urabbhapariyosānā. Anekesanti anekajātikānaṃ. Saṅkhyāvasena anekatā sattasataggahaṇeneva paricchinnā. Migapakkhīnanti mahiṃsarurupasadakuruṅgagokaṇṇamigānañceva morakapiñjaratittirakapotādipakkhīnañca.

৩২৮. যঞ্ঞসঙ্খাতস্স পুঞ্ঞস্স যো সংকিলেসো, তস্স নিৰারণতো নিসেধনতো ৰিধা ৰুচ্চন্তি ৰিপ্পটিসারৰিনোদনা। ততো এৰ তা তং পুঞ্ঞাভিসন্দং অৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ঠপেন্তীতি ‘‘ঠপনা’’তি ৰুত্তা। তাসং পন যঞ্ঞস্স আদিমজ্ঝপরিযোসানৰসেন তীসু কালেসু পৰত্তিযা যঞ্ঞো তিট্ঠপনোতি আহ ‘‘তিট্ঠপনন্তি অত্থো’’তি। পরিক্খরোন্তি অভিসঙ্খরোন্তীতি পরিক্খারা, পরিৰারাতি ৰুত্তং। ‘‘সোল়সপরিক্খারন্তি সোল়সপরিৰার’’ন্তি।

328. Yaññasaṅkhātassa puññassa yo saṃkileso, tassa nivāraṇato nisedhanato vidhā vuccanti vippaṭisāravinodanā. Tato eva tā taṃ puññābhisandaṃ avicchinditvā ṭhapentīti ‘‘ṭhapanā’’ti vuttā. Tāsaṃ pana yaññassa ādimajjhapariyosānavasena tīsu kālesu pavattiyā yañño tiṭṭhapanoti āha ‘‘tiṭṭhapananti attho’’ti. Parikkharonti abhisaṅkharontīti parikkhārā, parivārāti vuttaṃ. ‘‘Soḷasaparikkhāranti soḷasaparivāra’’nti.

মহাৰিজিতরাজযঞ্ঞকথাৰণ্ণনা

Mahāvijitarājayaññakathāvaṇṇanā

৩৩৬. পুব্বচরিতন্তি অত্তনো পুরিমজাতিসম্ভূতং বোধিসম্ভারভূতং পুঞ্ঞচরিযং। তথা হিস্স অনুগামিনোৰ নিধিস্স থাৰরো নিধি নিদস্সিতো। অড্ঢতা নাম ৰিভৰসম্পন্নতা, সা তং তং উপাদাযুপাদায ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৰিভৰেন অড্ঢো হোতী’’তি । তথা মহদ্ধনতাপীতি তং উক্কংসগতং দস্সেতুং ‘‘মহতা অপরিমাণসঙ্খ্যেন ধনেন সমন্নাগতো’’তি ৰুত্তং। ভুঞ্জিতব্বতো পরিভুঞ্জিতব্বতো ৰিসেসতো কামা ভোগো নামাতি আহ ‘‘পঞ্চকামগুণৰসেনা’’তি। পিণ্ডপিণ্ডৰসেনাতি ভাজনালঙ্কারাদিৰিভাগং অহুত্ৰা কেৰলং খণ্ডখণ্ডৰসেন।

336.Pubbacaritanti attano purimajātisambhūtaṃ bodhisambhārabhūtaṃ puññacariyaṃ. Tathā hissa anugāminova nidhissa thāvaro nidhi nidassito. Aḍḍhatā nāma vibhavasampannatā, sā taṃ taṃ upādāyupādāya vuccatīti āha ‘‘yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hotī’’ti . Tathā mahaddhanatāpīti taṃ ukkaṃsagataṃ dassetuṃ ‘‘mahatā aparimāṇasaṅkhyena dhanena samannāgato’’ti vuttaṃ. Bhuñjitabbato paribhuñjitabbato visesato kāmā bhogo nāmāti āha ‘‘pañcakāmaguṇavasenā’’ti. Piṇḍapiṇḍavasenāti bhājanālaṅkārādivibhāgaṃ ahutvā kevalaṃ khaṇḍakhaṇḍavasena.

মাসকাদীতি আদি-সদ্দেন থালকাদিং সঙ্গণ্হাতি। ভাজনাদীতি আদি-সদ্দেন ৰত্থসেয্যাৰসথাদিং সঙ্গণ্হাতি। সুৰণ্ণরজতমণিমুত্তাৰেল়ুরিযৰজিরপৰাল়ানি ‘‘সত্তরতনানী’’তি ৰদন্তি। সালিৰীহিআদি পুব্বণ্ণং পুরক্খতংসস্সফলন্তি কত্ৰা। তব্বিপরিযাযতো মুগ্গমাসাদি অপরণ্ণং। দেৰসিকং…পে॰… ৰসেনাতি দিৰসে দিৰসে পরিভুঞ্জিতব্বদাতব্বৰড্ঢেতব্বাদিৰিধিনা পরিৰত্তনকধনধঞ্ঞৰসেন।

Māsakādīti ādi-saddena thālakādiṃ saṅgaṇhāti. Bhājanādīti ādi-saddena vatthaseyyāvasathādiṃ saṅgaṇhāti. Suvaṇṇarajatamaṇimuttāveḷuriyavajirapavāḷāni ‘‘sattaratanānī’’ti vadanti. Sālivīhiādi pubbaṇṇaṃ purakkhataṃsassaphalanti katvā. Tabbipariyāyato muggamāsādi aparaṇṇaṃ. Devasikaṃ…pe… vasenāti divase divase paribhuñjitabbadātabbavaḍḍhetabbādividhinā parivattanakadhanadhaññavasena.

কোট্ঠং ৰুচ্চতি ধঞ্ঞস্স আঠপনট্ঠানং, কোট্ঠভূতং অগারং কোট্ঠাগারং তেনাহ ‘‘ধঞ্ঞেন…পে॰… গারো চা’’তি। এৰং সারগব্ভং ‘‘কোসো’’তি, ধঞ্ঞস্স আঠপনট্ঠানঞ্চ ‘‘কোট্ঠাগার’’ন্তি দস্সেত্ৰা ইদানি ততো অঞ্ঞথা তং দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদি ৰুত্তং। তত্থ যথা অসিনো তিক্খভাৰপরিহারতো পরিচ্ছদো ‘‘কোসো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং রঞ্ঞো তিক্খভাৰপরিহরণত্তা চতুরঙ্গিনী সেনা ‘‘কোসো’’তি আহ ‘‘চতুব্বিধো কোসো হত্থী অস্সা রথা পত্তী’’তি। ‘‘ৰত্থকোট্ঠাগারগ্গহণেনেৰ সব্বস্সাপি ভণ্ডট্ঠপনট্ঠানস্স গহিতত্তা তিৰিধং কোট্ঠাগারন্তি ৰুত্তং। ‘‘ইদং এৰং বহু’’ন্তিআদি রাজা তমত্থং জানন্তোৰ ভণ্ডাগারিকেন কথাপেত্ৰা পরিসায নিস্সদ্দভাৰাপাদনত্থঞ্চ আহ এৰং মে পকতিক্খোভো ন ভৰিস্সতীতি।

Koṭṭhaṃ vuccati dhaññassa āṭhapanaṭṭhānaṃ, koṭṭhabhūtaṃ agāraṃ koṭṭhāgāraṃ tenāha ‘‘dhaññena…pe… gāro cā’’ti. Evaṃ sāragabbhaṃ ‘‘koso’’ti, dhaññassa āṭhapanaṭṭhānañca ‘‘koṭṭhāgāra’’nti dassetvā idāni tato aññathā taṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yathā asino tikkhabhāvaparihārato paricchado ‘‘koso’’ti vuccati, evaṃ rañño tikkhabhāvapariharaṇattā caturaṅginī senā ‘‘koso’’ti āha ‘‘catubbidho koso hatthī assā rathā pattī’’ti. ‘‘Vatthakoṭṭhāgāraggahaṇeneva sabbassāpi bhaṇḍaṭṭhapanaṭṭhānassa gahitattā tividhaṃ koṭṭhāgāranti vuttaṃ. ‘‘Idaṃ evaṃ bahu’’ntiādi rājā tamatthaṃ jānantova bhaṇḍāgārikena kathāpetvā parisāya nissaddabhāvāpādanatthañca āha evaṃ me pakatikkhobho na bhavissatīti.

৩৩৭-৮. ব্রাহ্মণো চিন্তেসি জনপদস্স অনুপদ্দৰত্থঞ্চেৰ যঞ্ঞস্স চ চিরানুপৰত্তনত্থঞ্চ, তেনাহ ‘‘অযং রাজা’’তিআদি।

337-8.Brāhmaṇo cintesi janapadassa anupaddavatthañceva yaññassa ca cirānupavattanatthañca, tenāha ‘‘ayaṃ rājā’’tiādi.

সত্তানং হিতস্স সুখস্স চ ৰিদূসনতো অহিতস্স দুক্খস্স চ আৰহনতো চোরা এৰ কণ্টকা, তেহি চোরকণ্টকেহি। যথা গামৰাসীনং ঘাতা গামঘাতা, এৰং পন্থিকানং দুহনা ৰিবাধনা পন্থদুহনা। অধম্মকারীতি ধম্মতো অপেতস্স অযুত্তস্স করণসীলো, অত্তনো ৰিজিতে জনপদাদীনং ততো অনত্থতো তাযনেন খত্তিযো যো খত্তধম্মো, তস্স ৰা অকরণসীলোতি অত্থো। দস্সৰো এৰ খীলসদিসত্তা দস্সুখীলং। যথা হি খেত্তে খীলং কসনাদীনং সুখপ্পৰত্তিং , মূলসন্তানেন সস্সস্স বুদ্ধিঞ্চ ৰিবন্ধতি, এৰং দস্সৰো রজ্জে রাজাণায সুখপ্পৰত্তিং, মূলৰিরুল়্হিযা জনপদানং পরিবুদ্ধিঞ্চ ৰিবন্ধন্তি। তেন ৰুত্তং ‘‘দস্সৰো এৰ খীলসদিসত্তা দস্সুখীল’’ন্তি। ৰধ-সদ্দো হিংসনত্থোপি হোতীতি ৰুত্তং ‘‘মারণেন ৰা কোট্টনেন ৰা’’তি। অদ্দুবন্ধনাদিনাতি আদি-সদ্দেন রজ্জুবন্ধনসঙ্খলিকবন্ধনাদিং সঙ্গণ্হাতি। জানিযাতি ধনজানিযা, তেনাহ ‘‘সতং গণ্হথা’’তিআদি। পঞ্চসিখমুণ্ডকরণন্তি কাকপক্খকরণং। গোমযসিঞ্চনন্তি সীসে ছকণোদকাৰসেচনং। কুদণ্ডকবন্ধনন্তি গদ্দুলবন্ধনং। এৰমাদীনীতি আদি-সদ্দেন খুরমুণ্ডং করিত্ৰা ভস্মপুটপোথনাদিং সঙ্গণ্হাতি। ঊহনিস্সামীতি উদ্ধরিস্সামি, অপনেস্সামীতি অত্থো। উস্সহন্তীতি পুব্বে তত্থ কতপরিচযতায উস্সাহং কাতুং সক্কোন্তি। অনুপ্পদেতূতি অনু অনু পদেতু, তেনাহ ‘‘দিন্নে অপ্পহোন্তে’’তিআদি। সক্খিকরণপণ্ণারোপনানি ৰড্ঢিযা সহ ৰা ৰিনা ৰা পুন গহেতুকামস্স, ইধ পন তং নত্থীতি আহ ‘‘সক্খিং অকত্ৰা’’তিআদি, তেনাহ ‘‘মূলচ্ছেজ্জৰসেনা’’তি। পকারতো ভণ্ডানি আভরতি সম্ভরতি পরিচযতি এতেনাতি পাভতং, ভণ্ডমূলং।

Sattānaṃ hitassa sukhassa ca vidūsanato ahitassa dukkhassa ca āvahanato corā eva kaṇṭakā, tehi corakaṇṭakehi. Yathā gāmavāsīnaṃ ghātā gāmaghātā, evaṃ panthikānaṃ duhanā vibādhanā panthaduhanā. Adhammakārīti dhammato apetassa ayuttassa karaṇasīlo, attano vijite janapadādīnaṃ tato anatthato tāyanena khattiyo yo khattadhammo, tassa vā akaraṇasīloti attho. Dassavo eva khīlasadisattā dassukhīlaṃ. Yathā hi khette khīlaṃ kasanādīnaṃ sukhappavattiṃ , mūlasantānena sassassa buddhiñca vibandhati, evaṃ dassavo rajje rājāṇāya sukhappavattiṃ, mūlaviruḷhiyā janapadānaṃ paribuddhiñca vibandhanti. Tena vuttaṃ ‘‘dassavo eva khīlasadisattā dassukhīla’’nti. Vadha-saddo hiṃsanatthopi hotīti vuttaṃ ‘‘māraṇena vā koṭṭanena vā’’ti. Addubandhanādināti ādi-saddena rajjubandhanasaṅkhalikabandhanādiṃ saṅgaṇhāti. Jāniyāti dhanajāniyā, tenāha ‘‘sataṃ gaṇhathā’’tiādi. Pañcasikhamuṇḍakaraṇanti kākapakkhakaraṇaṃ. Gomayasiñcananti sīse chakaṇodakāvasecanaṃ. Kudaṇḍakabandhananti gaddulabandhanaṃ. Evamādīnīti ādi-saddena khuramuṇḍaṃ karitvā bhasmapuṭapothanādiṃ saṅgaṇhāti. Ūhanissāmīti uddharissāmi, apanessāmīti attho. Ussahantīti pubbe tattha kataparicayatāya ussāhaṃ kātuṃ sakkonti. Anuppadetūti anu anu padetu, tenāha ‘‘dinne appahonte’’tiādi. Sakkhikaraṇapaṇṇāropanāni vaḍḍhiyā saha vā vinā vā puna gahetukāmassa, idha pana taṃ natthīti āha ‘‘sakkhiṃ akatvā’’tiādi, tenāha ‘‘mūlacchejjavasenā’’ti. Pakārato bhaṇḍāni ābharati sambharati paricayati etenāti pābhataṃ, bhaṇḍamūlaṃ.

দিৰসে দিৰসে দাতব্বভত্তং দেৰসিকভত্তং। ‘‘অনুমাসং, অনুপোসথ’’ন্তিআদিনা দাতব্বং ৰেতনং মাসিকাদিপরিব্বযং। তস্স তস্স কুলানুরূপেন কম্মানুরূপেন সূরভাৰানুরূপেনাতি পচ্চেকং অনুরূপ-সদ্দো যোজেতব্বো। সেনাপচ্চাদি ঠানন্তরং। সককম্মপসুতত্তা , অনুপদ্দৰত্তা চ ধনধঞ্ঞানং রাসিকো রাসিকারভূতো। খেমেন ঠিতাতি অনুপদ্দৰেন পৰত্তা, তেনাহ ‘‘অভযা’’তি, কুতোচিপি ভযরহিতাতি অত্থো।

Divase divase dātabbabhattaṃ devasikabhattaṃ. ‘‘Anumāsaṃ, anuposatha’’ntiādinā dātabbaṃ vetanaṃ māsikādiparibbayaṃ. Tassa tassa kulānurūpena kammānurūpena sūrabhāvānurūpenāti paccekaṃ anurūpa-saddo yojetabbo. Senāpaccādi ṭhānantaraṃ. Sakakammapasutattā , anupaddavattā ca dhanadhaññānaṃ rāsiko rāsikārabhūto. Khemena ṭhitāti anupaddavena pavattā, tenāha ‘‘abhayā’’ti, kutocipi bhayarahitāti attho.

চতুপরিক্খারৰণ্ণনা

Catuparikkhāravaṇṇanā

৩৩৯. তস্মিং তস্মিং কিচ্চে অনুযন্তি অনুৰত্তন্তীতি অনুযন্তা, অনুযন্তা এৰ আনুযন্তা যথা ‘‘অনুভাৰো এৰ আনুভাৰো’’তি। অস্সাতি রঞ্ঞো। তেতি আনুযন্তখত্তিযাদযো। অত্তমনা ন ভৰিস্সন্তি ‘‘অম্হে এত্থ বহি করোতী’’তি। নিবন্ধৰিপুলাগমো গামো নিগমো, ৰিৰড্ঢিতমহাআযো মহাগামোতি অত্থো। জনপদ-সদ্দো হেট্ঠা ৰুত্তত্থো এৰ। ছন্নং পকতীনং ৰসেন রঞ্ঞো হিতসুখাভিবুদ্ধি, তদেকদেসা চ আনুযন্তাদযোতি ৰুত্তং ‘‘যং তুম্হাকং অনুজাননং মম ভৰেয্য দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি।

339. Tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyanti anuvattantīti anuyantā, anuyantā eva ānuyantā yathā ‘‘anubhāvo eva ānubhāvo’’ti. Assāti rañño. Teti ānuyantakhattiyādayo. Attamanā na bhavissanti ‘‘amhe ettha bahi karotī’’ti. Nibandhavipulāgamo gāmo nigamo, vivaḍḍhitamahāāyo mahāgāmoti attho. Janapada-saddo heṭṭhā vuttattho eva. Channaṃ pakatīnaṃ vasena rañño hitasukhābhibuddhi, tadekadesā ca ānuyantādayoti vuttaṃ ‘‘yaṃ tumhākaṃ anujānanaṃ mama bhaveyya dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.

অমা সহ ভৰন্তি কিচ্চেসূতি অমচ্চা, রজ্জকিচ্চৰোসাসনকা। তে পন রঞ্ঞো পিযা, সহপৰত্তনকা চ হোন্তীতি আহ ‘‘পিযসহাযকা’’তি। রঞ্ঞো পরিসতি ভৰাতি পারিসজ্জা , তে পন কেতি আহ ‘‘সেসা আণত্তিকরা’’তি, যথাৰুত্তআনুযন্তখত্তিযাদী হি অৰসেসা রঞ্ঞো আণাকরাতি অত্থো। সতিপি দেয্যধম্মে আনুভাৰসম্পত্তিযা, পরিৰারসম্পত্তিযা চ অভাৰে তাদিসং দাতুং ন সক্কা, ৰুড্ঢকালে চ তাদিসানম্পি রাজূনং তদুভযং হাযতেৰাতি আহ ‘‘মহল্লককালে…পে॰… ন সক্কা’’তি। অনুমতিযাতি অনুজাননেন, পক্খাতি সপক্খা যঞ্ঞস্স অঙ্গভূতা। পরিক্খরোন্তীতি পরিক্খারা, সম্ভারা। ইমে তস্স যঞ্ঞস্স অঙ্গভূতা পরিৰারা ৰিয হোন্তীতি আহ ‘‘পরিৰারা ভৰন্তী’’তি।

Amā saha bhavanti kiccesūti amaccā, rajjakiccavosāsanakā. Te pana rañño piyā, sahapavattanakā ca hontīti āha ‘‘piyasahāyakā’’ti. Rañño parisati bhavāti pārisajjā, te pana keti āha ‘‘sesā āṇattikarā’’ti, yathāvuttaānuyantakhattiyādī hi avasesā rañño āṇākarāti attho. Satipi deyyadhamme ānubhāvasampattiyā, parivārasampattiyā ca abhāve tādisaṃ dātuṃ na sakkā, vuḍḍhakāle ca tādisānampi rājūnaṃ tadubhayaṃ hāyatevāti āha ‘‘mahallakakāle…pe… na sakkā’’ti. Anumatiyāti anujānanena, pakkhāti sapakkhā yaññassa aṅgabhūtā. Parikkharontīti parikkhārā, sambhārā. Ime tassa yaññassa aṅgabhūtā parivārā viya hontīti āha ‘‘parivārā bhavantī’’ti.

অট্ঠপরিক্খারৰণ্ণনা

Aṭṭhaparikkhāravaṇṇanā

৩৪০. যসসাতি আনুভাৰেন, তেনাহ ‘‘আণাঠপনসমত্থতাযা’’তি। সদ্দহতীতি ‘‘দাতা দানস্স ফলং পচ্চনুভোতী’’তি পত্তিযাযতি। দানে সূরোতি দানসূরো দেয্যধম্মে ঈসকম্পি সঙ্গং অকত্ৰা মুত্তচাগো। স্ৰাযমত্থো কম্মস্সকতঞ্ঞাণস্স তিক্খৰিসদভাৰেন ৰেদিতব্বো, তেনাহ ‘‘ন সদ্ধামত্তকেনেৰা’’তিআদি। যস্স হি কম্মস্সকতা পচ্চক্খতো ৰিয উপট্ঠাতি, সো এৰং ৰুত্তো। যং দানং দেতীতি যং দেয্যধম্মং পরস্স দেতি। তস্স পতি হুত্ৰাতি তব্বিসযং লোভং সুট্ঠু অভিভৰন্তো তস্স অধিপতি হুত্ৰা দেতি অনধিভৰনীযত্তা। ‘‘ন দাসো, ন সহাযো’’তি ৰত্ৰা তদুভযং অন্ৰযতো, ব্যতিরেকতো চ দস্সেতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৰুত্তং। দাসো হুত্ৰা দেতি তণ্হায দানস্স দাসব্যতং উপগতত্তা। সহাযো হুত্ৰা দেতি তস্স পিযভাৰানিস্সজ্জনতো। সামী হুত্ৰা দেতি তত্থ তণ্হাদাসব্যতো অত্তানং মোচেত্ৰা অভিভুয্য পৰত্তনতো। সামিপরিভোগসদিসা হেতস্সাযং পৰত্ততীতি।

340.Yasasāti ānubhāvena, tenāha ‘‘āṇāṭhapanasamatthatāyā’’ti. Saddahatīti ‘‘dātā dānassa phalaṃ paccanubhotī’’ti pattiyāyati. Dāne sūroti dānasūro deyyadhamme īsakampi saṅgaṃ akatvā muttacāgo. Svāyamattho kammassakataññāṇassa tikkhavisadabhāvena veditabbo, tenāha ‘‘na saddhāmattakenevā’’tiādi. Yassa hi kammassakatā paccakkhato viya upaṭṭhāti, so evaṃ vutto. Yaṃ dānaṃ detīti yaṃ deyyadhammaṃ parassa deti. Tassa pati hutvāti tabbisayaṃ lobhaṃ suṭṭhu abhibhavanto tassa adhipati hutvā deti anadhibhavanīyattā. ‘‘Na dāso, na sahāyo’’ti vatvā tadubhayaṃ anvayato, byatirekato ca dassetuṃ ‘‘yo hī’’tiādi vuttaṃ. Dāso hutvā deti taṇhāya dānassa dāsabyataṃ upagatattā. Sahāyo hutvā deti tassa piyabhāvānissajjanato. Sāmī hutvā deti tattha taṇhādāsabyato attānaṃ mocetvā abhibhuyya pavattanato. Sāmiparibhogasadisā hetassāyaṃ pavattatīti.

সমিতপাপা সমণা, বাহিতপাপা ব্রাহ্মণা উক্কট্ঠনিদ্দেসেন, পব্বজ্জামত্তসমণা জাতিমত্তব্রাহ্মণা পন কপণাদিগ্গহণেনেৰেত্থ গহিতাতি অধিপ্পাযো। দুগ্গতাতি দুক্করজীৰিকং উপগতা কসিরৰুত্তিকা, তেনাহ ‘‘দলিদ্দমনুস্সা’’তি। অদ্ধিকাতি অদ্ধানমগ্গগামিনো। ৰণিব্বকাতি দাযকানং গুণকিত্তনৰসেন, কম্মফলকিত্তনমুখেন চ যাচনকা সেয্যথাপি নগ্গচরিযাদযো, তেনাহ ‘‘ইট্ঠং দিন্ন’’ন্তিআদি। ‘‘পসতমত্ত’’ন্তি ৰীহিতণ্ডুলাদিৰসেন ৰুত্তং, ‘‘সরাৰমত্ত’’ন্তি যাগুভত্তাদিৰসেন। ওপানং ৰুচ্চতি ওগাহেত্ৰা পাতব্বতো নদিতল়াকাদীনং সব্বসাধারণতিত্থং ওপানং ৰিয ভূতোতি ওপানভূতো, তেনাহ ‘‘উদপানভূতো’’তিআদি। সুতমেৰ সুতজাতন্তি জাত-সদ্দস্স অনত্থন্তরৰাচকতমাহ যথা ‘‘কোসজাত’’ন্তি।

Samitapāpāsamaṇā, bāhitapāpā brāhmaṇā ukkaṭṭhaniddesena, pabbajjāmattasamaṇā jātimattabrāhmaṇā pana kapaṇādiggahaṇenevettha gahitāti adhippāyo. Duggatāti dukkarajīvikaṃ upagatā kasiravuttikā, tenāha ‘‘daliddamanussā’’ti. Addhikāti addhānamaggagāmino. Vaṇibbakāti dāyakānaṃ guṇakittanavasena, kammaphalakittanamukhena ca yācanakā seyyathāpi naggacariyādayo, tenāha ‘‘iṭṭhaṃ dinna’’ntiādi. ‘‘Pasatamatta’’nti vīhitaṇḍulādivasena vuttaṃ, ‘‘sarāvamatta’’nti yāgubhattādivasena. Opānaṃ vuccati ogāhetvā pātabbato naditaḷākādīnaṃ sabbasādhāraṇatitthaṃ opānaṃ viya bhūtoti opānabhūto, tenāha ‘‘udapānabhūto’’tiādi. Sutameva sutajātanti jāta-saddassa anatthantaravācakatamāha yathā ‘‘kosajāta’’nti.

অতীতাদিঅত্থচিন্তনসমত্থতা নামস্স রঞ্ঞো অনুমানৰসেন, ইতিকত্তব্বতাৰসেন চ ৰেদিতব্বা , ন বুদ্ধানং ৰিয তত্থ পচ্চক্খদস্সিতাযাতি দস্সেতুং ‘‘অতীতে’’তিআদি ৰুত্তং। অড্ঢতাদযো তাৰ যঞ্ঞস্স পরিক্খারা হোন্তু তেহি ৰিনা তস্স অসিজ্ঝনতো, সুজাততা সুরূপতা পন কথন্তি আহ ‘‘এতেহি কিরা’’তিআদি। এত্থ চ কেচি ‘‘যথা অড্ঢতাদযো যঞ্ঞস্স একংসতো অঙ্গানি, ন এৰমভিজাততা, অভিরূপতা চাতি দস্সেতুং কিরসদ্দগ্গহণ’’ন্তি ৰদন্তি ‘‘অযং দুজ্জাতো’’তিআদি ৰচনস্স অনেকন্তিকতং মঞ্ঞমানা, তযিদং অসারং, সব্বসাধারণৰসেন হেস যঞ্ঞারম্ভো তত্থ সিযা কেসঞ্চি তথাপরিৰিতক্কোতি তস্সাপি অৰকাসাভাৰাদস্সনত্থং তথা ৰুত্তত্তা। কির-সদ্দো পন তদা ব্রাহ্মণেন চিন্তিতাকারসূচনত্থো দট্ঠব্বো। এৰমাদীনীতি আদি-সদ্দেন ‘‘অযং ৰিরূপো দলিদ্দো অপ্পেসক্খো অস্সদ্ধো অপ্পস্সুতো অনত্থঞ্ঞূ ন মেধাৰী’’তি এতেসং সঙ্গহো দট্ঠব্বো।

Atītādiatthacintanasamatthatā nāmassa rañño anumānavasena, itikattabbatāvasena ca veditabbā , na buddhānaṃ viya tattha paccakkhadassitāyāti dassetuṃ ‘‘atīte’’tiādi vuttaṃ. Aḍḍhatādayo tāva yaññassa parikkhārā hontu tehi vinā tassa asijjhanato, sujātatā surūpatā pana kathanti āha ‘‘etehi kirā’’tiādi. Ettha ca keci ‘‘yathā aḍḍhatādayo yaññassa ekaṃsato aṅgāni, na evamabhijātatā, abhirūpatā cāti dassetuṃ kirasaddaggahaṇa’’nti vadanti ‘‘ayaṃ dujjāto’’tiādi vacanassa anekantikataṃ maññamānā, tayidaṃ asāraṃ, sabbasādhāraṇavasena hesa yaññārambho tattha siyā kesañci tathāparivitakkoti tassāpi avakāsābhāvādassanatthaṃ tathā vuttattā. Kira-saddo pana tadā brāhmaṇena cintitākārasūcanattho daṭṭhabbo. Evamādīnīti ādi-saddena ‘‘ayaṃ virūpo daliddo appesakkho assaddho appassuto anatthaññū na medhāvī’’ti etesaṃ saṅgaho daṭṭhabbo.

চতুপরিক্খারাদিৰণ্ণনা

Catuparikkhārādivaṇṇanā

৩৪১. ‘‘সুজং পগ্গণ্হন্তান’’ন্তি পুরোহিতস্স সযমেৰ কটচ্ছুগ্গহণজোতনেন এৰং সহত্থা, সক্কচ্চঞ্চ দানে যুত্ততা ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতি । এৰং দুজ্জাতস্সাতি এত্থাপি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো।

341.‘‘Sujaṃ paggaṇhantāna’’nti purohitassa sayameva kaṭacchuggahaṇajotanena evaṃ sahatthā, sakkaccañca dāne yuttatā icchitabbāti dasseti . Evaṃ dujjātassāti etthāpi heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabbo.

৩৪২. তিণ্ণং ঠানানন্তি দানস্স আদিমজ্ঝপরিযোসানভূতাসু তীসু ভূমীসু, অৰত্থাসূতি অত্থো। চলন্তীতি কম্পন্তি পুরিমাকারেন ন তিট্ঠন্তি। করণত্থেতি ততিযাৰিভত্তিঅত্থে। কত্তরি হেতং সামিৰচনং করণীযসদ্দাপেক্খায। ‘‘পচ্চানুতাপো ন কত্তব্বো’’তি ৰত্ৰা তস্স অকরণূপাযং দস্সেতুং ‘‘পুব্বচেতনা পন অচলা পতিট্ঠপেতব্বা’’তি ৰুত্তং। তত্থ অচলাতি দল়্হা কেনচি অসংহীরা। পতিট্ঠপেতব্বাতি সুপতিট্ঠিতা কাতব্বা। এৰং করণেন হি যথা তং দানং সম্পতি যথাধিপ্পাযং নিপ্পজ্জতি, এৰং আযতিম্পি ৰিপুলফলতাযাতি আহ ‘‘এৰঞ্হি দানং মহপ্ফলং হোতীতি দস্সেতী’’তি, ৰিপ্পটিসারেন অনুপক্কিলিট্ঠভাৰতো। মুঞ্চচেতনাতি পরিচ্চাগচেতনা। তস্সা নিচ্চলভাৰো নাম মুত্তচাগতা পুব্বাভিসঙ্খারৰসেন উল়ারভাৰো, সমনুস্সরণচেতনায পন নিচ্চলভাৰো ‘‘অহো মযা দানং দিন্নং সাধু সুট্ঠূ’’তি তস্স সক্কচ্চং পচ্চৰেক্খণাৰসেন ৰেদিতব্বো। তথা অকরোন্তস্সাতি মুঞ্চচেতনং, তত্থ পচ্চাসমনুস্সরণচেতনঞ্চ ৰুত্তনযেন নিচ্চলং অকরোন্তস্স ৰিপ্পটিসারং উপ্পাদেন্তস্স। খেত্তৰিসেসে পরিচ্চাগস্স কতত্তা লদ্ধেসুপি উল়ারেসু ভোগেসু চিত্তং নাপি নমতি। যথা কথন্তি আহ ‘‘মহারোরুৰং উপপন্নস্স সেট্ঠিগহপতিনো ৰিযা’’তি।

342.Tiṇṇaṃ ṭhānānanti dānassa ādimajjhapariyosānabhūtāsu tīsu bhūmīsu, avatthāsūti attho. Calantīti kampanti purimākārena na tiṭṭhanti. Karaṇattheti tatiyāvibhattiatthe. Kattari hetaṃ sāmivacanaṃ karaṇīyasaddāpekkhāya. ‘‘Paccānutāpo na kattabbo’’ti vatvā tassa akaraṇūpāyaṃ dassetuṃ ‘‘pubbacetanā pana acalā patiṭṭhapetabbā’’ti vuttaṃ. Tattha acalāti daḷhā kenaci asaṃhīrā. Patiṭṭhapetabbāti supatiṭṭhitā kātabbā. Evaṃ karaṇena hi yathā taṃ dānaṃ sampati yathādhippāyaṃ nippajjati, evaṃ āyatimpi vipulaphalatāyāti āha ‘‘evañhi dānaṃ mahapphalaṃ hotīti dassetī’’ti, vippaṭisārena anupakkiliṭṭhabhāvato. Muñcacetanāti pariccāgacetanā. Tassā niccalabhāvo nāma muttacāgatā pubbābhisaṅkhāravasena uḷārabhāvo, samanussaraṇacetanāya pana niccalabhāvo ‘‘aho mayā dānaṃ dinnaṃ sādhu suṭṭhū’’ti tassa sakkaccaṃ paccavekkhaṇāvasena veditabbo. Tathā akarontassāti muñcacetanaṃ, tattha paccāsamanussaraṇacetanañca vuttanayena niccalaṃ akarontassa vippaṭisāraṃ uppādentassa. Khettavisese pariccāgassa katattā laddhesupi uḷāresubhogesu cittaṃ nāpi namati. Yathā kathanti āha ‘‘mahāroruvaṃ upapannassa seṭṭhigahapatino viyā’’ti.

সো কির তগরসিখিং পচ্চেকবুদ্ধং অত্তনো গেহদ্ৰারে পিণ্ডায ঠিতং দিস্ৰা ‘‘ইমস্স সমণস্স পিণ্ডপাতং দেহী’’তি ভরিযং আণাপেত্ৰা রাজুপট্ঠানত্থং পক্কামি। সেট্ঠিভরিযা সপ্পঞ্ঞজাতিকা, সা চিন্তেসি ‘‘মযা এত্তকেন কালেন ‘ইমস্স দেথা’তি ৰচনমত্তং পিস্স ন সুতপুব্বং, অযঞ্চ মঞ্ঞে অহোসি পচ্চেকসম্বুদ্ধো, যথা তথা অদত্ৰা পণীতং পিণ্ডপাতং দস্সামী’’তি উপগন্ত্ৰা পচ্চেকসম্বুদ্ধং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা পত্তং আদায অন্তোনিৰেসনে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৰা পরিসুদ্ধেহি সালিতণ্ডুলেহি ভত্তং সম্পাদেত্ৰা তদনুরূপং খাদনীযং, ব্যঞ্জনং, সূপেয্যঞ্চ অভিসঙ্খরিত্ৰা বহি গন্ধেহি অলঙ্করিত্ৰা পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স হত্থেসু পতিট্ঠপেত্ৰা ৰন্দি। পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘অঞ্ঞেসম্পি পচ্চেকবুদ্ধানং সঙ্গহং করিস্সামী’’তি অপরিভুঞ্জিত্ৰাৰ অনুমোদনং কত্ৰা পক্কামি। সোপি খো সেট্ঠি রাজুপট্ঠানং কত্ৰা আগচ্ছন্তো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা অহং ‘‘তুম্হাকং পিণ্ডপাতং দেথা’’তি ৰত্ৰা পক্কন্তো, অপি ৰো লদ্ধো পিণ্ডপাতোতি। আম সেট্ঠি লদ্ধোতি। ‘‘পস্সামা’’তি গীৰং উক্খিপিত্ৰা ওলোকেসি। অথস্স পিণ্ডপাতগন্ধো উট্ঠহিত্ৰা নাসপুটং পূরেসি। সো ‘‘মহা ৰত মে ধনব্যযো জাতো’’তি চিত্তং সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো পচ্ছা ৰিপ্পটিসারী অহোসি। ৰিপ্পটিসারস্স পন উপ্পন্নাকারো ‘‘ৰরমেত’’ন্তিআদিনা (সং॰ নি॰ ১.১৩১) পাল়িযং আগতোযেৰ। ভাতু পনাযং একং পুত্তকং সাপতেয্যকারণা জীৰিতা ৰোরোপেসি, তেন মহারোরুৰং উপপন্নো। পিণ্ডপাতদানেন পনেস সত্তক্খত্তুং সুগ্গতিং সগ্গং লোকং উপপন্নো, সত্তক্খত্তুমেৰ চ সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তো, ন চাস্স উল়ারেসু ভোগেসু চিত্তং নমি, তেন ৰুত্তং ‘‘নাপি উল়ারেসু ভোগেসু চিত্তং নমতী’’তি।

So kira tagarasikhiṃ paccekabuddhaṃ attano gehadvāre piṇḍāya ṭhitaṃ disvā ‘‘imassa samaṇassa piṇḍapātaṃ dehī’’ti bhariyaṃ āṇāpetvā rājupaṭṭhānatthaṃ pakkāmi. Seṭṭhibhariyā sappaññajātikā, sā cintesi ‘‘mayā ettakena kālena ‘imassa dethā’ti vacanamattaṃ pissa na sutapubbaṃ, ayañca maññe ahosi paccekasambuddho, yathā tathā adatvā paṇītaṃ piṇḍapātaṃ dassāmī’’ti upagantvā paccekasambuddhaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ ādāya antonivesane paññattāsane nisīdāpetvā parisuddhehi sālitaṇḍulehi bhattaṃ sampādetvā tadanurūpaṃ khādanīyaṃ, byañjanaṃ, sūpeyyañca abhisaṅkharitvā bahi gandhehi alaṅkaritvā paccekasambuddhassa hatthesu patiṭṭhapetvā vandi. Paccekabuddho ‘‘aññesampi paccekabuddhānaṃ saṅgahaṃ karissāmī’’ti aparibhuñjitvāva anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sopi kho seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ katvā āgacchanto paccekabuddhaṃ disvā ahaṃ ‘‘tumhākaṃ piṇḍapātaṃ dethā’’ti vatvā pakkanto, api vo laddho piṇḍapātoti. Āma seṭṭhi laddhoti. ‘‘Passāmā’’ti gīvaṃ ukkhipitvā olokesi. Athassa piṇḍapātagandho uṭṭhahitvā nāsapuṭaṃ pūresi. So ‘‘mahā vata me dhanabyayo jāto’’ti cittaṃ sandhāretuṃ asakkonto pacchā vippaṭisārī ahosi. Vippaṭisārassa pana uppannākāro ‘‘varameta’’ntiādinā (saṃ. ni. 1.131) pāḷiyaṃ āgatoyeva. Bhātu panāyaṃ ekaṃ puttakaṃ sāpateyyakāraṇā jīvitā voropesi, tena mahāroruvaṃ upapanno. Piṇḍapātadānena panesa sattakkhattuṃ suggatiṃ saggaṃ lokaṃ upapanno, sattakkhattumeva ca seṭṭhikule nibbatto, na cāssa uḷāresu bhogesu cittaṃ nami, tena vuttaṃ ‘‘nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namatī’’ti.

৩৪৩. আকরোতি অত্তনো অনুরূপতায সমরিযাদং সপরিচ্ছেদং ফলং নিব্বত্তেতীতি আকারো, কারণন্তি আহ ‘‘দসহি আকারেহীতি দসহি কারণেহী’’তি। পটিগ্গাহকতো ৰাতি বলৰতরো হুত্ৰা উপ্পজ্জমানো পটিগ্গাহকতোৰ উপ্পজ্জতি, ইতরো পন দেয্যধম্মতো, পরিৰারজনতোপি উপ্পজ্জেয্যেৰ। উপ্পজ্জিতুং যুত্তন্তি উপ্পজ্জনারহং। তেসংযেৰ পাণাতিপাতীনং। যজনং নামেত্থ দানং অধিপ্পেতং, ন অগ্গিজুহনন্তি আহ ‘‘যজতং ভৰন্তি দেতু ভৰ’’ন্তি। ৰিস্সজ্জতূতি মুত্তচাগৰসেন ৰিস্সজ্জতু। অব্ভন্তরন্তি অজ্ঝত্তং, সকসন্তানেতি অত্থো।

343. Ākaroti attano anurūpatāya samariyādaṃ saparicchedaṃ phalaṃ nibbattetīti ākāro, kāraṇanti āha ‘‘dasahi ākārehīti dasahi kāraṇehī’’ti. Paṭiggāhakato vāti balavataro hutvā uppajjamāno paṭiggāhakatova uppajjati, itaro pana deyyadhammato, parivārajanatopi uppajjeyyeva. Uppajjituṃ yuttanti uppajjanārahaṃ. Tesaṃyeva pāṇātipātīnaṃ. Yajanaṃ nāmettha dānaṃ adhippetaṃ, na aggijuhananti āha ‘‘yajataṃ bhavanti detu bhava’’nti. Vissajjatūti muttacāgavasena vissajjatu. Abbhantaranti ajjhattaṃ, sakasantāneti attho.

৩৪৪. হেট্ঠা সোল়স পরিক্খারা ৰুত্তা যঞ্ঞস্স তে ৰত্থুং কত্ৰা, ইধ পন সন্দস্সনাদিৰসেন অনুমোদনায আরদ্ধত্তা ৰুত্তং ‘‘সোল়সহি আকারেহী’’তি। দস্সেত্ৰা অত্তনো দেসনানুভাৰেন পচ্চক্খতো ৰিয ফলং দস্সেত্ৰা, অনেকৰারং পন কথনতো চ আমেডিতৰচনং। তমত্থন্তি যথাৰুত্তং দানফলৰসেন কম্মফলসম্বন্ধং। সমাদপেত্ৰাতি সুতমত্তমেৰ অকত্ৰা যথা রাজা তমত্থং সম্মদেৰ আদিযতি চিত্তে করোন্তো সুগ্গহিতং কত্ৰা গণ্হাতি, তথা সক্কচ্চং আদাপেত্ৰা। আমেডিতকারণং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ।

344. Heṭṭhā soḷasa parikkhārā vuttā yaññassa te vatthuṃ katvā, idha pana sandassanādivasena anumodanāya āraddhattā vuttaṃ ‘‘soḷasahi ākārehī’’ti. Dassetvā attano desanānubhāvena paccakkhato viya phalaṃ dassetvā, anekavāraṃ pana kathanato ca āmeḍitavacanaṃ. Tamatthanti yathāvuttaṃ dānaphalavasena kammaphalasambandhaṃ. Samādapetvāti sutamattameva akatvā yathā rājā tamatthaṃ sammadeva ādiyati citte karonto suggahitaṃ katvā gaṇhāti, tathā sakkaccaṃ ādāpetvā. Āmeḍitakāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva.

‘‘ৰিপ্পটিসারৰিনোদনেনা’’তি ইদং নিদস্সনমত্তং লোভদোসমোহইস্সামচ্ছরিযমানাদযোপি হি দানচিত্তস্স উপক্কিলেসা, তেসং ৰিনোদনেনপি তং সমুত্তেজিতং নাম হোতি তিক্খৰিসদভাৰপ্পত্তিতো। আসন্নতরভাৰতো ৰা ৰিপ্পটিসারস্স তব্বিনোদনমেৰ গহিতং, পৰত্তিতেপি হি দানে তস্স সম্ভৰতো। যাথাৰতো ৰিজ্জমানেহি গুণেহি তুট্ঠপহট্ঠভাৰাপাদনং সম্পহংসনন্তি আহ ‘‘সুন্দরং তে…পে॰… থুতিং কত্ৰা কথেসী’’তি। ধম্মতোতি সচ্চতো। সচ্চঞ্হি ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং, উপসমচরিযাভাৰতো সমং, যুত্তভাৰেন কারণন্তি চ ৰুচ্চতীতি।

‘‘Vippaṭisāravinodanenā’’ti idaṃ nidassanamattaṃ lobhadosamohaissāmacchariyamānādayopi hi dānacittassa upakkilesā, tesaṃ vinodanenapi taṃ samuttejitaṃ nāma hoti tikkhavisadabhāvappattito. Āsannatarabhāvato vā vippaṭisārassa tabbinodanameva gahitaṃ, pavattitepi hi dāne tassa sambhavato. Yāthāvato vijjamānehi guṇehi tuṭṭhapahaṭṭhabhāvāpādanaṃ sampahaṃsananti āha ‘‘sundaraṃ te…pe… thutiṃ katvā kathesī’’ti. Dhammatoti saccato. Saccañhi dhammato anapetattā dhammaṃ, upasamacariyābhāvato samaṃ, yuttabhāvena kāraṇanti ca vuccatīti.

৩৪৫. তস্মিং যঞ্ঞে রুক্খতিণচ্ছেদোপি নাম নাহোসি, কুতো পাণৰধোতি পাণৰধাভাৰস্সেৰ দল়্হীকরণত্থং সব্বসো ৰিপরীতগাহাৰিদূসিতঞ্চস্স দস্সেতুং পাল়িযং ‘‘নেৰ গাৰো হঞ্ঞিংসূ’’তি আদিং ৰত্ৰাপি ‘‘ন রুক্খা ছিজ্জিংসূ’’তিআদি ৰুত্তং, তেনাহ ‘‘কিং পন গাৰো’’তিআদি। বরিহিসত্থাযাতি পরিচ্ছেদনত্থায। ৰনমালাসঙ্খেপেনাতি ৰনপুপ্ফেহি গন্থিতমালানিযামেন। ভূমিযং ৰা পত্থরন্তীতি ৰেদিভূমিং পরিক্খিপন্তা তত্থ পন্থরন্তি। অন্তোগেহদাসাদযোতি অন্তোজাতধনক্কীতকরমরানীতসযংদাসা। পুব্বমেৰাতি ভতিকরণতো পগেৰ। গহেত্ৰা করোন্তীতি দিৰসে দিৰসে গহেত্ৰা করোন্তি। তজ্জিতাতি গজ্জিতা। পিযসমুদাচারেনেৰাতি ইট্ঠৰচনেনেৰ। ফাণিতেন চেৰাতি এত্থ -সদ্দো অৰুত্তসমুচ্চযত্থো, তেন পণীতপণীতানং নানপ্পকারানং খাদনীযভোজনীযাদীনঞ্চেৰ ৰত্থমালাগন্ধৰিলেপনযানসেয্যাদীনঞ্চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো, তেনাহ ‘‘পণীতেহি সপ্পিতেলাদিসম্মিস্সেহেৰা’’তিআদি।

345. Tasmiṃ yaññe rukkhatiṇacchedopi nāma nāhosi, kuto pāṇavadhoti pāṇavadhābhāvasseva daḷhīkaraṇatthaṃ sabbaso viparītagāhāvidūsitañcassa dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘neva gāvo haññiṃsū’’ti ādiṃ vatvāpi ‘‘na rukkhā chijjiṃsū’’tiādi vuttaṃ, tenāha ‘‘kiṃ pana gāvo’’tiādi. Barihisatthāyāti paricchedanatthāya. Vanamālāsaṅkhepenāti vanapupphehi ganthitamālāniyāmena. Bhūmiyaṃ vā pattharantīti vedibhūmiṃ parikkhipantā tattha pantharanti. Antogehadāsādayoti antojātadhanakkītakaramarānītasayaṃdāsā. Pubbamevāti bhatikaraṇato pageva. Gahetvā karontīti divase divase gahetvā karonti. Tajjitāti gajjitā. Piyasamudācārenevāti iṭṭhavacaneneva. Phāṇitena cevāti ettha ca-saddo avuttasamuccayattho, tena paṇītapaṇītānaṃ nānappakārānaṃ khādanīyabhojanīyādīnañceva vatthamālāgandhavilepanayānaseyyādīnañca saṅgaho daṭṭhabbo, tenāha ‘‘paṇītehi sappitelādisammissehevā’’tiādi.

৩৪৬. সং নাম ধনং, তস্স পতীতি সপতি, ধনৰা। দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকহিতাৰহত্তা তস্স হিতন্তি সাপতেয্যং, তদেৰ ধনং। তেনাহ ‘‘পহূতং সাপতেয্যং আদাযাতি বহুং ধনং গহেত্ৰা’’তি। গামভাগেনাতি সঙ্কিত্তনৰসেন গামে ৰা গহেতব্বভাগেন।

346. Saṃ nāma dhanaṃ, tassa patīti sapati, dhanavā. Diṭṭhadhammikasamparāyikahitāvahattā tassa hitanti sāpateyyaṃ, tadeva dhanaṃ. Tenāha ‘‘pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāyāti bahuṃ dhanaṃ gahetvā’’ti. Gāmabhāgenāti saṅkittanavasena gāme vā gahetabbabhāgena.

৩৪৭. ‘‘যাগুং পিৰিত্ৰা’’তি যাগুসীসেন পাতরাসভোজনমাহ। পুরত্থিমেন যঞ্ঞৰাটস্সাতি রঞ্ঞো দানসালায নাতিদূরে পুরত্থিমদিসাভাগেতি অত্থো, যতো তত্থ পাতরাসং ভুঞ্জিত্ৰা অকিলন্তরূপাযেৰ সাযন্হে সালং পাপুণন্তি ‘‘দক্খিণেন যঞ্ঞৰাটস্সা’’তি আদীসুপি এসেৰ নযো।

347.‘‘Yāguṃ pivitvā’’ti yāgusīsena pātarāsabhojanamāha. Puratthimena yaññavāṭassāti rañño dānasālāya nātidūre puratthimadisābhāgeti attho, yato tattha pātarāsaṃ bhuñjitvā akilantarūpāyeva sāyanhe sālaṃ pāpuṇanti ‘‘dakkhiṇena yaññavāṭassā’’ti ādīsupi eseva nayo.

৩৪৮. পরিহারেনাতি ভগৰন্তং গরুং কত্ৰা অগারৰপরিহারেন।

348.Parihārenāti bhagavantaṃ garuṃ katvā agāravaparihārena.

নিচ্চদানঅনুকুলযঞ্ঞৰণ্ণনা

Niccadānaanukulayaññavaṇṇanā

৩৪৯. উট্ঠায সমুট্ঠাযাতি দানে উট্ঠানৰীরিযং সক্কচ্চং কত্ৰা। অপ্পসম্ভারতরোতি অতিৰিয পরিত্তসম্ভারো। সমারভীযতি যঞ্ঞো এতেহীতি সমারম্ভা, সম্ভারসম্ভরণৰসেন পৰত্তসত্তপীল়া। অপ্পট্ঠতরোতি পন অতিৰিয অপ্পকিচ্চোতি অত্থো। ৰিপাকসঞ্ঞিতং অতিসযেন মহন্তং সদিসফলং এতস্সাতি মহপ্ফলতরো। উদযসঞ্ঞিতং অতিসযেন মহন্তং নিস্সন্দাদিফলং এতস্সাতি মহানিসংসতরো। ধুৰদানানীতি ধুৰানি থিরানি অচ্ছিন্নানি কত্ৰা দাতব্বদানানি। অনুকুলযঞ্ঞানীতি অনুকুলং কুলানুক্কমং উপাদায দাতব্বদানানি, তেনাহ ‘‘অম্হাক’’ন্তিআদি। নিবদ্ধদানানীতি নিবন্ধেত্ৰা নিযমেত্ৰা পৰেণীৰসেন পৰত্তিতদানানি।

349.Uṭṭhāya samuṭṭhāyāti dāne uṭṭhānavīriyaṃ sakkaccaṃ katvā. Appasambhārataroti ativiya parittasambhāro. Samārabhīyati yañño etehīti samārambhā, sambhārasambharaṇavasena pavattasattapīḷā. Appaṭṭhataroti pana ativiya appakiccoti attho. Vipākasaññitaṃ atisayena mahantaṃ sadisaphalaṃ etassāti mahapphalataro. Udayasaññitaṃ atisayena mahantaṃ nissandādiphalaṃ etassāti mahānisaṃsataro. Dhuvadānānīti dhuvāni thirāni acchinnāni katvā dātabbadānāni. Anukulayaññānīti anukulaṃ kulānukkamaṃ upādāya dātabbadānāni, tenāha ‘‘amhāka’’ntiādi. Nibaddhadānānīti nibandhetvā niyametvā paveṇīvasena pavattitadānāni.

হত্থিদন্তেন পৰত্তিতা দন্তমযসলাকা, যত্থ দাযকানং নামং অঙ্কন্তি। রঞ্ঞোতি সেতৰাহনরঞ্ঞো।

Hatthidantena pavattitā dantamayasalākā, yattha dāyakānaṃ nāmaṃ aṅkanti. Raññoti setavāhanarañño.

আদীনীতি আদি-সদ্দেন ‘‘সেনো ৰিয মংসপেসিং কস্মা ওক্খন্দিত্ৰা গণ্হাসী’’তি এৰমাদীনং সঙ্গহো। পুব্বচেতনামুঞ্চচেতনাঅপরচেতনাসম্পত্তিযা দাযকস্স ৰসেন তীণি অঙ্গানি, ৰীতরাগতাৰীতদোসতাৰীতমোহতাপটিপত্তিযা দক্খিণেয্যস্স ৰসেন তীণীতি এৰং ছল়ঙ্গসমন্নাগতায দক্খিণায। অপরাপরং উপ্পজ্জনকচেতনাৰসেন মহানদী ৰিয, মহোঘো ৰিয চ ইতো চিতো চ অভিসন্দিত্ৰা ওক্খন্দিত্ৰা পৰত্তিযা পুঞ্ঞমেৰ পুঞ্ঞাভিসন্দো।

Ādīnīti ādi-saddena ‘‘seno viya maṃsapesiṃ kasmā okkhanditvā gaṇhāsī’’ti evamādīnaṃ saṅgaho. Pubbacetanāmuñcacetanāaparacetanāsampattiyā dāyakassa vasena tīṇi aṅgāni, vītarāgatāvītadosatāvītamohatāpaṭipattiyā dakkhiṇeyyassa vasena tīṇīti evaṃ chaḷaṅgasamannāgatāya dakkhiṇāya. Aparāparaṃ uppajjanakacetanāvasena mahānadī viya, mahogho viya ca ito cito ca abhisanditvā okkhanditvā pavattiyā puññameva puññābhisando.

৩৫০. কিচ্চপরিযোসানং নত্থি দিৰসে দিৰসে দাযকস্স ব্যাপারাপজ্জনতো, তেনাহ ‘‘একেনা’’তিআদি। কিচ্চপরিযোসানং অত্থি যথারদ্ধস্স আৰাসস্স কতিপযেনাপি কালেন পরিসমাপেতব্বতো, তেনাহ ‘‘পণ্ণসাল’’ন্তিআদি। সুত্তন্তপরিযাযেনাতি সুত্তন্তপাল়িনযেন। (ম॰ নি॰ ১.১২, ১৩; অ॰ নি॰ ২.৫৮) নৰ আনিসংসাতি সীতপটিঘাতাদযো পটিসল্লানারামপরিযোসানা নৰ উদযা। অপ্পমত্ততায চেতে ৰুত্তা।

350.Kiccapariyosānaṃ natthi divase divase dāyakassa byāpārāpajjanato, tenāha ‘‘ekenā’’tiādi. Kiccapariyosānaṃ atthi yathāraddhassa āvāsassa katipayenāpi kālena parisamāpetabbato, tenāha ‘‘paṇṇasāla’’ntiādi. Suttantapariyāyenāti suttantapāḷinayena. (Ma. ni. 1.12, 13; a. ni. 2.58) nava ānisaṃsāti sītapaṭighātādayo paṭisallānārāmapariyosānā nava udayā. Appamattatāya cete vuttā.

যস্মা আৰাসং দেন্তেন নাম সব্বম্পি পচ্চযজাতং দিন্নমেৰ হোতি। দ্ৰে তযো গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা আগতস্সপি ছাযূদকসম্পন্নং আরামং পৰিসিত্ৰা ন্হাযিত্ৰা পতিস্সযে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায নিসিন্নস্স কাযে বলং আহরিত্ৰা পক্খিত্তং ৰিয হোতি । বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে ৰণ্ণধাতু ৰাতাতপেহি কিলমতি, পতিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায মুহুত্তং নিপন্নস্স ৰিসভাগসন্ততি ৰূপসম্মতি, সভাগসন্ততি পতিট্ঠাতি, ৰণ্ণধাতু আহরিত্ৰা পক্খিত্তা ৰিয হোতি। বহি ৰিচরন্তস্স চ পাদে কণ্টকো ৰিজ্ঝতি, খাণু পহরতি, সরীসপাদিপরিস্সযা চেৰ চোরভযঞ্চ উপ্পজ্জতি, পতিস্সযং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিপন্নস্স সব্বে তে পরিস্সযা ন হোন্তি, সজ্ঝাযন্তস্স ধম্মপীতিসুখং, কম্মট্ঠানং মনসি করোন্তস্স উপসমসুখঞ্চ উপ্পজ্জতি বহিদ্ধা ৰিক্খেপাভাৰতো। বহি ৰিচরন্তস্স চ কাযে সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ফন্দন্তি, সেনাসনং পৰিসনক্খণে মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তি, মুহুত্তং নিসিন্নস্স পন অক্খীনং পসাদো আহরিত্ৰা পক্খিত্তো ৰিয হোতি, দ্ৰারৰাতপানমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাযন্তি। এতস্মিঞ্চ আৰাসে ৰসন্তং দিস্ৰা মনুস্সা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি। তেন ৰুত্তং ‘‘আৰাসং দেন্তেন নাম সব্বম্পি পচ্চযজাতং দিন্নমেৰ হোতী’’তি, তস্মা এতে যথাৰুত্তা সব্বেপি আনিসংসা ৰেদিতব্বা। তেন ৰুত্তং ‘‘অপ্পমত্ততায চেতে ৰুত্তা’’তি।

Yasmā āvāsaṃ dentena nāma sabbampi paccayajātaṃ dinnameva hoti. Dve tayo gāme piṇḍāya caritvā kiñci aladdhā āgatassapi chāyūdakasampannaṃ ārāmaṃ pavisitvā nhāyitvā patissaye muhuttaṃ nipajjitvā vuṭṭhāya nisinnassa kāye balaṃ āharitvā pakkhittaṃ viya hoti . Bahi vicarantassa ca kāye vaṇṇadhātu vātātapehi kilamati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya muhuttaṃ nipannassa visabhāgasantati vūpasammati, sabhāgasantati patiṭṭhāti, vaṇṇadhātu āharitvā pakkhittā viya hoti. Bahi vicarantassa ca pāde kaṇṭako vijjhati, khāṇu paharati, sarīsapādiparissayā ceva corabhayañca uppajjati, patissayaṃ pavisitvā dvāraṃ pidhāya nipannassa sabbe te parissayā na honti, sajjhāyantassa dhammapītisukhaṃ, kammaṭṭhānaṃ manasi karontassa upasamasukhañca uppajjati bahiddhā vikkhepābhāvato. Bahi vicarantassa ca kāye sedā muccanti, akkhīni phandanti, senāsanaṃ pavisanakkhaṇe mañcapīṭhādīni na paññāyanti, muhuttaṃ nisinnassa pana akkhīnaṃ pasādo āharitvā pakkhitto viya hoti, dvāravātapānamañcapīṭhādīni paññāyanti. Etasmiñca āvāse vasantaṃ disvā manussā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahanti. Tena vuttaṃ ‘‘āvāsaṃ dentena nāma sabbampi paccayajātaṃ dinnameva hotī’’ti, tasmā ete yathāvuttā sabbepi ānisaṃsā veditabbā. Tena vuttaṃ ‘‘appamattatāya cete vuttā’’ti.

সীতন্তি অজ্ঝত্তং ধাতুক্খোভৰসেন ৰা বহিদ্ধা উতুৰিপরিণামৰসেন ৰা উপ্পজ্জনকসীতং। উণ্হন্তি অগ্গিসন্তাপং, তস্স ৰনডাহাদীসু (ৰনদাহাদীসু ৰা সারত্থ॰ টী॰ চূল়ৰগ্গ ৩.২৯৫) সম্ভৰো ৰেদিতব্বো। পটিহন্তীতি পটিবাহতি, যথা তদুভযৰসেন কাযচিত্তানং বাধনং ন হোতি, এৰং করোতি। সীতুণ্হব্ভাহতে হি সরীরে ৰিক্খিত্তচিত্তো ভিক্খু যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি। ৰাল়মিগানীতি সীহব্যগ্ঘাদিচণ্ডমিগে। গুত্তসেনাসনঞ্হি আরঞ্ঞকম্পি পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসিন্নস্স তে পরিস্সযা ন হোন্তীতি। সরীসপেতি যে কেচি সরন্তে গচ্ছন্তে দীঘজাতিকে সপ্পাদিকে। মকসেতি নিদস্সনমত্তমেতং, ডংসাদীনম্পি এতেস্ৰেৰ (এতনেৰ সারত্থ॰ টী॰ চূল়ৰগ্গ ৩.২৯৫) সঙ্গহো দট্ঠব্বো। সিসিরেতি সিসিরকালৰসেন, সত্তাহৰদ্দলিকাদিৰসেন চ উপ্পন্নে সিসিরসম্ফস্সে। ৰুট্ঠিযোতি যদা তদা উপ্পন্না ৰস্সৰুট্ঠিযো পটিহনতীতি যোজনা।

Sītanti ajjhattaṃ dhātukkhobhavasena vā bahiddhā utuvipariṇāmavasena vā uppajjanakasītaṃ. Uṇhanti aggisantāpaṃ, tassa vanaḍāhādīsu (vanadāhādīsu vā sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.295) sambhavo veditabbo. Paṭihantīti paṭibāhati, yathā tadubhayavasena kāyacittānaṃ bādhanaṃ na hoti, evaṃ karoti. Sītuṇhabbhāhate hi sarīre vikkhittacitto bhikkhu yoniso padahituṃ na sakkoti. Vāḷamigānīti sīhabyagghādicaṇḍamige. Guttasenāsanañhi āraññakampi pavisitvā dvāraṃ pidhāya nisinnassa te parissayā na hontīti. Sarīsapeti ye keci sarante gacchante dīghajātike sappādike. Makaseti nidassanamattametaṃ, ḍaṃsādīnampi etesveva (etaneva sārattha. ṭī. cūḷavagga 3.295) saṅgaho daṭṭhabbo. Sisireti sisirakālavasena, sattāhavaddalikādivasena ca uppanne sisirasamphasse. Vuṭṭhiyoti yadā tadā uppannā vassavuṭṭhiyo paṭihanatīti yojanā.

ৰাতাতপো ঘোরোতি রুক্খগচ্ছাদীনং উম্মূলভঞ্জনাদিৰসেন পৰত্তিযা ঘোরো সরজঅরজাদিভেদো ৰাতো চেৰ গিম্হপরিল়াহসমযেসু উপ্পত্তিযা ঘোরো সূরিযাতপো চ। পটিহঞ্ঞতীতি পটিবাহীযতি। লেণত্থন্তি নানারম্মণতো চিত্তং নিৰত্তেত্ৰা পটিসল্লানারামত্থং। সুখত্থন্তি ৰুত্তপরিস্সযাভাৰেন ফাসুৰিহারত্থং। ঝাযিতুন্তি অট্ঠতিংসায আরম্মণেসু যত্থ কত্থচি চিত্তং উপনিবন্ধিত্ৰা উপনিজ্ঝাযিতুং। ৰিপস্সিতুন্তি অনিচ্চাদিতো সঙ্খারে সম্মসিতুং।

Vātātapo ghoroti rukkhagacchādīnaṃ ummūlabhañjanādivasena pavattiyā ghoro sarajaarajādibhedo vāto ceva gimhapariḷāhasamayesu uppattiyā ghoro sūriyātapo ca. Paṭihaññatīti paṭibāhīyati. Leṇatthanti nānārammaṇato cittaṃ nivattetvā paṭisallānārāmatthaṃ. Sukhatthanti vuttaparissayābhāvena phāsuvihāratthaṃ. Jhāyitunti aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu yattha katthaci cittaṃ upanibandhitvā upanijjhāyituṃ. Vipassitunti aniccādito saṅkhāre sammasituṃ.

ৰিহারেতি পতিস্সযে। কারযেতি কারাপেয্য। রম্মেতি মনোরমে নিৰাসসুখে। ৰাসযেত্থ বহুস্সুতেতি কারেত্ৰা পন এত্থ ৰিহারেসু বহুস্সুতে সীলৰন্তে কল্যাণধম্মে নিৰাসেয্য, তে নিৰাসেন্তো পন তেসং বহুস্সুতানং যথা পচ্চযেহি কিলমথো ন হোতি, এৰং অন্নঞ্চ পানঞ্চ ৰত্থসেনাসনানি চ দদেয্য উজুভূতেসু অজ্ঝাসযসম্পন্নেসু কম্মকম্মফলানং, রতনত্তযগুণানঞ্চ সদ্দহনেন ৰিপ্পসন্নেন চেতসা।

Vihāreti patissaye. Kārayeti kārāpeyya. Rammeti manorame nivāsasukhe. Vāsayettha bahussuteti kāretvā pana ettha vihāresu bahussute sīlavante kalyāṇadhamme nivāseyya, te nivāsento pana tesaṃ bahussutānaṃ yathā paccayehi kilamatho na hoti, evaṃ annañca pānañca vatthasenāsanāni ca dadeyya ujubhūtesu ajjhāsayasampannesu kammakammaphalānaṃ, ratanattayaguṇānañca saddahanena vippasannena cetasā.

ইদানি গহট্ঠপব্বজিতানং অঞ্ঞমঞ্ঞূপকারিতং দস্সেতুং ‘‘তে তস্সা’’তি গাথমাহ। তত্থ তেতি বহুস্সুতা। তস্সাতি উপাসকস্স। ধম্মং দেসেন্তীতি সকলৰট্টদুক্খপনূদনং সদ্ধম্মং দেসেন্তি। যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞাযাতি সো উপাসকো যং সদ্ধম্মং ইমস্মিং সাসনে সম্মাপটিপজ্জনেন জানিত্ৰা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনাসৰো হুত্ৰা পরিনিব্বাতি একাদসগ্গিৰূপসমেন সীতি ভৰতি।

Idāni gahaṭṭhapabbajitānaṃ aññamaññūpakāritaṃ dassetuṃ ‘‘te tassā’’ti gāthamāha. Tattha teti bahussutā. Tassāti upāsakassa. Dhammaṃ desentīti sakalavaṭṭadukkhapanūdanaṃ saddhammaṃ desenti. Yaṃ so dhammaṃ idhaññāyāti so upāsako yaṃ saddhammaṃ imasmiṃ sāsane sammāpaṭipajjanena jānitvā aggamaggādhigamena anāsavo hutvā parinibbāti ekādasaggivūpasamena sīti bhavati.

সীতপটিঘাতাদযো ৰিপস্সনাৰসানা তেরস, অন্নাদিলাভো, ধম্মস্সৰনং, ধম্মাৰবোধো, পরিনিব্বানন্তি এৰং সত্তরস।

Sītapaṭighātādayo vipassanāvasānā terasa, annādilābho, dhammassavanaṃ, dhammāvabodho, parinibbānanti evaṃ sattarasa.

৩৫১. অত্তনো সন্তকাতি অত্তনিযা। দুপ্পরিচ্চজনং লোভং নিগ্গণ্হিতুং অসক্কোন্তস্স। সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা সন্তিকেতি যোজনা। তত্থাতি যথাগহিতে সরণে। নত্থি পুনপ্পুনং কত্তব্বতা ৰিঞ্ঞূজাতিকস্সাতি অধিপ্পাযো। ‘‘জীৰিতপরিচ্চাগমযং পুঞ্ঞ’’ন্তি ‘‘সচে ত্ৰং ন যথাগহিতং সরণং ভিন্দিস্সতি, এৰাহং তং মারেমী’’তি যদিপি কোচি তিণ্হেন সত্থেন জীৰিতা ৰোরোপেয্য, তথাপি ‘‘নেৰাহং বুদ্ধং ন বুদ্ধোতি, ধম্মং ন ধম্মোতি, সঙ্ঘং ন সঙ্ঘোতি ৰদামী’’তি দল়্হতরং কত্ৰা গহিতসরণস্স ৰসেন ৰুত্তং।

351.Attano santakāti attaniyā. Duppariccajanaṃ lobhaṃ niggaṇhituṃ asakkontassa. Saṅghassa vā gaṇassa vā santiketi yojanā. Tatthāti yathāgahite saraṇe. Natthi punappunaṃ kattabbatā viññūjātikassāti adhippāyo. ‘‘Jīvitapariccāgamayaṃ puñña’’nti ‘‘sace tvaṃ na yathāgahitaṃ saraṇaṃ bhindissati, evāhaṃ taṃ māremī’’ti yadipi koci tiṇhena satthena jīvitā voropeyya, tathāpi ‘‘nevāhaṃ buddhaṃ na buddhoti, dhammaṃ na dhammoti, saṅghaṃ na saṅghoti vadāmī’’ti daḷhataraṃ katvā gahitasaraṇassa vasena vuttaṃ.

৩৫২. সরণং উপগতেন কাযৰাচাচিত্তেহি সক্কচ্চং ৰত্থুত্তযপূজা কাতব্বা, তত্থ চ সংকিলেসো পরিহনিতব্বো, সিক্খাপদানি পন সমাদানমত্তং, সম্পত্তৰত্থুতো ৰিরমণমত্তঞ্চাতি সরণগমনতো সীলস্স অপ্পট্ঠতরতা, অপ্পসমারম্ভতরতা চ ৰেদিতব্বা। সব্বেসং সত্তানং জীৰিতদানাদিনা দণ্ডনিধানতো, সকললোকিযলোকুত্তরগুণাধিট্ঠানতো চস্স মহপ্ফলমহানিসংসতরতা দট্ঠব্বা।

352. Saraṇaṃ upagatena kāyavācācittehi sakkaccaṃ vatthuttayapūjā kātabbā, tattha ca saṃkileso parihanitabbo, sikkhāpadāni pana samādānamattaṃ, sampattavatthuto viramaṇamattañcāti saraṇagamanato sīlassa appaṭṭhataratā, appasamārambhataratā ca veditabbā. Sabbesaṃ sattānaṃ jīvitadānādinā daṇḍanidhānato, sakalalokiyalokuttaraguṇādhiṭṭhānato cassa mahapphalamahānisaṃsataratā daṭṭhabbā.

ৰক্খমাননযেন চ ৰেরহেতুতায ৰেরং ৰুচ্চতি পাণাতিপাতাদিপাপধম্মো, তং মণতি ‘‘মযি ইধ ঠিতায কথং আগচ্ছসী’’তি তজ্জেন্তী ৰিয নীহরতীতি ৰেরমণী, ততো ৰা পাপধম্মতো ৰিরমতি এতাযাতি ‘‘ৰিরমণী’’তি ৰত্তব্বে নিরুত্তিনযেন ইকারস্স একারং কত্ৰা ‘‘ৰেরমণী’’তি ৰুত্তা। অসমাদিন্নসীলস্স সম্পত্ততো যথাউপট্ঠিতৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুতো ৰিরতি সম্পত্তৰিরতি। সমাদানৰসেন উপ্পন্না ৰিরতি সমাদানৰিরতি। সেতু ৰুচ্চতি অরিযমগ্গো, তপ্পরিযাপন্না হুত্ৰা পাপধম্মানং সমুচ্ছেদৰসেন ঘাতনৰিরতি সেতুঘাতৰিরতি। ইদানি তিস্সো ৰিরতিযো সরূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং। পরিহরতীতি অৰীতিক্কমৰসেন পরিৰজ্জেতি। ন হনামীতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, তেন ‘‘অদিন্নং নাদিযামী’’তি এৰং আদীনং সঙ্গহো, ৰা-সদ্দেন ৰা, তেনাহ ‘‘সিক্খাপদানি গণ্হন্তস্সা’’তি।

Vakkhamānanayena ca verahetutāya veraṃ vuccati pāṇātipātādipāpadhammo, taṃ maṇati ‘‘mayi idha ṭhitāya kathaṃ āgacchasī’’ti tajjentī viya nīharatīti veramaṇī, tato vā pāpadhammato viramati etāyāti ‘‘viramaṇī’’ti vattabbe niruttinayena ikārassa ekāraṃ katvā ‘‘veramaṇī’’ti vuttā. Asamādinnasīlassa sampattato yathāupaṭṭhitavītikkamitabbavatthuto virati sampattavirati. Samādānavasena uppannā virati samādānavirati. Setu vuccati ariyamaggo, tappariyāpannā hutvā pāpadhammānaṃ samucchedavasena ghātanavirati setughātavirati. Idāni tisso viratiyo sarūpato dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādi vuttaṃ. Pariharatīti avītikkamavasena parivajjeti. Na hanāmīti ettha iti-saddo ādiattho, tena ‘‘adinnaṃ nādiyāmī’’ti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho, -saddena vā, tenāha ‘‘sikkhāpadāni gaṇhantassā’’ti.

মগ্গসম্পযুত্তাতি সম্মাদিট্ঠিযাদিমগ্গসম্পযুত্তা। ইদানি তাসং ৰিরতীনং আরম্মণতো ৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৰুত্তং। পুরিমা দ্ৰেতি সম্পত্তসমাদানৰিরতিযো। পচ্ছিমাতি সেতুঘাতৰিরতি। সব্বানিপি ভিন্নানি হোন্তি একজ্ঝং সমাদিন্নত্তা। তদেৰ ভিজ্জতি ৰিসুং ৰিসুং সমাদিন্নত্তা । গহট্ঠৰসেন চেতং ৰুত্তং। ভেদো নাম নত্থি পটিপক্খসমুচ্ছিন্দনেন অকুপ্পসভাৰত্তা, তেনাহ ‘‘ভৰন্তরেপী’’তি। যোনিসিদ্ধন্তি মনুস্সতিরচ্ছানানং উদ্ধং তিরিযমেৰ দীঘতা ৰিয জাতিসিদ্ধন্তি অত্থো। বোধিসত্তে কুচ্ছিগতে বোধিসত্তমাতুসীলং ৰিয ধম্মতায সভাৰেনেৰ সিদ্ধং ধম্মতাসিদ্ধং, মগ্গধম্মতায ৰা অরিযমগ্গানুভাৰেন সিদ্ধং ধম্মতাসিদ্ধং। দিট্ঠিউজুকরণং নাম ভারিযং দুক্খং, তস্মা সরণগমনং সিক্খাপদসমাদানতো মহট্ঠতরমেৰ, ন অপ্পট্ঠতরন্তি অধিপ্পাযো। যথা তথা ৰা গণ্হন্তস্সাপীতি আদরগারৰং অকত্ৰা সমাদিযন্তস্সাপি। সাধুকং গণ্হন্তস্সাপীতি সক্কচ্চং সীলানি সমাদিযন্তস্সাপি, ন দিগুণং, তিগুণং ৰা উস্সাহো করণীযো।

Maggasampayuttāti sammādiṭṭhiyādimaggasampayuttā. Idāni tāsaṃ viratīnaṃ ārammaṇato vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘tatthā’’tiādi vuttaṃ. Purimā dveti sampattasamādānaviratiyo. Pacchimāti setughātavirati. Sabbānipi bhinnāni honti ekajjhaṃ samādinnattā. Tadeva bhijjati visuṃ visuṃ samādinnattā . Gahaṭṭhavasena cetaṃ vuttaṃ. Bhedo nāma natthi paṭipakkhasamucchindanena akuppasabhāvattā, tenāha ‘‘bhavantarepī’’ti. Yonisiddhanti manussatiracchānānaṃ uddhaṃ tiriyameva dīghatā viya jātisiddhanti attho. Bodhisatte kucchigate bodhisattamātusīlaṃ viya dhammatāya sabhāveneva siddhaṃ dhammatāsiddhaṃ, maggadhammatāya vā ariyamaggānubhāvena siddhaṃ dhammatāsiddhaṃ. Diṭṭhiujukaraṇaṃnāma bhāriyaṃ dukkhaṃ, tasmā saraṇagamanaṃ sikkhāpadasamādānato mahaṭṭhatarameva, na appaṭṭhataranti adhippāyo. Yathā tathā vā gaṇhantassāpīti ādaragāravaṃ akatvā samādiyantassāpi. Sādhukaṃ gaṇhantassāpīti sakkaccaṃ sīlāni samādiyantassāpi, na diguṇaṃ, tiguṇaṃ vā ussāho karaṇīyo.

অভযদানতায সীলস্স দানভাৰো, অনৰসেসং ৰা সত্তনিকাযং দযতি তেন রক্খতীতি দানং, সীলং। ‘‘অগ্গানী’’তি ঞাতত্তা অগ্গঞ্ঞানি। চিররত্ততায ঞাতত্তা রত্তঞ্ঞানি। ‘‘অরিযানং সাধূনং ৰংসানী’’তি ঞাতত্তা ৰংসঞ্ঞানি। ‘‘পোরাণানী’’তিআদীসু পুরিমানং এতানি পোরাণানি। সব্বসো কেনচিপি পকারেন সাধূহি ন কিণ্ণানি ন খিত্তানি ন ছড্ডিতানীতি অসঙ্কিণ্ণানি। অযঞ্চ নযো নেসং যথা অতীতে, এৰং এতরহি, অনাগতে চাতি আহ ‘‘অসঙ্কিণ্ণপুব্বানি ন সঙ্কিযন্তি ন সঙ্কিযিস্সন্তী’’তি। ততো এৰ অপ্পপিকুট্ঠানি ন পটিক্খিত্তানি। ন হি কদাচিপি ৰিঞ্ঞূ সমণব্রাহ্মণা হিংসাদিপাপধম্মং অনুজানন্তি। অপরিমাণানং সত্তানং অভযং দেতীতি সব্বেসু ভূতেসু নিহিতদণ্ডত্তা সকলস্সপি সত্তনিকাযস্স ভযাভাৰং দেতি। ন হি অরিযসাৰকতো কস্সচি ভযং হোতি। অৰেরন্তি ৰেরাভাৰং। অব্যাপজ্ঝন্তি নিদ্দুক্খতং।

Abhayadānatāya sīlassa dānabhāvo, anavasesaṃ vā sattanikāyaṃ dayati tena rakkhatīti dānaṃ, sīlaṃ. ‘‘Aggānī’’ti ñātattā aggaññāni. Cirarattatāya ñātattā rattaññāni. ‘‘Ariyānaṃ sādhūnaṃ vaṃsānī’’ti ñātattā vaṃsaññāni.‘‘Porāṇānī’’tiādīsu purimānaṃ etāni porāṇāni. Sabbaso kenacipi pakārena sādhūhi na kiṇṇāni na khittāni na chaḍḍitānīti asaṅkiṇṇāni. Ayañca nayo nesaṃ yathā atīte, evaṃ etarahi, anāgate cāti āha ‘‘asaṅkiṇṇapubbāni na saṅkiyanti na saṅkiyissantī’’ti. Tato eva appapikuṭṭhāni na paṭikkhittāni. Na hi kadācipi viññū samaṇabrāhmaṇā hiṃsādipāpadhammaṃ anujānanti. Aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ detīti sabbesu bhūtesu nihitadaṇḍattā sakalassapi sattanikāyassa bhayābhāvaṃ deti. Na hi ariyasāvakato kassaci bhayaṃ hoti. Averanti verābhāvaṃ. Abyāpajjhanti niddukkhataṃ.

ননু চ পঞ্চসীলং সব্বকালিকং, ন চ একন্ততো ৰিমুত্তাযতনং, সরণগমনং পন বুদ্ধুপ্পাদহেতুকং, একন্তৰিমুত্তাযতনঞ্চ, তত্থ কথং সরণাগমনতো পঞ্চসীলস্স মহপ্ফলতাতি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি। জেট্ঠকন্তি উত্তমং। ‘‘সরণগমনেযেৰ পতিট্ঠাযা’’তি ইমিনা তস্স সীলস্স সরণগমনেন অভিসঙ্খততমাহ।

Nanu ca pañcasīlaṃ sabbakālikaṃ, na ca ekantato vimuttāyatanaṃ, saraṇagamanaṃ pana buddhuppādahetukaṃ, ekantavimuttāyatanañca, tattha kathaṃ saraṇāgamanato pañcasīlassa mahapphalatāti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Jeṭṭhakanti uttamaṃ. ‘‘Saraṇagamaneyeva patiṭṭhāyā’’ti iminā tassa sīlassa saraṇagamanena abhisaṅkhatatamāha.

৩৫৩. ঈদিসমেৰাতি এৰং সংকিলেসং পটিপক্খমেৰ হুত্ৰা। হেট্ঠা ৰুত্তেহি গুণেহীতি এত্থ হেট্ঠা ৰুত্তগুণা নাম সরণগমনং, সীলসম্পদা, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতাতি এৰং আদযো। পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতীতি যোজনা। তানীতি পঠমজ্ঝানাদীনি। ‘‘পঠমজ্ঝান’’ন্তি উক্কট্ঠনিদ্দেসো অযন্তি আহ ‘‘একং কপ্প’’ন্তি, একং মহাকপ্পন্তি অত্থো। হীনং পন পঠমজ্ঝানং, মজ্ঝিমঞ্চ অসঙ্খ্যেয্যকপ্পস্স ততিযং ভাগং, উপড্ঢকপ্পঞ্চ আযুং দেতি। ‘‘দুতিযং অট্ঠকপ্পে’’তি আদীসুপি ইমিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো, মহাকপ্পৰসেনেৰ চ গহেতব্বং। যস্মা ৰা পণীতানিযেৰেত্থ ঝানানি অধিপ্পেতানি মহপ্ফলতরভাৰদস্সনপরত্তা দেসনায, তস্মা ‘‘পঠমজ্ঝানং একং কপ্প’’ন্তিআদি ৰুত্তং। তদেৰাতি চতুত্থজ্ঝানমেৰ। যদি এৰং কথং আরুপ্পতাতি আহ ‘‘আকাসানঞ্চাযতনাদী’’তিআদি।

353.Īdisamevāti evaṃ saṃkilesaṃ paṭipakkhameva hutvā. Heṭṭhā vuttehi guṇehīti ettha heṭṭhā vuttaguṇā nāma saraṇagamanaṃ, sīlasampadā, indriyesu guttadvāratāti evaṃ ādayo. Paṭhamajjhānaṃ nibbattento na kilamatīti yojanā. Tānīti paṭhamajjhānādīni. ‘‘Paṭhamajjhāna’’nti ukkaṭṭhaniddeso ayanti āha ‘‘ekaṃ kappa’’nti, ekaṃ mahākappanti attho. Hīnaṃ pana paṭhamajjhānaṃ, majjhimañca asaṅkhyeyyakappassa tatiyaṃ bhāgaṃ, upaḍḍhakappañca āyuṃ deti. ‘‘Dutiyaṃ aṭṭhakappe’’ti ādīsupi iminā nayena attho veditabbo, mahākappavaseneva ca gahetabbaṃ. Yasmā vā paṇītāniyevettha jhānāni adhippetāni mahapphalatarabhāvadassanaparattā desanāya, tasmā ‘‘paṭhamajjhānaṃ ekaṃ kappa’’ntiādi vuttaṃ. Tadevāti catutthajjhānameva. Yadi evaṃ kathaṃ āruppatāti āha ‘‘ākāsānañcāyatanādī’’tiādi.

সম্মদেৰ নিচ্চসঞ্ঞাদিপটিপক্খৰিধমনৰসেন পৰত্তমানা পুব্বভাগিযে এৰ বোধিপক্খিযধম্মে সম্মানেন্তী ৰিপস্সনা ৰিপস্সকস্স অনপ্পকং পীতিসোমনস্সং সমাৰহতীতি আহ ‘‘ৰিপস্সনা…পে॰… অভাৰা’’তি। তেনাহ ভগৰা –

Sammadeva niccasaññādipaṭipakkhavidhamanavasena pavattamānā pubbabhāgiye eva bodhipakkhiyadhamme sammānentī vipassanā vipassakassa anappakaṃ pītisomanassaṃ samāvahatīti āha ‘‘vipassanā…pe… abhāvā’’ti. Tenāha bhagavā –

‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং।

‘‘Yato yato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ;

লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৰিজানত’’ন্তি॥ (ধ॰ প॰ ৩৭৪)।

Labhatī pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānata’’nti. (dha. pa. 374);

যস্মা অযং দেসনা ইমিনা অনুক্কমেন ইমানি ঞাণানি নিব্বত্তেন্তস্স ৰসেন পৰত্তিতা, তস্মা ‘‘ৰিপস্সনাঞাণে পতিট্ঠায নিব্বত্তেন্তো’’তি হেট্ঠিমং হেট্ঠিমং উপরিমস্স উপরিমস্স পতিট্ঠাভূতং কত্ৰা ৰুত্তং। সমানরূপনিম্মানং নাম মনোমযিদ্ধিযা অঞ্ঞেহি অসাধারণকিচ্চন্তি আহ ‘‘অত্তনো…পে॰… মহপ্ফলা’’তি। ৰিকুব্বনদস্সনসমত্থতাযাতি হত্থিঅস্সাদিৰিৰিধরূপকরণং ৰিকুব্বনং, তস্স দস্সনসমত্থভাৰেন। ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং নাম পুরিমজাতীসু ইচ্ছিতিচ্ছিতো খন্ধপ্পদেসো। সমাপেন্তোতি পরিযোসাপেন্তো।

Yasmā ayaṃ desanā iminā anukkamena imāni ñāṇāni nibbattentassa vasena pavattitā, tasmā ‘‘vipassanāñāṇe patiṭṭhāya nibbattento’’ti heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ uparimassa uparimassa patiṭṭhābhūtaṃ katvā vuttaṃ. Samānarūpanimmānaṃ nāma manomayiddhiyā aññehi asādhāraṇakiccanti āha ‘‘attano…pe… mahapphalā’’ti. Vikubbanadassanasamatthatāyāti hatthiassādivividharūpakaraṇaṃ vikubbanaṃ, tassa dassanasamatthabhāvena. Icchiticchitaṭṭhānaṃ nāma purimajātīsu icchiticchito khandhappadeso. Samāpentoti pariyosāpento.

কূটদন্তউপাসকত্তপটিৰেদনাকথাৰণ্ণনা

Kūṭadantaupāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā

৩৫৪-৮. সব্বে তে পাণযোতি ‘‘সত্ত চ উসভসতানী’’তিআদিনা ৰুত্তে সব্বে পাণিনো। আকুলভাৰোতি ভগৰতো সন্তিকে ধম্মস্স সুতত্তা পাণীসু অনুদ্দযং উপট্ঠপেত্ৰা ঠিতস্স ‘‘কথঞ্হি নাম মযা তাৰ বহূ পাণিনো মারণত্থায বন্ধাপিতা’’তি চিত্তে পরিব্যাকুলভাৰো উদপাদি। সুত্ৰাতি ‘‘বন্ধনতো মোচিতা’’তি সুত্ৰা। কামচ্ছন্দৰিগমেন কল্লচিত্ততা অরোগচিত্ততা, ব্যাপাদৰিগমেন মেত্তাৰসেন মুদুচিত্ততা অকথিনচিত্ততা, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানেন ৰিক্খেপৰিগমনতো ৰিনীৰরণচিত্ততা তেহি ন পিহিতচিত্ততা, থিনমিদ্ধৰিগমেন উদগ্গচিত্ততা সংপগ্গণ্হনৰসেন অলীনচিত্ততা, ৰিচিকিচ্ছাৰিগমেন সম্মাপটিপত্তিযা অধিমুত্ততায পসন্নচিত্ততা চ হোতীতি আহ ‘‘কল্লচিত্তন্তিআদি অনুপুব্বিকথানুভাৰেন ৰিক্খম্ভিতনীৰরণতং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি। যং পনেত্থ অত্থতো অৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ।

354-8.Sabbete pāṇayoti ‘‘satta ca usabhasatānī’’tiādinā vutte sabbe pāṇino. Ākulabhāvoti bhagavato santike dhammassa sutattā pāṇīsu anuddayaṃ upaṭṭhapetvā ṭhitassa ‘‘kathañhi nāma mayā tāva bahū pāṇino māraṇatthāya bandhāpitā’’ti citte paribyākulabhāvo udapādi. Sutvāti ‘‘bandhanato mocitā’’ti sutvā. Kāmacchandavigamena kallacittatā arogacittatā, byāpādavigamena mettāvasena muducittatā akathinacittatā, uddhaccakukkuccappahānena vikkhepavigamanato vinīvaraṇacittatā tehi na pihitacittatā, thinamiddhavigamena udaggacittatā saṃpaggaṇhanavasena alīnacittatā, vicikicchāvigamena sammāpaṭipattiyā adhimuttatāya pasannacittatā ca hotīti āha ‘‘kallacittantiādi anupubbikathānubhāvena vikkhambhitanīvaraṇataṃ sandhāya vutta’’nti. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.

কূটদন্তসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।

Kūṭadantasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ৫. কূটদন্তসুত্তং • 5. Kūṭadantasuttaṃ

অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৫. কূটদন্তসুত্তৰণ্ণনা • 5. Kūṭadantasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact