Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā)

৫. কূটদন্তসুত্তৰণ্ণনা

5. Kūṭadantasuttavaṇṇanā

৩২৩. এৰং মে সুতং…পে॰… মগধেসূতি কূটদন্তসুত্তং। তত্রাযং অপুব্বপদৰণ্ণনা। মগধেসূতি মগধা নাম জানপদিনো রাজকুমারা, তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রূল়্হীসদ্দেন মগধাতি ৰুচ্চতি, তস্মিং মগধেসু জনপদে। ইতো পরং পুরিমসুত্তদ্ৰযে ৰুত্তনযমেৰ। অম্বলট্ঠিকা ব্রহ্মজালে ৰুত্তসদিসাৰ। কূটদন্তোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং। উপক্খটোতি সজ্জিতো। ৰচ্ছতরসতানীতি ৰচ্ছসতানি। উরব্ভাতি তরুণমেণ্ডকা ৰুচ্চন্তি। এতে তাৰ পাল়িযং আগতাযেৰ। পাল়িযং পন অনাগতানম্পি অনেকেসং মিগপক্খীনং সত্তসত্তসতানি সম্পিণ্ডিতানেৰাতি ৰেদিতব্বানি। সব্বসত্তসতিকযাগং কিরেস যজিতুকামো হোতি। থূণূপনীতানীতি বন্ধিত্ৰা ঠপনত্থায যূপসঙ্খাতং থূণং উপনীতানি।

323.Evaṃme sutaṃ…pe… magadhesūti kūṭadantasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Magadhesūti magadhā nāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado rūḷhīsaddena magadhāti vuccati, tasmiṃ magadhesu janapade. Ito paraṃ purimasuttadvaye vuttanayameva. Ambalaṭṭhikā brahmajāle vuttasadisāva. Kūṭadantoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ. Upakkhaṭoti sajjito. Vacchatarasatānīti vacchasatāni. Urabbhāti taruṇameṇḍakā vuccanti. Ete tāva pāḷiyaṃ āgatāyeva. Pāḷiyaṃ pana anāgatānampi anekesaṃ migapakkhīnaṃ sattasattasatāni sampiṇḍitānevāti veditabbāni. Sabbasattasatikayāgaṃ kiresa yajitukāmo hoti. Thūṇūpanītānīti bandhitvā ṭhapanatthāya yūpasaṅkhātaṃ thūṇaṃ upanītāni.

৩২৮. তিৰিধন্তি এত্থ ৰিধা ৰুচ্চতি ঠপনা, তিট্ঠপনন্তি অত্থো। সোল়সপরিক্খারন্তি সোল়সপরিৰারং।

328.Tividhanti ettha vidhā vuccati ṭhapanā, tiṭṭhapananti attho. Soḷasaparikkhāranti soḷasaparivāraṃ.

৩৩০-৩৩৬. পটিৰসন্তীতি যঞ্ঞানুভৰনত্থায পটিৰসন্তি। ভূতপুব্বন্তি ইদং ভগৰা পথৰীগতং নিধিং উদ্ধরিত্ৰা পুরতো রাসিং করোন্তো ৰিয ভৰপটিচ্ছন্নং পুব্বচরিতং দস্সেন্তো আহ। মহাৰিজিতোতি সো কির সাগরপরিযন্তং মহন্তং পথৰীমণ্ডলং ৰিজিনি, ইতি মহন্তং ৰিজিতমস্সাতি মহাৰিজিতো ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং অগমাসি। অড্ঢোতিআদীসু যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৰিভৰেন অড্ঢো হোতি, অযং পন ন কেৰলং অড্ঢোযেৰ, মহদ্ধনো মহতা অপরিমাণসঙ্খ্যেন ধনেন সমন্নাগতো। পঞ্চকামগুণৰসেন মহন্তা উল়ারা ভোগা অস্সাতি মহাভোগো। পিণ্ডপিণ্ডৰসেন চেৰ সুৰণ্ণমাসকরজতমাসকাদিৰসেন চ জাতরূপরজতস্স পহূততায পহূতজাতরূপরজতো, অনেককোটিসঙ্খ্যেন জাতরূপরজতেন সমন্নাগতোতি অত্থো। ৰিত্তীতি তুট্ঠি, ৰিত্তিযা উপকরণং ৰিত্তূপকরণং তুট্ঠিকারণন্তি অত্থো। পহূতং নানাৰিধালঙ্কারসুৰণ্ণরজতভাজনাদিভেদং ৰিত্তূপকরণমস্সাতি পহূতৰিত্তূপকরণো। সত্তরতনসঙ্খাতস্স নিদহিত্ৰা ঠপিতধনস্স সব্বপুব্বণ্ণাপরণ্ণসঙ্গহিতস্স ধঞ্ঞস্স চ পহূততায পহূতধনধঞ্ঞো । অথৰা ইদমস্স দেৰসিকং পরিব্বযদানগ্গহণাদিৰসেন পরিৰত্তনধনধঞ্ঞৰসেন ৰুত্তং।

330-336.Paṭivasantīti yaññānubhavanatthāya paṭivasanti. Bhūtapubbanti idaṃ bhagavā pathavīgataṃ nidhiṃ uddharitvā purato rāsiṃ karonto viya bhavapaṭicchannaṃ pubbacaritaṃ dassento āha. Mahāvijitoti so kira sāgarapariyantaṃ mahantaṃ pathavīmaṇḍalaṃ vijini, iti mahantaṃ vijitamassāti mahāvijito tveva saṅkhyaṃ agamāsi. Aḍḍhotiādīsu yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hoti, ayaṃ pana na kevalaṃ aḍḍhoyeva, mahaddhano mahatā aparimāṇasaṅkhyena dhanena samannāgato. Pañcakāmaguṇavasena mahantā uḷārā bhogā assāti mahābhogo. Piṇḍapiṇḍavasena ceva suvaṇṇamāsakarajatamāsakādivasena ca jātarūparajatassa pahūtatāya pahūtajātarūparajato, anekakoṭisaṅkhyena jātarūparajatena samannāgatoti attho. Vittīti tuṭṭhi, vittiyā upakaraṇaṃ vittūpakaraṇaṃ tuṭṭhikāraṇanti attho. Pahūtaṃ nānāvidhālaṅkārasuvaṇṇarajatabhājanādibhedaṃ vittūpakaraṇamassāti pahūtavittūpakaraṇo. Sattaratanasaṅkhātassa nidahitvā ṭhapitadhanassa sabbapubbaṇṇāparaṇṇasaṅgahitassa dhaññassa ca pahūtatāya pahūtadhanadhañño. Athavā idamassa devasikaṃ paribbayadānaggahaṇādivasena parivattanadhanadhaññavasena vuttaṃ.

পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারোতি কোসো ৰুচ্চতি ভণ্ডাগারং, নিদহিত্ৰা ঠপিতেন ধনেন পরিপুণ্ণকোসো, ধঞ্ঞেন পরিপুণ্ণকোট্ঠাগারো চাতি অত্থো। অথৰা চতুব্বিধো কোসো – হত্থী, অস্সা, রথা, পত্তীতি। কোট্ঠাগারং তিৰিধং – ধনকোট্ঠাগারং, ৰত্থকোট্ঠাগারং, ধঞ্ঞকোট্ঠাগারন্তি, তং সব্বম্পি পরিপুণ্ণমস্সাতি পরিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগারো। উদপাদীতি উপ্পজ্জি। অযং কির রাজা একদিৰসং রতনাৰলোকনচারিকং নাম নিক্খন্তো। সো ভণ্ডাগারিকং পুচ্ছি – ‘‘তাত, ইদং এৰং বহুধনং কেন সঙ্ঘরিত’’ন্তি? তুম্হাকং পিতুপিতামহাদীহি যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টাতি। ইদং পন ধনং সঙ্ঘরিত্ৰা তে কুহিং গতাতি? সব্বেৰ তে, দেৰ, মরণৰসং পত্তাতি। অত্তনো ধনং অগহেত্ৰাৰ গতা, তাতাতি? দেৰ, কিং ৰদেথ, ধনং নামেতং পহায গমনীযমেৰ, নো আদায গমনীযন্তি। অথ রাজা নিৰত্তিত্ৰা সিরীগব্ভে নিসিন্নো – ‘অধিগতা খো মে’তিআদীনি চিন্তেসি। তেন ৰুত্তং – ‘‘এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদী’’তি।

Paripuṇṇakosakoṭṭhāgāroti koso vuccati bhaṇḍāgāraṃ, nidahitvā ṭhapitena dhanena paripuṇṇakoso, dhaññena paripuṇṇakoṭṭhāgāro cāti attho. Athavā catubbidho koso – hatthī, assā, rathā, pattīti. Koṭṭhāgāraṃ tividhaṃ – dhanakoṭṭhāgāraṃ, vatthakoṭṭhāgāraṃ, dhaññakoṭṭhāgāranti, taṃ sabbampi paripuṇṇamassāti paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Udapādīti uppajji. Ayaṃ kira rājā ekadivasaṃ ratanāvalokanacārikaṃ nāma nikkhanto. So bhaṇḍāgārikaṃ pucchi – ‘‘tāta, idaṃ evaṃ bahudhanaṃ kena saṅgharita’’nti? Tumhākaṃ pitupitāmahādīhi yāva sattamā kulaparivaṭṭāti. Idaṃ pana dhanaṃ saṅgharitvā te kuhiṃ gatāti? Sabbeva te, deva, maraṇavasaṃ pattāti. Attano dhanaṃ agahetvāva gatā, tātāti? Deva, kiṃ vadetha, dhanaṃ nāmetaṃ pahāya gamanīyameva, no ādāya gamanīyanti. Atha rājā nivattitvā sirīgabbhe nisinno – ‘adhigatā kho me’tiādīni cintesi. Tena vuttaṃ – ‘‘evaṃ cetaso parivitakko udapādī’’ti.

৩৩৭. ব্রাহ্মণং আমন্তেত্ৰাতি কস্মা আমন্তেসি? অযং কিরেৰং চিন্তেসি – ‘‘দানং দেন্তেন নাম একেন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৰা দাতুং ৰট্টতি, অনামন্তেত্ৰা কতকম্মঞ্হি পচ্ছানুতাপং করোতী’’তি। তস্মা আমন্তেসি। অথ ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অযং রাজা মহাদানং দাতুকামো, জনপদে চস্স বহূ চোরা, তে অৰূপসমেত্ৰা দানং দেন্তস্স খীরদধিতণ্ডুলাদিকে দানসম্ভারে আহরন্তানং নিপ্পুরিসানি গেহানি চোরা ৰিলুম্পিস্সন্তি জনপদো চোরভযেনেৰ কোলাহলো ভৰিস্সতি, ততো রঞ্ঞো দানং ন চিরং পৰত্তিস্সতি, চিত্তম্পিস্স একগ্গং ন ভৰিস্সতি, হন্দ, নং এতমত্থং সঞ্ঞাপেমী’’তি ততো তমত্থং সঞ্ঞাপেন্তো ‘‘ভোতো, খো রঞ্ঞো’’তিআদিমাহ।

337.Brāhmaṇaṃāmantetvāti kasmā āmantesi? Ayaṃ kirevaṃ cintesi – ‘‘dānaṃ dentena nāma ekena paṇḍitena saddhiṃ mantetvā dātuṃ vaṭṭati, anāmantetvā katakammañhi pacchānutāpaṃ karotī’’ti. Tasmā āmantesi. Atha brāhmaṇo cintesi – ‘‘ayaṃ rājā mahādānaṃ dātukāmo, janapade cassa bahū corā, te avūpasametvā dānaṃ dentassa khīradadhitaṇḍulādike dānasambhāre āharantānaṃ nippurisāni gehāni corā vilumpissanti janapado corabhayeneva kolāhalo bhavissati, tato rañño dānaṃ na ciraṃ pavattissati, cittampissa ekaggaṃ na bhavissati, handa, naṃ etamatthaṃ saññāpemī’’ti tato tamatthaṃ saññāpento ‘‘bhoto, kho rañño’’tiādimāha.

৩৩৮. তত্থ সকণ্টকোতি চোরকণ্টকেহি সকণ্টকো। পন্থদুহনাতি পন্থদুহা, পন্থঘাতকাতি অত্থো। অকিচ্চকারী অস্সাতি অকত্তব্বকারী অধম্মকারী ভৰেয্য। দস্সুখীলন্তি চোরখীলং। ৰধেন ৰাতি মারণেন ৰা কোট্টনেন ৰা। বন্ধনেনাতি অদ্দুবন্ধনাদিনা। জানিযাতি হানিযা; ‘‘সতং গণ্হথ, সহস্সং গণ্হথা’’তি এৰং পৰত্তিতদণ্ডেনাতি অত্থো। গরহাযাতি পঞ্চসিখমুণ্ডকরণং, গোমযসিঞ্চনং, গীৰায কুদণ্ডকবন্ধনন্তি এৰমাদীনি কত্ৰা গরহপাপনেন। পব্বাজনাযাতি রট্ঠতো নীহরণেন। সমূহনিস্সামীতি সম্মা হেতুনা নযেন কারণেন ঊহনিস্সামি। হতাৰসেসকাতি মতাৰসেসকা। উস্সহন্তীতি উস্সাহং করোন্তি। অনুপ্পদেতূতি দিন্নে অপ্পহোন্তে পুন অঞ্ঞম্পি বীজঞ্চ ভত্তঞ্চ কসিউপকরণভণ্ডঞ্চ সব্বং দেতূতি অত্থো। পাভতং অনুপ্পদেতূতি সক্খিং অকত্ৰা পণ্ণে অনারোপেত্ৰা মূলচ্ছেজ্জৰসেন ভণ্ডমূলং দেতূতি অত্থো। ভণ্ডমূলস্স হি পাভতন্তি নামং। যথাহ –

338. Tattha sakaṇṭakoti corakaṇṭakehi sakaṇṭako. Panthaduhanāti panthaduhā, panthaghātakāti attho. Akiccakārī assāti akattabbakārī adhammakārī bhaveyya. Dassukhīlanti corakhīlaṃ. Vadhena vāti māraṇena vā koṭṭanena vā. Bandhanenāti addubandhanādinā. Jāniyāti hāniyā; ‘‘sataṃ gaṇhatha, sahassaṃ gaṇhathā’’ti evaṃ pavattitadaṇḍenāti attho. Garahāyāti pañcasikhamuṇḍakaraṇaṃ, gomayasiñcanaṃ, gīvāya kudaṇḍakabandhananti evamādīni katvā garahapāpanena. Pabbājanāyāti raṭṭhato nīharaṇena. Samūhanissāmīti sammā hetunā nayena kāraṇena ūhanissāmi. Hatāvasesakāti matāvasesakā. Ussahantīti ussāhaṃ karonti. Anuppadetūti dinne appahonte puna aññampi bījañca bhattañca kasiupakaraṇabhaṇḍañca sabbaṃ detūti attho. Pābhataṃ anuppadetūti sakkhiṃ akatvā paṇṇe anāropetvā mūlacchejjavasena bhaṇḍamūlaṃ detūti attho. Bhaṇḍamūlassa hi pābhatanti nāmaṃ. Yathāha –

‘‘অপ্পকেনপি মেধাৰী, পাভতেন ৰিচক্খণো।

‘‘Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৰ সন্ধম’’ন্তি॥ (জা॰ ১.১.৪)।

Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama’’nti. (jā. 1.1.4);

ভত্তৰেতনন্তি দেৰসিকং ভত্তঞ্চেৰ মাসিকাদিপরিব্বযঞ্চ তস্স তস্স কুসলকম্মসূরভাৰানুরূপেন ঠানন্তরগামনিগমাদিদানেন সদ্ধিং দেতূতি অত্থো। সকম্মপসুতাতি কসিৰাণিজ্জাদীসু সকেসু কম্মেসু উয্যুত্তা ব্যাৰটা। রাসিকোতি ধনধঞ্ঞানং রাসিকো। খেমট্ঠিতাতি খেমেন ঠিতা অভযা। অকণ্টকাতি চোরকণ্টকরহিতা। মুদা মোদমানাতি মোদা মোদমানা। অযমেৰ ৰা পাঠো, অঞ্ঞমঞ্ঞং পমুদিতচিত্তাতি অধিপ্পাযো। অপারুতঘরাতি চোরানং অভাৰেন দ্ৰারানি অসংৰরিত্ৰা ৰিৰটদ্ৰারাতি অত্থো। এতদৰোচাতি জনপদস্স সব্বাকারেন ইদ্ধফীতভাৰং ঞত্ৰা এতং অৰোচ।

Bhattavetananti devasikaṃ bhattañceva māsikādiparibbayañca tassa tassa kusalakammasūrabhāvānurūpena ṭhānantaragāmanigamādidānena saddhiṃ detūti attho. Sakammapasutāti kasivāṇijjādīsu sakesu kammesu uyyuttā byāvaṭā. Rāsikoti dhanadhaññānaṃ rāsiko. Khemaṭṭhitāti khemena ṭhitā abhayā. Akaṇṭakāti corakaṇṭakarahitā. Mudā modamānāti modā modamānā. Ayameva vā pāṭho, aññamaññaṃ pamuditacittāti adhippāyo. Apārutagharāti corānaṃ abhāvena dvārāni asaṃvaritvā vivaṭadvārāti attho. Etadavocāti janapadassa sabbākārena iddhaphītabhāvaṃ ñatvā etaṃ avoca.

চতুপরিক্খারৰণ্ণনা

Catuparikkhāravaṇṇanā

৩৩৯. তেন হি ভৰং রাজাতি ব্রাহ্মণো কির চিন্তেসি – ‘‘অযং রাজা মহাদানং দাতুং অতিৰিয উস্সাহজাতো। সচে পন অত্তনো অনুযন্তা খত্তিযাদযো অনামন্তেত্ৰা দস্সতি। নাস্স তে অত্তমনা ভৰিস্সন্তি; যথা দানং তে অত্তমনা হোন্তি, তথা করিস্সামী’’তি। তস্মা ‘‘তেন হি ভৰ’’ন্তিআদিমাহ। তত্থ নেগমাতি নিগমৰাসিনো। জানপদাতি জনপদৰাসিনো । আমন্তযতন্তি আমন্তেতু জানাপেতু। যং মম অস্সাতি যং তুম্হাকং অনুজাননং মম ভৰেয্য। অমচ্চাতি পিযসহাযকা। পারিসজ্জাতি সেসা আণত্তিকারকা। যজতং ভৰং রাজাতি যজতু ভৰং, তে কির – অযং রাজা ‘‘অহং ইস্সরো’’তি পসয্হ দানং অদত্ৰা অম্হে আমন্তেসি, অহোনেন সুট্ঠু কত’’ন্তি অত্তমনা এৰমাহংসু। অনামন্তিতে পনস্স যঞ্ঞট্ঠানং দস্সনাযপি ন গচ্ছেয্যুং। যঞ্ঞকালো মহারাজাতি দেয্যধম্মস্মিঞ্হি অসতি মহল্লককালে চ এৰরূপং দানং দাতুং ন সক্কা, ত্ৰং পন মহাধনো চেৰ তরুণো চ, এতেন তে যঞ্ঞকালোতি দস্সেন্তা ৰদন্তি। অনুমতিপক্খাতি অনুমতিযা পক্খা, অনুমতিদাযকাতি অত্থো। পরিক্খারা ভৰন্তীতি পরিৰারা ভৰন্তি। ‘‘রথো সীলপরিক্খারো, ঝানক্খো চক্কৰীরিযো’’তি (সং॰ নি॰ ৫.৪) এত্থ পন অলঙ্কারো পরিক্খারোতি ৰুত্তো।

339.Tena hi bhavaṃ rājāti brāhmaṇo kira cintesi – ‘‘ayaṃ rājā mahādānaṃ dātuṃ ativiya ussāhajāto. Sace pana attano anuyantā khattiyādayo anāmantetvā dassati. Nāssa te attamanā bhavissanti; yathā dānaṃ te attamanā honti, tathā karissāmī’’ti. Tasmā ‘‘tena hi bhava’’ntiādimāha. Tattha negamāti nigamavāsino. Jānapadāti janapadavāsino . Āmantayatanti āmantetu jānāpetu. Yaṃ mama assāti yaṃ tumhākaṃ anujānanaṃ mama bhaveyya. Amaccāti piyasahāyakā. Pārisajjāti sesā āṇattikārakā. Yajataṃ bhavaṃ rājāti yajatu bhavaṃ, te kira – ayaṃ rājā ‘‘ahaṃ issaro’’ti pasayha dānaṃ adatvā amhe āmantesi, ahonena suṭṭhu kata’’nti attamanā evamāhaṃsu. Anāmantite panassa yaññaṭṭhānaṃ dassanāyapi na gaccheyyuṃ. Yaññakālo mahārājāti deyyadhammasmiñhi asati mahallakakāle ca evarūpaṃ dānaṃ dātuṃ na sakkā, tvaṃ pana mahādhano ceva taruṇo ca, etena te yaññakāloti dassentā vadanti. Anumatipakkhāti anumatiyā pakkhā, anumatidāyakāti attho. Parikkhārā bhavantīti parivārā bhavanti. ‘‘Ratho sīlaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo’’ti (saṃ. ni. 5.4) ettha pana alaṅkāro parikkhāroti vutto.

অট্ঠপরিক্খারৰণ্ণনা

Aṭṭhaparikkhāravaṇṇanā

৩৪০. অট্ঠহঙ্গেহীতি উভতো সুজাতাদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি। যসসাতি আণাঠপনসমত্থতায। সদ্ধোতি দানস্স ফলং অত্থীতি সদ্দহতি। দাযকোতি দানসূরো। ন সদ্ধামত্তকেনেৰ তিট্ঠতি, পরিচ্চজিতুম্পি সক্কোতীতি অত্থো। দানপতীতি যং দানং দেতি, তস্স পতি হুত্ৰা দেতি, ন দাসো, ন সহাযো। যো হি অত্তনা মধুরং ভুঞ্জতি, পরেসং অমধুরং দেতি, সো দানসঙ্খাতস্স দেয্যধম্মস্স দাসো হুত্ৰা দেতি। যো যং অত্তনা ভুঞ্জতি, তদেৰ দেতি, সো সহাযো হুত্ৰা দেতি। যো পন অত্তনা যেন কেনচি যাপেতি, পরেসং মধুরং দেতি, সো পতি জেট্ঠকো সামী হুত্ৰা দেতি, অযং তাদিসোতি অত্থো। সমণব্রাহ্মণকপণদ্ধিকৰণিব্বকযাচকানন্তি এত্থ সমিতপাপা সমণা, বাহিতপাপা ব্রাহ্মণা। কপণাতি দুগ্গতা দলিদ্দমনুস্সা। অদ্ধিকাতি পথাৰিনো। ৰণিব্বকাতি যে – ‘‘ইট্ঠং দিন্নং, কন্তং, মনাপং, কালেন অনৰজ্জং দিন্নং, দদং চিত্তং পসাদেয্য, গচ্ছতু ভৰং ব্রহ্মলোক’’ন্তিআদিনা নযেন দানস্স ৰণ্ণং থোমযমানা ৰিচরন্তি। যাচকাতি যে – ‘‘পসতমত্তং দেথ, সরাৰমত্তং দেথা’’তিআদীনি ৰত্ৰা যাচমানা ৰিচরন্তি। ওপানভূতোতি উদপানভূতো। সব্বেসং সাধারণপরিভোগো, চতুমহাপথে খতপোক্খরণী ৰিয হুত্ৰাতি অত্থো। সুতজাতস্সাতি এত্থ সুতমেৰ সুতজাতং। অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নে অত্থে চিন্তেতুন্তি এত্থ – ‘‘অতীতে পুঞ্ঞস্স কতত্তাযেৰ মে অযং সম্পত্তী’’তি, এৰং চিন্তেন্তো অতীতমত্থং চিন্তেতুং পটিবলো নাম হোতি। ‘‘ইদানি পুঞ্ঞং কত্ৰাৰ অনাগতে সক্কা সম্পত্তিং পাপুণিতু’’ন্তি চিন্তেন্তো অনাগতমত্থং চিন্তেতুং পটিবলো নাম হোতি। ‘‘ইদং পুঞ্ঞকম্মং নাম সপ্পুরিসানং আচিণ্ণং, ময্হঞ্চ ভোগাপি সংৰিজ্জন্তি, দাযকচিত্তম্পি অত্থি; হন্দাহং পুঞ্ঞানি করোমী’’তি চিন্তেন্তো পচ্চুপ্পন্নমত্থং চিন্তেতুং পটিবলো নাম হোতীতি ৰেদিতব্বো। ইতি ইমানীতি এৰং যথা ৰুত্তানি এতানি। এতেহি কির অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স দানং সব্বদিসাহি মহাজনো উপসঙ্কমতি। ‘‘অযং দুজ্জাতো কিত্তকং কালং দস্সতি, ইদানি ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা উপচ্ছিন্দিস্সতী’’তি এৰমাদীনি চিন্তেত্ৰা ন কোচি উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞতি। তস্মা এতানি অট্ঠঙ্গানি পরিক্খারা ভৰন্তীতি ৰুত্তানি।

340.Aṭṭhahaṅgehīti ubhato sujātādīhi aṭṭhahi aṅgehi. Yasasāti āṇāṭhapanasamatthatāya. Saddhoti dānassa phalaṃ atthīti saddahati. Dāyakoti dānasūro. Na saddhāmattakeneva tiṭṭhati, pariccajitumpi sakkotīti attho. Dānapatīti yaṃ dānaṃ deti, tassa pati hutvā deti, na dāso, na sahāyo. Yo hi attanā madhuraṃ bhuñjati, paresaṃ amadhuraṃ deti, so dānasaṅkhātassa deyyadhammassa dāso hutvā deti. Yo yaṃ attanā bhuñjati, tadeva deti, so sahāyo hutvā deti. Yo pana attanā yena kenaci yāpeti, paresaṃ madhuraṃ deti, so pati jeṭṭhako sāmī hutvā deti, ayaṃ tādisoti attho. Samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānanti ettha samitapāpā samaṇā, bāhitapāpā brāhmaṇā. Kapaṇāti duggatā daliddamanussā. Addhikāti pathāvino. Vaṇibbakāti ye – ‘‘iṭṭhaṃ dinnaṃ, kantaṃ, manāpaṃ, kālena anavajjaṃ dinnaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya, gacchatu bhavaṃ brahmaloka’’ntiādinā nayena dānassa vaṇṇaṃ thomayamānā vicaranti. Yācakāti ye – ‘‘pasatamattaṃ detha, sarāvamattaṃ dethā’’tiādīni vatvā yācamānā vicaranti. Opānabhūtoti udapānabhūto. Sabbesaṃ sādhāraṇaparibhogo, catumahāpathe khatapokkharaṇī viya hutvāti attho. Sutajātassāti ettha sutameva sutajātaṃ. Atītānāgatapaccuppanne atthe cintetunti ettha – ‘‘atīte puññassa katattāyeva me ayaṃ sampattī’’ti, evaṃ cintento atītamatthaṃ cintetuṃ paṭibalo nāma hoti. ‘‘Idāni puññaṃ katvāva anāgate sakkā sampattiṃ pāpuṇitu’’nti cintento anāgatamatthaṃ cintetuṃ paṭibalo nāma hoti. ‘‘Idaṃ puññakammaṃ nāma sappurisānaṃ āciṇṇaṃ, mayhañca bhogāpi saṃvijjanti, dāyakacittampi atthi; handāhaṃ puññāni karomī’’ti cintento paccuppannamatthaṃ cintetuṃ paṭibalo nāma hotīti veditabbo. Iti imānīti evaṃ yathā vuttāni etāni. Etehi kira aṭṭhahaṅgehi samannāgatassa dānaṃ sabbadisāhi mahājano upasaṅkamati. ‘‘Ayaṃ dujjāto kittakaṃ kālaṃ dassati, idāni vippaṭisārī hutvā upacchindissatī’’ti evamādīni cintetvā na koci upasaṅkamitabbaṃ maññati. Tasmā etāni aṭṭhaṅgāni parikkhārā bhavantīti vuttāni.

চতুপরিক্খারাদিৰণ্ণনা

Catuparikkhārādivaṇṇanā

৩৪১. সুজং পগ্গণ্হন্তানন্তি মহাযাগপটিগ্গণ্হনট্ঠানে দানকটচ্ছুং পগ্গণ্হন্তানং। ইমেহি চতূহীতি এতেহি সুজাতাদীহি। এতেসু হি অসতি – ‘‘এৰং দুজ্জাতস্স সংৰিধানেন পৰত্তদানং কিত্তকং কালং পৰত্তিস্সতী’’তিআদীনি ৰত্ৰা উপসঙ্কমিতারো ন হোন্তি। গরহিতব্বাভাৰতো পন উপসঙ্কমন্তিযেৰ। তস্মা ইমানিপি পরিক্খারা ভৰন্তীতি ৰুত্তানি।

341.Sujaṃpaggaṇhantānanti mahāyāgapaṭiggaṇhanaṭṭhāne dānakaṭacchuṃ paggaṇhantānaṃ. Imehi catūhīti etehi sujātādīhi. Etesu hi asati – ‘‘evaṃ dujjātassa saṃvidhānena pavattadānaṃ kittakaṃ kālaṃ pavattissatī’’tiādīni vatvā upasaṅkamitāro na honti. Garahitabbābhāvato pana upasaṅkamantiyeva. Tasmā imānipi parikkhārā bhavantīti vuttāni.

৩৪২. তিস্সো ৰিধা দেসেসীতি তীণি ঠপনানি দেসেসি। সো কির চিন্তেসি – ‘‘দানং দদমানা নাম তিণ্ণং ঠানানং অঞ্ঞতরস্মিং চলন্তি হন্দাহং ইমং রাজানং তেসু ঠানেসু পঠমতরঞ্ঞেৰ নিচ্চলং করোমী’’তি। তেনস্স তিস্সো ৰিধা দেসেসীতি। সো ভোতো রঞ্ঞোতি ইদং করণত্থে সামিৰচনং। ভোতা রঞ্ঞাতি ৰা পাঠো। ৰিপ্পটিসারো ন করণীযোতি ‘‘ভোগানং ৰিগমহেতুকো পচ্ছানুতাপো ন কত্তব্বো, পুব্বচেতনা পন অচলা পতিট্ঠপেতব্বা, এৰঞ্হি দানং মহপ্ফলং হোতী’’তি দস্সেতি। ইতরেসুপি দ্ৰীসু ঠানেসু এসেৰ নযো। মুঞ্চচেতনাপি হি পচ্ছাসমনুস্সরণচেতনা চ নিচ্চলাৰ কাতব্বা। তথা অকরোন্তস্স দানং ন মহপ্ফলং হোতি, নাপি উল়ারেসু ভোগেসু চিত্তং নমতি, মহারোরুৰং উপপন্নস্স সেট্ঠিগহপতিনো ৰিয।

342.Tisso vidhā desesīti tīṇi ṭhapanāni desesi. So kira cintesi – ‘‘dānaṃ dadamānā nāma tiṇṇaṃ ṭhānānaṃ aññatarasmiṃ calanti handāhaṃ imaṃ rājānaṃ tesu ṭhānesu paṭhamataraññeva niccalaṃ karomī’’ti. Tenassa tisso vidhā desesīti. So bhoto raññoti idaṃ karaṇatthe sāmivacanaṃ. Bhotā raññāti vā pāṭho. Vippaṭisāro na karaṇīyoti ‘‘bhogānaṃ vigamahetuko pacchānutāpo na kattabbo, pubbacetanā pana acalā patiṭṭhapetabbā, evañhi dānaṃ mahapphalaṃ hotī’’ti dasseti. Itaresupi dvīsu ṭhānesu eseva nayo. Muñcacetanāpi hi pacchāsamanussaraṇacetanā ca niccalāva kātabbā. Tathā akarontassa dānaṃ na mahapphalaṃ hoti, nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namati, mahāroruvaṃ upapannassa seṭṭhigahapatino viya.

৩৪৩. দসহাকারেহীতি দসহি কারণেহি। তস্স কির এৰং অহোসি – সচাযং রাজা দুস্সীলে দিস্ৰা – ‘‘নস্সতি ৰত মে দানং, যস্স মে এৰরূপা দুস্সীলা ভুঞ্জন্তী’’তি সীলৰন্তেসুপি ৰিপ্পটিসারং উপ্পাদেস্সতি, দানং ন মহপ্ফলং ভৰিস্সতি। ৰিপ্পটিসারো চ নাম দাযকানং পটিগ্গাহকতোৰ উপ্পজ্জতি , হন্দস্স পঠমমেৰ তং ৰিপ্পটিসারং ৰিনোদেমীতি। তস্মা দসহাকারেহি উপচ্ছিজ্জিতুং যুত্তং পটিগ্গাহকেসুপি ৰিপ্পটিসারং ৰিনোদেসীতি। তেসঞ্ঞেৰ তেনাতি তেসঞ্ঞেৰ তেন পাপেন অনিট্ঠো ৰিপাকো ভৰিস্সতি, ন অঞ্ঞেসন্তি দস্সেতি। যজতং ভৰন্তি দেতু ভৰং। সজ্জতন্তি ৰিস্সজ্জতু। অন্তরন্তি অব্ভন্তরং।

343.Dasahākārehīti dasahi kāraṇehi. Tassa kira evaṃ ahosi – sacāyaṃ rājā dussīle disvā – ‘‘nassati vata me dānaṃ, yassa me evarūpā dussīlā bhuñjantī’’ti sīlavantesupi vippaṭisāraṃ uppādessati, dānaṃ na mahapphalaṃ bhavissati. Vippaṭisāro ca nāma dāyakānaṃ paṭiggāhakatova uppajjati , handassa paṭhamameva taṃ vippaṭisāraṃ vinodemīti. Tasmā dasahākārehi upacchijjituṃ yuttaṃ paṭiggāhakesupi vippaṭisāraṃ vinodesīti. Tesaññeva tenāti tesaññeva tena pāpena aniṭṭho vipāko bhavissati, na aññesanti dasseti. Yajataṃ bhavanti detu bhavaṃ. Sajjatanti vissajjatu. Antaranti abbhantaraṃ.

৩৪৪. সোল়সহি আকারেহি চিত্তং সন্দস্সেসীতি ইধ ব্রাহ্মণো রঞ্ঞো মহাদানানুমোদনং নাম আরদ্ধো। তত্থ সন্দস্সেসীতি – ‘ইদং দানং দাতা এৰরূপং সম্পত্তিং লভতী’তি দস্সেত্ৰা দস্সেত্ৰা কথেসি। সমাদপেসীতি তদত্থং সমাদপেত্ৰা কথেসি। সমুত্তেজেসীতি ৰিপ্পটিসারৰিনোদনেনস্স চিত্তং ৰোদাপেসি। সম্পহংসেসীতি ‘সুন্দরং তে কতং, মহারাজ, দানং দদমানেনা’তি থুতিং কত্ৰা কথেসি। ৰত্তা ধম্মতো নত্থীতি ধম্মেন সমেন কারণেন ৰত্তা নত্থি।

344.Soḷasahi ākārehi cittaṃ sandassesīti idha brāhmaṇo rañño mahādānānumodanaṃ nāma āraddho. Tattha sandassesīti – ‘idaṃ dānaṃ dātā evarūpaṃ sampattiṃ labhatī’ti dassetvā dassetvā kathesi. Samādapesīti tadatthaṃ samādapetvā kathesi. Samuttejesīti vippaṭisāravinodanenassa cittaṃ vodāpesi. Sampahaṃsesīti ‘sundaraṃ te kataṃ, mahārāja, dānaṃ dadamānenā’ti thutiṃ katvā kathesi. Vattā dhammato natthīti dhammena samena kāraṇena vattā natthi.

৩৪৫. রুক্খা ছিজ্জিংসু যূপত্থায ন দব্ভা লূযিংসু বরিহিসত্থাযাতি যে যূপনামকে মহাথম্ভে উস্সাপেত্ৰা – ‘‘অসুকরাজা অসুকামচ্চো অসুকব্রাহ্মণো এৰরূপং নাম মহাযাগং যজতী’’তি নামং লিখিত্ৰা ঠপেন্তি। যানি চ দব্ভতিণানি লাযিত্ৰা ৰনমালাসঙ্খেপেন যঞ্ঞসালং পরিক্খিপন্তি, ভূমিযং ৰা পত্থরন্তি, তেপি ন রুক্খা ছিজ্জিংসু, ন দব্ভা লূযিংসু। কিং পন গাৰো ৰা অজাদযো ৰা হঞ্ঞিস্সন্তীতি দস্সেতি। দাসাতি অন্তোগেহদাসাদযো। পেস্সাতি যে পুব্বমেৰ ধনং গহেত্ৰা কম্মং করোন্তি। কম্মকরাতি যে ভত্তৰেতনং গহেত্ৰা করোন্তি। দণ্ডতজ্জিতা নাম দণ্ডযট্ঠিমুগ্গরাদীনি গহেত্ৰা – ‘‘কম্মং করোথ করোথা’’তি এৰং তজ্জিতা। ভযতজ্জিতা নাম – সচে কম্মং করোসি, কুসলং। নো চে করোসি, ছিন্দিস্সাম ৰা বন্ধিস্সাম ৰা মারেস্সাম ৰাতি এৰং ভযেন তজ্জিতা। এতে পন ন দণ্ডতজ্জিতা, ন ভযতজ্জিতা, ন অস্সুমুখা রোদমানা পরিকম্মানি অকংসু। অথ খো পিযসমুদাচারেনেৰ সমুদাচরিযমানা অকংসু। ন হি তত্থ দাসং ৰা দাসাতি, পেস্সং ৰা পেস্সাতি, কম্মকরং ৰা কম্মকরাতি আলপন্তি। যথানামৰসেনেৰ পন পিযসমুদাচারেন আলপিত্ৰা ইত্থিপুরিসবলৰন্তদুব্বলানং অনুরূপমেৰ কম্মং দস্সেত্ৰা – ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ করোথা’’তি ৰদন্তি। তেপি অত্তনো রুচিৰসেনেৰ করোন্তি। তেন ৰুত্তং – ‘‘যে ইচ্ছিংসু, তে অকংসু; যে ন ইচ্ছিংসু, ন তে অকংসু। যং ইচ্ছিংসু, তং অকংসু; যং ন ইচ্ছিংসু, ন তং অকংসূ’’তি। সপ্পিতেলনৰনীতদধিমধুফাণিতেন চেৰ সো যঞ্ঞো নিট্ঠানমগমাসীতি রাজা কির বহিনগরস্স চতূসু দ্ৰারেসু অন্তোনগরস্স চ মজ্ঝেতি পঞ্চসু ঠানেসু মহাদানসালাযো কারাপেত্ৰা একেকিস্সায সালায সতসহস্সং সতসহস্সং কত্ৰা দিৰসে দিৰসে পঞ্চসতসহস্সানি ৰিস্সজ্জেত্ৰা সূরিযুগ্গমনতো পট্ঠায তস্স তস্স কালস্স অনুরূপেহি সহত্থেন সুৰণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৰা পণীতেহি সপ্পিতেলাদিসম্মিস্সেহেৰ যাগুখজ্জকভত্তব্যঞ্জনপানকাদীহি মহাজনং সন্তপ্পেসি। ভাজনানি পূরেত্ৰা গণ্হিতুকামানং তথেৰ দাপেসি। সাযণ্হসমযে পন ৰত্থগন্ধমালাদীহি সম্পূজেসি। সপ্পিআদীনং পন মহাচাটিযো পূরাপেত্ৰা – ‘‘যো যং পরিভুঞ্জিতুকামো, সো তং পরিভুঞ্জতূ’’তি অনেকসতেসু ঠানেসু ঠপাপেসি। তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সপ্পিতেলনৰনীতদধিমধুফাণিতেন চেৰ সো যঞ্ঞো নিট্ঠানমগমাসী’’তি।

345.Narukkhā chijjiṃsu yūpatthāya na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāyāti ye yūpanāmake mahāthambhe ussāpetvā – ‘‘asukarājā asukāmacco asukabrāhmaṇo evarūpaṃ nāma mahāyāgaṃ yajatī’’ti nāmaṃ likhitvā ṭhapenti. Yāni ca dabbhatiṇāni lāyitvā vanamālāsaṅkhepena yaññasālaṃ parikkhipanti, bhūmiyaṃ vā pattharanti, tepi na rukkhā chijjiṃsu, na dabbhā lūyiṃsu. Kiṃ pana gāvo vā ajādayo vā haññissantīti dasseti. Dāsāti antogehadāsādayo. Pessāti ye pubbameva dhanaṃ gahetvā kammaṃ karonti. Kammakarāti ye bhattavetanaṃ gahetvā karonti. Daṇḍatajjitā nāma daṇḍayaṭṭhimuggarādīni gahetvā – ‘‘kammaṃ karotha karothā’’ti evaṃ tajjitā. Bhayatajjitā nāma – sace kammaṃ karosi, kusalaṃ. No ce karosi, chindissāma vā bandhissāma vā māressāma vāti evaṃ bhayena tajjitā. Ete pana na daṇḍatajjitā, na bhayatajjitā, na assumukhā rodamānā parikammāni akaṃsu. Atha kho piyasamudācāreneva samudācariyamānā akaṃsu. Na hi tattha dāsaṃ vā dāsāti, pessaṃ vā pessāti, kammakaraṃ vā kammakarāti ālapanti. Yathānāmavaseneva pana piyasamudācārena ālapitvā itthipurisabalavantadubbalānaṃ anurūpameva kammaṃ dassetvā – ‘‘idañcidañca karothā’’ti vadanti. Tepi attano rucivaseneva karonti. Tena vuttaṃ – ‘‘ye icchiṃsu, te akaṃsu; ye na icchiṃsu, na te akaṃsu. Yaṃ icchiṃsu, taṃ akaṃsu; yaṃ na icchiṃsu, na taṃ akaṃsū’’ti. Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsīti rājā kira bahinagarassa catūsu dvāresu antonagarassa ca majjheti pañcasu ṭhānesu mahādānasālāyo kārāpetvā ekekissāya sālāya satasahassaṃ satasahassaṃ katvā divase divase pañcasatasahassāni vissajjetvā sūriyuggamanato paṭṭhāya tassa tassa kālassa anurūpehi sahatthena suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā paṇītehi sappitelādisammisseheva yāgukhajjakabhattabyañjanapānakādīhi mahājanaṃ santappesi. Bhājanāni pūretvā gaṇhitukāmānaṃ tatheva dāpesi. Sāyaṇhasamaye pana vatthagandhamālādīhi sampūjesi. Sappiādīnaṃ pana mahācāṭiyo pūrāpetvā – ‘‘yo yaṃ paribhuñjitukāmo, so taṃ paribhuñjatū’’ti anekasatesu ṭhānesu ṭhapāpesi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsī’’ti.

৩৪৬. পহূতং সাপতেয্যং আদাযাতি বহুং ধনং গহেত্ৰা। তে কির চিন্তেসুং – ‘‘অযং রাজা সপ্পিতেলাদীনি জনপদতো অনাহরাপেত্ৰা অত্তনো সন্তকমেৰ নীহরিত্ৰা মহাদানং দেতি। অম্হেহি পন ‘রাজা ন কিঞ্চি আহরাপেতী’তি ন যুত্তং তুণ্হী ভৰিতুং। ন হি রঞ্ঞো ঘরে ধনং অক্খযধম্মমেৰ, অম্হেসু চ অদেন্তেসু কো অঞ্ঞো রঞ্ঞো দস্সতি, হন্দস্স ধনং উপসংহরামা’’তি তে গামভাগেন চ নিগমভাগেন চ নগরভাগেন চ সাপতেয্যং সংহরিত্ৰা সকটানি পূরেত্ৰা রঞ্ঞো উপহরিংসু। তং সন্ধায – ‘‘পহূতং সাপতেয্য’’ন্তিআদিমাহ।

346.Pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāyāti bahuṃ dhanaṃ gahetvā. Te kira cintesuṃ – ‘‘ayaṃ rājā sappitelādīni janapadato anāharāpetvā attano santakameva nīharitvā mahādānaṃ deti. Amhehi pana ‘rājā na kiñci āharāpetī’ti na yuttaṃ tuṇhī bhavituṃ. Na hi rañño ghare dhanaṃ akkhayadhammameva, amhesu ca adentesu ko añño rañño dassati, handassa dhanaṃ upasaṃharāmā’’ti te gāmabhāgena ca nigamabhāgena ca nagarabhāgena ca sāpateyyaṃ saṃharitvā sakaṭāni pūretvā rañño upahariṃsu. Taṃ sandhāya – ‘‘pahūtaṃ sāpateyya’’ntiādimāha.

৩৪৭. পুরত্থিমেন যঞ্ঞৰাটস্সাতি পুরত্থিমতো নগরদ্ৰারে দানসালায পুরত্থিমভাগে। যথা পুরত্থিমদিসতো আগচ্ছন্তা খত্তিযানং দানসালায যাগুং পিৰিত্ৰা রঞ্ঞো দানসালায ভুঞ্জিত্ৰা নগরং পৰিসন্তি। এৰরূপে ঠানে পট্ঠপেসুং। দক্খিণেন যঞ্ঞৰাটস্সাতি দক্খিণতো নগরদ্ৰারে দানসালায ৰুত্তনযেনেৰ দক্খিণভাগে পট্ঠপেসুং। পচ্ছিমুত্তরেসুপি এসেৰ নযো।

347.Puratthimenayaññavāṭassāti puratthimato nagaradvāre dānasālāya puratthimabhāge. Yathā puratthimadisato āgacchantā khattiyānaṃ dānasālāya yāguṃ pivitvā rañño dānasālāya bhuñjitvā nagaraṃ pavisanti. Evarūpe ṭhāne paṭṭhapesuṃ. Dakkhiṇena yaññavāṭassāti dakkhiṇato nagaradvāre dānasālāya vuttanayeneva dakkhiṇabhāge paṭṭhapesuṃ. Pacchimuttaresupi eseva nayo.

৩৪৮. অহো যঞ্ঞো, অহো যঞ্ঞসম্পদাতি ব্রাহ্মণা সপ্পিআদীহি নিট্ঠানগমনং সুত্ৰা – ‘‘যং লোকে মধুরং, তদেৰ সমণো গোতমো কথেতি, হন্দস্স যঞ্ঞং পসংসামা’’তি তুট্ঠচিত্তা পসংসমানা এৰমাহংসু। তুণ্হীভূতোৰ নিসিন্নো হোতীতি উপরি ৰত্তব্বমত্থং চিন্তযমানো নিস্সদ্দোৰ নিসিন্নো হোতি। অভিজানাতি পন ভৰং গোতমোতি ইদং ব্রাহ্মণো পরিহারেন পুচ্ছন্তো আহ। ইতরথা হি – ‘‘কিং পন ত্ৰং, ভো গোতম, তদা রাজা অহোসি, উদাহু পুরোহিতো ব্রাহ্মণো’’তি এৰং উজুকমেৰ পুচ্ছযমানো অগারৰো ৰিয হোতি।

348.Aho yañño, aho yaññasampadāti brāhmaṇā sappiādīhi niṭṭhānagamanaṃ sutvā – ‘‘yaṃ loke madhuraṃ, tadeva samaṇo gotamo katheti, handassa yaññaṃ pasaṃsāmā’’ti tuṭṭhacittā pasaṃsamānā evamāhaṃsu. Tuṇhībhūtova nisinno hotīti upari vattabbamatthaṃ cintayamāno nissaddova nisinno hoti. Abhijānāti pana bhavaṃ gotamoti idaṃ brāhmaṇo parihārena pucchanto āha. Itarathā hi – ‘‘kiṃ pana tvaṃ, bho gotama, tadā rājā ahosi, udāhu purohito brāhmaṇo’’ti evaṃ ujukameva pucchayamāno agāravo viya hoti.

নিচ্চদানঅনুকুলযঞ্ঞৰণ্ণনা

Niccadānaanukulayaññavaṇṇanā

৩৪৯. অত্থি পন, ভো গোতমাতি – ইদং ব্রাহ্মণো ‘‘সকলজম্বুদীপৰাসীনং উট্ঠায সমুট্ঠায দানং নাম দাতুং গরুকং সকলজনপদো চ অত্তনো কম্মানি অকরোন্তো নস্সিস্সতি, অত্থি নু খো অম্হাকম্পি ইমম্হা যঞ্ঞা অঞ্ঞো যঞ্ঞো অপ্পসমারম্ভতরো চেৰ মহপ্ফলতরো চা’’তি এতমত্থং পুচ্ছন্তো আহ। নিচ্চদানানীতি ধুৰদানানি নিচ্চভত্তানি। অনুকুলযঞ্ঞানীতি – ‘‘অম্হাকং পিতুপিতামহাদীহি পৰত্তিতানী’’তি কত্ৰা পচ্ছা দুগ্গতপুরিসেহিপি ৰংসপরম্পরায পৰত্তেতব্বানি যাগানি, এৰরূপানি কির সীলৰন্তে উদ্দিস্স নিবদ্ধদানানি তস্মিং কুলে দলিদ্দাপি ন উপচ্ছিন্দন্তি।

349.Atthi pana, bho gotamāti – idaṃ brāhmaṇo ‘‘sakalajambudīpavāsīnaṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya dānaṃ nāma dātuṃ garukaṃ sakalajanapado ca attano kammāni akaronto nassissati, atthi nu kho amhākampi imamhā yaññā añño yañño appasamārambhataro ceva mahapphalataro cā’’ti etamatthaṃ pucchanto āha. Niccadānānīti dhuvadānāni niccabhattāni. Anukulayaññānīti – ‘‘amhākaṃ pitupitāmahādīhi pavattitānī’’ti katvā pacchā duggatapurisehipi vaṃsaparamparāya pavattetabbāni yāgāni, evarūpāni kira sīlavante uddissa nibaddhadānāni tasmiṃ kule daliddāpi na upacchindanti.

তত্রিদং ৰত্থু – অনাথপিণ্ডিকস্স কির ঘরে পঞ্চ নিচ্চভত্তসতানি দীযিংসু। দন্তমযসলাকানি পঞ্চসতানি অহেসুং। অথ তং কুলং অনুক্কমেন দালিদ্দিযেন অভিভূতং, একা তস্মিং কুলে দারিকা একসলাকতো উদ্ধং দাতুং নাসক্খি। সাপি পচ্ছা সেতৰাহনরজ্জং গন্ত্ৰা খলং সোধেত্ৰা লদ্ধধঞ্ঞেন তং সলাকং অদাসি। একো থেরো রঞ্ঞো আরোচেসি। রাজা তং আনেত্ৰা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি। সা ততো পট্ঠায পুন পঞ্চপি সলাকভত্তসতানি পৰত্তেসি।

Tatridaṃvatthu – anāthapiṇḍikassa kira ghare pañca niccabhattasatāni dīyiṃsu. Dantamayasalākāni pañcasatāni ahesuṃ. Atha taṃ kulaṃ anukkamena dāliddiyena abhibhūtaṃ, ekā tasmiṃ kule dārikā ekasalākato uddhaṃ dātuṃ nāsakkhi. Sāpi pacchā setavāhanarajjaṃ gantvā khalaṃ sodhetvā laddhadhaññena taṃ salākaṃ adāsi. Eko thero rañño ārocesi. Rājā taṃ ānetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Sā tato paṭṭhāya puna pañcapi salākabhattasatāni pavattesi.

দণ্ডপ্পহারাতি – ‘‘পটিপাটিযা তিট্ঠথ তিট্ঠথা’’তি উজুং গন্ত্ৰা গণ্হথ গণ্হথাতি চ আদীনি ৰত্ৰা দীযমানা দণ্ডপ্পহারাপি গলগ্গাহাপি দিস্সন্তি। অযং খো, ব্রাহ্মণ, হেতু…পে॰… মহানিসংসতরঞ্চাতি। এত্থ যস্মা মহাযঞ্ঞে ৰিয ইমস্মিং সলাকভত্তে ন বহূহি ৰেয্যাৰচ্চকরেহি ৰা উপকরণেহি ৰা অত্থো অত্থি, তস্মা এতং অপ্পট্ঠতরং। যস্মা চেত্থ ন বহূনং কম্মচ্ছেদৰসেন পীল়াসঙ্খাতো সমারম্ভো অত্থি, তস্মা অপ্পসমারম্ভতরং। যস্মা চেতং সঙ্ঘস্স যিট্ঠং পরিচ্চত্তং, তস্মা যঞ্ঞন্তি ৰুত্তং, যস্মা পন ছল়ঙ্গসমন্নাগতায দক্খিণায মহাসমুদ্দে উদকস্সেৰ ন সুকরং পুঞ্ঞাভিসন্দস্স পমাণং কাতুং, ইদঞ্চ তথাৰিধং। তস্মা তং মহপ্ফলতরঞ্চ মহানিসংসতরঞ্চাতি ৰেদিতব্বং। ইদং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ইদম্পি নিচ্চভত্তং উট্ঠায সমুট্ঠায দদতো দিৰসে দিৰসে একস্স কম্মং নস্সতি। নৰনৰো উস্সাহো চ জনেতব্বো হোতি, অত্থি নু খো ইতোপি অঞ্ঞো যঞ্ঞো অপ্পট্ঠতরো চ অপ্পসমারম্ভতরো চাতি। তস্মা ‘‘অত্থি পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ। তত্থ যস্মা সলাকভত্তে কিচ্চপরিযোসানং নত্থি, একেন উট্ঠায সমুট্ঠায অঞ্ঞং কম্মং অকত্ৰা সংৰিধাতব্বমেৰ। ৰিহারদানে পন কিচ্চপরিযোসানং অত্থি। পণ্ণসালং ৰা হি কারেতুং কোটিধনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা মহাৰিহারং ৰা, একৰারং ধনপরিচ্চাগং কত্ৰা কারিতং সত্তট্ঠৰস্সানিপি ৰস্সসতম্পি ৰস্সসহস্সম্পি গচ্ছতিযেৰ। কেৰলং জিণ্ণপতিতট্ঠানে পটিসঙ্খরণমত্তমেৰ কাতব্বং হোতি। তস্মা ইদং ৰিহারদানং সলাকভত্ততো অপ্পট্ঠতরং অপ্পসমারম্ভতরঞ্চ হোতি। যস্মা পনেত্থ সুত্তন্তপরিযাযেন যাৰদেৰ সীতস্স পটিঘাতাযাতি আদযো নৰানিসংসা ৰুত্তা, খন্ধকপরিযাযেন।

Daṇḍappahārāti – ‘‘paṭipāṭiyā tiṭṭhatha tiṭṭhathā’’ti ujuṃ gantvā gaṇhatha gaṇhathāti ca ādīni vatvā dīyamānā daṇḍappahārāpi galaggāhāpi dissanti. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, hetu…pe… mahānisaṃsatarañcāti. Ettha yasmā mahāyaññe viya imasmiṃ salākabhatte na bahūhi veyyāvaccakarehi vā upakaraṇehi vā attho atthi, tasmā etaṃ appaṭṭhataraṃ. Yasmā cettha na bahūnaṃ kammacchedavasena pīḷāsaṅkhāto samārambho atthi, tasmā appasamārambhataraṃ. Yasmā cetaṃ saṅghassa yiṭṭhaṃ pariccattaṃ, tasmā yaññanti vuttaṃ, yasmā pana chaḷaṅgasamannāgatāya dakkhiṇāya mahāsamudde udakasseva na sukaraṃ puññābhisandassa pamāṇaṃ kātuṃ, idañca tathāvidhaṃ. Tasmā taṃ mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcāti veditabbaṃ. Idaṃ sutvā brāhmaṇo cintesi – idampi niccabhattaṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya dadato divase divase ekassa kammaṃ nassati. Navanavo ussāho ca janetabbo hoti, atthi nu kho itopi añño yañño appaṭṭhataro ca appasamārambhataro cāti. Tasmā ‘‘atthi pana, bho gotamā’’tiādimāha. Tattha yasmā salākabhatte kiccapariyosānaṃ natthi, ekena uṭṭhāya samuṭṭhāya aññaṃ kammaṃ akatvā saṃvidhātabbameva. Vihāradāne pana kiccapariyosānaṃ atthi. Paṇṇasālaṃ vā hi kāretuṃ koṭidhanaṃ vissajjetvā mahāvihāraṃ vā, ekavāraṃ dhanapariccāgaṃ katvā kāritaṃ sattaṭṭhavassānipi vassasatampi vassasahassampi gacchatiyeva. Kevalaṃ jiṇṇapatitaṭṭhāne paṭisaṅkharaṇamattameva kātabbaṃ hoti. Tasmā idaṃ vihāradānaṃ salākabhattato appaṭṭhataraṃ appasamārambhatarañca hoti. Yasmā panettha suttantapariyāyena yāvadeva sītassa paṭighātāyāti ādayo navānisaṃsā vuttā, khandhakapariyāyena.

‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৰাল়মিগানি চ।

‘‘Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti, tato vāḷamigāni ca;

সিরিংসপে চ মকসে চ, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো॥

Siriṃsape ca makase ca, sisire cāpi vuṭṭhiyo.

ততো ৰাতাতপো ঘোরো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি।

Tato vātātapo ghoro, sañjāto paṭihaññati;

লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং॥

Leṇatthañca sukhatthañca, jhāyituñca vipassituṃ.

ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৰণ্ণিতং।

Vihāradānaṃ saṅghassa, aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ;

তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো।

Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে॥

Vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute.

তস্মা অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ।

Tasmā annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

দদেয উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা॥

Dadeya ujubhūtesu, vippasannena cetasā.

তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং।

Te tassa dhammaṃ desenti, sabbadukkhāpanūdanaṃ;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি॥ (চূল়ৰ॰ ২৯৫)।

Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya, parinibbāti anāsavo’’ti. (cūḷava. 295);

সত্তরসানিসংসা ৰুত্তা। তস্মা এতং সলাকভত্ততো মহপ্ফলতরঞ্চ মহানিসংসতরঞ্চাতি ৰেদিতব্বং। সঙ্ঘস্স পন পরিচ্চত্তত্তাৰ যঞ্ঞোতি ৰুচ্চতি। ইদম্পি সুত্ৰা ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘ধনপরিচ্চাগং কত্ৰা ৰিহারদানং নাম দুক্করং, অত্তনো সন্তকা হি কাকণিকাপি পরস্স দুপ্পরিচ্চজা, হন্দাহং ইতোপি অপ্পট্ঠতরঞ্চ অপ্পসমারম্ভতরঞ্চ যঞ্ঞং পুচ্ছামী’’তি। ততো তং পুচ্ছন্তো – ‘‘অত্থি পন ভো’’তিআদিমাহ।

Sattarasānisaṃsā vuttā. Tasmā etaṃ salākabhattato mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcāti veditabbaṃ. Saṅghassa pana pariccattattāva yaññoti vuccati. Idampi sutvā brāhmaṇo cintesi – ‘‘dhanapariccāgaṃ katvā vihāradānaṃ nāma dukkaraṃ, attano santakā hi kākaṇikāpi parassa duppariccajā, handāhaṃ itopi appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca yaññaṃ pucchāmī’’ti. Tato taṃ pucchanto – ‘‘atthi pana bho’’tiādimāha.

৩৫০-৩৫১. তত্থ যস্মা সকিং পরিচ্চত্তেপি ৰিহারে পুনপ্পুনং ছাদনখণ্ডফুল্লপ্পটিসঙ্খরণাদিৰসেন কিচ্চং অত্থিযেৰ, সরণং পন একভিক্খুস্স ৰা সন্তিকে সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা সকিং গহিতং গহিতমেৰ হোতি, নত্থি তস্স পুনপ্পুনং কত্তব্বতা, তস্মা তং ৰিহারদানতো অপ্পট্ঠতরঞ্চ অপ্পসমারম্ভতরঞ্চ হোতি। যস্মা চ সরণগমনং নাম তিণ্ণং রতনানং জীৰিতপরিচ্চাগমযং পুঞ্ঞকম্মং সগ্গসম্পত্তিং দেতি, তস্মা মহপ্ফলতরঞ্চ মহানিসংসতরঞ্চাতি ৰেদিতব্বং। তিণ্ণং পন রতনানং জীৰিতপরিচ্চাগৰসেন যঞ্ঞোতি ৰুচ্চতি।

350-351. Tattha yasmā sakiṃ pariccattepi vihāre punappunaṃ chādanakhaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇādivasena kiccaṃ atthiyeva, saraṇaṃ pana ekabhikkhussa vā santike saṅghassa vā gaṇassa vā sakiṃ gahitaṃ gahitameva hoti, natthi tassa punappunaṃ kattabbatā, tasmā taṃ vihāradānato appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca hoti. Yasmā ca saraṇagamanaṃ nāma tiṇṇaṃ ratanānaṃ jīvitapariccāgamayaṃ puññakammaṃ saggasampattiṃ deti, tasmā mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcāti veditabbaṃ. Tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ jīvitapariccāgavasena yaññoti vuccati.

৩৫২. ইদং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘অত্তনো জীৰিতং নাম পরস্স পরিচ্চজিতুং দুক্করং, অত্থি নু খো ইতোপি অপ্পট্ঠতরো যঞ্ঞো’’তি ততো তং পুচ্ছন্তো পুন ‘‘অত্থি পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ। তত্থ পাণাতিপাতা ৰেরমণীতিআদীসু ৰেরমণী নাম ৰিরতি। সা তিৰিধা হোতি – সম্পত্তৰিরতি, সমাদানৰিরতি সেতুঘাতৰিরতীতি। তত্থ যো সিক্খাপদানি অগহেত্ৰাপি কেৰলং অত্তনো জাতিগোত্তকুলাপদেসাদীনি অনুস্সরিত্ৰা – ‘‘ন মে ইদং পতিরূপ’’ন্তি পাণাতিপাতাদীনি ন করোতি, সম্পত্তৰত্থুং পরিহরতি। ততো আরকা ৰিরমতি। তস্স সা ৰিরতি সম্পত্তৰিরতীতি ৰেদিতব্বা।

352. Idaṃ sutvā brāhmaṇo cintesi – ‘‘attano jīvitaṃ nāma parassa pariccajituṃ dukkaraṃ, atthi nu kho itopi appaṭṭhataro yañño’’ti tato taṃ pucchanto puna ‘‘atthi pana, bho gotamā’’tiādimāha. Tattha pāṇātipātā veramaṇītiādīsu veramaṇī nāma virati. Sā tividhā hoti – sampattavirati, samādānavirati setughātaviratīti. Tattha yo sikkhāpadāni agahetvāpi kevalaṃ attano jātigottakulāpadesādīni anussaritvā – ‘‘na me idaṃ patirūpa’’nti pāṇātipātādīni na karoti, sampattavatthuṃ pariharati. Tato ārakā viramati. Tassa sā virati sampattaviratīti veditabbā.

‘‘অজ্জতগ্গে জীৰিতহেতুপি পাণং ন হনামী’’তি ৰা ‘‘পাণাতিপাতা ৰিরমামী’’তি ৰা ‘‘ৰেরমণিং সমাদিযামী’’তি ৰা এৰং সিক্খাপদানি গণ্হন্তস্স পন ৰিরতি সমাদানৰিরতীতি ৰেদিতব্বা।

‘‘Ajjatagge jīvitahetupi pāṇaṃ na hanāmī’’ti vā ‘‘pāṇātipātā viramāmī’’ti vā ‘‘veramaṇiṃ samādiyāmī’’ti vā evaṃ sikkhāpadāni gaṇhantassa pana virati samādānaviratīti veditabbā.

অরিযসাৰকানং পন মগ্গসম্পযুত্তা ৰিরতি সেতুঘাতৰিরতি নাম। তত্থ পুরিমা দ্ৰে ৰিরতিযো যং ৰোরোপনাদিৰসেন ৰীতিক্কমিতব্বং জীৰিতিন্দ্রিযাদিৰত্থু, তং আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তন্তি। পচ্ছিমা নিব্বানারম্মণাৰ। এত্থ চ যো পঞ্চ সিক্খাপদানি একতো গণ্হতি, তস্স একস্মিং ভিন্নে সব্বানি ভিন্নানি হোন্তি। যো একেকং গণ্হতি, সো যং ৰীতিক্কমতি, তদেৰ ভিজ্জতি। সেতুঘাতৰিরতিযা পন ভেদো নাম নত্থি, ভৰন্তরেপি হি অরিযসাৰকো জীৰিতহেতুপি নেৰ পাণং হনতি ন সুরং পিৰতি। সচেপিস্স সুরঞ্চ খীরঞ্চ মিস্সেত্ৰা মুখে পক্খিপন্তি, খীরমেৰ পৰিসতি, ন সুরা। যথা কিং? কোঞ্চসকুণানং খীরমিস্সকে উদকে খীরমেৰ পৰিসতি? ন উদকং। ইদং যোনিসিদ্ধন্তি চে, ইদং ধম্মতাসিদ্ধন্তি চ ৰেদিতব্বং। যস্মা পন সরণগমনে দিট্ঠিউজুককরণং নাম ভারিযং। সিক্খাপদসমাদানে পন ৰিরতিমত্তকমেৰ। তস্মা এতং যথা ৰা তথা ৰা গণ্হন্তস্সাপি সাধুকং গণ্হন্তস্সাপি অপ্পট্ঠতরঞ্চ অপ্পসমারম্ভতরঞ্চ। পঞ্চসীলসদিসস্স পন দানস্স অভাৰতো এত্থ মহপ্ফলতা মহানিসংসতা চ ৰেদিতব্বা। ৰুত্তঞ্হেতং –

Ariyasāvakānaṃ pana maggasampayuttā virati setughātavirati nāma. Tattha purimā dve viratiyo yaṃ voropanādivasena vītikkamitabbaṃ jīvitindriyādivatthu, taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanti. Pacchimā nibbānārammaṇāva. Ettha ca yo pañca sikkhāpadāni ekato gaṇhati, tassa ekasmiṃ bhinne sabbāni bhinnāni honti. Yo ekekaṃ gaṇhati, so yaṃ vītikkamati, tadeva bhijjati. Setughātaviratiyā pana bhedo nāma natthi, bhavantarepi hi ariyasāvako jīvitahetupi neva pāṇaṃ hanati na suraṃ pivati. Sacepissa surañca khīrañca missetvā mukhe pakkhipanti, khīrameva pavisati, na surā. Yathā kiṃ? Koñcasakuṇānaṃ khīramissake udake khīrameva pavisati? Na udakaṃ. Idaṃ yonisiddhanti ce, idaṃ dhammatāsiddhanti ca veditabbaṃ. Yasmā pana saraṇagamane diṭṭhiujukakaraṇaṃ nāma bhāriyaṃ. Sikkhāpadasamādāne pana viratimattakameva. Tasmā etaṃ yathā vā tathā vā gaṇhantassāpi sādhukaṃ gaṇhantassāpi appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca. Pañcasīlasadisassa pana dānassa abhāvato ettha mahapphalatā mahānisaṃsatā ca veditabbā. Vuttañhetaṃ –

‘‘পঞ্চিমানি , ভিক্খৰে, দানানি মহাদানানি অগ্গঞ্ঞানি রত্তঞ্ঞানি ৰংসঞ্ঞানি পোরাণানি অসংকিণ্ণানি অসংকিণ্ণপুব্বানি ন সঙ্কিযন্তি ন সঙ্কিযিস্সন্তি অপ্পটিকুট্ঠানি সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি। কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি। পাণাতিপাতা পটিৰিরতো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অপরিমাণানং সত্তানং অভযং দেতি, অৰেরং দেতি অব্যাপজ্ঝং দেতি। অপরিমাণানং সত্তানং অভযং দত্ৰা অৰেরং দত্ৰা অব্যাপজ্ঝং দত্ৰা অপরিমাণস্স অভযস্স অৰেরস্স অব্যাপজ্ঝস্স ভাগী হোতি। ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং দানং মহাদানং…পে॰… ৰিঞ্ঞূহীতি।

‘‘Pañcimāni , bhikkhave, dānāni mahādānāni aggaññāni rattaññāni vaṃsaññāni porāṇāni asaṃkiṇṇāni asaṃkiṇṇapubbāni na saṅkiyanti na saṅkiyissanti appaṭikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, ariyasāvako pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti. Pāṇātipātā paṭivirato, bhikkhave, ariyasāvako aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ deti, averaṃ deti abyāpajjhaṃ deti. Aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ datvā averaṃ datvā abyāpajjhaṃ datvā aparimāṇassa abhayassa averassa abyāpajjhassa bhāgī hoti. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ dānaṃ mahādānaṃ…pe… viññūhīti.

পুন চপরং, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো অদিন্নাদানং পহায…পে॰… কামেসুমিচ্ছাচারং পহায…পে॰… মুসাৰাদং পহায…পে॰… সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানং পহায…পে॰… ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ দানানি মহাদানানি অগ্গঞ্ঞানি…পে॰… ৰিঞ্ঞূহী’’তি (অ॰ নি॰ ৮.৩৯)।

Puna caparaṃ, bhikkhave, ariyasāvako adinnādānaṃ pahāya…pe… kāmesumicchācāraṃ pahāya…pe… musāvādaṃ pahāya…pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ pahāya…pe… imāni kho, bhikkhave, pañca dānāni mahādānāni aggaññāni…pe… viññūhī’’ti (a. ni. 8.39).

ইদঞ্চ পন সীলপঞ্চকং – ‘‘অত্তসিনেহঞ্চ জীৰিতসিনেহঞ্চ পরিচ্চজিত্ৰা রক্খিস্সামী’’তি সমাদিন্নতায যঞ্ঞোতি ৰুচ্চতি। তত্থ কিঞ্চাপি পঞ্চসীলতো সরণগমনমেৰ জেট্ঠকং, ইদং পন সরণগমনেযেৰ পতিট্ঠায রক্খিতসীলৰসেন মহপ্ফলন্তি ৰুত্তং।

Idañca pana sīlapañcakaṃ – ‘‘attasinehañca jīvitasinehañca pariccajitvā rakkhissāmī’’ti samādinnatāya yaññoti vuccati. Tattha kiñcāpi pañcasīlato saraṇagamanameva jeṭṭhakaṃ, idaṃ pana saraṇagamaneyeva patiṭṭhāya rakkhitasīlavasena mahapphalanti vuttaṃ.

৩৫৩. ইদম্পি সুত্ৰা ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘পঞ্চসীলং নাম রক্খিতুং গরুকং, অত্থি নু খো অঞ্ঞং কিঞ্চি ঈদিসমেৰ হুত্ৰা ইতো অপ্পট্ঠতরঞ্চ মহপ্ফলতরঞ্চা’’তি। ততো তং পুচ্ছন্তো পুনপি – ‘‘অত্থি পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ। অথস্স ভগৰা তিৰিধসীলপারিপূরিযং ঠিতস্স পঠমজ্ঝানাদীনং যঞ্ঞানং অপ্পট্ঠতরঞ্চ মহপ্ফলতরঞ্চ দস্সেতুকামো বুদ্ধুপ্পাদতো পট্ঠায দেসনং আরভন্তো ‘‘ইধ ব্রাহ্মণা’’তিআদিমাহ। তত্থ যস্মা হেট্ঠা ৰুত্তেহি গুণেহি সমন্নাগতো পঠমং ঝানং, পঠমজ্ঝানাদীসু ঠিতো দুতিযজ্ঝানাদীনি নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা তানি অপ্পট্ঠানি অপ্পসমারম্ভানি। যস্মা পনেত্থ পঠমজ্ঝানং একং কপ্পং ব্রহ্মলোকে আযুং দেতি। দুতিযং অট্ঠকপ্পে। ততিযং চতুসট্ঠিকপ্পে। চতুত্থং পঞ্চকপ্পসতানি। তদেৰ আকাসানঞ্চাযতনাদিসমাপত্তিৰসেন ভাৰিতং ৰীসতি, চত্তালীসং, সট্ঠি, চতুরাসীতি চ কপ্পসহস্সানি আযুং দেতি; তস্মা মহপ্ফলতরঞ্চ মহানিসংসতরঞ্চ। নীৰরণাদীনং পন পচ্চনীকানং ধম্মানং পরিচ্চত্তত্তা তং যঞ্ঞন্তি ৰেদিতব্বং।

353. Idampi sutvā brāhmaṇo cintesi – ‘‘pañcasīlaṃ nāma rakkhituṃ garukaṃ, atthi nu kho aññaṃ kiñci īdisameva hutvā ito appaṭṭhatarañca mahapphalatarañcā’’ti. Tato taṃ pucchanto punapi – ‘‘atthi pana, bho gotamā’’tiādimāha. Athassa bhagavā tividhasīlapāripūriyaṃ ṭhitassa paṭhamajjhānādīnaṃ yaññānaṃ appaṭṭhatarañca mahapphalatarañca dassetukāmo buddhuppādato paṭṭhāya desanaṃ ārabhanto ‘‘idha brāhmaṇā’’tiādimāha. Tattha yasmā heṭṭhā vuttehi guṇehi samannāgato paṭhamaṃ jhānaṃ, paṭhamajjhānādīsu ṭhito dutiyajjhānādīni nibbattento na kilamati, tasmā tāni appaṭṭhāni appasamārambhāni. Yasmā panettha paṭhamajjhānaṃ ekaṃ kappaṃ brahmaloke āyuṃ deti. Dutiyaṃ aṭṭhakappe. Tatiyaṃ catusaṭṭhikappe. Catutthaṃ pañcakappasatāni. Tadeva ākāsānañcāyatanādisamāpattivasena bhāvitaṃ vīsati, cattālīsaṃ, saṭṭhi, caturāsīti ca kappasahassāni āyuṃ deti; tasmā mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañca. Nīvaraṇādīnaṃ pana paccanīkānaṃ dhammānaṃ pariccattattā taṃ yaññanti veditabbaṃ.

ৰিপস্সনাঞাণম্পি যস্মা চতুত্থজ্ঝানপরিযোসানেসু গুণেসু পতিট্ঠায নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা অপ্পট্ঠং অপ্পসমারম্ভং; ৰিপস্সনাসুখসদিসস্স পন সুখস্স অভাৰা মহপ্ফলং। পচ্চনীককিলেসপরিচ্চাগতো যঞ্ঞোতি। মনোমযিদ্ধিপি যস্মা ৰিপস্সনাঞাণে পতিট্ঠায নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা অপ্পট্ঠা অপ্পসমারম্ভা; অত্তনো সদিসরূপনিম্মানসমত্থতায মহপ্ফলা। অত্তনো পচ্চনীককিলেসপরিচ্চাগতো যঞ্ঞো। ইদ্ধিৰিধঞাণাদীনিপি যস্মা মনোমযঞাণাদীসু পতিট্ঠায নিব্বত্তেন্তো ন কিলমতি, তস্মা অপ্পট্ঠানি অপ্পসমারম্ভানি, অত্তনো অত্তনো পচ্চনীককিলেসপ্পহানতো যঞ্ঞো। ইদ্ধিৰিধং পনেত্থ নানাৰিধৰিকুব্বনদস্সনসমত্থতায। দিব্বসোতং দেৰমনুস্সানং সদ্দসৰনসমত্থতায; চেতোপরিযঞাণং পরেসং সোল়সৰিধচিত্তজাননসমত্থতায; পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানসমনুস্সরণসমত্থতায; দিব্বচক্খু ইচ্ছিতিচ্ছিতরূপদস্সনসমত্থতায; আসৰক্খযঞাণং অতিপণীতলোকুত্তরমগ্গসুখনিপ্ফাদনসমত্থতায মহপ্ফলন্তি ৰেদিতব্বং। যস্মা পন অরহত্ততো ৰিসিট্ঠতরো অঞ্ঞো যঞ্ঞো নাম নত্থি, তস্মা অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং সমাপেন্তো – ‘‘অযম্পি খো, ব্রাহ্মণা’’তিআদিমাহ।

Vipassanāñāṇampi yasmā catutthajjhānapariyosānesu guṇesu patiṭṭhāya nibbattento na kilamati, tasmā appaṭṭhaṃ appasamārambhaṃ; vipassanāsukhasadisassa pana sukhassa abhāvā mahapphalaṃ. Paccanīkakilesapariccāgato yaññoti. Manomayiddhipi yasmā vipassanāñāṇe patiṭṭhāya nibbattento na kilamati, tasmā appaṭṭhā appasamārambhā; attano sadisarūpanimmānasamatthatāya mahapphalā. Attano paccanīkakilesapariccāgato yañño. Iddhividhañāṇādīnipi yasmā manomayañāṇādīsu patiṭṭhāya nibbattento na kilamati, tasmā appaṭṭhāni appasamārambhāni, attano attano paccanīkakilesappahānato yañño. Iddhividhaṃ panettha nānāvidhavikubbanadassanasamatthatāya. Dibbasotaṃ devamanussānaṃ saddasavanasamatthatāya; cetopariyañāṇaṃ paresaṃ soḷasavidhacittajānanasamatthatāya; pubbenivāsānussatiñāṇaṃ icchiticchitaṭṭhānasamanussaraṇasamatthatāya; dibbacakkhu icchiticchitarūpadassanasamatthatāya; āsavakkhayañāṇaṃ atipaṇītalokuttaramaggasukhanipphādanasamatthatāya mahapphalanti veditabbaṃ. Yasmā pana arahattato visiṭṭhataro añño yañño nāma natthi, tasmā arahattanikūṭeneva desanaṃ samāpento – ‘‘ayampi kho, brāhmaṇā’’tiādimāha.

কূটদন্তউপাসকত্তপটিৰেদনাৰণ্ণনা

Kūṭadantaupāsakattapaṭivedanāvaṇṇanā

৩৫৪-৩৫৮. এৰং ৰুত্তেতি এৰং ভগৰতা ৰুত্তে দেসনায পসীদিত্ৰা সরণং গন্তুকামো কূটদন্তো ব্রাহ্মণো – ‘এতং অভিক্কন্তং ভো, গোতমা’তিআদিকং ৰচনং অৰোচ। উপৰাযতূতি উপগন্ত্ৰা সরীরদরথং নিব্বাপেন্তো তনুসীতলো ৰাতো ৰাযতূতি। ইদঞ্চ পন ৰত্ৰা ব্রাহ্মণো পুরিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, তাত, যঞ্ঞৰাটং পৰিসিত্ৰা সব্বে তে পাণযো বন্ধনা মোচেহী’’তি। সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা তথা কত্ৰা আগন্ত্ৰা ‘‘মুত্তা ভো, তে পাণযো’’তি আরোচেসি। যাৰ ব্রাহ্মণো তং পৰত্তিং ন সুণি, ন তাৰ ভগৰা ধম্মং দেসেসি। কস্মা? ‘‘ব্রাহ্মণস্স চিত্তে আকুলভাৰো অত্থী’’তি। সুত্ৰা পনস্স ‘‘বহূ ৰত মে পাণা মোচিতা’’তি চিত্তচারো ৰিপ্পসীদতি। ভগৰা তস্স ৰিপ্পসন্নমনতং ঞত্ৰা ধম্মদেসনং আরভি। তং সন্ধায – ‘‘অথ খো ভগৰা’’তিআদি ৰুত্তং। পুন ‘কল্লচিত্ত’ন্তিআদি আনুপুব্বিকথানুভাৰেন ৰিক্খম্ভিতনীৰরণতং সন্ধায ৰুত্তং। সেসং উত্তানত্থমেৰাতি।

354-358.Evaṃvutteti evaṃ bhagavatā vutte desanāya pasīditvā saraṇaṃ gantukāmo kūṭadanto brāhmaṇo – ‘etaṃ abhikkantaṃ bho, gotamā’tiādikaṃ vacanaṃ avoca. Upavāyatūti upagantvā sarīradarathaṃ nibbāpento tanusītalo vāto vāyatūti. Idañca pana vatvā brāhmaṇo purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, tāta, yaññavāṭaṃ pavisitvā sabbe te pāṇayo bandhanā mocehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tathā katvā āgantvā ‘‘muttā bho, te pāṇayo’’ti ārocesi. Yāva brāhmaṇo taṃ pavattiṃ na suṇi, na tāva bhagavā dhammaṃ desesi. Kasmā? ‘‘Brāhmaṇassa citte ākulabhāvo atthī’’ti. Sutvā panassa ‘‘bahū vata me pāṇā mocitā’’ti cittacāro vippasīdati. Bhagavā tassa vippasannamanataṃ ñatvā dhammadesanaṃ ārabhi. Taṃ sandhāya – ‘‘atha kho bhagavā’’tiādi vuttaṃ. Puna ‘kallacitta’ntiādi ānupubbikathānubhāvena vikkhambhitanīvaraṇataṃ sandhāya vuttaṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.

ইতি সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং

Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ

কূটদন্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Kūṭadantasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ৫. কূটদন্তসুত্তং • 5. Kūṭadantasuttaṃ

টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ৫. কূটদন্তসুত্তৰণ্ণনা • 5. Kūṭadantasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact