| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
៧. កថិនក្ខន្ធកវណ្ណនា
7. Kathinakkhandhakavaṇṇanā
កថិនានុជាននកថាវណ្ណនា
Kathinānujānanakathāvaṇṇanā
៣០៦. ‘‘កថិនន្តិ បញ្ចានិសំសេ អន្តោករណសមត្ថតាយ ថិរន្តិ អត្ថោ’’តិ លិខិតំ។ ‘‘បញ្ច កប្បន្តី’’តិ អវត្វា ‘‘កប្បិស្សន្តី’’តិ អនាគតវចនំ ‘‘វោ’’តិ ឥមស្ស សាមិវចនបក្ខេ យុជ្ជតិ តេសំ តស្មិំ ខណេ អនត្ថតកថិនត្តា។ ទ្វីសុ បនេតេសុ អត្ថវិកប្បេសុ បច្ឆិមោ យុត្តោ សព្ពេសម្បិ តេសំ បាវេយ្យកានំ សព្ពធុតង្គធរត្តា។ និមន្តនំ សាទិយន្តស្សេវ ហិ អនាមន្តចារោ បញ្ញត្តោ, តថា គណភោជនំ។ អសមាទានចារោ អនធិដ្ឋិតតិចីវរស្ស នត្ថិ អតេចីវរិកស្ស យាវទត្ថចីវរចតុត្ថាទិចីវរគ្គហណសម្ភវតោ។ ឥតរស្សាបិ អនធិដ្ឋានមុខេន លព្ភតិ។ ចីវរុប្បាទោ អបំសុកូលិកស្សេវ។ ‘‘កថិនត្ថតសីមាយ’’ន្តិ ឧបចារសីមំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ឧបចារសីមដ្ឋស្ស មតកចីវរាទិភាគិយតាយ ពទ្ធសីមាយ តត្រុប្បាទាភាវតោ វិញ្ញេយ្យមេតំ ឧបចារសីមាវេត្ថ អធិប្បេតាតិ។ កថិនត្ថារំ កេ លភន្តីតិ កេ សាធេន្តីតិ អត្ថោ។ បញ្ច ជនា សាធេន្តិ។ កថិនទុស្សស្ស ហិ ទាយកា បច្ឆិមកោដិយា ចត្តារោ ហោន្តិ។ ឯកោ បដិគ្គាហកោតិ។ ‘‘តត្រ ចេ, ភិក្ខវេ, យ្វាយំ ចតុវគ្គោ ភិក្ខុសង្ឃោ ឋបេត្វា តីណិ កម្មានិ ឧបសម្បទំ បវារណំ អព្ភាន’’ន្តិ (មហាវ. ៣៨៨) ចម្បេយ្យក្ខន្ធកេ វុត្តត្តា ‘‘ន បញ្ចវគ្គករណីយ’’ន្តិ គហេតព្ពំ។ ‘‘យស្ស សង្ឃោ កថិនទុស្សំ ទេតិ, តំ ហត្ថបាសេ អកត្វាបិ ពហិសីមាយ ឋិតស្សបិ ទាតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ ហត្ថបាសេ កត្វា ឯវ ទាតព្ពំ។ កស្មា? ‘‘តស្ស កម្មប្បត្តត្តា’’តិ វុត្តំ។ ‘‘តត្រុប្បាទេន តណ្ឌុលាទិនា វត្ថេសុ ចេតាបិតេសុ អត្ថតកថិនានមេវ តានិ វត្ថានិ បាបុណន្តិ។ វត្ថេហិ បន តណ្ឌុលាទីសុ ចេតាបិតេសុ សព្ពេសំ តានិ បាបុណន្តី’’តិ វុត្តំ។ បឋមបវារណាយ បវារិតា លភន្តីតិ ឥទំ ឧក្កដ្ឋកោដិយា វុត្តំ។ អន្តរាយេន អប្បវារិតានម្បិ វុត្ថវស្សានំ កថិនត្ថារសម្ភវតោ ឥតរេ គណបូរកេ កត្វា កថិនំ អត្ថរិតព្ពន្តិ កថំ បញ្ញាយតីតិ ចេ? ‘‘ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ អត្ថារកស្ស ច អនុមោទកស្ស ចា’’តិ (បរិ. ៤០៣) បរិវារេ ឯកវចនករណតោ, តត្ថេវ ‘‘សង្ឃស្ស អត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, គណស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថតំ ហោតិ កថិន’’ន្តិ (បរិ. ៤១៤) វចនតោ ច។
306.‘‘Kathinanti pañcānisaṃse antokaraṇasamatthatāya thiranti attho’’ti likhitaṃ. ‘‘Pañca kappantī’’ti avatvā ‘‘kappissantī’’ti anāgatavacanaṃ ‘‘vo’’ti imassa sāmivacanapakkhe yujjati tesaṃ tasmiṃ khaṇe anatthatakathinattā. Dvīsu panetesu atthavikappesu pacchimo yutto sabbesampi tesaṃ pāveyyakānaṃ sabbadhutaṅgadharattā. Nimantanaṃ sādiyantasseva hi anāmantacāro paññatto, tathā gaṇabhojanaṃ. Asamādānacāro anadhiṭṭhitaticīvarassa natthi atecīvarikassa yāvadatthacīvaracatutthādicīvaraggahaṇasambhavato. Itarassāpi anadhiṭṭhānamukhena labbhati. Cīvaruppādo apaṃsukūlikasseva. ‘‘Kathinatthatasīmāya’’nti upacārasīmaṃ sandhāya vuttaṃ. Upacārasīmaṭṭhassa matakacīvarādibhāgiyatāya baddhasīmāya tatruppādābhāvato viññeyyametaṃ upacārasīmāvettha adhippetāti. Kathinatthāraṃ ke labhantīti ke sādhentīti attho. Pañca janā sādhenti. Kathinadussassa hi dāyakā pacchimakoṭiyā cattāro honti. Eko paṭiggāhakoti. ‘‘Tatra ce, bhikkhave, yvāyaṃ catuvaggo bhikkhusaṅgho ṭhapetvā tīṇi kammāni upasampadaṃ pavāraṇaṃ abbhāna’’nti (mahāva. 388) campeyyakkhandhake vuttattā ‘‘na pañcavaggakaraṇīya’’nti gahetabbaṃ. ‘‘Yassa saṅgho kathinadussaṃ deti, taṃ hatthapāse akatvāpi bahisīmāya ṭhitassapi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ hatthapāse katvā eva dātabbaṃ. Kasmā? ‘‘Tassa kammappattattā’’ti vuttaṃ. ‘‘Tatruppādena taṇḍulādinā vatthesu cetāpitesu atthatakathinānameva tāni vatthāni pāpuṇanti. Vatthehi pana taṇḍulādīsu cetāpitesu sabbesaṃ tāni pāpuṇantī’’ti vuttaṃ. Paṭhamapavāraṇāya pavāritā labhantīti idaṃ ukkaṭṭhakoṭiyā vuttaṃ. Antarāyena appavāritānampi vutthavassānaṃ kathinatthārasambhavato itare gaṇapūrake katvā kathinaṃ attharitabbanti kathaṃ paññāyatīti ce? ‘‘Dvinnaṃ puggalānaṃ atthataṃ hoti kathinaṃ atthārakassa ca anumodakassa cā’’ti (pari. 403) parivāre ekavacanakaraṇato, tattheva ‘‘saṅghassa atthataṃ hoti kathinaṃ, gaṇassa puggalassa atthataṃ hoti kathina’’nti (pari. 414) vacanato ca.
អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សាបិ ន លភន្តីតិ ឥទំ កិំ ឯកសីមស្មិំ, ឧទាហុ នានាសីមស្មិន្តិ? កិញ្ចេត្ថ – យទិ តាវ ឯកសីមស្មិំ, បរតោ ‘‘សចេ បន ឯកសីមាយ ពហូ វិហារា ហោន្តិ, សព្ពេ ភិក្ខូ សន្និបាតេត្វា ឯកត្ថ កថិនំ អត្ថរិតព្ពំ, វិសុំ វិសុំ អត្ថរិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ ឥមិនា អដ្ឋកថាវចនេន វិរុជ្ឈតិ។ ឥទញ្ហិ វចនំ សព្ពេសំយេវ ឯកោ កថិនត្ថារោតិ ទីបេតិ។ អថ នានាសីមស្មិំ, ឧបនន្ទស្ស ឯកាធិប្បាយទានានុមតិយា វិរុជ្ឈតិ។ វុត្តញ្ហេតំ ‘‘ទេថ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសស្ស ឯកាធិប្បាយ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៦៤)។ ឥទញ្ហិ វចនំ ទ្វីសុបិ អាវាសេសុ តស្ស កថិនត្ថារសិទ្ធិំ ទីបេតីតិ។ អវិរោធោវ ឥច្ឆិតព្ពោ អប្បដិសិទ្ធត្តា, តស្មា ឯកសីមស្មិំ វា នានាសីមស្មិំ វា នានូបចារេ អញ្ញស្មិំ វិហារេ វុត្ថវស្សាបិ ន លភន្តីតិ អធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ។ ‘‘បច្ឆិមិកាយ ឧបសម្បន្នោ បឋមបវារណាយ បវារេតុម្បិ លភតិ, វស្សិកោ ច ហោតិ អានិសំសញ្ច លភតីតិ សាមណេរានំ វស្សូបគមនំ អនុញ្ញាតំ ហោតិ, សាមណេរា កថិនានិសំសំ លភន្តី’’តិ វទន្តិ។
Aññasmiṃvihāre vutthavassāpi na labhantīti idaṃ kiṃ ekasīmasmiṃ, udāhu nānāsīmasminti? Kiñcettha – yadi tāva ekasīmasmiṃ, parato ‘‘sace pana ekasīmāya bahū vihārā honti, sabbe bhikkhū sannipātetvā ekattha kathinaṃ attharitabbaṃ, visuṃ visuṃ attharituṃ na vaṭṭatī’’ti iminā aṭṭhakathāvacanena virujjhati. Idañhi vacanaṃ sabbesaṃyeva eko kathinatthāroti dīpeti. Atha nānāsīmasmiṃ, upanandassa ekādhippāyadānānumatiyā virujjhati. Vuttañhetaṃ ‘‘detha, bhikkhave, moghapurisassa ekādhippāya’’nti (mahāva. 364). Idañhi vacanaṃ dvīsupi āvāsesu tassa kathinatthārasiddhiṃ dīpetīti. Avirodhova icchitabbo appaṭisiddhattā, tasmā ekasīmasmiṃ vā nānāsīmasmiṃ vā nānūpacāre aññasmiṃ vihāre vutthavassāpi na labhantīti adhippāyo veditabbo. ‘‘Pacchimikāya upasampanno paṭhamapavāraṇāya pavāretumpi labhati, vassiko ca hoti ānisaṃsañca labhatīti sāmaṇerānaṃ vassūpagamanaṃ anuññātaṃ hoti, sāmaṇerā kathinānisaṃsaṃ labhantī’’ti vadanti.
តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរប្បហោនកន្តិ ឥទំ ‘‘ន អញ្ញត្រ សង្ឃាដិយា ឧត្តរាសង្គេន អន្តរវាសកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិន’’ន្តិ ឥមាយ បាឡិយា វិរុជ្ឈនំ វិយ ទិស្សតិ។ អយញ្ហិ បាឡិ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរវិរហេនាបិ ន អត្ថតំ ហោតិ កថិនន្តិ ទីបេតីតិ ចេ? ន, តទត្ថជាននតោ, ន តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរវិរហេន ន អត្ថតំ ហោតិ កថិនន្តិ ហិ ទីបេតុកាមោ ភគវា តំ បាឡិមាហ។ យទិ ឯវំ ‘‘អញ្ញត្រ សង្ឃាដិយា ឧត្តរាសង្គេន អន្តរវាសកេនា’’តិ ន វត្តព្ពា សិយាតិ ចេ? ន, អធិប្បាយជាននតោវ។ យោ សង្ឃាដិយា អត្ថរិតុកាមោ, តស្ស អញ្ញត្រ សង្ឃាដិយា ន អត្ថតំ ហោតិ។ ឯស នយោ ឥតរត្ថាបីតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ។ តេនេវ សុក្កបក្ខេ ‘‘សង្ឃាដិយា អត្ថតំ ហោតី’’តិអាទិនា នយេន ឯកមេវ ចីវរំ វុត្តំ, ឯវំ សន្តេ ‘‘ចតុវីសតិយា អាការេហិ អនត្ថតំ ហោតិ កថិនំ, សត្តរសហិ អាការេហិ អត្ថតំ ហោតិ កថិន’’ន្តិ យថារហំ ឧក្កដ្ឋកោដិយា វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ, តស្មា កណ្ហបក្ខេ ឧល្លិខិត…បេ.… និស្សីមដ្ឋានុមោទនានំ ចតុវីសតិយា អាការានំ សម្ភវន្តានំ សព្ពេន សព្ពំ អភាវេនបិ និមិត្តកតាទីនំ អសម្ភវន្តានំ អញ្ញតរភាវេនបិ ន អត្ថតំ ហោតិ កថិនន្តិ ឯវមធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ។ សុក្កបក្ខេបិ អហតាហតកប្ប…បេ.… សីមដ្ឋានុមោទនានំ សត្តរសន្នំ អាការានំ សម្ភវន្តានំ អញ្ញតរភាវេនបិ ឥតរេសំ សព្ពេន សព្ពំ អភាវេនបិ អត្ថតំ ហោតិ កថិនន្តិ ឯវមធិប្បាយោ វេទិតព្ពោ។ អញ្ញថា អញ្ញមញ្ញវិរោធោ, យថាសម្ភវំ យោជេត្វា វេទិតព្ពោ។
Tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarappahonakanti idaṃ ‘‘na aññatra saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakena atthataṃ hoti kathina’’nti imāya pāḷiyā virujjhanaṃ viya dissati. Ayañhi pāḷi tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataravirahenāpi na atthataṃ hoti kathinanti dīpetīti ce? Na, tadatthajānanato, na tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataravirahena na atthataṃ hoti kathinanti hi dīpetukāmo bhagavā taṃ pāḷimāha. Yadi evaṃ ‘‘aññatra saṅghāṭiyā uttarāsaṅgena antaravāsakenā’’ti na vattabbā siyāti ce? Na, adhippāyajānanatova. Yo saṅghāṭiyā attharitukāmo, tassa aññatra saṅghāṭiyā na atthataṃ hoti. Esa nayo itaratthāpīti ayamettha adhippāyo. Teneva sukkapakkhe ‘‘saṅghāṭiyā atthataṃ hotī’’tiādinā nayena ekameva cīvaraṃ vuttaṃ, evaṃ sante ‘‘catuvīsatiyā ākārehi anatthataṃ hoti kathinaṃ, sattarasahi ākārehi atthataṃ hoti kathina’’nti yathārahaṃ ukkaṭṭhakoṭiyā vuttanti veditabbaṃ, tasmā kaṇhapakkhe ullikhita…pe… nissīmaṭṭhānumodanānaṃ catuvīsatiyā ākārānaṃ sambhavantānaṃ sabbena sabbaṃ abhāvenapi nimittakatādīnaṃ asambhavantānaṃ aññatarabhāvenapi na atthataṃ hoti kathinanti evamadhippāyo veditabbo. Sukkapakkhepi ahatāhatakappa…pe… sīmaṭṭhānumodanānaṃ sattarasannaṃ ākārānaṃ sambhavantānaṃ aññatarabhāvenapi itaresaṃ sabbena sabbaṃ abhāvenapi atthataṃ hoti kathinanti evamadhippāyo veditabbo. Aññathā aññamaññavirodho, yathāsambhavaṃ yojetvā veditabbo.
តត្រិទំ មុខមត្តនិទស្សនំ – កណ្ហបក្ខេ ‘‘ឧត្តរាសង្គេន អត្ថតេ កថិនេ ន អញ្ញត្រ សង្ឃាដិយា ន អញ្ញត្រ អន្តរវាសកេន អត្ថតំ ហោតិ កថិន’’ន្តិ វចនប្បមាណតោ តំ កថិនំ អនត្ថតំ សិយា។ សុក្កបក្ខេ ច ‘‘អនិមិត្តកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិន’’ន្តិ វចនប្បមាណតោ អនិមិត្តកតេន កថិនេ អត្ថតេ តញ្ចេ បរិកថា កតំ, តថាបិ អត្ថតមេវ កថិនំ ហោតីតិ អយំ ទុវិធោបិ វិរោធោ។ យថាវុត្តនយេន អធិប្បាយេ គហិតេ បរិហារោ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ។
Tatridaṃ mukhamattanidassanaṃ – kaṇhapakkhe ‘‘uttarāsaṅgena atthate kathine na aññatra saṅghāṭiyā na aññatra antaravāsakena atthataṃ hoti kathina’’nti vacanappamāṇato taṃ kathinaṃ anatthataṃ siyā. Sukkapakkhe ca ‘‘animittakatena atthataṃ hoti kathina’’nti vacanappamāṇato animittakatena kathine atthate tañce parikathā kataṃ, tathāpi atthatameva kathinaṃ hotīti ayaṃ duvidhopi virodho. Yathāvuttanayena adhippāye gahite parihāro hotīti veditabbaṃ.
យោ អានិសំសំ ពហុំ ទេតីតិ ឥមិនា បច្ចយលោលភាវំ វិយ ទីបេតិ, តថាបិ ភគវតា យាវទត្ថចីវរបរិយេសនបញ្ញាបនមុខេន ទ្វារំ ទិន្នន្តិ កត្វា សង្ឃានុគ្គហត្ថំ ហោតិ។ ‘‘អកាតុំ ន ហោតីតិ អនាទរិយេន អករោន្តស្ស ទុក្កដ’’ន្តិ លិខិតំ។ អនុមោទាមាតិ ឯត្ថ សព្ពសង្គាហិកវសេន ឯវំ វុត្តំ។ ‘‘អនុមោទាមី’’តិ ឯកកេន វត្តព្ពំ, ឥតរថា ‘‘ន វដ្ដតី’’តិ មហាអដ្ឋកថាយំ កិរ វុត្តំ។ កថិនចីវរំ អធិដ្ឋហិត្វា ‘‘ឥមាយ សង្ឃាដិយា កថិនំ អត្ថរាមី’’តិ វាចាយ ភិន្នមត្តាយ បុគ្គលស្ស អត្ថតំ ហោតិ។ ‘‘កម្មវាចា បន ឯកាយេវ វដ្ដតីតិ កថិនទុស្សស្ស ឯវ កម្មវាចា, សេសចីវរទានេ អបលោកនមេវាតិ អត្ថោ’’តិ លិខិតំ។ ឯកសីមាយាតិ ឯកឧបចារសីមាយាតិ អត្ថោ យុជ្ជតិ។ កេចិ បន ‘‘ពទ្ធសីមា អធិប្បេតា ឯកសីមាយ ឯកដ្ឋានេ អត្ថរិតេ សព្ពត្ថ អត្ថរិតំ ហោតិ ‘សព្ពេ ភិក្ខូ សន្និបតិត្វា’តិ វុត្តត្តា, តេហិបិ អនុមោទន្តេហិ អត្ថរិតមេវ ហោតិ, ឧបចារបរិច្ឆិន្នេ តត្ថ តត្ថ លទ្ធំ តេហិ តេហិ លទ្ធព្ពំ ហោតិ។ តត្ថ បវិដ្ឋេហិបិ លភិតព្ពំ សព្ពេហិបិ អត្ថរិតត្តា, អយំ វិសេសោ។ មហាអដ្ឋកថាយម្បិ ឯវមេវ វុត្ត’’ន្តិ វទន្តិ, វីមំសិតព្ពំ។
Yo ānisaṃsaṃ bahuṃ detīti iminā paccayalolabhāvaṃ viya dīpeti, tathāpi bhagavatā yāvadatthacīvarapariyesanapaññāpanamukhena dvāraṃ dinnanti katvā saṅghānuggahatthaṃ hoti. ‘‘Akātuṃ na hotīti anādariyena akarontassa dukkaṭa’’nti likhitaṃ. Anumodāmāti ettha sabbasaṅgāhikavasena evaṃ vuttaṃ. ‘‘Anumodāmī’’ti ekakena vattabbaṃ, itarathā ‘‘na vaṭṭatī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ kira vuttaṃ. Kathinacīvaraṃ adhiṭṭhahitvā ‘‘imāya saṅghāṭiyā kathinaṃ attharāmī’’ti vācāya bhinnamattāya puggalassa atthataṃ hoti. ‘‘Kammavācā pana ekāyeva vaṭṭatīti kathinadussassa eva kammavācā, sesacīvaradāne apalokanamevāti attho’’ti likhitaṃ. Ekasīmāyāti ekaupacārasīmāyāti attho yujjati. Keci pana ‘‘baddhasīmā adhippetā ekasīmāya ekaṭṭhāne attharite sabbattha attharitaṃ hoti ‘sabbe bhikkhū sannipatitvā’ti vuttattā, tehipi anumodantehi attharitameva hoti, upacāraparicchinne tattha tattha laddhaṃ tehi tehi laddhabbaṃ hoti. Tattha paviṭṭhehipi labhitabbaṃ sabbehipi attharitattā, ayaṃ viseso. Mahāaṭṭhakathāyampi evameva vutta’’nti vadanti, vīmaṃsitabbaṃ.
៣០៨. ចតុវីសតិ អាការវន្តតាយ មហាភូមិកំ។ ‘‘ទីឃសិព្ពិតន្តិ បច្ឆាកតសិព្ពនំ, ឱវដ្ដិត្វា សិព្ពនំ វា’’តិ លិខិតំ។ កណ្ឌុសំ នាម បុព្ពពន្ធនំ។ បឋមចិមិលិកា ឃដេត្វា ឋបិតា ហោតីតិ កថិនទុស្សំ ទុព្ពលំ ទិស្វា តំ ពលវតា អត្តនោ បកតិទុស្សេន សទ្ធិំ ឃដេត្វា ទុបដ្ដំ កត្វា សិព្ពិតុកាមេហិ កថិនទុស្សតោ បកតិទុស្សស្ស មហន្តតាយ បឋមំ តប្បមាណានុរូបំ ពន្ធកណ្ឌុសេ ឃដេត្វា រជ្ជុកេហិ ពន្ធិត្វា កតំ ហោតីតិ អធិប្បាយោ។ កថិនចីវរស្ស អប្បតាយ បឋមំ ពទ្ធទុស្សំ កុច្ឆិចិមិលិកា ហោតិ, មហាបច្ចរិយំ, កុរុន្ទិយញ្ច វុត្តវចននិទស្សនំ, ព្យញ្ជនេ ឯវ ភេទោ, អត្ថេ នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ កតន្តិ វេទិតព្ពំ។ ‘‘ឥមិនា កិំ ទីបេតីតិ ចេ? តថាកតំ ទុបដ្ដចីវរំ បកតិចីវរស្ស មហន្តតាយ បកតិចីវរសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ, ន កថិនចីវរសង្ខ្យន្តិ កស្សចិ សិយា, នេវំ ទដ្ឋព្ពំ។ ឯវំ កុច្ឆិចិមិលិកភាវេន ឋិតម្បិ កថិនចីវរំ។ មហន្តម្បិ តំ បកតិចីវរំ អត្តនោ កថិនចីវរមេវាតិ។ ហេដ្ឋិមកោដិយា បញ្ចកស្ស ឥច្ឆិតព្ពត្តា កថិនទុស្សំ ខណ្ឌាខណ្ឌំ ពហុធា ឆិន្ទិត្វា សិព្ពិតុកាមោ កថិនចីវរតោ បដ្ដំ គហេត្វា អញ្ញស្មិំ អកថិនចីវរេ បដ្ដមារោបេតី’’តិ លិខិតំ។ អថ វា ពហូនិ កថិនទុស្សានិ បំសុកូលានិ ខុទ្ទកខុទ្ទកានិ ឯកចីវរត្ថាយ, មហន្តានិ ច ឩនត្ថាយ ទិន្នានិ ហោន្តិ។ កថិនចីវរតោតិ ភិក្ខុ ឯកច្ចតោ កថិនចីវរតោ បដ្ដំ គហេត្វា អញ្ញស្មិំ អារោបេតិ។ ឯត្ថាហ – កិំ បំសុកូលានិ កថិនទុស្សានិ វិកប្បនុបគបច្ឆិមានិ ទាតព្ពានិ, ឧទាហុ ខុទ្ទកានិបីតិ? ឯត្ថ អចីវរសង្ខ្យត្តា ខុទ្ទកានិ ទាតុំ ន វដ្ដតិ។ កម្មវាចា តត្ថ ន រុហតីតិ ឯកេ។ ‘‘បំសុកូលេន អត្ថតំ ហោតី’’តិ បាឡិយំ នយទានតោ កុច្ឆិចិមិលិកភាវេន ឋិតស្ស កថិនទុស្សស្ស អត្តនោ សភាវេន អនធិដ្ឋានុបគស្ស បុរាណចីវរភាវេនេវ អធិដ្ឋានារហស្សបិ កថិនចីវរភាវានុមតិមុខេន អដ្ឋកថាយំ បទានតោ ច ខុទ្ទកានិបិ ទាតុំ វដ្ដតិ។ តញ្ហិ កថិនត្ថារកោ ឃដេត្វា កថិនចីវរំ ករិស្សតីតិ កត្វា កប្បតីតិ ឯកេ, យុត្តតរំ គហេតព្ពំ។
308. Catuvīsati ākāravantatāya mahābhūmikaṃ. ‘‘Dīghasibbitanti pacchākatasibbanaṃ, ovaṭṭitvā sibbanaṃ vā’’ti likhitaṃ. Kaṇḍusaṃ nāma pubbabandhanaṃ. Paṭhamacimilikā ghaṭetvā ṭhapitā hotīti kathinadussaṃ dubbalaṃ disvā taṃ balavatā attano pakatidussena saddhiṃ ghaṭetvā dupaṭṭaṃ katvā sibbitukāmehi kathinadussato pakatidussassa mahantatāya paṭhamaṃ tappamāṇānurūpaṃ bandhakaṇḍuse ghaṭetvā rajjukehi bandhitvā kataṃ hotīti adhippāyo. Kathinacīvarassa appatāya paṭhamaṃ baddhadussaṃ kucchicimilikā hoti, mahāpaccariyaṃ, kurundiyañca vuttavacananidassanaṃ, byañjane eva bhedo, atthe natthīti dassanatthaṃ katanti veditabbaṃ. ‘‘Iminā kiṃ dīpetīti ce? Tathākataṃ dupaṭṭacīvaraṃ pakaticīvarassa mahantatāya pakaticīvarasaṅkhyameva gacchati, na kathinacīvarasaṅkhyanti kassaci siyā, nevaṃ daṭṭhabbaṃ. Evaṃ kucchicimilikabhāvena ṭhitampi kathinacīvaraṃ. Mahantampi taṃ pakaticīvaraṃ attano kathinacīvaramevāti. Heṭṭhimakoṭiyā pañcakassa icchitabbattā kathinadussaṃ khaṇḍākhaṇḍaṃ bahudhā chinditvā sibbitukāmo kathinacīvarato paṭṭaṃ gahetvā aññasmiṃ akathinacīvare paṭṭamāropetī’’ti likhitaṃ. Atha vā bahūni kathinadussāni paṃsukūlāni khuddakakhuddakāni ekacīvaratthāya, mahantāni ca ūnatthāya dinnāni honti. Kathinacīvaratoti bhikkhu ekaccato kathinacīvarato paṭṭaṃ gahetvā aññasmiṃ āropeti. Etthāha – kiṃ paṃsukūlāni kathinadussāni vikappanupagapacchimāni dātabbāni, udāhu khuddakānipīti? Ettha acīvarasaṅkhyattā khuddakāni dātuṃ na vaṭṭati. Kammavācā tattha na ruhatīti eke. ‘‘Paṃsukūlena atthataṃ hotī’’ti pāḷiyaṃ nayadānato kucchicimilikabhāvena ṭhitassa kathinadussassa attano sabhāvena anadhiṭṭhānupagassa purāṇacīvarabhāveneva adhiṭṭhānārahassapi kathinacīvarabhāvānumatimukhena aṭṭhakathāyaṃ padānato ca khuddakānipi dātuṃ vaṭṭati. Tañhi kathinatthārako ghaṭetvā kathinacīvaraṃ karissatīti katvā kappatīti eke, yuttataraṃ gahetabbaṃ.
និចយសន្និធិ សង្ឃាយត្តា សង្ឃេន កតត្តា។ រត្តាតិក្កន្តំ និស្សជ្ជិតព្ពត្តា ‘‘និស្សគ្គិយ’’ន្តិ វុច្ចតិ។ បញ្ច ខណ្ឌានិ បដ្ដានិ បមាណំ អស្សាតិ បញ្ចកំ។ តេន វា អតិរិត្តេន វាតិ អត្ថោ។ តទហេវ សញ្ឆិន្នេនាតិ សង្ឃេន កថិនត្ថារកស្ស កម្មវាចំ វត្វា ទិន្នេនេវ តទហេវ សញ្ឆិន្នេន សមណ្ឌលិកតេន ភវិតព្ពំ។ ឯវំ ទិន្នំយេវ ហិ បរិវារេ ‘‘បុព្ពករណំ សត្តហិ ធម្មេហិ សង្គហិត’’ន្តិ វុត្តំ, ន ទាយកេន ទិយ្យមានំ, តស្មា បរិនិដ្ឋិតបុព្ពករណមេវ ចេ ទាយកោ សង្ឃស្ស ទេតិ, សម្បដិច្ឆិត្វា កម្មវាចាយ ទាតព្ពំ។ តេន ច តស្មិំយេវ សីមាមណ្ឌលេ អធិដ្ឋហិត្វា អត្ថរិត្វា សង្ឃោ អនុមោទាបេតព្ពោ កតបុព្ពករណស្ស បុន កត្តព្ពាភាវតោ។ អត្ថារកស្ស ហត្ថគតមេវ ហិ សន្ធាយ ‘‘ន ឧល្លិខិតមត្តេនា’’តិអាទិ វុត្តំ។ បរិនិដ្ឋិតបុព្ពករណម្បិ បុន ធោវិត្វា វិសិព្ពិត្វា កាតព្ពមេវ វចនបមាណតោតិ ចេ? ន, ឆិន្នស្ស បុន ឆេទាសម្ភវតោ។ អញ្ញស្មិំ ឋានេ ឆិន្ទិតព្ពមេវាតិ ចេ? ន, បព្ពជ្ជាធិការេ ‘‘កេសមស្សុំ ឱហារាបេត្វា’’តិ វចនប្បមាណតោ មុណ្ឌិកស្ស ឆិន្នេបិ កេសេ បរិយេសិត្វា សិរស្មិំ ឋបេត្វា បុន ឱហារាបេត្វា បព្ពាជេតព្ពប្បសង្គតោ, ន ឥធ ន-ការេន បដិសិទ្ធត្តាតិ ចេ? ន, ‘‘ន អញ្ញត្រ សង្ឃាដិយា’’តិ ន-ការេន បដិសិទ្ធត្តា ឧត្តរាសង្គេន អត្ថតេ អនត្ថតំ ហោតីតិ អនិដ្ឋប្បសង្គតោ, តស្មា អភិនិវេសោ ន កាតព្ពោ។ ‘‘ពហិឧបចារសីមាយ ឋិតោ’’តិ វុត្តត្តាបិ បុព្ពេ វុត្តវិនិច្ឆយោវ គហេតព្ពោ។
Nicayasannidhi saṅghāyattā saṅghena katattā. Rattātikkantaṃ nissajjitabbattā ‘‘nissaggiya’’nti vuccati. Pañca khaṇḍāni paṭṭāni pamāṇaṃ assāti pañcakaṃ. Tena vā atirittena vāti attho. Tadaheva sañchinnenāti saṅghena kathinatthārakassa kammavācaṃ vatvā dinneneva tadaheva sañchinnena samaṇḍalikatena bhavitabbaṃ. Evaṃ dinnaṃyeva hi parivāre ‘‘pubbakaraṇaṃ sattahi dhammehi saṅgahita’’nti vuttaṃ, na dāyakena diyyamānaṃ, tasmā pariniṭṭhitapubbakaraṇameva ce dāyako saṅghassa deti, sampaṭicchitvā kammavācāya dātabbaṃ. Tena ca tasmiṃyeva sīmāmaṇḍale adhiṭṭhahitvā attharitvā saṅgho anumodāpetabbo katapubbakaraṇassa puna kattabbābhāvato. Atthārakassa hatthagatameva hi sandhāya ‘‘na ullikhitamattenā’’tiādi vuttaṃ. Pariniṭṭhitapubbakaraṇampi puna dhovitvā visibbitvā kātabbameva vacanapamāṇatoti ce? Na, chinnassa puna chedāsambhavato. Aññasmiṃ ṭhāne chinditabbamevāti ce? Na, pabbajjādhikāre ‘‘kesamassuṃ ohārāpetvā’’ti vacanappamāṇato muṇḍikassa chinnepi kese pariyesitvā sirasmiṃ ṭhapetvā puna ohārāpetvā pabbājetabbappasaṅgato, na idha na-kārena paṭisiddhattāti ce? Na, ‘‘na aññatra saṅghāṭiyā’’ti na-kārena paṭisiddhattā uttarāsaṅgena atthate anatthataṃ hotīti aniṭṭhappasaṅgato, tasmā abhiniveso na kātabbo. ‘‘Bahiupacārasīmāya ṭhito’’ti vuttattāpi pubbe vuttavinicchayova gahetabbo.
៣០៩. អសន្និធិកតេន អត្ថតំ ហោតិ កថិនន្តិ ឯត្ថ កិំ កថិនត្ថារមាសេយេវ ទុវិធោបិ សន្និធិ អធិប្បេតោ, ឧទាហុ តតោ បុព្ពេបិ, ទាយកេន វា កទា ទាតព្ពំ, កិំ កថិនត្ថារមាសេយេវ, ឧទាហុ តតោ បុព្ពេបិ, កថិនត្ថារមាសេបិ អសុកស្មិំ ទិវសេយេវ អត្ថារត្ថាយ ទម្មីតិ ទាតុំ វដ្ដតិ ន វដ្ដតីតិ ឥទំ វិចារេតព្ពំ។ កថិនត្ថារមាសេ ឯវ ទុវិធោបិ សន្និធិ។ ទាយកេនាបិ វស្សាវាសិកំ វិយ កថិនចីវរំ ឧទ្ទិស្ស ទិន្នំ ន វដ្ដតិ។ កស្មា? ‘‘កថិនទាយកស្ស វត្តំ អត្ថី’’តិអាទិនា (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៦) នយេន អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា។ ឧក្កដ្ឋមត្តមេតន្តិ ចេ? ន, ‘‘កថិនំ នាម អតិឧក្កដ្ឋំ វដ្ដតី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣០៨) វុត្តត្តា។ ន អាគមនំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ចេ? ន, ឥទម្បិ អាគមនមេវ សន្ធាយ វុត្តំ, បុព្ពេ ទិន្នំ ន វដ្ដតីតិ។
309.Asannidhikatena atthataṃ hoti kathinanti ettha kiṃ kathinatthāramāseyeva duvidhopi sannidhi adhippeto, udāhu tato pubbepi, dāyakena vā kadā dātabbaṃ, kiṃ kathinatthāramāseyeva, udāhu tato pubbepi, kathinatthāramāsepi asukasmiṃ divaseyeva atthāratthāya dammīti dātuṃ vaṭṭati na vaṭṭatīti idaṃ vicāretabbaṃ. Kathinatthāramāse eva duvidhopi sannidhi. Dāyakenāpi vassāvāsikaṃ viya kathinacīvaraṃ uddissa dinnaṃ na vaṭṭati. Kasmā? ‘‘Kathinadāyakassa vattaṃ atthī’’tiādinā (mahāva. aṭṭha. 306) nayena aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. Ukkaṭṭhamattametanti ce? Na, ‘‘kathinaṃ nāma atiukkaṭṭhaṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 308) vuttattā. Na āgamanaṃ sandhāya vuttanti ce? Na, idampi āgamanameva sandhāya vuttaṃ, pubbe dinnaṃ na vaṭṭatīti.
៣១០. កថិនស្សាតិ កថិនត្ថារស្ស។ ឧព្ភារាយាតិ វូបសមាយ, អប្បវត្តិយាតិ អត្ថោ។ កិមត្ថិយំ ឧព្ភារនិទស្សនន្តិ ចេ? បញ្ចហិ អនាបត្តិកាលបរិយន្តទស្សនេន តេសុ សំវរុប្បាទនត្ថំ។ អញ្ញថា ‘‘ចីវរកាលសមយោ នាម អនត្ថតេ កថិនេ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ បញ្ច មាសា’’តិ (បារា. ៦៤៩) វិភង្គេ វុត្តត្តា អន្តរាបក្កមនន្តិកាទិឧព្ភារាភាវេបិ បញ្ចហិ បញ្ចសុ មាសេសុ អនាបត្តិយេវាតិ មិច្ឆាគាហោ សិយា ។ តតោ អាបត្តិខេត្តេ អនាបត្តិខេត្តសញ្ញាយ តំ តំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, ឥតរេសញ្ច ភិក្ខូនំ លាភន្តរាយំ ករោតីតិ វេទិតព្ពំ។
310.Kathinassāti kathinatthārassa. Ubbhārāyāti vūpasamāya, appavattiyāti attho. Kimatthiyaṃ ubbhāranidassananti ce? Pañcahi anāpattikālapariyantadassanena tesu saṃvaruppādanatthaṃ. Aññathā ‘‘cīvarakālasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañca māsā’’ti (pārā. 649) vibhaṅge vuttattā antarāpakkamanantikādiubbhārābhāvepi pañcahi pañcasu māsesu anāpattiyevāti micchāgāho siyā . Tato āpattikhette anāpattikhettasaññāya taṃ taṃ āpattiṃ āpajjati, itaresañca bhikkhūnaṃ lābhantarāyaṃ karotīti veditabbaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ១៨៧. កថិនានុជាននា • 187. Kathinānujānanā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / កថិនានុជាននកថា • Kathinānujānanakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / កថិនានុជាននកថាវណ្ណនា • Kathinānujānanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / កថិនានុជាននកថាវណ្ណនា • Kathinānujānanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១៨៧. កថិនានុជាននកថា • 187. Kathinānujānanakathā
