| Tipiṭaka / Tipiṭaka (English) / Majjhima Nikāya, English translation |
Show IAST transliterationមជ្ឈិម និកាយ ១០៨
The Middle-Length Suttas Collection 108
គោបកមោគ្គល្លានសុត្ត
With Moggallāna the Guardian
ឯវំ មេ សុតំ—ឯកំ សមយំ អាយស្មា អានន្ទោ រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ អចិរបរិនិព្ពុតេ ភគវតិ។
So I have heard. At one time Venerable Ānanda was staying near Rājagaha, in the Bamboo Grove, the squirrels’ feeding ground. It was not long after the Buddha had become fully extinguished.
តេន ខោ បន សមយេន រាជា មាគធោ អជាតសត្តុ វេទេហិបុត្តោ រាជគហំ បដិសង្ខារាបេតិ រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស អាសង្កមានោ។
Now at that time King Ajātasattu of Magadha, son of the princess of Videha, being suspicious of King Pajjota, was having Rājagaha fortified.
អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ រាជគហំ បិណ្ឌាយ បាវិសិ។
Then Venerable Ānanda robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Rājagaha for alms.
អថ ខោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ឯតទហោសិ: “អតិប្បគោ ខោ តាវ រាជគហេ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ។ យន្នូនាហំ យេន គោបកមោគ្គល្លានស្ស ព្រាហ្មណស្ស កម្មន្តោ, យេន គោបកមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមេយ្យន៑”តិ។
Then it occurred to him, “It’s too early to wander for alms in Rājagaha. Why don’t I go to see the brahmin Moggallāna the Guardian at his place of work?”
អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន គោបកមោគ្គល្លានស្ស ព្រាហ្មណស្ស កម្មន្តោ, យេន គោបកមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមិ។ អទ្ទសា ខោ គោបកមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ។ ទិស្វាន អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច: “ឯតុ ខោ ភវំ អានន្ទោ។ ស្វាគតំ ភោតោ អានន្ទស្ស។ ចិរស្សំ ខោ ភវំ អានន្ទោ ឥមំ បរិយាយមកាសិ យទិទំ ឥធាគមនាយ។ និសីទតុ ភវំ អានន្ទោ, ឥទមាសនំ បញ្ញត្តន៑”តិ។
So that’s what he did. Moggallāna the Guardian saw Ānanda coming off in the distance and said to him, “Come, Master Ānanda! Welcome, Master Ānanda! It’s been a long time since you took the opportunity to come here. Please, sir, sit down, this seat is ready.”
និសីទិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ បញ្ញត្តេ អាសនេ។ គោបកមោគ្គល្លានោបិ ខោ ព្រាហ្មណោ អញ្ញតរំ នីចំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ គោបកមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច: “អត្ថិ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ តេហិ ធម្មេហិ សព្ពេនសព្ពំ សព្ពថាសព្ពំ សមន្នាគតោ យេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សោ ភវំ គោតមោ អហោសិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ”តិ?
Ānanda sat down on the seat spread out, while Moggallāna took a low seat and sat to one side. Then he said to Ānanda, “Master Ānanda, is there even a single bhikkhu who has all the same qualities in each and every way as possessed by Master Gotama, the perfected one, the fully awakened Buddha?”
“នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ តេហិ ធម្មេហិ សព្ពេនសព្ពំ សព្ពថាសព្ពំ សមន្នាគតោ យេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សោ ភគវា អហោសិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ។ សោ ហិ, ព្រាហ្មណ, ភគវា អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា, អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា, មគ្គញ្ញូ, មគ្គវិទូ, មគ្គកោវិទោ; មគ្គានុគា ច បន ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆា សមន្នាគតា”តិ។
“No, brahmin, there is not. For the Blessed One gave rise to the unarisen path, gave birth to the unborn path, and explained the unexplained path. He is the knower of the path, the discoverer of the path, the expert on the path. And now the disciples live following the path; they acquire it later.”
អយញ្ច ហិទំ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស គោបកមោគ្គល្លានេន ព្រាហ្មណេន សទ្ធិំ អន្តរាកថា វិប្បកតា អហោសិ។
But this conversation between Ānanda and Moggallāna the Guardian was left unfinished.
អថ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ រាជគហេ កម្មន្តេ អនុសញ្ញាយមានោ យេន គោបកមោគ្គល្លានស្ស ព្រាហ្មណស្ស កម្មន្តោ, យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច: “កាយ នុត្ថ, ភោ អានន្ទ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា, កា ច បន វោ អន្តរាកថា វិប្បកតា”តិ?
For just then the brahmin Vassakāra, a minister of Magadha, while supervising the work at Rājagaha, approached Ānanda at Moggallāna’s place of work and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to Ānanda, “Master Ānanda, what were you sitting talking about just now? What conversation was left unfinished?”
“ឥធ មំ, ព្រាហ្មណ, គោបកមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ: ‘អត្ថិ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ តេហិ ធម្មេហិ សព្ពេនសព្ពំ សព្ពថាសព្ពំ សមន្នាគតោ យេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សោ ភវំ គោតមោ អហោសិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោៜតិ។ ឯវំ វុត្តេ, អហំ, ព្រាហ្មណ, គោបកមោគ្គល្លានំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចំ: ‘នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ តេហិ ធម្មេហិ សព្ពេនសព្ពំ សព្ពថាសព្ពំ សមន្នាគតោ យេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សោ ភគវា អហោសិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ។ សោ ហិ, ព្រាហ្មណ, ភគវា អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា, អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា, មគ្គញ្ញូ, មគ្គវិទូ, មគ្គកោវិទោ; មគ្គានុគា ច បន ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆា សមន្នាគតាៜតិ។ អយំ ខោ នោ, ព្រាហ្មណ, គោបកមោគ្គល្លានេន ព្រាហ្មណេន សទ្ធិំ អន្តរាកថា វិប្បកតា។ អថ ត្វំ អនុប្បត្តោ”តិ។
So Ānanda told him of the conversation that they were having when Vassakāra arrived. Vassakāra said:
“អត្ថិ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ តេន ភោតា គោតមេន ឋបិតោ: ‘អយំ វោ មមច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីៜតិ, យំ តុម្ហេ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាថា”តិ?
“Master Ānanda, is there even a single bhikkhu who was appointed by Master Gotama, saying: ‘This one will be your refuge when I have passed away,’ to whom you now turn?”
“នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ឋបិតោ: ‘អយំ វោ មមច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីៜតិ, យំ មយំ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាមា”តិ។
“No, there is not.”
“អត្ថិ បន, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ សង្ឃេន សម្មតោ, សម្ពហុលេហិ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ ឋបិតោ: ‘អយំ នោ ភគវតោ អច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីៜតិ, យំ តុម្ហេ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាថា”តិ?
“But is there even a single bhikkhu who has been elected to such a position by the Saṅgha and appointed by several senior bhikkhus?”
“នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ សង្ឃេន សម្មតោ, សម្ពហុលេហិ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ ឋបិតោ: ‘អយំ នោ ភគវតោ អច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីៜតិ, យំ មយំ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាមា”តិ។
“No, there is not.”
“ឯវំ អប្បដិសរណេ ច បន, ភោ អានន្ទ, កោ ហេតុ សាមគ្គិយា”តិ?
“But since you lack a refuge, Master Ānanda, what’s the reason for your harmony?”
“ន ខោ មយំ, ព្រាហ្មណ, អប្បដិសរណា; សប្បដិសរណា មយំ, ព្រាហ្មណ; ធម្មប្បដិសរណា”តិ។
“We don’t lack a refuge, brahmin, we have a refuge. The teaching is our refuge.”
“‘អត្ថិ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ តេន ភោតា គោតមេន ឋបិតោ—អយំ វោ មមច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ, យំ តុម្ហេ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាថាៜតិ—ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ឋបិតោ—អយំ វោ មមច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ, យំ មយំ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាមាៜតិ វទេសិ; ‘អត្ថិ បន, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ សង្ឃេន សម្មតោ, សម្ពហុលេហិ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ ឋបិតោ—អយំ នោ ភគវតោ អច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ, យំ តុម្ហេ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាថាៜតិ—ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ សង្ឃេន សម្មតោ, សម្ពហុលេហិ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ ឋបិតោ—អយំ នោ ភគវតោ អច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ, យំ មយំ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាមាៜតិ—វទេសិ; ‘ឯវំ អប្បដិសរណេ ច បន, ភោ អានន្ទ, កោ ហេតុ សាមគ្គិយាៜតិ ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘ន ខោ មយំ, ព្រាហ្មណ, អប្បដិសរណា; សប្បដិសរណា មយំ, ព្រាហ្មណ; ធម្មប្បដិសរណាៜតិ វទេសិ។ ឥមស្ស បន, ភោ អានន្ទ, ភាសិតស្ស កថំ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ”តិ?
“But Master Ānanda, when asked whether there was even a single bhikkhu—either appointed by the Buddha, or elected by the Saṅgha and appointed by several senior bhikkhus—who serves as your refuge after the Buddha passed away, to whom you now turn, you replied, ‘No, there is not.’ But you say that the reason for your harmony is that you have the teaching as a refuge. How should I see the meaning of this statement?”
“អត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិដ្ឋំ។ តេ មយំ តទហុបោសថេ យាវតិកា ឯកំ គាមខេត្តំ ឧបនិស្សាយ វិហរាម តេ សព្ពេ ឯកជ្ឈំ សន្និបតាម; សន្និបតិត្វា យស្ស តំ បវត្តតិ តំ អជ្ឈេសាម។ តស្មិញ្ចេ ភញ្ញមានេ ហោតិ ភិក្ខុស្ស អាបត្តិ ហោតិ វីតិក្កមោ តំ មយំ យថាធម្មំ យថានុសិដ្ឋំ ការេមាតិ។ ន កិរ នោ ភវន្តោ ការេន្តិ; ធម្មោ នោ ការេតិ”។
“The Blessed One, who knows and sees, the perfected one, the fully awakened Buddha laid down training rules and recited the monastic code for the bhikkhus. On the day of the Uposatha all of us who live in dependence on one village district gather together as one. We invite one who has freshly rehearsed the code to recite it. If anyone remembers an offense or transgression while they’re reciting, we make them act in line with the teachings and in line with the instructions. It’s not the venerables that make us act, it’s the teaching that makes us act.”
“អត្ថិ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ យំ តុម្ហេ ឯតរហិ សក្ករោថ គរុំ ករោថ មានេថ បូជេថ; សក្កត្វា គរុំ កត្វា ឧបនិស្សាយ វិហរថា”តិ?
“Master Ānanda, is there even a single bhikkhu who you honor, respect, revere, venerate, and rely on?”
“នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ យំ មយំ ឯតរហិ សក្ករោម គរុំ ករោម មានេម បូជេម; សក្កត្វា គរុំ កត្វា ឧបនិស្សាយ វិហរាមា”តិ។
“There is, brahmin.”
“‘អត្ថិ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ តេន ភោតា គោតមេន ឋបិតោ—អយំ វោ មមច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ យំ តុម្ហេ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាថាៜតិ—ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ឋបិតោ—អយំ វោ មមច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ យំ មយំ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាមាៜតិ វទេសិ; ‘អត្ថិ បន, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ សង្ឃេន សម្មតោ, សម្ពហុលេហិ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ ឋបិតោ—អយំ នោ ភគវតោ អច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ យំ តុម្ហេ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាថាៜតិ—ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ សង្ឃេន សម្មតោ, សម្ពហុលេហិ ថេរេហិ ភិក្ខូហិ ឋបិតោ—អយំ នោ ភគវតោ អច្ចយេន បដិសរណំ ភវិស្សតីតិ យំ មយំ ឯតរហិ បដិបាទេយ្យាមាៜតិ វទេសិ; ‘អត្ថិ នុ ខោ, ភោ អានន្ទ, ឯកភិក្ខុបិ យំ តុម្ហេ ឯតរហិ សក្ករោថ គរុំ ករោថ មានេថ បូជេថ; សក្កត្វា គរុំ កត្វា ឧបនិស្សាយ វិហរថាៜតិ—ឥតិ បុដ្ឋោ សមានោ ‘នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ យំ មយំ ឯតរហិ សក្ករោម គរុំ ករោម មានេម បូជេម; សក្កត្វា គរុំ កត្វា ឧបនិស្សាយ វិហរាមាៜតិ វទេសិ។ ឥមស្ស បន, ភោ អានន្ទ, ភាសិតស្ស កថំ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ”តិ?
“But Master Ānanda, when asked whether there was even a single bhikkhu—either appointed by the Buddha, or elected by the Saṅgha and appointed by several senior bhikkhus—who serves as your refuge after the Buddha passed away, to whom you now turn, you replied, ‘No, there is not.’ But when asked whether there is even a single bhikkhu who you honor, respect, revere, venerate, and rely on, you replied, ‘There is.’ How should I see the meaning of this statement?”
“អត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ទស បសាទនីយា ធម្មា អក្ខាតា។ យស្មិំ នោ ឥមេ ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ តំ មយំ ឯតរហិ សក្ករោម គរុំ ករោម មានេម បូជេម; សក្កត្វា គរុំ កត្វា ឧបនិស្សាយ វិហរាម។ កតមេ ទស?
“There are ten inspiring things explained by the Blessed One, who knows and sees, the perfected one, the fully awakened Buddha. We honor anyone in whom these things are found. What ten?
ឥធ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខុ សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ, អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ។
It’s when a bhikkhu is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and seeking alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken.
ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ។ យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា, មជ្ឈេកល្យាណា, បរិយោសានកល្យាណា, សាត្ថំ, សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ តថារូបាស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ ធាតា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា។
They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s entirely full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, reinforcing them by recitation, mentally scrutinizing them, and comprehending them theoretically.
សន្តុដ្ឋោ ហោតិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេហិ។
They’re content with robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick.
ចតុន្នំ ឈានានំ អាភិចេតសិកានំ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារានំ និកាមលាភី ហោតិ អកិច្ឆលាភី អកសិរលាភី។
They get the four jhānas—pleasant meditations in the present life that belong to the higher mind—when they want, without trouble or difficulty.
អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោតិ—ឯកោបិ ហុត្វា ពហុធា ហោតិ, ពហុធាបិ ហុត្វា ឯកោ ហោតិ; អាវិភាវំ តិរោភាវំ; តិរោកុដ្ដំ តិរោបាការំ តិរោបព្ពតំ អសជ្ជមានោ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ អាកាសេ; បថវិយាបិ ឧម្មុជ្ជនិមុជ្ឹ ករោតិ, សេយ្យថាបិ ឧទកេ; ឧទកេបិ អភិជ្ជមានេ គច្ឆតិ, សេយ្យថាបិ បថវិយំ; អាកាសេបិ បល្លង្កេន កមតិ, សេយ្យថាបិ បក្ខី សកុណោ; ឥមេបិ ចន្ទិមសូរិយេ ឯវំមហិទ្ធិកេ ឯវំមហានុភាវេ បាណិនា បរិមសតិ បរិមជ្ជតិ, យាវ ព្រហ្មលោកាបិ កាយេន វសំ វត្តេតិ។
They wield the many kinds of psychic power: multiplying themselves and becoming one again; appearing and disappearing; going unimpeded through a wall, a rampart, or a mountain as if through space; diving in and out of the earth as if it were water; walking on water as if it were earth; flying cross-legged through the sky like a bird; touching and stroking with the hand the sun and moon, so mighty and powerful. They control the body as far as the Brahmā realm.
ទិព្ពាយ សោតធាតុយា វិសុទ្ធាយ អតិក្កន្តមានុសិកាយ ឧភោ សទ្ទេ សុណាតិ—ទិព្ពេ ច មានុសេ ច, យេ ទូរេ សន្តិកេ ច។
With clairaudience that is purified and superhuman, they hear both kinds of sounds, human and divine, whether near or far.
បរសត្តានំ បរបុគ្គលានំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាតិ។ សរាគំ វា ចិត្តំ ‘សរាគំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, វីតរាគំ វា ចិត្តំ ‘វីតរាគំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, សទោសំ វា ចិត្តំ ‘សទោសំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, វីតទោសំ វា ចិត្តំ ‘វីតទោសំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, សមោហំ វា ចិត្តំ ‘សមោហំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, វីតមោហំ វា ចិត្តំ ‘វីតមោហំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, សង្ខិត្តំ វា ចិត្តំ ‘សង្ខិត្តំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, វិក្ខិត្តំ វា ចិត្តំ ‘វិក្ខិត្តំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, មហគ្គតំ វា ចិត្តំ ‘មហគ្គតំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, អមហគ្គតំ វា ចិត្តំ ‘អមហគ្គតំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, សៅត្តរំ វា ចិត្តំ ‘សៅត្តរំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, អនុត្តរំ វា ចិត្តំ ‘អនុត្តរំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, សមាហិតំ វា ចិត្តំ ‘សមាហិតំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, អសមាហិតំ វា ចិត្តំ ‘អសមាហិតំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, វិមុត្តំ វា ចិត្តំ ‘វិមុត្តំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ, អវិមុត្តំ វា ចិត្តំ ‘អវិមុត្តំ ចិត្តន៑ៜតិ បជានាតិ។
They understand the minds of other beings and individuals, having comprehended them with their own mind. They understand mind with greed as ‘mind with greed’, and mind without greed as ‘mind without greed’. They understand mind with hate … mind without hate … mind with delusion … mind without delusion … constricted mind … scattered mind … expansive mind … unexpansive mind … mind that is not supreme … mind that is supreme … mind immersed in samādhi … mind not immersed in samādhi … freed mind … They understand unfreed mind as ‘unfreed mind’.
អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ, សេយ្យថិទំ—ឯកម្បិ ជាតិំ ទ្វេបិ ជាតិយោ តិស្សោបិ ជាតិយោ ចតស្សោបិ ជាតិយោ បញ្ចបិ ជាតិយោ ទសបិ ជាតិយោ វីសម្បិ ជាតិយោ តិំសម្បិ ជាតិយោ ចត្តារីសម្បិ ជាតិយោ បញ្ញាសម្បិ ជាតិយោ ជាតិសតម្បិ ជាតិសហស្សម្បិ ជាតិសតសហស្សម្បិ អនេកេបិ សំវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ វិវដ្ដកប្បេ អនេកេបិ សំវដ្ដវិវដ្ដកប្បេ: ‘អមុត្រាសិំ ឯវំនាមោ ឯវង្គោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ អមុត្រ ឧទបាទិំ; តត្រាបាសិំ ឯវំនាមោ ឯវង្គោត្តោ ឯវំវណ្ណោ ឯវមាហារោ ឯវំសុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ឯវមាយុបរិយន្តោ, សោ តតោ ចុតោ ឥធូបបន្នោៜតិ។ ឥតិ សាការំ សៅទ្ទេសំ អនេកវិហិតំ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរតិ។
They recollect many kinds of past lives. That is: one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, a hundred, a thousand, a hundred thousand rebirths; many eons of the world contracting, many eons of the world expanding, many eons of the world contracting and expanding. They remember: ‘There, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn somewhere else. There, too, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn here.’ And so they recollect their many kinds of past lives, with features and details.
ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ បស្សតិ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាតិ។
With clairvoyance that is purified and superhuman, they see sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. They understand how sentient beings are reborn according to their deeds.
អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។
They realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom in this very life. And they live having realized it with their own insight due to the ending of defilements.
ឥមេ ខោ, ព្រាហ្មណ, តេន ភគវតា ជានតា បស្សតា អរហតា សម្មាសម្ពុទ្ធេន ទស បសាទនីយា ធម្មា អក្ខាតា។ យស្មិំ នោ ឥមេ ធម្មា សំវិជ្ជន្តិ តំ មយំ ឯតរហិ សក្ករោម គរុំ ករោម មានេម បូជេម; សក្កត្វា គរុំ កត្វា ឧបនិស្សាយ វិហរាមា”តិ។
These are the ten inspiring things explained by the Blessed One, who knows and sees, the perfected one, the fully awakened Buddha. We honor anyone in whom these things are found, and rely on them.”
ឯវំ វុត្តេ, វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ ឧបនន្ទំ សេនាបតិំ អាមន្តេសិ: “តំ កិំ មញ្ញតិ ភវំ សេនាបតិ យទិមេ ភោន្តោ សក្កាតព្ពំ សក្ករោន្តិ, គរុំ កាតព្ពំ គរុំ ករោន្តិ, មានេតព្ពំ មានេន្តិ, បូជេតព្ពំ បូជេន្តិ”?
When he had spoken, Vassakāra addressed General Upananda, “What do you think, general? Do these venerables honor, respect, revere, and venerate those who are worthy?”
“តគ្ឃិមេ ភោន្តោ សក្កាតព្ពំ សក្ករោន្តិ, គរុំ កាតព្ពំ គរុំ ករោន្តិ, មានេតព្ពំ មានេន្តិ, បូជេតព្ពំ បូជេន្តិ។ ឥមញ្ច ហិ តេ ភោន្តោ ន សក្ករេយ្យុំ ន គរុំ ករេយ្យុំ ន មានេយ្យុំ ន បូជេយ្យុំ; អថ កិញ្ចរហិ តេ ភោន្តោ សក្ករេយ្យុំ គរុំ ករេយ្យុំ មានេយ្យុំ បូជេយ្យុំ, សក្កត្វា គរុំ កត្វា មានេត្វា បូជេត្វា ឧបនិស្សាយ វិហរេយ្យុន៑”តិ?
“Indeed they do. For if these venerables were not to honor, respect, revere, and venerate such a person, then who exactly would they honor?”
អថ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច: “កហំ បន ភវំ អានន្ទោ ឯតរហិ វិហរតី”តិ?
Then Vassakāra said to Ānanda, “Where are you staying at present?”
“វេឡុវនេ ខោហំ, ព្រាហ្មណ, ឯតរហិ វិហរាមី”តិ។
“In the Bamboo Grove, brahmin.”
“កច្ចិ បន, ភោ អានន្ទ, វេឡុវនំ រមណីយញ្ចេវ អប្បសទ្ទញ្ច អប្បនិគ្ឃោសញ្ច វិជនវាតំ មនុស្សរាហស្សេយ្យកំ បដិសល្លានសារុប្បន៑”តិ?
“I hope the Bamboo Grove is delightful, quiet and still, far from the madding crowd, remote from human settlements, and fit for retreat?”
“តគ្ឃ, ព្រាហ្មណ, វេឡុវនំ រមណីយញ្ចេវ អប្បសទ្ទញ្ច អប្បនិគ្ឃោសញ្ច វិជនវាតំ មនុស្សរាហស្សេយ្យកំ បដិសល្លានសារុប្បំ, យថា តំ តុម្ហាទិសេហិ រក្ខកេហិ គោបកេហី”តិ។
“Indeed it is, brahmin. And it is like that owing to such protectors and guardians as yourself.”
“តគ្ឃ, ភោ អានន្ទ, វេឡុវនំ រមណីយញ្ចេវ អប្បសទ្ទញ្ច អប្បនិគ្ឃោសញ្ច វិជនវាតំ មនុស្សរាហស្សេយ្យកំ បដិសល្លានសារុប្បំ, យថា តំ ភវន្តេហិ ឈាយីហិ ឈានសីលីហិ។ ឈាយិនោ ចេវ ភវន្តោ ឈានសីលិនោ ច។
“Surely, Master Ānanda, it is owing to the venerables who meditate, making a habit of meditating. For the venerables do in fact meditate and make a habit of meditating.
ឯកមិទាហំ, ភោ អានន្ទ, សមយំ សោ ភវំ គោតមោ វេសាលិយំ វិហរតិ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ។ អថ ខ្វាហំ, ភោ អានន្ទ, យេន មហាវនំ កូដាគារសាលា យេន សោ ភវំ គោតមោ តេនុបសង្កមិំ។ តត្រ ច បន សោ ភវំ គោតមោ អនេកបរិយាយេន ឈានកថំ កថេសិ។ ឈាយី ចេវ សោ ភវំ គោតមោ អហោសិ ឈានសីលី ច។ សព្ពញ្ច បន សោ ភវំ គោតមោ ឈានំ វណ្ណេសី”តិ។
This one time, Master Ānanda, Master Gotama was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. So I went there to see him. And there he spoke about meditation in many ways. He meditated, and made a habit of meditating. And he praised all kinds of meditation.”
“ន ច ខោ, ព្រាហ្មណ, សោ ភគវា សព្ពំ ឈានំ វណ្ណេសិ, នបិ សោ ភគវា សព្ពំ ឈានំ ន វណ្ណេសីតិ។ កថំ រូបញ្ច, ព្រាហ្មណ, សោ ភគវា ឈានំ ន វណ្ណេសិ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ឯកច្ចោ កាមរាគបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ កាមរាគបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច កាមរាគស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សោ កាមរាគំយេវ អន្តរំ ករិត្វា ឈាយតិ បជ្ឈាយតិ និជ្ឈាយតិ អបជ្ឈាយតិ។ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ព្យាបាទបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ព្យាបាទស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សោ ព្យាបាទំយេវ អន្តរំ ករិត្វា ឈាយតិ បជ្ឈាយតិ និជ្ឈាយតិ អបជ្ឈាយតិ។ ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ថិនមិទ្ធបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ថិនមិទ្ធស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សោ ថិនមិទ្ធំយេវ អន្តរំ ករិត្វា ឈាយតិ បជ្ឈាយតិ និជ្ឈាយតិ អបជ្ឈាយតិ។ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចបរេតេន, ឧប្បន្នស្ស ច ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សោ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំយេវ អន្តរំ ករិត្វា ឈាយតិ បជ្ឈាយតិ និជ្ឈាយតិ អបជ្ឈាយតិ។ វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋិតេន ចេតសា វិហរតិ វិចិកិច្ឆាបរេតេន, ឧប្បន្នាយ ច វិចិកិច្ឆាយ និស្សរណំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ; សោ វិចិកិច្ឆំយេវ អន្តរំ ករិត្វា ឈាយតិ បជ្ឈាយតិ និជ្ឈាយតិ អបជ្ឈាយតិ។ ឯវរូបំ ខោ, ព្រាហ្មណ, សោ ភគវា ឈានំ ន វណ្ណេសិ។
“No, brahmin, the Buddha did not praise all kinds of meditation, nor did he dispraise all kinds of meditation. And what kind of meditation did he not praise? It’s when someone’s heart is overcome and mired in sensual desire, and they don’t truly understand the escape from sensual desire that has arisen. Harboring sensual desire within they meditate and concentrate and contemplate and ruminate. Their heart is overcome and mired in ill will … dullness and drowsiness … restlessness and remorse … doubt, and they don’t truly know and see the escape from doubt that has arisen. Harboring doubt within they meditate and concentrate and contemplate and ruminate. The Buddha didn’t praise this kind of meditation.
កថំ រូបញ្ច, ព្រាហ្មណ, សោ ភគវា ឈានំ វណ្ណេសិ? ឥធ, ព្រាហ្មណ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកឹ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ចេតសោ ឯកោទិភាវំ អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិឹ បីតិសុខំ ទុតិយំ ឈានំ … តតិយំ ឈានំ … ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ ឯវរូបំ ខោ, ព្រាហ្មណ, សោ ភគវា ឈានំ វណ្ណេសី”តិ។
And what kind of meditation did he praise? It’s when a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of seclusion, while thougths are being born and sustained analysis is going on. As the thougths being born and the sustained analysis going on are stilled, they enter and remain in the second jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of samādhi, with internal clarity and mind at one, without thougths being born and without sustained analysis going on. And with the fading away of (mental) joy, they enter and remain in the third jhāna, where they meditate with equanimity, mindful and aware, personally feeling deeply the (bodily) pleasure of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, a pleasure is to meditate.’ Giving up pleasure and pain, and ending former happiness and sadness, they enter and remain in the fourth jhāna, without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness. The Buddha praised this kind of meditation.”
“គារយ្ហំ កិរ, ភោ អានន្ទ, សោ ភវំ គោតមោ ឈានំ គរហិ, បាសំសំ បសំសិ។ ហន្ទ ច ទានិ មយំ, ភោ អានន្ទ, គច្ឆាម; ពហុកិច្ចា មយំ ពហុករណីយា”តិ។
“Well, Master Ānanda, it seems that Master Gotama criticized the kind of meditation that deserves criticism and praised that deserving of praise. Well, now, Master Ānanda, I must go. I have many duties, and much to do.”
“យស្សទានិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, កាលំ មញ្ញសី”តិ។
“Please, brahmin, go at your convenience.”
អថ ខោ វស្សការោ ព្រាហ្មណោ មគធមហាមត្តោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ។
Then Vassakāra the brahmin, having approved and agreed with what Venerable Ānanda said, got up from his seat and left.
អថ ខោ គោបកមោគ្គល្លានោ ព្រាហ្មណោ អចិរបក្កន្តេ វស្សការេ ព្រាហ្មណេ មគធមហាមត្តេ អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច: “យំ នោ មយំ ភវន្តំ អានន្ទំ អបុច្ឆិម្ហា តំ នោ ភវំ អានន្ទោ ន ព្យាកាសី”តិ។
Soon after he had left, Moggallāna the Guardian said to Ānanda, “Master Ānanda, you still haven’t answered my question.”
“ននុ តេ, ព្រាហ្មណ, អវោចុម្ហា: ‘នត្ថិ ខោ, ព្រាហ្មណ, ឯកភិក្ខុបិ តេហិ ធម្មេហិ សព្ពេនសព្ពំ សព្ពថាសព្ពំ សមន្នាគតោ យេហិ ធម្មេហិ សមន្នាគតោ សោ ភគវា អហោសិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ។ សោ ហិ, ព្រាហ្មណ, ភគវា អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា, អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា, អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា, មគ្គញ្ញូ, មគ្គវិទូ, មគ្គកោវិទោ។ មគ្គានុគា ច បន ឯតរហិ សាវកា វិហរន្តិ បច្ឆា សមន្នាគតាៜ”តិ។
“But brahmin, didn’t I say: ‘There is no single bhikkhu who has all the same qualities in each and every way as possessed by Master Gotama, the perfected one, the fully awakened Buddha. For the Blessed One gave rise to the unarisen path, gave birth to the unborn path, and explained the unexplained path. He is the knower of the path, the discoverer of the path, the expert on the path. And now the disciples live following the path; they acquire it later.’”
គោបកមោគ្គល្លានសុត្តំ និដ្ឋិតំ អដ្ឋមំ។
The authoritative text of the Majjhima Nikāya is the Pāli text. The English translation is provided as an aid to the study of the original Pāli text. [CREDITS »]
