| Tipiṭaka / Tipiṭaka (English) / Majjhima Nikāya, English translation |
Show IAST transliterationមជ្ឈិម និកាយ ៩៩
The Middle-Length Suttas Collection 99
សុភសុត្ត
With Subha
ឯវំ មេ សុតំ—ឯកំ សមយំ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។
So I have heard. At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.
តេន ខោ បន សមយេន សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ សាវត្ថិយំ បដិវសតិ អញ្ញតរស្ស គហបតិស្ស និវេសនេ កេនចិទេវ ករណីយេន។ អថ ខោ សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ យស្ស គហបតិស្ស និវេសនេ បដិវសតិ តំ គហបតិំ ឯតទវោច: “សុតំ មេតំ, គហបតិ: ‘អវិវិត្តា សាវត្ថី អរហន្តេហីៜតិ។ កំ នុ ខ្វជ្ជ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា បយិរុបាសេយ្យាមា”តិ?
Now at that time the brahmin student Subha, Todeyya’s son, was residing in Sāvatthī at a certain householder’s home on some business. Then Subha said to that householder, “Householder, I have heard that Sāvatthī does not lack for perfected ones. What ascetic or brahmin might we pay homage to today?”
“អយំ, ភន្តេ, ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ។ តំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ បយិរុបាសស្សូ”តិ។
“Sir, the Buddha is staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. You can pay homage to him.”
អថ ខោ សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ តស្ស គហបតិស្ស បដិស្សុត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច:
Acknowledging that householder, Subha went to the Buddha and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha:
“ព្រាហ្មណា, ភោ គោតម, ឯវមាហំសុ: ‘គហដ្ឋោ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ, ន បព្ពជិតោ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលន៑ៜតិ។ ឥធ ភវំ គោតមោ កិមាហា”តិ?
“Master Gotama, the brahmins say: ‘Laypeople succeed in the system of the skillful teaching, not renunciates.’ What do you say about this?”
“វិភជ្ជវាទោ ខោ អហមេត្ថ, មាណវ; នាហមេត្ថ ឯកំសវាទោ។ គិហិស្ស វាហំ, មាណវ, បព្ពជិតស្ស វា មិច្ឆាបដិបត្តិំ ន វណ្ណេមិ។ គិហី វា ហិ, មាណវ, បព្ពជិតោ វា មិច្ឆាបដិបន្នោ មិច្ឆាបដិបត្តាធិករណហេតុ ន អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលំ។ គិហិស្ស វាហំ, មាណវ, បព្ពជិតស្ស វា សម្មាបដិបត្តិំ វណ្ណេមិ។ គិហី វា ហិ, មាណវ, បព្ពជិតោ វា សម្មាបដិបន្នោ សម្មាបដិបត្តាធិករណហេតុ អារាធកោ ហោតិ ញាយំ ធម្មំ កុសលន៑”តិ។
“On this point, student, I speak after analyzing the question, not definitively. I don’t praise wrong practice for either laypeople or renunciates. Because of wrong practice, neither laypeople nor renunciates succeed in the system of the skillful teaching. I praise right practice for both laypeople and renunciates. Because of right practice, both laypeople and renunciates succeed in the system of the skillful teaching.”
“ព្រាហ្មណា, ភោ គោតម, ឯវមាហំសុ: ‘មហដ្ឋមិទំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ ឃរាវាសកម្មដ្ឋានំ មហប្ផលំ ហោតិ; អប្បដ្ឋមិទំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ បព្ពជ្ជា កម្មដ្ឋានំ អប្បផលំ ហោតីៜតិ។ ឥធ ភវំ គោតមោ កិមាហា”តិ។
“Master Gotama, the brahmins say: ‘Since the work of the lay life has many requirements, duties, issues, and undertakings it is very fruitful. But since the work of the renunciate has few requirements, duties, issues, and undertakings it is not very fruitful.’ What do you say about this?”
“ឯត្ថាបិ ខោ អហំ, មាណវ, វិភជ្ជវាទោ; នាហមេត្ថ ឯកំសវាទោ។ អត្ថិ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ, វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ; អត្ថិ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ, សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ; អត្ថិ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ, វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ; អត្ថិ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ។
“On this point, too, I speak after analyzing the question, not definitively. Some work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful. Some work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful. Some work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful. Some work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful.
កតមញ្ច, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ? កសិ ខោ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ។ កតមញ្ច, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ? កសិយេវ ខោ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ។ កតមញ្ច, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ? វណិជ្ជា ខោ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ។ កតមញ្ច, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ? វណិជ្ជាយេវ ខោ, មាណវ, កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ។
And what work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful? Farming. And what work has many requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful? Again, it is farming. And what work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it fails it’s not very fruitful? Trade. And what work has few requirements, duties, issues, and undertakings, and when it succeeds it is very fruitful? Again, it’s trade.
សេយ្យថាបិ, មាណវ, កសិ កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ; ឯវមេវ ខោ, មាណវ, ឃរាវាសកម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ។ សេយ្យថាបិ, មាណវ, កសិយេវ កម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ; ឯវមេវ ខោ, មាណវ, ឃរាវាសកម្មដ្ឋានំ មហដ្ឋំ មហាកិច្ចំ មហាធិករណំ មហាសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ។ សេយ្យថាបិ, មាណវ, វណិជ្ជា កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ; ឯវមេវ ខោ, មាណវ, បព្ពជ្ជា កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ វិបជ្ជមានំ អប្បផលំ ហោតិ។ សេយ្យថាបិ, មាណវ, វណិជ្ជាយេវ កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតិ; ឯវមេវ ខោ, មាណវ, បព្ពជ្ជា កម្មដ្ឋានំ អប្បដ្ឋំ អប្បកិច្ចំ អប្បាធិករណំ អប្បសមារម្ភំ សម្បជ្ជមានំ មហប្ផលំ ហោតី”តិ។
The lay life is like farming in that it’s work with many requirements and when it fails it’s not very fruitful; but when it succeeds it is very fruitful. The renunciate life is like trade in that it’s work with few requirements and when it fails it’s not very fruitful; but when it succeeds it is very fruitful.”
“ព្រាហ្មណា, ភោ គោតម, បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយា”តិ។
“Master Gotama, the brahmins prescribe five things for making merit and succeeding in the skillful.”
“យេ តេ, មាណវ, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយ—
សចេ តេ អគរុ—សាធុ តេ បញ្ច ធម្មេ ឥមស្មិំ បរិសតិ ភាសស្សូ”តិ។
“If you don’t mind, please explain these in this assembly.”
“ន ខោ មេ, ភោ គោតម, គរុ យត្ថស្សុ ភវន្តោ វា និសិន្នោ ភវន្តរូបោ វា”តិ។
“It’s no trouble when gentlemen such as yourself are sitting here.”
“តេន ហិ, មាណវ, ភាសស្សូ”តិ។
“Well, speak then, student.”
“សច្ចំ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា បឋមំ ធម្មំ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយ។ តបំ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា ទុតិយំ ធម្មំ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយ។ ព្រហ្មចរិយំ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា តតិយំ ធម្មំ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយ។ អជ្ឈេនំ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា ចតុត្ថំ ធម្មំ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយ។ ចាគំ ខោ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា បញ្ចមំ ធម្មំ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយ។ ព្រាហ្មណា, ភោ គោតម, ឥមេ បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ, កុសលស្ស អារាធនាយាតិ។ ឥធ ភវំ គោតមោ កិមាហា”តិ?
“Master Gotama, truth is the first thing. Fervor is the second thing. Celibacy is the third thing. Recitation is the fourth thing. Generosity is the fifth thing. These are the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful. What do you say about this?”
“កិំ បន, មាណវ, អត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកព្រាហ្មណោបិ យោ ឯវមាហ: ‘អហំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ធម្មានំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា វិបាកំ បវេទេមីៜ”តិ?
“Well, student, is there even a single one of the brahmins who says this: ‘I declare the result of these five things after realizing it with my own insight’?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម”។
“No, Master Gotama.”
“កិំ បន, មាណវ, អត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកាចរិយោបិ ឯកាចរិយបាចរិយោបិ យាវ សត្តមា អាចរិយមហយុគាបិ យោ ឯវមាហ: ‘អហំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ធម្មានំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា វិបាកំ បវេទេមីៜ”តិ?
“Well, is there even a single teacher of the brahmins, or a teacher’s teacher, or anyone back to the seventh generation of teachers, who says this: ‘I declare the result of these five things after realizing it with my own insight’?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម”។
“No, Master Gotama.”
“កិំ បន, មាណវ, យេបិ តេ ព្រាហ្មណានំ បុព្ពកា ឥសយោ មន្តានំ កត្តារោ មន្តានំ បវត្តារោ យេសមិទំ ឯតរហិ ព្រាហ្មណា បោរាណំ មន្តបទំ គីតំ បវុត្តំ សមិហិតំ តទនុគាយន្តិ តទនុភាសន្តិ ភាសិតមនុភាសន្តិ វាចិតមនុវាចេន្តិ, សេយ្យថិទំ—អដ្ឋកោ វាមកោ វាមទេវោ វេស្សាមិត្តោ យមតគ្គិ អង្គីរសោ ភារទ្វាជោ វាសេដ្ឋោ កស្សបោ ភគុ, តេបិ ឯវមាហំសុ: ‘មយំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ធម្មានំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា វិបាកំ បវេទេមាៜ”តិ?
“Well, what of the ancient seers of the brahmins, namely Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, and Bhagu? They were the authors and propagators of the hymns. Their hymnal was sung and propagated and compiled in ancient times; and these days, brahmins continue to sing and chant it, chanting what was chanted and teaching what was taught. Did even they say: ‘We declare the result of these five things after realizing it with our own insight’?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម”។
“No, Master Gotama.”
“ឥតិ កិរ, មាណវ, នត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកព្រាហ្មណោបិ យោ ឯវមាហ: ‘អហំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ធម្មានំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា វិបាកំ បវេទេមីៜតិ; នត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកាចរិយោបិ ឯកាចរិយបាចរិយោបិ យាវ សត្តមា អាចរិយមហយុគាបិ យោ ឯវមាហ: ‘អហំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ធម្មានំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា វិបាកំ បវេទេមីៜតិ; យេបិ តេ ព្រាហ្មណានំ បុព្ពកា ឥសយោ មន្តានំ កត្តារោ មន្តានំ បវត្តារោ, យេសមិទំ ឯតរហិ ព្រាហ្មណា បោរាណំ មន្តបទំ គីតំ បវុត្តំ សមិហិតំ, តទនុគាយន្តិ តទនុភាសន្តិ ភាសិតមនុភាសន្តិ វាចិតមនុវាចេន្តិ, សេយ្យថិទំ—អដ្ឋកោ វាមកោ វាមទេវោ វេស្សាមិត្តោ យមតគ្គិ អង្គីរសោ ភារទ្វាជោ វាសេដ្ឋោ កស្សបោ ភគុ។ តេបិ ន ឯវមាហំសុ: ‘មយំ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ ធម្មានំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា វិបាកំ បវេទេមាៜតិ។
“So, student, it seems that there is not a single one of the brahmins, not even anyone back to the seventh generation of teachers, nor even the ancient seers of the brahmins who says: ‘We declare the result of these five things after realizing it with our own insight.’
សេយ្យថាបិ, មាណវ, អន្ធវេណិ បរម្បរាសំសត្តា បុរិមោបិ ន បស្សតិ មជ្ឈិមោបិ ន បស្សតិ បច្ឆិមោបិ ន បស្សតិ; ឯវមេវ ខោ, មាណវ, អន្ធវេណូបមំ មញ្ញេ ព្រាហ្មណានំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតិ—បុរិមោបិ ន បស្សតិ មជ្ឈិមោបិ ន បស្សតិ បច្ឆិមោបិ ន បស្សតី”តិ។
Suppose there was a queue of blind men, each holding the one in front: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see. In the same way, it seems to me that the brahmins’ statement turns out to be comparable to a queue of blind men: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see.”
ឯវំ វុត្តេ, សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ ភគវតា អន្ធវេណូបមេន វុច្ចមានោ កុបិតោ អនត្តមនោ ភគវន្តំយេវ ខុំសេន្តោ ភគវន្តំយេវ វម្ភេន្តោ ភគវន្តំយេវ វទមានោ: “សមណោ គោតមោ បាបិតោ ភវិស្សតី”តិ ភគវន្តំ ឯតទវោច:
When he said this, Subha became angry and upset with the Buddha because of the simile of the queue of blind men. He even attacked and badmouthed the Buddha himself, saying, “The ascetic Gotama will be worsted!” He said to the Buddha:
“ព្រាហ្មណោ, ភោ គោតម, បោក្ខរសាតិ ឱបមញ្ញោ សុភគវនិកោ ឯវមាហ: ‘ឯវមេវ បនិធេកច្ចេ សមណព្រាហ្មណា ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ បដិជានន្តិ។ តេសមិទំ ភាសិតំ ហស្សកំយេវ សម្បជ្ជតិ, នាមកំយេវ សម្បជ្ជតិ, រិត្តកំយេវ សម្បជ្ជតិ, តុច្ឆកំយេវ សម្បជ្ជតិ។ កថញ្ហិ នាម មនុស្សភូតោ ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សច្ឆិ វា ករិស្សតីតិ—នេតំ ឋានំ វិជ្ជតីៜ”តិ?
“Master Gotama, the brahmin Pokkharasādi Upamañña of the Subhaga Forest says: ‘This is exactly what happens with some ascetics and brahmins. They claim to have a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones. But their statement turns out to be a joke—mere words, void and hollow. For how on earth can a human being know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones? That is not possible.’”
“កិំ បន, មាណវ, ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ ឱបមញ្ញោ សុភគវនិកោ សព្ពេសំយេវ សមណព្រាហ្មណានំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាតី”តិ?
“But student, does Pokkharasādi understand the minds of all these ascetics and brahmins, having comprehended them with his mind?”
“សកាយបិ ហិ, ភោ គោតម, បុណ្ណិកាយ ទាសិយា ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ ឱបមញ្ញោ សុភគវនិកោ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច ន បជានាតិ, កុតោ បន សព្ពេសំយេវ សមណព្រាហ្មណានំ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានិស្សតី”តិ?
“Master Gotama, Pokkharasādi doesn’t even know the mind of his own bonded maid Puṇṇikā, so how could he know all those ascetics and brahmins?”
“សេយ្យថាបិ, មាណវ, ជច្ចន្ធោ បុរិសោ ន បស្សេយ្យ កណ្ហសុក្កានិ រូបានិ, ន បស្សេយ្យ នីលកានិ រូបានិ, ន បស្សេយ្យ បីតកានិ រូបានិ, ន បស្សេយ្យ លោហិតកានិ រូបានិ, ន បស្សេយ្យ មញ្ជិដ្ឋកានិ រូបានិ, ន បស្សេយ្យ សមវិសមំ, ន បស្សេយ្យ តារករូបានិ, ន បស្សេយ្យ ចន្ទិមសូរិយេ។ សោ ឯវំ វទេយ្យ: ‘នត្ថិ កណ្ហសុក្កានិ រូបានិ, នត្ថិ កណ្ហសុក្កានំ រូបានំ ទស្សាវី; នត្ថិ នីលកានិ រូបានិ, នត្ថិ នីលកានំ រូបានំ ទស្សាវី; នត្ថិ បីតកានិ រូបានិ, នត្ថិ បីតកានំ រូបានំ ទស្សាវី; នត្ថិ លោហិតកានិ រូបានិ, នត្ថិ លោហិតកានំ រូបានំ ទស្សាវី; នត្ថិ មញ្ជិដ្ឋកានិ រូបានិ, នត្ថិ មញ្ជិដ្ឋកានំ រូបានំ ទស្សាវី; នត្ថិ សមវិសមំ, នត្ថិ សមវិសមស្ស ទស្សាវី; នត្ថិ តារករូបានិ, នត្ថិ តារករូបានំ ទស្សាវី; នត្ថិ ចន្ទិមសូរិយា, នត្ថិ ចន្ទិមសូរិយានំ ទស្សាវី។ អហមេតំ ន ជានាមិ, អហមេតំ ន បស្សាមិ; តស្មា តំ នត្ថីៜតិ។ សម្មា នុ ខោ សោ, មាណវ, វទមានោ វទេយ្យា”តិ?
“Suppose there was a person blind from birth. They couldn’t see sights that are dark or bright, or blue, yellow, red, or magenta. They couldn’t see even and uneven ground, or the stars, or the moon and sun. They’d say: ‘There’s no such thing as dark and bright sights, and no-one who sees them. There’s no such thing as blue, yellow, red, magenta, even and uneven ground, stars, moon and sun, and no-one who sees these things. I don’t know it or see it, therefore it doesn’t exist.’ Would they be speaking rightly?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម។ អត្ថិ កណ្ហសុក្កានិ រូបានិ, អត្ថិ កណ្ហសុក្កានំ រូបានំ ទស្សាវី; អត្ថិ នីលកានិ រូបានិ, អត្ថិ នីលកានំ រូបានំ ទស្សាវី; អត្ថិ បីតកានិ រូបានិ, អត្ថិ បីតកានំ រូបានំ ទស្សាវី; អត្ថិ លោហិតកានិ រូបានិ, អត្ថិ លោហិតកានំ រូបានំ ទស្សាវី; អត្ថិ មញ្ជិដ្ឋកានិ រូបានិ, អត្ថិ មញ្ជិដ្ឋកានំ រូបានំ ទស្សាវី; អត្ថិ សមវិសមំ, អត្ថិ សមវិសមស្ស ទស្សាវី; អត្ថិ តារករូបានិ, អត្ថិ តារករូបានំ ទស្សាវី; អត្ថិ ចន្ទិមសូរិយា, អត្ថិ ចន្ទិមសូរិយានំ ទស្សាវី។ ‘អហមេតំ ន ជានាមិ, អហមេតំ ន បស្សាមិ; តស្មា តំ នត្ថីៜតិ; ន ហិ សោ, ភោ គោតម, សម្មា វទមានោ វទេយ្យា”តិ។
“No, Master Gotama. There are such things as dark and bright sights, and one who sees them. There is blue, yellow, red, magenta, even and uneven ground, stars, moon and sun, and one who sees these things. So it’s not right to say this: ‘I don’t know it or see it, therefore it doesn’t exist.’”
“ឯវមេវ ខោ, មាណវ, ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ ឱបមញ្ញោ សុភគវនិកោ អន្ធោ អចក្ខុកោ។ សោ វត ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សច្ឆិ វា ករិស្សតីតិ—នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។
“In the same way, Pokkharasādi is blind and sightless. It’s quite impossible for him to know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.
តំ កិំ មញ្ញសិ, មាណវ, យេ តេ កោសលកា ព្រាហ្មណមហាសាលា, សេយ្យថិទំ—ចង្កី ព្រាហ្មណោ តារុក្ខោ ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ ព្រាហ្មណោ ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ បិតា ច តេ តោទេយ្យោ, កតមា នេសំ សេយ្យោ, យំ វា តេ សម្មុច្ចា វាចំ ភាសេយ្យុំ យំ វា អសម្មុច្ចា”តិ?
What do you think, student? There are well-to-do brahmins of Kosala such as the brahmins Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasādi, Jānussoṇi, and your father Todeyya. What’s better for them: that their speech agrees or disagrees with accepted usage?”
“សម្មុច្ចា, ភោ គោតម”។
“That it agrees, Master Gotama.”
“កតមា នេសំ សេយ្យោ, យំ វា តេ មន្តា វាចំ ភាសេយ្យុំ យំ វា អមន្តា”តិ?
“What’s better for them: that their speech is thoughtful or thoughtless?”
“មន្តា, ភោ គោតម”។
“That it is thoughtful.”
“កតមា នេសំ សេយ្យោ, យំ វា តេ បដិសង្ខាយ វាចំ ភាសេយ្យុំ យំ វា អប្បដិសង្ខាយា”តិ?
“What’s better for them: that their speech follows reflection or is unreflective?”
“បដិសង្ខាយ, ភោ គោតម”។
“That it follows reflection.”
“កតមា នេសំ សេយ្យោ, យំ វា តេ អត្ថសំហិតំ វាចំ ភាសេយ្យុំ យំ វា អនត្ថសំហិតន៑”តិ?
“What’s better for them: that their speech is beneficial or worthless?”
“អត្ថសំហិតំ, ភោ គោតម”។
“That it’s beneficial.”
“តំ កិំ មញ្ញសិ, មាណវ, យទិ ឯវំ សន្តេ, ព្រាហ្មណេន បោក្ខរសាតិនា ឱបមញ្ញេន សុភគវនិកេន សម្មុច្ចា វាចា ភាសិតា អសម្មុច្ចា”តិ?
“What do you think, student? If this is so, does Pokkharasādi’s speech agree or disagree with accepted usage?”
“អសម្មុច្ចា, ភោ គោតម”។
“It disagrees, Master Gotama.”
“មន្តា វាចា ភាសិតា អមន្តា វា”តិ?
“Is it thoughtful or thoughtless?”
“អមន្តា, ភោ គោតម”។
“Thoughtless.”
“បដិសង្ខាយ វាចា ភាសិតា អប្បដិសង្ខាយា”តិ?
“Is it reflective or unreflective?”
“អប្បដិសង្ខាយ, ភោ គោតម”។
“Unreflective.”
“អត្ថសំហិតា វាចា ភាសិតា អនត្ថសំហិតា”តិ?
“Is it beneficial or worthless?”
“អនត្ថសំហិតា, ភោ គោតម”។
“Worthless.”
“បញ្ច ខោ ឥមេ, មាណវ, នីវរណា។ កតមេ បញ្ច? កាមច្ឆន្ទនីវរណំ, ព្យាបាទនីវរណំ, ថិនមិទ្ធនីវរណំ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចនីវរណំ, វិចិកិច្ឆានីវរណំ—ឥមេ ខោ, មាណវ, បញ្ច នីវរណា។ ឥមេហិ ខោ, មាណវ, បញ្ចហិ នីវរណេហិ ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ ឱបមញ្ញោ សុភគវនិកោ អាវុតោ និវុតោ ឱផុដោ បរិយោនទ្ធោ។ សោ វត ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សច្ឆិ វា ករិស្សតីតិ—នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។
“Student, there are these five hindrances. What five? The hindrances of sensual desire, ill will, dullness and drowsiness, restlessness and remorse, and doubt. These are the five hindrances. Pokkharasādi is veiled, shrouded, covered, and engulfed by these five hindrances. It’s quite impossible for him to know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.
បញ្ច ខោ ឥមេ, មាណវ, កាមគុណា។ កតមេ បញ្ច? ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា រូបា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា; សោតវិញ្ញេយ្យា សទ្ទា …បេ… ឃានវិញ្ញេយ្យា គន្ធា … ជិវ្ហា វិញ្ញេយ្យា រសា … កាយវិញ្ញេយ្យា ផោដ្ឋព្ពា ឥដ្ឋា កន្តា មនាបា បិយរូបា កាមូបសំហិតា រជនីយា—ឥមេ ខោ, មាណវ, បញ្ច កាមគុណា។
There are these five kinds of sensual stimulation. What five? There are sights known by the eye that are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing. There are sounds known by the ear … smells known by the nose … tastes known by the tongue … touches known by the body that are likable, desirable, agreeable, pleasant, sensual, and arousing. These are the five kinds of sensual stimulation.
ឥមេហិ ខោ, មាណវ, បញ្ចហិ កាមគុណេហិ ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ ឱបមញ្ញោ សុភគវនិកោ គថិតោ មុច្ឆិតោ អជ្ឈោបន្នោ អនាទីនវទស្សាវី អនិស្សរណបញ្ញោ បរិភុញ្ជតិ។ សោ វត ឧត្តរិ មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសំ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សច្ឆិ វា ករិស្សតីតិ—នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។
Pokkharasādi enjoys himself with these five kinds of sensual stimulation, tied, infatuated, attached, blind to the drawbacks, and not understanding the escape. It’s quite impossible for him to know or see or realize a superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.
តំ កិំ មញ្ញសិ, មាណវ, យំ វា តិណកដ្ឋុបាទានំ បដិច្ច អគ្គិំ ជាលេយ្យ យំ វា និស្សដ្ឋតិណកដ្ឋុបាទានំ អគ្គិំ ជាលេយ្យ, កតមោ នុ ខ្វាស្ស អគ្គិ អច្ចិមា ចេវ វណ្ណវា ច បភស្សរោ ចា”តិ?
What do you think, student? Which would have better flames, color, and radiance: a fire that depends on grass and logs as fuel, or one that does not?”
“សចេ តំ, ភោ គោតម, ឋានំ និស្សដ្ឋតិណកដ្ឋុបាទានំ អគ្គិំ ជាលេតុំ, ស្វាស្ស អគ្គិ អច្ចិមា ចេវ វណ្ណវា ច បភស្សរោ ចា”តិ។
“If it were possible for a fire to burn without depending on grass and logs as fuel, that would have better flames, color, and radiance.”
“អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ, មាណវ, អនវកាសោ យំ និស្សដ្ឋតិណកដ្ឋុបាទានំ អគ្គិំ ជាលេយ្យ អញ្ញត្រ ឥទ្ធិមតា។ សេយ្យថាបិ, មាណវ, តិណកដ្ឋុបាទានំ បដិច្ច អគ្គិ ជលតិ តថូបមាហំ, មាណវ, ឥមំ បីតិំ វទាមិ យាយំ បីតិ បញ្ច កាមគុណេ បដិច្ច។ សេយ្យថាបិ, មាណវ, និស្សដ្ឋតិណកដ្ឋុបាទានោ អគ្គិ ជលតិ តថូបមាហំ, មាណវ, ឥមំ បីតិំ វទាមិ យាយំ បីតិ អញ្ញត្រេវ កាមេហិ អញ្ញត្រ អកុសលេហិ ធម្មេហិ។
“But it isn’t possible, except by psychic power. (Mental) joy that depends on the five kinds of sensual stimulation is like a fire that depends on grass and logs as fuel. (Mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities is like a fire that doesn’t depend on grass and logs as fuel.
កតមា ច, មាណវ, បីតិ អញ្ញត្រេវ កាមេហិ អញ្ញត្រ អកុសលេហិ ធម្មេហិ? ឥធ, មាណវ, ភិក្ខុ វិវិច្ចេវ កាមេហិ …បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយម្បិ ខោ, មាណវ, បីតិ អញ្ញត្រេវ កាមេហិ អញ្ញត្រ អកុសលេហិ ធម្មេហិ។
And what is (mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities? It’s when a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of seclusion, while thougths are being born and sustained analysis is going on. This is (mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities.
បុន ចបរំ, មាណវ, ភិក្ខុ វិតក្កវិចារានំ វូបសមា … ទុតិយំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។ អយម្បិ ខោ, មាណវ, បីតិ អញ្ញត្រេវ កាមេហិ អញ្ញត្រ អកុសលេហិ ធម្មេហិ។
Furthermore, as the thougths being born and the sustained analysis going on are stilled, they enter and remain in the second jhāna, which has the (mental) joy and (bodily) pleasure born of samādhi, with internal clarity and mind at one, without thougths being born and without sustained analysis going on. This too is (mental) joy that’s apart from sensual pleasures and unskillful qualities.
យេ តេ, មាណវ, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ, កតមេត្ថ ព្រាហ្មណា ធម្មំ មហប្ផលតរំ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយា”តិ?
Of the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful, which do they say is the most fruitful?”
“យេមេ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ, ចាគមេត្ថ ព្រាហ្មណា ធម្មំ មហប្ផលតរំ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយា”តិ។
“Generosity.”
“តំ កិំ មញ្ញសិ, មាណវ, ឥធ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស មហាយញ្ញោ បច្ចុបដ្ឋិតោ អស្ស។ អថ ទ្វេ ព្រាហ្មណា អាគច្ឆេយ្យុំ: ‘ឥត្ថន្នាមស្ស ព្រាហ្មណស្ស មហាយញ្ញំ អនុភវិស្សាមាៜតិ។ តត្រេកស្ស ព្រាហ្មណស្ស ឯវមស្ស: ‘អហោ វត អហមេវ លភេយ្យំ ភត្តគ្គេ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌំ, ន អញ្ញោ ព្រាហ្មណោ លភេយ្យ ភត្តគ្គេ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌន៑ៜតិ។ ឋានំ ខោ បនេតំ, មាណវ, វិជ្ជតិ យំ អញ្ញោ ព្រាហ្មណោ លភេយ្យ ភត្តគ្គេ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌំ, ន សោ ព្រាហ្មណោ លភេយ្យ ភត្តគ្គេ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌំ។ ‘អញ្ញោ ព្រាហ្មណោ លភតិ ភត្តគ្គេ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌំ, នាហំ លភាមិ ភត្តគ្គេ អគ្គាសនំ អគ្គោទកំ អគ្គបិណ្ឌន៑ៜតិ—ឥតិ សោ កុបិតោ ហោតិ អនត្តមនោ។ ឥមស្ស បន, មាណវ, ព្រាហ្មណា កិំ វិបាកំ បញ្ញបេន្តី”តិ?
“What do you think, student? Suppose a brahmin was setting up a big sacrifice. Then two brahmins came along, thinking to participate. Then one of those brahmins thought: ‘Oh, I hope that I alone get the best seat, the best drink, and the best almsfood in the refectory, not some other brahmin.’ But it’s possible that some other brahmin gets the best seat, the best drink, and the best almsfood in the refectory. Thinking, ‘Some other brahmin has got the best seat, the best drink, the best almsfood,’ they get angry and bitter. What do the brahmins say is the result of this?”
“ន ខ្វេត្ថ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា ឯវំ ទានំ ទេន្តិ: ‘ឥមិនា បរោ កុបិតោ ហោតុ អនត្តមនោៜតិ។ អថ ខ្វេត្ថ ព្រាហ្មណា អនុកម្បាជាតិកំយេវ ទានំ ទេន្តី”តិ។
“Master Gotama, brahmins don’t give gifts so that others will get angry and upset. Rather, they give only out of compassion.”
“ឯវំ សន្តេ ខោ, មាណវ, ព្រាហ្មណានំ ឥទំ ឆដ្ឋំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ—យទិទំ អនុកម្បាជាតិកន៑”តិ។
“In that case, isn’t compassion a sixth ground for making merit?”
“ឯវំ សន្តេ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណានំ ឥទំ ឆដ្ឋំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុ ហោតិ—យទិទំ អនុកម្បាជាតិកន៑”តិ។
“In that case, compassion is a sixth ground for making merit.”
“យេ តេ, មាណវ, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ, ឥមេ ត្វំ បញ្ច ធម្មេ កត្ថ ពហុលំ សមនុបស្សសិ—គហដ្ឋេសុ វា បព្ពជិតេសុ វា”តិ?
“Of the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful, where do you usually find them: among laypeople or renunciates?”
“យេមេ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ, ឥមាហំ បញ្ច ធម្មេ បព្ពជិតេសុ ពហុលំ សមនុបស្សាមិ អប្បំ គហដ្ឋេសុ។ គហដ្ឋោ ហិ, ភោ គោតម, មហដ្ឋោ មហាកិច្ចោ មហាធិករណោ មហាសមារម្ភោ, ន សតតំ សមិតំ សច្ចវាទី ហោតិ; បព្ពជិតោ ខោ បន, ភោ គោតម, អប្បដ្ឋោ អប្បកិច្ចោ អប្បាធិករណោ អប្បសមារម្ភោ, សតតំ សមិតំ សច្ចវាទី ហោតិ។ គហដ្ឋោ ហិ, ភោ គោតម, មហដ្ឋោ មហាកិច្ចោ មហាធិករណោ មហាសមារម្ភោ ន សតតំ សមិតំ តបស្សី ហោតិ … ព្រហ្មចារី ហោតិ … សជ្ឈាយពហុលោ ហោតិ … ចាគពហុលោ ហោតិ; បព្ពជិតោ ខោ បន, ភោ គោតម, អប្បដ្ឋោ អប្បកិច្ចោ អប្បាធិករណោ អប្បសមារម្ភោ សតតំ សមិតំ តបស្សី ហោតិ … ព្រហ្មចារី ហោតិ … សជ្ឈាយពហុលោ ហោតិ … ចាគពហុលោ ហោតិ។ យេមេ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ, ឥមាហំ បញ្ច ធម្មេ បព្ពជិតេសុ ពហុលំ សមនុបស្សាមិ អប្បំ គហដ្ឋេសូ”តិ។
“Mostly among renunciates, and less so among lay people. For a lay person has many requirements, duties, issues, and undertakings, and they can’t always tell the truth, be fervent, be celibate, do lots of recitation, or be very generous. But a renunciate has few requirements, duties, issues, and undertakings, and they can always tell the truth, be fervent, be celibate, do lots of recitation, and be very generous. Of the five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful, I usually find them among renunciates, and less so among laypeople.”
“យេ តេ, មាណវ, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ ចិត្តស្សាហំ ឯតេ បរិក្ខារេ វទាមិ—យទិទំ ចិត្តំ អវេរំ អព្យាពជ្ឈំ តស្ស ភាវនាយ។
“I say that the five things prescribed by the brahmins for making merit are prerequisites of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.
ឥធ, មាណវ, ភិក្ខុ សច្ចវាទី ហោតិ។ សោ ‘សច្ចវាទីម្ហីៜតិ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ឹ។ យំ តំ កុសលូបសំហិតំ បាមោជ្ឹ, ចិត្តស្សាហំ ឯតំ បរិក្ខារំ វទាមិ—យទិទំ ចិត្តំ អវេរំ អព្យាពជ្ឈំ តស្ស ភាវនាយ។
Take a bhikkhu who speaks the truth. Thinking, ‘I’m truthful,’ they find inspiration in the meaning and the teaching, and find joy connected with the teaching. And I say that joy connected with the skillful is a prerequisite of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.
ឥធ, មាណវ, ភិក្ខុ តបស្សី ហោតិ …បេ… ព្រហ្មចារី ហោតិ …បេ… សជ្ឈាយពហុលោ ហោតិ …បេ… ចាគពហុលោ ហោតិ។ សោ ‘ចាគពហុលោម្ហីៜតិ លភតិ អត្ថវេទំ, លភតិ ធម្មវេទំ, លភតិ ធម្មូបសំហិតំ បាមោជ្ឹ។ យំ តំ កុសលូបសំហិតំ បាមោជ្ឹ, ចិត្តស្សាហំ ឯតំ បរិក្ខារំ វទាមិ—យទិទំ ចិត្តំ អវេរំ អព្យាពជ្ឈំ តស្ស ភាវនាយ។ យេ តេ, មាណវ, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ, ចិត្តស្សាហំ ឯតេ បរិក្ខារេ វទាមិ—យទិទំ ចិត្តំ អវេរំ អព្យាពជ្ឈំ តស្ស ភាវនាយា”តិ។
Take a bhikkhu who is fervent … is celibate … does lots of recitation … and is very generous. Thinking, ‘I’m very generous,’ they find inspiration in the meaning and the teaching, and find joy connected with the teaching. And I say that joy connected with the skillful is a prerequisite of the mind for developing a mind free of enmity and ill will. I say that these five things prescribed by the brahmins for making merit are prerequisites of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.”
ឯវំ វុត្តេ, សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “សុតំ មេតំ, ភោ គោតម: ‘សមណោ គោតមោ ព្រហ្មានំ សហព្យតាយ មគ្គំ ជានាតីៜ”តិ។
When he had spoken, Subha said to him, “Master Gotama, I have heard that the ascetic Gotama knows a path to company with Brahmā.”
“តំ កិំ មញ្ញសិ, មាណវ, អាសន្នេ ឥតោ នឡការគាមោ, ន យិតោ ទូរេ នឡការគាមោ”តិ?
“What do you think, student? Is the village of Naḷakāra nearby?”
“ឯវំ, ភោ, អាសន្នេ ឥតោ នឡការគាមោ, ន យិតោ ទូរេ នឡការគាមោ”តិ។
“Yes it is, sir.”
“តំ, កិំ មញ្ញសិ, មាណវ, ឥធស្ស បុរិសោ នឡការគាមេ ជាតវទ្ធោ; តមេនំ នឡការគាមតោ តាវទេវ អវសដំ នឡការគាមស្ស មគ្គំ បុច្ឆេយ្យុំ; សិយា នុ ខោ, មាណវ, តស្ស បុរិសស្ស នឡការគាមេ ជាតវទ្ធស្ស នឡការគាមស្ស មគ្គំ បុដ្ឋស្ស ទន្ធាយិតត្តំ វា វិត្ថាយិតត្តំ វា”តិ?
“What do you think, student? Suppose a person was born and raised in Naḷakāra. And as soon as they left the town some people asked them for the road to Naḷakāra. Would they be slow or hesitant to answer?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម”។ “តំ កិស្ស ហេតុ”? “អមុ ហិ, ភោ គោតម, បុរិសោ នឡការគាមេ ជាតវទ្ធោ។ តស្ស សព្ពានេវ នឡការគាមស្ស មគ្គានិ សុវិទិតានី”តិ។
“No, Master Gotama. Why is that? Because they were born and raised in Naḷakāra. They’re well acquainted with all the roads to the village.”
“សិយា នុ ខោ, មាណវ, តស្ស បុរិសស្ស នឡការគាមេ ជាតវទ្ធស្ស នឡការគាមស្ស មគ្គំ បុដ្ឋស្ស ទន្ធាយិតត្តំ វា វិត្ថាយិតត្តំ វាតិ, ន ត្វេវ តថាគតស្ស ព្រហ្មលោកំ វា ព្រហ្មលោកគាមិនិំ វា បដិបទំ បុដ្ឋស្ស ទន្ធាយិតត្តំ វា វិត្ថាយិតត្តំ វា។ ព្រហ្មានញ្ចាហំ, មាណវ, បជានាមិ ព្រហ្មលោកញ្ច ព្រហ្មលោកគាមិនិញ្ច បដិបទំ; យថាបដិបន្នោ ច ព្រហ្មលោកំ ឧបបន្នោ តញ្ច បជានាមី”តិ។
“Still, it’s possible they might be slow or hesitant to answer. But the Realized One is never slow or hesitant when questioned about the Brahmā realm or the practice that leads to the Brahmā realm. I understand Brahmā, the Brahmā realm, and the practice that leads to the Brahmā realm, practicing in accordance with which one is reborn in the Brahmā realm.”
“សុតំ មេតំ, ភោ គោតម: ‘សមណោ គោតមោ ព្រហ្មានំ សហព្យតាយ មគ្គំ ទេសេតីៜតិ។ សាធុ មេ ភវំ គោតមោ ព្រហ្មានំ សហព្យតាយ មគ្គំ ទេសេតូ”តិ។
“Master Gotama, I have heard that the ascetic Gotama teaches a path to company with Brahmā. Please teach me that path.”
“តេន ហិ, មាណវ, សុណាហិ, សាធុកំ មនសិ ករោហិ, ភាសិស្សាមី”តិ។
“Well then, student, listen and apply your mind well, I will speak.”
“ឯវំ, ភោ”តិ ខោ សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ ភគវតោ បច្ចស្សោសិ។ ភគវា ឯតទវោច:
“Yes, sir,” replied Subha. The Buddha said this:
“កតមោ ច, មាណវ, ព្រហ្មានំ សហព្យតាយ មគ្គោ? ឥធ, មាណវ, ភិក្ខុ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ; ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាពជ្ឈេន ផរិត្វា វិហរតិ។ ឯវំ ភាវិតាយ ខោ, មាណវ, មេត្តាយ ចេតោវិមុត្តិយា យំ បមាណកតំ កម្មំ ន តំ តត្រាវសិស្សតិ, ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតិ។ សេយ្យថាបិ, មាណវ, ពលវា សង្ខធមោ អប្បកសិរេនេវ ចាតុទ្ទិសា វិញ្ញាបេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, មាណវ …បេ… ឯវំ ភាវិតាយ ខោ, មាណវ, មេត្តាយ ចេតោវិមុត្តិយា យំ បមាណកតំ កម្មំ ន តំ តត្រាវសិស្សតិ, ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតិ។ អយម្បិ ខោ, មាណវ, ព្រហ្មានំ សហព្យតាយ មគ្គោ។
“And what is a path to company with Brahmā? Firstly, a bhikkhu meditates spreading a heart full of love to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, they spread a heart full of love to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will. When the heart’s release by love has been developed like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. Suppose there was a powerful horn blower. They’d easily make themselves heard in the four quarters. In the same way, when the heart’s release by love has been developed like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. This is a path to company with Brahmā.
“បុន ចបរំ, មាណវ, ភិក្ខុ ករុណាសហគតេន ចេតសា …បេ…
Furthermore, a bhikkhu meditates spreading a heart full of compassion …
មុទិតាសហគតេន ចេតសា …បេ…
They meditate spreading a heart full of rejoicing …
ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ, តថា តតិយំ, តថា ចតុត្ថំ; ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ ឧបេក្ខាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាពជ្ឈេន ផរិត្វា វិហរតិ។ ឯវំ ភាវិតាយ ខោ, មាណវ, ឧបេក្ខាយ ចេតោវិមុត្តិយា យំ បមាណកតំ កម្មំ ន តំ តត្រាវសិស្សតិ, ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតិ។ សេយ្យថាបិ, មាណវ, ពលវា សង្ខធមោ អប្បកសិរេនេវ ចាតុទ្ទិសា វិញ្ញាបេយ្យ; ឯវមេវ ខោ, មាណវ …បេ… ឯវំ ភាវិតាយ ខោ, មាណវ, ឧបេក្ខាយ ចេតោវិមុត្តិយា យំ បមាណកតំ កម្មំ ន តំ តត្រាវសិស្សតិ, ន តំ តត្រាវតិដ្ឋតិ។ អយម្បិ ខោ, មាណវ, ព្រហ្មានំ សហព្យតាយ មគ្គោ”តិ។
They meditate spreading a heart full of equanimity to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, they spread a heart full of equanimity to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will. When the heart’s release by equanimity has been developed and cultivated like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. Suppose there was a powerful horn blower. They’d easily make themselves heard in the four quarters. In the same way, when the heart’s release by equanimity has been developed and cultivated like this, any limited deeds they’ve done don’t remain or persist there. This too is a path to company with Brahmā.”
ឯវំ វុត្តេ, សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម, អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម។ សេយ្យថាបិ, ភោ គោតម, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ: ‘ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីៜតិ; ឯវមេវំ ភោតា គោតមេន អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ។ ឯសាហំ ភវន្តំ គោតមំ សរណំ គច្ឆាមិ ធម្មញ្ច ភិក្ខុសង្ឃញ្ច។ ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ។ ហន្ទ ច ទានិ មយំ, ភោ គោតម, គច្ឆាម; ពហុកិច្ចា មយំ ពហុករណីយា”តិ។
When he had spoken, Subha said to him, “Excellent, Master Gotama! Excellent! As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, Master Gotama has made the teaching clear in many ways. I go for refuge to Master Gotama, to the teaching, and to the bhikkhu Saṅgha. From this day forth, may Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life. Well, now, Master Gotama, I must go. I have many duties, and much to do.”
“យស្សទានិ ត្វំ, មាណវ, កាលំ មញ្ញសី”តិ។ អថ ខោ សុភោ មាណវោ តោទេយ្យបុត្តោ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិត្វា អនុមោទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ។
“Please, student, go at your convenience.” And then Subha approved and agreed with what the Buddha said. He got up from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving.
តេន ខោ បន សមយេន ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ សព្ពសេតេន វឡវាភិរថេន សាវត្ថិយា និយ្យាតិ ទិវា ទិវស្ស។ អទ្ទសា ខោ ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ សុភំ មាណវំ តោទេយ្យបុត្តំ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តំ។ ទិស្វាន សុភំ មាណវំ តោទេយ្យបុត្តំ ឯតទវោច: “ហន្ទ កុតោ នុ ភវំ ភារទ្វាជោ អាគច្ឆតិ ទិវា ទិវស្សា”តិ?
Now at that time the brahmin Jānussoṇi drove out from Sāvatthī in the middle of the day in an all-white chariot drawn by mares. He saw the student Subha coming off in the distance, and said to him, “So, Master Bhāradvāja, where are you coming from in the middle of the day?”
“ឥតោ ហិ ខោ អហំ, ភោ, អាគច្ឆាមិ សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកា”តិ។
“Just now, good sir, I’ve come from the presence of the ascetic Gotama.”
“តំ កិំ មញ្ញសិ, ភវំ ភារទ្វាជោ សមណស្ស គោតមស្ស បញ្ញាវេយ្យត្តិយំ បណ្ឌិតោ មញ្ញេតិ”?
“What do you think of the ascetic Gotama’s lucidity of wisdom? Do you think he’s astute?”
“កោ ចាហំ, ភោ, កោ ច សមណស្ស គោតមស្ស បញ្ញាវេយ្យត្តិយំ ជានិស្សាមិ? សោបិ នូនស្ស តាទិសោវ យោ សមណស្ស គោតមស្ស បញ្ញាវេយ្យត្តិយំ ជានេយ្យា”តិ។
“My good man, who am I to judge the ascetic Gotama’s lucidity of wisdom? You’d really have to be on the same level to judge his lucidity of wisdom.”
“ឧឡារាយ ខលុ ភវំ ភារទ្វាជោ សមណំ គោតមំ បសំសាយ បសំសតី”តិ។
“Master Bhāradvāja praises the ascetic Gotama with lofty praise indeed.”
“កោ ចាហំ, ភោ, កោ ច សមណំ គោតមំ បសំសិស្សាមិ? បសត្ថបសត្ថោវ សោ ភវំ គោតមោ សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ។ យេ ចិមេ, ភោ, ព្រាហ្មណា បញ្ច ធម្មេ បញ្ញបេន្តិ បុញ្ញស្ស កិរិយាយ កុសលស្ស អារាធនាយ; ចិត្តស្សេតេ សមណោ គោតមោ បរិក្ខារេ វទេតិ—យទិទំ ចិត្តំ អវេរំ អព្យាពជ្ឈំ តស្ស ភាវនាយា”តិ។
“Who am I to praise the ascetic Gotama? He is praised by the praised as the best among gods and humans. The five things that the brahmins prescribe for making merit and succeeding in the skillful he says are prerequisites of the mind for developing a mind free of enmity and ill will.”
ឯវំ វុត្តេ, ជាណុស្សោណិ ព្រាហ្មណោ សព្ពសេតា វឡវាភិរថា ឱរោហិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ឧទានំ ឧទានេសិ: “លាភា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស, សុលទ្ធលាភា រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស យស្ស វិជិតេ តថាគតោ វិហរតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ”តិ។
When he had spoken, Jānussoṇi got down from his chariot, arranged his robe over one shoulder, raised his joined palms toward the Buddha, and expressed this heartfelt sentiment three times, “King Pasenadi of Kosala is lucky, so very lucky that the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha is living in his realm!”
សុភសុត្តំ និដ្ឋិតំ នវមំ។
The authoritative text of the Majjhima Nikāya is the Pāli text. The English translation is provided as an aid to the study of the original Pāli text. [CREDITS »]
