| Tipiṭaka / Tipiṭaka (English) / Majjhima Nikāya, English translation |
Show IAST transliterationមជ្ឈិម និកាយ ៩៥
The Middle-Length Suttas Collection 95
ចង្កីសុត្ត
With Caṅkī
ឯវំ មេ សុតំ—ឯកំ សមយំ ភគវា កោសលេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ យេន ឱបាសាទំ នាម កោសលានំ ព្រាហ្មណគាមោ តទវសរិ។ តត្រ សុទំ ភគវា ឱបាសាទេ វិហរតិ ឧត្តរេន ឱបាសាទំ ទេវវនេ សាលវនេ។
So I have heard. At one time the Buddha was wandering in the land of the Kosalans together with a large Saṅgha of bhikkhus when he arrived at a village of the Kosalan brahmins named Opāsāda. He stayed in the Godswood of sal trees to the north of Opāsāda.
តេន ខោ បន សមយេន ចង្កី ព្រាហ្មណោ ឱបាសាទំ អជ្ឈាវសតិ សត្តុស្សទំ សតិណកដ្ឋោទកំ សធញ្ញំ រាជភោគ្គំ រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន ទិន្នំ រាជទាយំ ព្រហ្មទេយ្យំ។
Now at that time the brahmin Caṅkī was living in Opāsāda. It was a crown property given by King Pasenadi of Kosala, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.
អស្សោសុំ ខោ ឱបាសាទកា ព្រាហ្មណគហបតិកា: “សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ កោសលេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ឱបាសាទំ អនុប្បត្តោ, ឱបាសាទេ វិហរតិ ឧត្តរេន ឱបាសាទំ ទេវវនេ សាលវនេ។ តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ: ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាៜតិ។ សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បឹ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ។ សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ, កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ។ សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតី”តិ។
The brahmins and householders of Opāsāda heard: “It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Opāsāda together with a large Saṅgha of bhikkhus. He is staying in the Godswood to the north. He has this good reputation: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those who wish to train, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras and Brahmās, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others. He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure. It’s good to see such perfected ones.”
អថ ខោ ឱបាសាទកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ឱបាសាទា និក្ខមិត្វា សង្ឃសង្ឃី គណីភូតា ឧត្តរេនមុខា គច្ឆន្តិ យេន ទេវវនំ សាលវនំ។
Then, having departed Opāsāda, they formed into companies and headed north to the Godswood.
តេន ខោ បន សមយេន ចង្កី ព្រាហ្មណោ ឧបរិបាសាទេ ទិវាសេយ្យំ ឧបគតោ។ អទ្ទសា ខោ ចង្កី ព្រាហ្មណោ ឱបាសាទកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ ឱបាសាទា និក្ខមិត្វា សង្ឃសង្ឃី គណីភូតេ ឧត្តរេនមុខំ យេន ទេវវនំ សាលវនំ តេនុបសង្កមន្តេ។ ទិស្វា ខត្តំ អាមន្តេសិ: “កិំ នុ ខោ, ភោ ខត្តេ, ឱបាសាទកា ព្រាហ្មណគហបតិកា ឱបាសាទា និក្ខមិត្វា សង្ឃសង្ឃី គណីភូតា ឧត្តរេនមុខា គច្ឆន្តិ យេន ទេវវនំ សាលវនន៑”តិ?
Now at that time the brahmin Caṅkī had retired to the upper floor of his stilt longhouse for his midday nap. He saw the brahmins and householders heading for the Godswood, and addressed his steward, “My steward, why are the brahmins and householders heading north for the Godswood?”
“អត្ថិ, ភោ ចង្កី, សមណោ គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ កោសលេសុ ចារិកំ ចរមានោ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ឱបាសាទំ អនុប្បត្តោ, ឱបាសាទេ វិហរតិ ឧត្តរេន ឱបាសាទំ ទេវវនេ សាលវនេ។ តំ ខោ បន ភវន្តំ គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ: ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាៜតិ។ តមេតេ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ គច្ឆន្តី”តិ។
“The ascetic Gotama has arrived at Opāsāda together with a large Saṅgha of bhikkhus. He is staying in the Godswood to the north. He has this good reputation: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those who wish to train, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ They’re going to see that Master Gotama.”
“តេន ហិ, ភោ ខត្តេ, យេន ឱបាសាទកា ព្រាហ្មណគហបតិកា តេនុបសង្កម; ឧបសង្កមិត្វា ឱបាសាទកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ ឯវំ វទេហិ: ‘ចង្កី, ភោ, ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ—អាគមេន្តុ កិរ ភោន្តោ, ចង្កីបិ ព្រាហ្មណោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតីៜ”តិ។
“Well then, go to the brahmins and householders and say to them: ‘Sirs, the brahmin Caṅkī asks you to wait, as he will also go to see the ascetic Gotama.’”
“ឯវំ, ភោ”តិ ខោ សោ ខត្តោ ចង្កិស្ស ព្រាហ្មណស្ស បដិស្សុត្វា យេន ឱបាសាទកា ព្រាហ្មណគហបតិកា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ឱបាសាទកេ ព្រាហ្មណគហបតិកេ ឯតទវោច: “ចង្កី, ភោ, ព្រាហ្មណោ ឯវមាហ: ‘អាគមេន្តុ កិរ ភោន្តោ, ចង្កីបិ ព្រាហ្មណោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតីៜ”តិ។
“Yes, sir,” replied the steward, and did as he was asked.
តេន ខោ បន សមយេន នានាវេរជ្ជកានំ ព្រាហ្មណានំ បញ្ចមត្តានិ ព្រាហ្មណសតានិ ឱបាសាទេ បដិវសន្តិ កេនចិទេវ ករណីយេន។ អស្សោសុំ ខោ តេ ព្រាហ្មណា: “ចង្កី កិរ ព្រាហ្មណោ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី”តិ។ អថ ខោ តេ ព្រាហ្មណា យេន ចង្កី ព្រាហ្មណោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ចង្កិំ ព្រាហ្មណំ ឯតទវោចុំ: “សច្ចំ កិរ ភវំ ចង្កី សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សតី”តិ?
Now at that time around five hundred brahmins from abroad were residing in Opāsāda on some business. They heard that the brahmin Caṅkī was going to see the ascetic Gotama. They approached Caṅkī and said to him, “Is it really true that you are going to see the ascetic Gotama?”
“ឯវំ ខោ មេ, ភោ, ហោតិ: ‘អហំ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សាមីៜ”តិ។
“Yes, gentlemen, it is true.”
“មា ភវំ ចង្កី សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិ។ ន អរហតិ ភវំ ចង្កី សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; សមណោត្វេវ គោតមោ អរហតិ ភវន្តំ ចង្កិំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ។
“Please don’t! It’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama; it’s appropriate that he comes to see you.
ភវញ្ហិ ចង្កី ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន។ យម្បិ ភវំ ចង្កី ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន, ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ ភវំ ចង្កី សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; សមណោត្វេវ គោតមោ អរហតិ ភវន្តំ ចង្កិំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ។
You are well born on both your mother’s and father’s side, of pure descent, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation. For this reason it’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama; it’s appropriate that he comes to see you.
ភវញ្ហិ ចង្កី អឌ្ឍោ មហទ្ធនោ មហាភោគោ …បេ…
You’re rich, affluent, and wealthy. …
ភវញ្ហិ ចង្កី តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ សនិឃណ្ឌុកេដុភានំ សាក្ខរប្បភេទានំ ឥតិហាសបញ្ចមានំ, បទកោ, វេយ្យាករណោ, លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនវយោ …បេ…
You recite and remember the hymns, and have mastered the three Vedas, together with their vocabularies, ritual, phonology and etymology, and the testament as fifth. You know philology and grammar, and are well versed in cosmology and the marks of a great man. …
ភវញ្ហិ ចង្កី អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ ព្រហ្មវណ្ណី ព្រហ្មវច្ឆសី អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយ …បេ…
You are attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. You are magnificent and splendid as Brahmā, remarkable to behold. …
ភវញ្ហិ ចង្កី សីលវា វុទ្ធសីលី វុទ្ធសីលេន សមន្នាគតោ …បេ…
You are ethical, mature in ethical conduct. …
ភវញ្ហិ ចង្កី កល្យាណវាចោ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា …បេ…
You’re a good speaker, with a polished, clear, and articulate voice that expresses the meaning. …
ភវញ្ហិ ចង្កី ពហូនំ អាចរិយបាចរិយោ, តីណិ មាណវកសតានិ មន្តេ វាចេតិ …បេ…
You teach the teachers of many, and teach three hundred students to recite the hymns. …
ភវញ្ហិ ចង្កី រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ …បេ… ភវញ្ហិ ចង្កី ព្រាហ្មណស្ស បោក្ខរសាតិស្ស សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ អបចិតោ …បេ…
You’re honored, respected, revered, venerated, and esteemed by King Pasenadi of Kosala and the brahmin Pokkharasādi. …
ភវញ្ហិ ចង្កី ឱបាសាទំ អជ្ឈាវសតិ សត្តុស្សទំ សតិណកដ្ឋោទកំ សធញ្ញំ រាជភោគ្គំ រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន ទិន្នំ រាជទាយំ ព្រហ្មទេយ្យំ។
You live in Opāsāda, a crown property given by King Pasenadi of Kosala, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.
យម្បិ ភវំ ចង្កី ឱបាសាទំ អជ្ឈាវសតិ សត្តុស្សទំ សតិណកដ្ឋោទកំ សធញ្ញំ រាជភោគ្គំ រញ្ញា បសេនទិនា កោសលេន ទិន្នំ រាជទាយំ ព្រហ្មទេយ្យំ, ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ ភវំ ចង្កី សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; សមណោត្វេវ គោតមោ អរហតិ ភវន្តំ ចង្កិំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុន៑”តិ។
For all these reasons it’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama; it’s appropriate that he comes to see you.”
ឯវំ វុត្តេ, ចង្កី ព្រាហ្មណោ តេ ព្រាហ្មណេ ឯតទវោច:
When they had spoken, Caṅkī said to those brahmins:
“តេន ហិ, ភោ, មមបិ សុណាថ, យថា មយមេវ អរហាម តំ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; ន ត្វេវ អរហតិ សោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ។
“Well then, gentlemen, listen to why it’s appropriate for me to go to see the ascetic Gotama, and it’s not appropriate for him to come to see me.
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន។ យម្បិ, ភោ, សមណោ គោតមោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេន, ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ សោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; អថ ខោ មយមេវ អរហាម តំ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ។
He is well born on both his mother’s and father’s side, of pure descent, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation. For this reason it’s not appropriate for the ascetic Gotama to come to see me; rather, it’s appropriate for me to go to see him.
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ បហូតំ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ ឱហាយ បព្ពជិតោ ភូមិគតញ្ច វេហាសដ្ឋញ្ច …បេ…
When he went forth he abandoned abundant gold coin and bullion stored in dungeons and towers. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ទហរោវ សមានោ យុវា សុសុកាឡកេសោ ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ បឋមេន វយសា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ …បេ…
He went forth from the lay life to homelessness while still a youth, young, black-haired, blessed with youth, in the prime of life. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ អកាមកានំ មាតាបិតូនំ អស្សុមុខានំ រុទន្តានំ កេសមស្សុំ ឱហារេត្វា កាសាយានិ វត្ថានិ អច្ឆាទេត្វា អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតោ …បេ…
Though his mother and father wished otherwise, weeping with tearful faces, he shaved off his hair and beard, dressed in ocher robes, and went forth from the lay life to homelessness. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ ព្រហ្មវណ្ណី ព្រហ្មវច្ឆសី អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយ …បេ…
He is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. He is magnificent and splendid as Brahmā, remarkable to behold. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ សីលវា អរិយសីលី កុសលសីលី កុសលេន សីលេន សមន្នាគតោ …បេ…
He is ethical, possessing ethical conduct that is noble and skillful. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ កល្យាណវាចោ កល្យាណវាក្ករណោ បោរិយា វាចាយ សមន្នាគតោ វិស្សដ្ឋាយ អនេលគលាយ អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយា …បេ…
He’s a good speaker, with a polished, clear, and articulate voice that expresses the meaning. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ពហូនំ អាចរិយបាចរិយោ …បេ…
He’s a teacher of teachers. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ខីណកាមរាគោ វិគតចាបល្លោ …បេ…
He has ended sensual desire, and is rid of caprice. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ កម្មវាទី កិរិយវាទី អបាបបុរេក្ខារោ ព្រហ្មញ្ញាយ បជាយ …បេ…
He teaches the efficacy of deeds and action. He doesn’t wish any harm upon the community of brahmins. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ឧច្ចា កុលា បព្ពជិតោ អសម្ភិន្នា ខត្តិយកុលា …បេ…
He went forth from an eminent family of unbroken khattiya class lineage. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ អឌ្ឍា កុលា បព្ពជិតោ មហទ្ធនា មហាភោគា …បេ…
He went forth from a rich, affluent, and wealthy family. …
សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ តិរោរដ្ឋា តិរោជនបទា សំបុច្ឆិតុំ អាគច្ឆន្តិ …បេ…
People come from distant lands and distant countries to question him. …
សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ អនេកានិ ទេវតាសហស្សានិ បាណេហិ សរណំ គតានិ …បេ…
Many thousands of deities have gone for refuge for life to him. …
សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ: ‘ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវាៜតិ …បេ…
He has this good reputation: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those who wish to train, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ …បេ…
He has the thirty-two marks of a great man. …
សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ សបុត្តទារោ បាណេហិ សរណំ គតោ …បេ…
King Seniya Bimbisāra of Magadha and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …
សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ រាជា បសេនទិ កោសលោ សបុត្តទារោ បាណេហិ សរណំ គតោ …បេ…
King Pasenadi of Kosala and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …
សមណំ ខលុ, ភោ, គោតមំ ព្រាហ្មណោ បោក្ខរសាតិ សបុត្តទារោ បាណេហិ សរណំ គតោ …បេ…
The brahmin Pokkharasādi and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …
សមណោ ខលុ, ភោ, គោតមោ ឱបាសាទំ អនុប្បត្តោ ឱបាសាទេ វិហរតិ ឧត្តរេន ឱបាសាទំ ទេវវនេ សាលវនេ។ យេ ខោ តេ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា អម្ហាកំ គាមក្ខេត្តំ អាគច្ឆន្តិ, អតិថី នោ តេ ហោន្តិ។ អតិថី ខោ បនម្ហេហិ សក្កាតព្ពា គរុកាតព្ពា មានេតព្ពា បូជេតព្ពា។ យម្បិ សមណោ គោតមោ ឱបាសាទំ អនុប្បត្តោ ឱបាសាទេ វិហរតិ ឧត្តរេន ឱបាសាទំ ទេវវនេ សាលវនេ, អតិថិម្ហាកំ សមណោ គោតមោ។ អតិថិ ខោ បនម្ហេហិ សក្កាតព្ពោ គរុកាតព្ពោ មានេតព្ពោ បូជេតព្ពោ។ ឥមិនាបង្គេន ន អរហតិ សោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; អថ ខោ មយមេវ អរហាម តំ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ។
The ascetic Gotama has arrived to stay in the Godswood to the north of Opāsāda. Any ascetic or brahmin who comes to stay in our village district is our guest, and should be honored and respected as such. For this reason, too, it’s not appropriate for Master Gotama to come to see me, rather, it’s appropriate for me to go to see him.
ឯត្តកេ ខោ អហំ, ភោ, តស្ស ភោតោ គោតមស្ស វណ្ណេ បរិយាបុណាមិ, នោ ច ខោ សោ ភវំ គោតមោ ឯត្តកវណ្ណោ; អបរិមាណវណ្ណោ ហិ សោ ភវំ គោតមោ។ ឯកមេកេនបិ តេន អង្គេន សមន្នាគតោ ន អរហតិ, សោ ភវំ គោតមោ អម្ហាកំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុំ; អថ ខោ មយមេវ អរហាម តំ ភវន្តំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិតុន្តិ។ តេន ហិ, ភោ, សព្ពេវ មយំ សមណំ គោតមំ ទស្សនាយ ឧបសង្កមិស្សាមា”តិ។
This is the extent of Master Gotama’s praise that I have learned. But his praises are not confined to this, for the praise of Master Gotama is limitless. The possession of even a single one of these factors makes it inappropriate for Master Gotama to come to see me, rather, it’s appropriate for me to go to see him. Well then, gentlemen, let’s all go to see the ascetic Gotama.”
អថ ខោ ចង្កី ព្រាហ្មណោ មហតា ព្រាហ្មណគណេន សទ្ធិំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិ។ សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។
Then Caṅkī together with a large group of brahmins went to the Buddha and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side.
តេន ខោ បន សមយេន ភគវា វុទ្ធេហិ វុទ្ធេហិ ព្រាហ្មណេហិ សទ្ធិំ កិញ្ចិ កិញ្ចិ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា និសិន្នោ ហោតិ។ តេន ខោ បន សមយេន កាបដិកោ នាម មាណវោ ទហរោ វុត្តសិរោ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកោ ជាតិយា, តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ សនិឃណ្ឌុកេដុភានំ សាក្ខរប្បភេទានំ ឥតិហាសបញ្ចមានំ, បទកោ, វេយ្យាករណោ, លោកាយតមហាបុរិសលក្ខណេសុ អនវយោ តស្សំ បរិសាយំ និសិន្នោ ហោតិ។ សោ វុទ្ធានំ វុទ្ធានំ ព្រាហ្មណានំ ភគវតា សទ្ធិំ មន្តយមានានំ អន្តរន្តរា កថំ ឱបាតេតិ។
Now at that time the Buddha was sitting engaged in some polite conversation together with some very senior brahmins. And the brahmin student Kāpaṭika was sitting in that assembly. He was young, newly tonsured; he was sixteen years old. He had mastered the three Vedas, together with their vocabularies, ritual, phonology and etymology, and the testament as fifth. He knew philology and grammar, and was well versed in cosmology and the marks of a great man. While the senior brahmins were conversing together with the Buddha, he interrupted.
អថ ខោ ភគវា កាបដិកំ មាណវំ អបសាទេតិ: “មាយស្មា ភារទ្វាជោ វុទ្ធានំ វុទ្ធានំ ព្រាហ្មណានំ មន្តយមានានំ អន្តរន្តរា កថំ ឱបាតេតុ។ កថាបរិយោសានំ អាយស្មា ភារទ្វាជោ អាគមេតូ”តិ។
Then the Buddha rebuked Kāpaṭika, “Venerable Bhāradvāja, don’t interrupt the senior brahmins. Wait until they’ve finished speaking.”
ឯវំ វុត្តេ, ចង្កី ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “មា ភវំ គោតមោ កាបដិកំ មាណវំ អបសាទេសិ។ កុលបុត្តោ ច កាបដិកោ មាណវោ, ពហុស្សុតោ ច កាបដិកោ មាណវោ, បណ្ឌិតោ ច កាបដិកោ មាណវោ, កល្យាណវាក្ករណោ ច កាបដិកោ មាណវោ, បហោតិ ច កាបដិកោ មាណវោ ភោតា គោតមេន សទ្ធិំ អស្មិំ វចនេ បដិមន្តេតុន៑”តិ។
When he had spoken, Caṅkī said to the Buddha, “Master Gotama, don’t rebuke the student Kāpaṭika. He’s a gentleman, learned, astute, a good speaker. He is capable of having a dialogue with Master Gotama about this.”
អថ ខោ ភគវតោ ឯតទហោសិ: “អទ្ធា ខោ កាបដិកស្ស មាណវស្ស តេវិជ្ជកេ បាវចនេ កថា ភវិស្សតិ។ តថា ហិ នំ ព្រាហ្មណា សម្បុរេក្ខរោន្តី”តិ។
Then it occurred to the Buddha, “Clearly the student Kāpaṭika will talk about the scriptural heritage of the three Vedas. That’s why they put him at the front.”
អថ ខោ កាបដិកស្ស មាណវស្ស ឯតទហោសិ: “យទា មេ សមណោ គោតមោ ចក្ខុំ ឧបសំហរិស្សតិ, អថាហំ សមណំ គោតមំ បញ្ហំ បុច្ឆិស្សាមី”តិ។ អថ ខោ ភគវា កាបដិកស្ស មាណវស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ យេន កាបដិកោ មាណវោ តេន ចក្ខូនិ ឧបសំហាសិ។
Then Kāpaṭika thought, “When the ascetic Gotama looks at me, I’ll ask him a question.” Then the Buddha, knowing what Kāpaṭika was thinking, looked at him.
អថ ខោ កាបដិកស្ស មាណវស្ស ឯតទហោសិ: “សមន្នាហរតិ ខោ មំ សមណោ គោតមោ។ យន្នូនាហំ សមណំ គោតមំ បញ្ហំ បុច្ឆេយ្យន៑”តិ។ អថ ខោ កាបដិកោ មាណវោ ភគវន្តំ ឯតទវោច: “យទិទំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណានំ បោរាណំ មន្តបទំ ឥតិហិតិហបរម្បរាយ បិដកសម្បទាយ, តត្ថ ច ព្រាហ្មណា ឯកំសេន និដ្ឋំ គច្ឆន្តិ: ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜតិ។ ឥធ ភវំ គោតមោ កិមាហា”តិ?
Then Kāpaṭika thought, “The ascetic Gotama is engaging with me. Why don’t I ask him a question?” Then he said, “Master Gotama, regarding that which by the lineage of testament and by canonical authority is the ancient hymnal of the brahmins, the brahmins come to the definite conclusion: ‘This is the only truth, other ideas are silly.’ What do you say about this?”
“កិំ បន, ភារទ្វាជ, អត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកព្រាហ្មណោបិ យោ ឯវមាហ: ‘អហមេតំ ជានាមិ, អហមេតំ បស្សាមិ។ ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ?
“Well, Bhāradvāja, is there even a single one of the brahmins who says this: ‘I know this, I see this: this is the only truth, other ideas are silly’?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម”។
“No, Master Gotama.”
“កិំ បន, ភារទ្វាជ, អត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកាចរិយោបិ, ឯកាចរិយបាចរិយោបិ, យាវ សត្តមា អាចរិយមហយុគាបិ, យោ ឯវមាហ: ‘អហមេតំ ជានាមិ, អហមេតំ បស្សាមិ។ ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ?
“Well, is there even a single teacher of the brahmins, or a teacher’s teacher, or anyone back to the seventh generation of teachers, who says this: ‘I know this, I see this: this is the only truth, other ideas are silly’?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម”។
“No, Master Gotama.”
“កិំ បន, ភារទ្វាជ, យេបិ តេ ព្រាហ្មណានំ បុព្ពកា ឥសយោ មន្តានំ កត្តារោ មន្តានំ បវត្តារោ យេសមិទំ ឯតរហិ ព្រាហ្មណា បោរាណំ មន្តបទំ គីតំ បវុត្តំ សមិហិតំ តទនុគាយន្តិ តទនុភាសន្តិ ភាសិតមនុភាសន្តិ វាចិតមនុវាចេន្តិ សេយ្យថិទំ—អដ្ឋកោ វាមកោ វាមទេវោ វេស្សាមិត្តោ យមតគ្គិ អង្គីរសោ ភារទ្វាជោ វាសេដ្ឋោ កស្សបោ ភគុ, តេបិ ឯវមាហំសុ: ‘មយមេតំ ជានាម, មយមេតំ បស្សាម។ ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ?
“Well, what of the ancient seers of the brahmins, namely Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, and Bhagu? They were the authors and propagators of the hymns. Their hymnal was sung and propagated and compiled in ancient times; and these days, brahmins continue to sing and chant it, chanting what was chanted and teaching what was taught. Did even they say: ‘We know this, we see this: this is the only truth, other ideas are silly’?”
“នោ ហិទំ, ភោ គោតម”។
“No, Master Gotama.”
“ឥតិ កិរ, ភារទ្វាជ, នត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកព្រាហ្មណោបិ យោ ឯវមាហ: ‘អហមេតំ ជានាមិ, អហមេតំ បស្សាមិ។ ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜតិ; នត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណានំ ឯកាចរិយោបិ ឯកាចរិយបាចរិយោបិ, យាវ សត្តមា អាចរិយមហយុគាបិ, យោ ឯវមាហ: ‘អហមេតំ ជានាមិ, អហមេតំ បស្សាមិ។ ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜតិ; យេបិ តេ ព្រាហ្មណានំ បុព្ពកា ឥសយោ មន្តានំ កត្តារោ មន្តានំ បវត្តារោ យេសមិទំ ឯតរហិ ព្រាហ្មណា បោរាណំ មន្តបទំ គីតំ បវុត្តំ សមិហិតំ តទនុគាយន្តិ តទនុភាសន្តិ ភាសិតមនុភាសន្តិ វាចិតមនុវាចេន្តិ សេយ្យថិទំ—អដ្ឋកោ វាមកោ វាមទេវោ វេស្សាមិត្តោ យមតគ្គិ អង្គីរសោ ភារទ្វាជោ វាសេដ្ឋោ កស្សបោ ភគុ, តេបិ ន ឯវមាហំសុ: ‘មយមេតំ ជានាម, មយមេតំ បស្សាម។ ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜតិ។
“So, Bhāradvāja, it seems that there is not a single one of the brahmins, not even anyone back to the seventh generation of teachers, nor even the ancient seers of the brahmins who say: ‘We know this, we see this: this is the only truth, other ideas are silly.’
សេយ្យថាបិ, ភារទ្វាជ, អន្ធវេណិ បរម្បរាសំសត្តា បុរិមោបិ ន បស្សតិ មជ្ឈិមោបិ ន បស្សតិ បច្ឆិមោបិ ន បស្សតិ; ឯវមេវ ខោ, ភារទ្វាជ, អន្ធវេណូបមំ មញ្ញេ ព្រាហ្មណានំ ភាសិតំ សម្បជ្ជតិ—បុរិមោបិ ន បស្សតិ មជ្ឈិមោបិ ន បស្សតិ បច្ឆិមោបិ ន បស្សតិ។ តំ កិំ មញ្ញសិ, ភារទ្វាជ, ននុ ឯវំ សន្តេ ព្រាហ្មណានំ អមូលិកា សទ្ធា សម្បជ្ជតី”តិ?
Suppose there was a queue of blind men, each holding the one in front: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see. In the same way, it seems to me that the brahmins’ statement turns out to be like a queue of blind men: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see. What do you think, Bhāradvāja? This being so, doesn’t the brahmins’ faith turn out to be baseless?”
“ន ខ្វេត្ថ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា សទ្ធាយេវ បយិរុបាសន្តិ, អនុស្សវាបេត្ថ ព្រាហ្មណា បយិរុបាសន្តី”តិ។
“The brahmins don’t just honor this because of faith, but also because of oral transmission.”
“បុព្ពេវ ខោ ត្វំ, ភារទ្វាជ, សទ្ធំ អគមាសិ, អនុស្សវំ ឥទានិ វទេសិ។ បញ្ច ខោ ឥមេ, ភារទ្វាជ, ធម្មា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទ្វេធា វិបាកា។ កតមេ បញ្ច? សទ្ធា, រុចិ, អនុស្សវោ, អាការបរិវិតក្កោ, ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិ—ឥមេ ខោ, ភារទ្វាជ, បញ្ច ធម្មា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទ្វេធា វិបាកា។ អបិ ច, ភារទ្វាជ, សុសទ្ទហិតំយេវ ហោតិ, តញ្ច ហោតិ រិត្តំ តុច្ឆំ មុសា; នោ ចេបិ សុសទ្ទហិតំ ហោតិ, តញ្ច ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អនញ្ញថា។ អបិ ច, ភារទ្វាជ, សុរុចិតំយេវ ហោតិ …បេ… ស្វានុស្សុតំយេវ ហោតិ …បេ… សុបរិវិតក្កិតំយេវ ហោតិ …បេ… សុនិជ្ឈាយិតំយេវ ហោតិ, តញ្ច ហោតិ រិត្តំ តុច្ឆំ មុសា; នោ ចេបិ សុនិជ្ឈាយិតំ ហោតិ, តញ្ច ហោតិ ភូតំ តច្ឆំ អនញ្ញថា។ សច្ចមនុរក្ខតា, ភារទ្វាជ, វិញ្ញុនា បុរិសេន នាលមេត្ថ ឯកំសេន និដ្ឋំ គន្តុំ: ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜ”តិ។
“First you relied on faith, now you speak of oral tradition. These five things can be seen to turn out in two different ways. What five? Faith, preference, oral tradition, reasoned contemplation, and acceptance of a view after consideration. Even though you have full faith in something, it may be void, hollow, and false. And even if you don’t have full faith in something, it may be true and real, not otherwise. Even though you have a strong preference for something … something may be accurately transmitted … something may be well contemplated … something may be well considered, it may be void, hollow, and false. And even if something is not well considered, it may be true and real, not otherwise. For a sensible person who is preserving truth this is not sufficient to come to the definite conclusion: ‘This is the only truth, other ideas are silly.’”
“កិត្តាវតា បន, ភោ គោតម, សច្ចានុរក្ខណា ហោតិ, កិត្តាវតា សច្ចមនុរក្ខតិ? សច្ចានុរក្ខណំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។
“But Master Gotama, how do you define the preservation of truth?”
“សទ្ធា ចេបិ, ភារទ្វាជ, បុរិសស្ស ហោតិ; ‘ឯវំ មេ សទ្ធាៜតិ—ឥតិ វទំ សច្ចមនុរក្ខតិ, ន ត្វេវ តាវ ឯកំសេន និដ្ឋំ គច្ឆតិ: ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜតិ (…)។ រុចិ ចេបិ, ភារទ្វាជ, បុរិសស្ស ហោតិ …បេ… អនុស្សវោ ចេបិ, ភារទ្វាជ, បុរិសស្ស ហោតិ …បេ… អាការបរិវិតក្កោ ចេបិ, ភារទ្វាជ, បុរិសស្ស ហោតិ …បេ… ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិ ចេបិ, ភារទ្វាជ, បុរិសស្ស ហោតិ; ‘ឯវំ មេ ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តីៜតិ—ឥតិ វទំ សច្ចមនុរក្ខតិ, ន ត្វេវ តាវ ឯកំសេន និដ្ឋំ គច្ឆតិ: ‘ឥទមេវ សច្ចំ, មោឃមញ្ញន៑ៜតិ។ ឯត្តាវតា ខោ, ភារទ្វាជ, សច្ចានុរក្ខណា ហោតិ, ឯត្តាវតា សច្ចមនុរក្ខតិ, ឯត្តាវតា ច មយំ សច្ចានុរក្ខណំ បញ្ញបេម; ន ត្វេវ តាវ សច្ចានុពោធោ ហោតី”តិ។
“If a person has faith, they preserve truth by saying, ‘Such is my faith.’ But they don’t yet come to the definite conclusion: ‘This is the only truth, other ideas are silly.’ If a person has a preference … or has received an oral transmission … or has a reasoned reflection about something … or has accepted a view after contemplation, they preserve truth by saying, ‘Such is the view I have accepted after contemplation.’ But they don’t yet come to the definite conclusion: ‘This is the only truth, other ideas are silly.’ That’s how the preservation of truth is defined, Bhāradvāja. I describe the preservation of truth as defined in this way. But this is not yet the awakening to the truth.”
“ឯត្តាវតា, ភោ គោតម, សច្ចានុរក្ខណា ហោតិ, ឯត្តាវតា សច្ចមនុរក្ខតិ, ឯត្តាវតា ច មយំ សច្ចានុរក្ខណំ បេក្ខាម។ កិត្តាវតា បន, ភោ គោតម, សច្ចានុពោធោ ហោតិ, កិត្តាវតា សច្ចមនុពុជ្ឈតិ? សច្ចានុពោធំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។
“That’s how the preservation of truth is defined, Master Gotama. We regard the preservation of truth as defined in this way. But Master Gotama, how do you define awakening to the truth?”
“ឥធ, ភារទ្វាជ, ភិក្ខុ អញ្ញតរំ គាមំ វា និគមំ វា ឧបនិស្សាយ វិហរតិ។ តមេនំ គហបតិ វា គហបតិបុត្តោ វា ឧបសង្កមិត្វា តីសុ ធម្មេសុ សមន្នេសតិ—លោភនីយេសុ ធម្មេសុ, ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ, មោហនីយេសុ ធម្មេសុ។ អត្ថិ នុ ខោ ឥមស្សាយស្មតោ តថារូបា លោភនីយា ធម្មា យថារូបេហិ លោភនីយេហិ ធម្មេហិ បរិយាទិន្នចិត្តោ អជានំ វា វទេយ្យ—ជានាមីតិ, អបស្សំ វា វទេយ្យ—បស្សាមីតិ, បរំ វា តទត្ថាយ សមាទបេយ្យ យំ បរេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយាតិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ: ‘នត្ថិ ខោ ឥមស្សាយស្មតោ តថារូបា លោភនីយា ធម្មា យថារូបេហិ លោភនីយេហិ ធម្មេហិ បរិយាទិន្នចិត្តោ អជានំ វា វទេយ្យ—ជានាមីតិ, អបស្សំ វា វទេយ្យ—បស្សាមីតិ, បរំ វា តទត្ថាយ សមាទបេយ្យ យំ បរេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ។ តថារូបោ ខោ បនិមស្សាយស្មតោ កាយសមាចារោ តថារូបោ វចីសមាចារោ យថា តំ អលុទ្ធស្ស។ យំ ខោ បន អយមាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ, គម្ភីរោ សោ ធម្មោ ទុទ្ទសោ ទុរនុពោធោ សន្តោ បណីតោ អតក្កាវចរោ និបុណោ បណ្ឌិតវេទនីយោ; ន សោ ធម្មោ សុទេសិយោ លុទ្ធេនាៜតិ។
“Bhāradvāja, take the case of a bhikkhu living supported by a town or village. A householder or their child approaches and scrutinizes them for three kinds of things: things that arouse greed, things that provoke hate, and things that promote delusion. ‘Does this venerable have any qualities that arouse greed? Such qualities that, were their mind to be overwhelmed by them, they might say that they know, even though they don’t know, or that they see, even though they don’t see; or that they might encourage others to do what is for their lasting harm and suffering?’ Scrutinizing them they find: ‘This venerable has no such qualities that arouse greed. Rather, that venerable has bodily and verbal behavior like that of someone without greed. And the principle that they teach is deep, hard to see, hard to understand, peaceful, sublime, beyond the scope of logic, subtle, comprehensible to the astute. It’s not easy for someone with greed to teach this.’
យតោ នំ សមន្នេសមានោ វិសុទ្ធំ លោភនីយេហិ ធម្មេហិ សមនុបស្សតិ តតោ នំ ឧត្តរិ សមន្នេសតិ ទោសនីយេសុ ធម្មេសុ។ អត្ថិ នុ ខោ ឥមស្សាយស្មតោ តថារូបា ទោសនីយា ធម្មា យថារូបេហិ ទោសនីយេហិ ធម្មេហិ បរិយាទិន្នចិត្តោ អជានំ វា វទេយ្យ—ជានាមីតិ, អបស្សំ វា វទេយ្យ—បស្សាមីតិ, បរំ វា តទត្ថាយ សមាទបេយ្យ យំ បរេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយាតិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ: ‘នត្ថិ ខោ ឥមស្សាយស្មតោ តថារូបា ទោសនីយា ធម្មា យថារូបេហិ ទោសនីយេហិ ធម្មេហិ បរិយាទិន្នចិត្តោ អជានំ វា វទេយ្យ—ជានាមីតិ, អបស្សំ វា វទេយ្យ—បស្សាមីតិ, បរំ វា តទត្ថាយ សមាទបេយ្យ យំ បរេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ។ តថារូបោ ខោ បនិមស្សាយស្មតោ កាយសមាចារោ តថារូបោ វចីសមាចារោ យថា តំ អទុដ្ឋស្ស។ យំ ខោ បន អយមាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ, គម្ភីរោ សោ ធម្មោ ទុទ្ទសោ ទុរនុពោធោ សន្តោ បណីតោ អតក្កាវចរោ និបុណោ បណ្ឌិតវេទនីយោ; ន សោ ធម្មោ សុទេសិយោ ទុដ្ឋេនាៜតិ។
Scrutinizing them in this way they see that they are purified of qualities that arouse greed. Next, they search them for qualities that provoke hate. ‘Does this venerable have any qualities that provoke hate? Such qualities that, were their mind to be overwhelmed by them, they might say that they know, even though they don’t know, or that they see, even though they don’t see; or that they might encourage others to do what is for their lasting harm and suffering?’ Scrutinizing them they find: ‘This venerable has no such qualities that provoke hate. Rather, that venerable has bodily and verbal behavior like that of someone without hate. And the principle that they teach is deep, hard to see, hard to understand, peaceful, sublime, beyond the scope of logic, subtle, comprehensible to the astute. It’s not easy for someone with hate to teach this.’
យតោ នំ សមន្នេសមានោ វិសុទ្ធំ ទោសនីយេហិ ធម្មេហិ សមនុបស្សតិ, តតោ នំ ឧត្តរិ សមន្នេសតិ មោហនីយេសុ ធម្មេសុ។ អត្ថិ នុ ខោ ឥមស្សាយស្មតោ តថារូបា មោហនីយា ធម្មា យថារូបេហិ មោហនីយេហិ ធម្មេហិ បរិយាទិន្នចិត្តោ អជានំ វា វទេយ្យ—ជានាមីតិ, អបស្សំ វា វទេយ្យ—បស្សាមីតិ, បរំ វា តទត្ថាយ សមាទបេយ្យ យំ បរេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយាតិ? តមេនំ សមន្នេសមានោ ឯវំ ជានាតិ: ‘នត្ថិ ខោ ឥមស្សាយស្មតោ តថារូបា មោហនីយា ធម្មា យថារូបេហិ មោហនីយេហិ ធម្មេហិ បរិយាទិន្នចិត្តោ អជានំ វា វទេយ្យ—ជានាមីតិ, អបស្សំ វា វទេយ្យ—បស្សាមីតិ, បរំ វា តទត្ថាយ សមាទបេយ្យ យំ បរេសំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ។ តថារូបោ ខោ បនិមស្សាយស្មតោ កាយសមាចារោ តថារូបោ វចីសមាចារោ យថា តំ អមូឡ្ហស្ស។ យំ ខោ បន អយមាយស្មា ធម្មំ ទេសេតិ, គម្ភីរោ សោ ធម្មោ ទុទ្ទសោ ទុរនុពោធោ សន្តោ បណីតោ អតក្កាវចរោ និបុណោ បណ្ឌិតវេទនីយោ; ន សោ ធម្មោ សុទេសិយោ មូឡ្ហេនាៜតិ។
Scrutinizing them in this way they see that they are purified of qualities that provoke hate. Next, they scrutinize them for qualities that promote delusion. ‘Does this venerable have any qualities that promote delusion? Such qualities that, were their mind to be overwhelmed by them, they might say that they know, even though they don’t know, or that they see, even though they don’t see; or that they might encourage others to do what is for their lasting harm and suffering?’ Scrutinizing them they find: ‘This venerable has no such qualities that promote delusion. Rather, that venerable has bodily and verbal behavior like that of someone without delusion. And the principle that they teach is deep, hard to see, hard to understand, peaceful, sublime, beyond the scope of logic, subtle, comprehensible to the astute. It’s not easy for someone with delusion to teach this.’
យតោ នំ សមន្នេសមានោ វិសុទ្ធំ មោហនីយេហិ ធម្មេហិ សមនុបស្សតិ; អថ តម្ហិ សទ្ធំ និវេសេតិ, សទ្ធាជាតោ ឧបសង្កមតិ, ឧបសង្កមន្តោ បយិរុបាសតិ, បយិរុបាសន្តោ សោតំ ឱទហតិ, ឱហិតសោតោ ធម្មំ សុណាតិ, សុត្វា ធម្មំ ធារេតិ, ធតានំ ធម្មានំ អត្ថំ ឧបបរិក្ខតិ, អត្ថំ ឧបបរិក្ខតោ ធម្មា និជ្ឈានំ ខមន្តិ, ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិយា សតិ ឆន្ទោ ជាយតិ, ឆន្ទជាតោ ឧស្សហតិ, ឧស្សហិត្វា តុលេតិ, តុលយិត្វា បទហតិ, បហិតត្តោ សមានោ កាយេន ចេវ បរមសច្ចំ សច្ឆិករោតិ បញ្ញាយ ច នំ អតិវិជ្ឈ បស្សតិ។ ឯត្តាវតា ខោ, ភារទ្វាជ, សច្ចានុពោធោ ហោតិ, ឯត្តាវតា សច្ចមនុពុជ្ឈតិ, ឯត្តាវតា ច មយំ សច្ចានុពោធំ បញ្ញបេម; ន ត្វេវ តាវ សច្ចានុប្បត្តិ ហោតី”តិ។
Scrutinizing them in this way they see that they are purified of qualities that promote delusion. Next, they place faith in them. When faith has arisen they approach the teacher. They pay homage, actively listen, hear the teachings, remember the teachings, reflect on their meaning, and accept them after consideration. Then enthusiasm springs up; they make an effort, weigh up, and persevere. Persevering, they directly realize the ultimate truth, and see it with penetrating wisdom. That’s how the awakening to truth is defined, Bhāradvāja. I describe the awakening to truth as defined in this way. But this is not yet the arrival at the truth.”
“ឯត្តាវតា, ភោ គោតម, សច្ចានុពោធោ ហោតិ, ឯត្តាវតា សច្ចមនុពុជ្ឈតិ, ឯត្តាវតា ច មយំ សច្ចានុពោធំ បេក្ខាម។ កិត្តាវតា បន, ភោ គោតម, សច្ចានុប្បត្តិ ហោតិ, កិត្តាវតា សច្ចមនុបាបុណាតិ? សច្ចានុប្បត្តិំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។
“That’s how the awakening to truth is defined, Master Gotama. I regard the awakening to truth as defined in this way. But Master Gotama, how do you define the arrival at the truth?”
“តេសំយេវ, ភារទ្វាជ, ធម្មានំ អាសេវនា ភាវនា ពហុលីកម្មំ សច្ចានុប្បត្តិ ហោតិ។ ឯត្តាវតា ខោ, ភារទ្វាជ, សច្ចានុប្បត្តិ ហោតិ, ឯត្តាវតា សច្ចមនុបាបុណាតិ, ឯត្តាវតា ច មយំ សច្ចានុប្បត្តិំ បញ្ញបេមា”តិ។
“By the cultivation, development, and making much of these very same things there is the arrival at the truth. That’s how the arrival at the truth is defined, Bhāradvāja. I describe the arrival at the truth as defined in this way.”
“ឯត្តាវតា, ភោ គោតម, សច្ចានុប្បត្តិ ហោតិ, ឯត្តាវតា សច្ចមនុបាបុណាតិ, ឯត្តាវតា ច មយំ សច្ចានុប្បត្តិំ បេក្ខាម។ សច្ចានុប្បត្តិយា បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? សច្ចានុប្បត្តិយា ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។
“That’s how the arrival at the truth is defined, Master Gotama. I regard the arrival at the truth as defined in this way. But what quality is helpful for arriving at the truth?”
“សច្ចានុប្បត្តិយា ខោ, ភារទ្វាជ, បធានំ ពហុការំ។ នោ ចេតំ បទហេយ្យ, នយិទំ សច្ចមនុបាបុណេយ្យ។ យស្មា ច ខោ បទហតិ តស្មា សច្ចមនុបាបុណាតិ។ តស្មា សច្ចានុប្បត្តិយា បធានំ ពហុការន៑”តិ។
“Striving is helpful for arriving at the truth. If you don’t strive, you won’t arrive at the truth. You arrive at the truth because you strive. That’s why striving is helpful for arriving at the truth.”
“បធានស្ស បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? បធានស្ស ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។
“But what quality is helpful for striving?”
“បធានស្ស ខោ, ភារទ្វាជ, តុលនា ពហុការា។ នោ ចេតំ តុលេយ្យ, នយិទំ បទហេយ្យ។ យស្មា ច ខោ តុលេតិ តស្មា បទហតិ។ តស្មា បធានស្ស តុលនា ពហុការា”តិ។
“Weighing up the teachings is helpful for striving …
“តុលនាយ បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? តុលនាយ ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “តុលនាយ ខោ, ភារទ្វាជ, ឧស្សាហោ ពហុការោ។ នោ ចេតំ ឧស្សហេយ្យ, នយិទំ តុលេយ្យ។ យស្មា ច ខោ ឧស្សហតិ តស្មា តុលេតិ។ តស្មា តុលនាយ ឧស្សាហោ ពហុការោ”តិ។
Making an effort is helpful for weighing up the teachings …
“ឧស្សាហស្ស បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? ឧស្សាហស្ស ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “ឧស្សាហស្ស ខោ, ភារទ្វាជ, ឆន្ទោ ពហុការោ។ នោ ចេតំ ឆន្ទោ ជាយេថ, នយិទំ ឧស្សហេយ្យ។ យស្មា ច ខោ ឆន្ទោ ជាយតិ តស្មា ឧស្សហតិ។ តស្មា ឧស្សាហស្ស ឆន្ទោ ពហុការោ”តិ។
Enthusiasm is helpful for making an effort …
“ឆន្ទស្ស បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? ឆន្ទស្ស ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “ឆន្ទស្ស ខោ, ភារទ្វាជ, ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិ ពហុការា។ នោ ចេតេ ធម្មា និជ្ឈានំ ខមេយ្យុំ, នយិទំ ឆន្ទោ ជាយេថ។ យស្មា ច ខោ ធម្មា និជ្ឈានំ ខមន្តិ តស្មា ឆន្ទោ ជាយតិ។ តស្មា ឆន្ទស្ស ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិ ពហុការា”តិ។
Acceptance of the teachings after consideration is helpful for enthusiasm …
“ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិយា បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិយា ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិយា ខោ, ភារទ្វាជ, អត្ថូបបរិក្ខា ពហុការា។ នោ ចេតំ អត្ថំ ឧបបរិក្ខេយ្យ, នយិទំ ធម្មា និជ្ឈានំ ខមេយ្យុំ។ យស្មា ច ខោ អត្ថំ ឧបបរិក្ខតិ តស្មា ធម្មា និជ្ឈានំ ខមន្តិ។ តស្មា ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិយា អត្ថូបបរិក្ខា ពហុការា”តិ។
Reflecting on the meaning of the teachings is helpful for accepting them after consideration …
“អត្ថូបបរិក្ខាយ បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? អត្ថូបបរិក្ខាយ ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “អត្ថូបបរិក្ខាយ ខោ, ភារទ្វាជ, ធម្មធារណា ពហុការា។ នោ ចេតំ ធម្មំ ធារេយ្យ, នយិទំ អត្ថំ ឧបបរិក្ខេយ្យ។ យស្មា ច ខោ ធម្មំ ធារេតិ តស្មា អត្ថំ ឧបបរិក្ខតិ។ តស្មា អត្ថូបបរិក្ខាយ ធម្មធារណា ពហុការា”តិ។
Remembering the teachings is helpful for reflecting on their meaning …
“ធម្មធារណាយ បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? ធម្មធារណាយ ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “ធម្មធារណាយ ខោ, ភារទ្វាជ, ធម្មស្សវនំ ពហុការំ។ នោ ចេតំ ធម្មំ សុណេយ្យ, នយិទំ ធម្មំ ធារេយ្យ។ យស្មា ច ខោ ធម្មំ សុណាតិ តស្មា ធម្មំ ធារេតិ។ តស្មា ធម្មធារណាយ ធម្មស្សវនំ ពហុការន៑”តិ។
Hearing the teachings is helpful for remembering the teachings …
“ធម្មស្សវនស្ស បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? ធម្មស្សវនស្ស ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “ធម្មស្សវនស្ស ខោ, ភារទ្វាជ, សោតាវធានំ ពហុការំ។ នោ ចេតំ សោតំ ឱទហេយ្យ, នយិទំ ធម្មំ សុណេយ្យ។ យស្មា ច ខោ សោតំ ឱទហតិ តស្មា ធម្មំ សុណាតិ។ តស្មា ធម្មស្សវនស្ស សោតាវធានំ ពហុការន៑”តិ។
Listening is helpful for hearing the teachings …
“សោតាវធានស្ស បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? សោតាវធានស្ស ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “សោតាវធានស្ស ខោ, ភារទ្វាជ, បយិរុបាសនា ពហុការា។ នោ ចេតំ បយិរុបាសេយ្យ, នយិទំ សោតំ ឱទហេយ្យ។ យស្មា ច ខោ បយិរុបាសតិ តស្មា សោតំ ឱទហតិ។ តស្មា សោតាវធានស្ស បយិរុបាសនា ពហុការា”តិ។
Paying homage is helpful for listening …
“បយិរុបាសនាយ បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? បយិរុបាសនាយ ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “បយិរុបាសនាយ ខោ, ភារទ្វាជ, ឧបសង្កមនំ ពហុការំ។ នោ ចេតំ ឧបសង្កមេយ្យ, នយិទំ បយិរុបាសេយ្យ។ យស្មា ច ខោ ឧបសង្កមតិ តស្មា បយិរុបាសតិ។ តស្មា បយិរុបាសនាយ ឧបសង្កមនំ ពហុការន៑”តិ។
Approaching is helpful for paying homage …
“ឧបសង្កមនស្ស បន, ភោ គោតម, កតមោ ធម្មោ ពហុការោ? ឧបសង្កមនស្ស ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ បុច្ឆាមា”តិ។ “ឧបសង្កមនស្ស ខោ, ភារទ្វាជ, សទ្ធា ពហុការា។ នោ ចេតំ សទ្ធា ជាយេថ, នយិទំ ឧបសង្កមេយ្យ។ យស្មា ច ខោ សទ្ធា ជាយតិ តស្មា ឧបសង្កមតិ។ តស្មា ឧបសង្កមនស្ស សទ្ធា ពហុការា”តិ។
Faith is helpful for approaching a teacher. If you don’t give rise to faith, you won’t approach a teacher. You approach a teacher because you have faith. That’s why faith is helpful for approaching a teacher.”
“សច្ចានុរក្ខណំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ អបុច្ឆិម្ហ, សច្ចានុរក្ខណំ ភវំ គោតមោ ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច តេន ចម្ហ អត្តមនា។ សច្ចានុពោធំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ អបុច្ឆិម្ហ, សច្ចានុពោធំ ភវំ គោតមោ ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច តេន ចម្ហ អត្តមនា។ សច្ចានុប្បត្តិំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ អបុច្ឆិម្ហ, សច្ចានុប្បត្តិំ ភវំ គោតមោ ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច តេន ចម្ហ អត្តមនា។ សច្ចានុប្បត្តិយា ពហុការំ ធម្មំ មយំ ភវន្តំ គោតមំ អបុច្ឆិម្ហ, សច្ចានុប្បត្តិយា ពហុការំ ធម្មំ ភវំ គោតមោ ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច តេន ចម្ហ អត្តមនា។ យំយទេវ ច មយំ ភវន្តំ គោតមំ អបុច្ឆិម្ហ តំតទេវ ភវំ គោតមោ ព្យាកាសិ; តញ្ច បនម្ហាកំ រុច្ចតិ ចេវ ខមតិ ច តេន ចម្ហ អត្តមនា។
“I’ve asked Master Gotama about the preservation of truth, and he has answered me. I like and accept this, and am satisfied with it. I’ve asked Master Gotama about awakening to the truth, and he has answered me. I like and accept this, and am satisfied with it. I’ve asked Master Gotama about the arrival at the truth, and he has answered me. I like and accept this, and am satisfied with it. I’ve asked Master Gotama about the things that are helpful for the arrival at the truth, and he has answered me. I like and accept this, and am satisfied with it. Whatever I have asked Master Gotama about he has answered me. I like and accept this, and am satisfied with it.
មយញ្ហិ, ភោ គោតម, បុព្ពេ ឯវំ ជានាម: ‘កេ ច មុណ្ឌកា សមណកា ឥព្ភា កណ្ហា ពន្ធុបាទាបច្ចា, កេ ច ធម្មស្ស អញ្ញាតារោៜតិ? អជនេសិ វត មេ ភវំ គោតមោ សមណេសុ សមណបេមំ, សមណេសុ សមណបសាទំ, សមណេសុ សមណគារវំ។
Master Gotama, I used to think this: ‘Who are these shavelings, fake ascetics, primitives, black spawn from the feet of our kinsman to be counted alongside those who understand the teaching?’ The Buddha has inspired me to have love, confidence, and respect for ascetics!
អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម …បេ… ឧបាសកំ មំ ភវំ គោតមោ ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតន៑”តិ។
Excellent, Master Gotama! … From this day forth, may Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”
ចង្កីសុត្តំ និដ្ឋិតំ បញ្ចមំ។
The authoritative text of the Majjhima Nikāya is the Pāli text. The English translation is provided as an aid to the study of the original Pāli text. [CREDITS »]
