| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
៨. កុមារិភូតវគ្គវណ្ណនា
8. Kumāribhūtavaggavaṇṇanā
២. ទុតិយាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា
2. Dutiyādisikkhāpadavaṇṇanā
១១២៤. ‘‘អនុជានាមិ , ភិក្ខវេ, អដ្ឋារសវស្សាយ កុមារិភូតាយ…បេ.… សិក្ខាសម្មុតិំ ទាតុ’’ន្តិ ឥធ វុត្តំ វិយ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទសវស្សាយ គិហិគតាយ…បេ.… សិក្ខាសម្មុតិំ ទាតុ’’ន្តិ ន វុត្តំ, តស្មា ‘‘បរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សាយ ឯវ គិហិគតាយ សិក្ខាសម្មុតិ ទាតព្ពា’’តិ វុត្តំ។ គិហិគតាយ សិក្ខាសម្មុតិ ទាតព្ពាតិ ឯកេតិ កត្វា ទសវស្សាយបិ វដ្ដតិ ។ កស្មា? ‘‘អនាបត្តិ បរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សំ បរិបុណ្ណសញ្ញា វុដ្ឋាបេតី’តិ (បាចិ. ១០៩៣-១០៩៥) ច ‘អនាបត្តិ បរិបុណ្ណទ្វាទសវស្សំ គិហិគតំ…បេ.… សិក្ខិតសិក្ខំ វុដ្ឋាបេតី’តិ (បាចិ. ១០៩៧-១១០១) ច វុត្តត្តា’’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ កិំ ឥមិនា បរិហារេន។ ‘‘ទសវស្សាយ គិហិគតាយ សិក្ខាសម្មុតិ ទាតព្ពា’’តិ ហិ វុត្តំ។ ‘‘គិហិគតាតិបិ វត្តុំ ន វដ្ដតី’តិ សចេ វទន្តិ, កម្មំ កុប្បតី’’តិ លិខិតំ។
1124. ‘‘Anujānāmi , bhikkhave, aṭṭhārasavassāya kumāribhūtāya…pe… sikkhāsammutiṃ dātu’’nti idha vuttaṃ viya ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dasavassāya gihigatāya…pe… sikkhāsammutiṃ dātu’’nti na vuttaṃ, tasmā ‘‘paripuṇṇadvādasavassāya eva gihigatāya sikkhāsammuti dātabbā’’ti vuttaṃ. Gihigatāya sikkhāsammuti dātabbāti eketi katvā dasavassāyapi vaṭṭati . Kasmā? ‘‘Anāpatti paripuṇṇadvādasavassaṃ paripuṇṇasaññā vuṭṭhāpetī’ti (pāci. 1093-1095) ca ‘anāpatti paripuṇṇadvādasavassaṃ gihigataṃ…pe… sikkhitasikkhaṃ vuṭṭhāpetī’ti (pāci. 1097-1101) ca vuttattā’’ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ. Kiṃ iminā parihārena. ‘‘Dasavassāya gihigatāya sikkhāsammuti dātabbā’’ti hi vuttaṃ. ‘‘Gihigatātipi vattuṃ na vaṭṭatī’ti sace vadanti, kammaṃ kuppatī’’ti likhitaṃ.
១១៤៦. អហមេវ នូន…បេ.… អលជ្ជិនី, យា សង្ឃោតិ ឯត្ថ យា អហមេវ នូន ពាលាតិ អត្ថោ។ ‘‘យំ សង្ឃោ’’តិបិ អត្ថិ, តត្ថ យំ យស្មា ទេតិ, តស្មា អហមេវ នូន ពាលាតិ អត្ថោ។
1146.Ahameva nūna…pe… alajjinī, yā saṅghoti ettha yā ahameva nūna bālāti attho. ‘‘Yaṃ saṅgho’’tipi atthi, tattha yaṃ yasmā deti, tasmā ahameva nūna bālāti attho.
១១៥៩. បុរិសសំសដ្ឋា កុមារកសំសដ្ឋា ចណ្ឌី សោកាវាសាវកថំ សិក្ខមានាតិ វុច្ចតិ, បទភាជនេ ឯវ ចាយំ សិក្ខមានា ‘‘ឆសុ ធម្មេសុ សិក្ខិតសិក្ខា’’តិ កស្មា វុត្តន្តិ? បុព្ពេ គហិតសិក្ខត្តា, បុព្ពេ បរិបុណ្ណសិក្ខត្តា ច ឯវំ វុច្ចតីតិ វេទិតព្ពំ។
1159. Purisasaṃsaṭṭhā kumārakasaṃsaṭṭhā caṇḍī sokāvāsāvakathaṃ sikkhamānāti vuccati, padabhājane eva cāyaṃ sikkhamānā ‘‘chasu dhammesu sikkhitasikkhā’’ti kasmā vuttanti? Pubbe gahitasikkhattā, pubbe paripuṇṇasikkhattā ca evaṃ vuccatīti veditabbaṃ.
១១៦៦-៧. បហូតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បស្សិត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘សិក្ខមានាយ ញាតកា កិរ សម្បាទយិំសុ, តំ បស្សិត្វា ថេរេ ភិក្ខូ ឧយ្យោជេសិ។ ឧយ្យោជេត្វា តេសំ ឆន្ទំ គហេត្វា បុព្ពេ ឆន្ទទាយកេ គណំ កត្វា សេសានំ ឆន្ទំ ឆន្ទមេវ កត្វា កម្មំ ការាបេសី’’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ ឆន្ទំ វិស្សជ្ជេត្វាតិ ឯត្ថ អនុគណ្ឋិបទេ ឯវំ វុត្តំ ‘‘ឥទំ កម្មំ អជ្ជ ន កត្តព្ពំ។ ‘យថាសុខ’ន្តិ វត្វា វិស្សជ្ជិតំ ហោតិ, តស្មា យោ កោចិ មុខរោ, ពាលោ វា កិញ្ចាបិ ‘យថាសុខ’ន្តិ វទតិ, ថេរាយត្តត្តា បន ថេរស្ស អនុមតិយា សតិយា វិស្សជ្ជិតោ ហោតិ, អសតិយា ន ហោតិ, តថាបិ បុន ឆន្ទំ គហេត្វាវ កម្មំ ករោន្តិ, អយំ បយោគោ។ គហណេ បយោជនំ បន នត្ថិ។ សង្ឃត្ថេរោ ចេ វិស្សជ្ជេតិ, ឆន្ទំ គហេត្វាវ កាតព្ពំ។ ឆន្ទំ វិស្សជ្ជេត្វា កាយេន វុដ្ឋិតាយាតិ ឯត្ថ ឥធ សម្ពាធោ, ‘អមុកម្ហិ ឋានេ ករិស្សាមា’តិ ហត្ថបាសំ វិជហិត្វាបិ គច្ឆន្តិ ចេ, នត្ថិ ទោសោ។ កិញ្ចាបិ នត្ថិ, តា បន ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វាវ គច្ឆន្តិ, អយំ បយោគោ’’តិ។ ‘‘រត្តិបារិវាសិយេ ឧបោសថបវារណាវ ន វដ្ដតិ, អញ្ញកម្មំ បន វដ្ដតិ។ ឧបោសថបវារណាបិ អនុបោសថបវារណទិវសេ ន វដ្ដន្តិ, ឥតរំ សព្ពកាលំ វដ្ដតិ។ បរិសបារិវាសិយេ ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា ចតូសុ គតេសុ ចតុវគ្គករណីយេ អញ្ញស្មិំ បញ្ចសុ ទសសុ វីសតីសុ គតេសុ សេសេហិ វិសុំ តហិំ តហិំ គន្ត្វាបិ បុន សន្និបាតដ្ឋានំ អាគន្ត្វា កាតុំ វដ្ដតិ។ អជ្ឈាសយបារិវាសិយេ ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា យថានិសិន្នាវ និសិន្នា ចេ, បុន កាតុំ វដ្ដតិ ហត្ថបាសស្ស អវិជហិតត្តា’’តិ បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ តេសំ បោរាណានំ មតេន ឆន្ទបារិវាសិយមេវេកំ ន វដ្ដតីតិ អាបន្នង្គញ្ច ទស្សិតំ, ឥធាបិ តំ វិសុំ ន ទស្សិតំ អសម្ភវតោតិ ឯកេ។ ឆន្ទទាយកេ បរិសំ បត្វា គតេ តស្ស បុព្ពឆន្ទទានំ ឆន្ទបារិវាសិយន្តិ នោ តក្កោតិ អាចរិយោ។
1166-7.Pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ passitvāti ettha ‘‘sikkhamānāya ñātakā kira sampādayiṃsu, taṃ passitvā there bhikkhū uyyojesi. Uyyojetvā tesaṃ chandaṃ gahetvā pubbe chandadāyake gaṇaṃ katvā sesānaṃ chandaṃ chandameva katvā kammaṃ kārāpesī’’ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ. Chandaṃ vissajjetvāti ettha anugaṇṭhipade evaṃ vuttaṃ ‘‘idaṃ kammaṃ ajja na kattabbaṃ. ‘Yathāsukha’nti vatvā vissajjitaṃ hoti, tasmā yo koci mukharo, bālo vā kiñcāpi ‘yathāsukha’nti vadati, therāyattattā pana therassa anumatiyā satiyā vissajjito hoti, asatiyā na hoti, tathāpi puna chandaṃ gahetvāva kammaṃ karonti, ayaṃ payogo. Gahaṇe payojanaṃ pana natthi. Saṅghatthero ce vissajjeti, chandaṃ gahetvāva kātabbaṃ. Chandaṃ vissajjetvā kāyena vuṭṭhitāyāti ettha idha sambādho, ‘amukamhi ṭhāne karissāmā’ti hatthapāsaṃ vijahitvāpi gacchanti ce, natthi doso. Kiñcāpi natthi, tā pana hatthapāsaṃ avijahitvāva gacchanti, ayaṃ payogo’’ti. ‘‘Rattipārivāsiye uposathapavāraṇāva na vaṭṭati, aññakammaṃ pana vaṭṭati. Uposathapavāraṇāpi anuposathapavāraṇadivase na vaṭṭanti, itaraṃ sabbakālaṃ vaṭṭati. Parisapārivāsiye hatthapāsaṃ avijahitvā catūsu gatesu catuvaggakaraṇīye aññasmiṃ pañcasu dasasu vīsatīsu gatesu sesehi visuṃ tahiṃ tahiṃ gantvāpi puna sannipātaṭṭhānaṃ āgantvā kātuṃ vaṭṭati. Ajjhāsayapārivāsiye hatthapāsaṃ avijahitvā yathānisinnāva nisinnā ce, puna kātuṃ vaṭṭati hatthapāsassa avijahitattā’’ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ. Tesaṃ porāṇānaṃ matena chandapārivāsiyamevekaṃ na vaṭṭatīti āpannaṅgañca dassitaṃ, idhāpi taṃ visuṃ na dassitaṃ asambhavatoti eke. Chandadāyake parisaṃ patvā gate tassa pubbachandadānaṃ chandapārivāsiyanti no takkoti ācariyo.
តត្រិទំ សន្និដ្ឋានំ – បរិសបារិវាសិយេ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អញ្ញត្រ គច្ឆាមាតិ ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វាវ ឧដ្ឋហន្តិ…បេ.… កម្មំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តវចនេ ហត្ថបាសា វិជហនំ ន បញ្ញាយតិ។ ឯត្ថ បន កម្មប្បត្តានំ ហត្ថបាសស្ស អវិជហនមេវ ឥច្ឆិតព្ពន្តិ កត្វា បោរាណគណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ កិញ្ចាបិ ន បញ្ញាយតិ, អប្បដិក្ខិត្តត្តា បន វដ្ដតីតិ ចេ? ន, បដិក្ខិត្តត្តា។ កថំ? ឆន្ទោ នាម កម្មប្បត្តេសុ ភិក្ខូសុ ឯកសីមាយ សន្និបតិតេសុ អាគច្ឆតិ, នាសន្និបតិតេសុ។ ឥធ ហិ ‘‘ឆន្ទំ អវិស្សជ្ជេត្វា’’តិ ច ‘‘ឆន្ទស្ស បន អវិស្សដ្ឋត្តា’’តិ ច វុត្តំ។ ‘‘អជ្ឈាសយំ អវិស្សជ្ជេត្វា’’តិ ច ‘‘អជ្ឈាសយស្ស អវិស្សដ្ឋត្តា’’តិ ច ន វុត្តំ, តស្មា ឆន្ទស្ស អវិស្សជ្ជនំ កម្មប្បត្តានំ ហត្ថបាសាវិជហនេនេវ ហោតិ, ន វិជហនេតិ សិទ្ធំ។
Tatridaṃ sanniṭṭhānaṃ – parisapārivāsiye aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññatra gacchāmāti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti…pe… kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttavacane hatthapāsā vijahanaṃ na paññāyati. Ettha pana kammappattānaṃ hatthapāsassa avijahanameva icchitabbanti katvā porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ. Kiñcāpi na paññāyati, appaṭikkhittattā pana vaṭṭatīti ce? Na, paṭikkhittattā. Kathaṃ? Chando nāma kammappattesu bhikkhūsu ekasīmāya sannipatitesu āgacchati, nāsannipatitesu. Idha hi ‘‘chandaṃ avissajjetvā’’ti ca ‘‘chandassa pana avissaṭṭhattā’’ti ca vuttaṃ. ‘‘Ajjhāsayaṃ avissajjetvā’’ti ca ‘‘ajjhāsayassa avissaṭṭhattā’’ti ca na vuttaṃ, tasmā chandassa avissajjanaṃ kammappattānaṃ hatthapāsāvijahaneneva hoti, na vijahaneti siddhaṃ.
ហោតិ ចេត្ថ –
Hoti cettha –
‘‘យតោ អាគមនំ យស្ស, តទភាវស្ស និគ្គហេ;
‘‘Yato āgamanaṃ yassa, tadabhāvassa niggahe;
តស្មា សន្និបតិតេសុ, ភិក្ខូសុ តស្ស ភេទតោ’’តិ។
Tasmā sannipatitesu, bhikkhūsu tassa bhedato’’ti.
រត្តិបារិវាសិយឆន្ទោ វិយ រត្តិបារិវាសិយបារិសុទ្ធិបីតិ តទនុលោមេន វដ្ដតិ ស្វាតនាយ ឆន្ទោ វា បារិសុទ្ធិ វា បវារណា វា, តាយ កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ។ ឧបោសថបវារណា បន អនុបោសថទិវសេ ន វដ្ដតិ, ឥតរំ វដ្ដតិ។ បន្នរសិឧបោសថំ ចាតុទ្ទសិយំ កាតុំ វដ្ដតិ ខេត្តត្តា។ ន ចាតុទ្ទសិឧបោសថំ បន្នរសិយំ អខេត្តត្តា អនុបោសថទិវសត្តា បាដិបទទិវសត្តាតិ ឯកច្ចេ អាចរិយា, តស្មា តេសំ មតេន ចាតុទ្ទសិឧបោសថំ តតិយំ, សត្តមំ វា បន្នរសិយំ កាតុំ ន វដ្ដតិ។ យំ បនេត្ថ វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ ចាតុទ្ទសិកំ ឧបោសថំ ករិស្សាមាតិ និសិន្នា, បន្នរសោតិ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ។ តតោ ‘‘បន្នរសិយមេវ ‘ចាតុទ្ទសិកំ ឧបោសថំ ករិស្សាមា’តិ និសិន្នា បុនទិវសេ អត្តនោ តំ ឧបោសថំ ‘បន្នរសោ’តិ កាតុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ’’តិ ឯវំ បរិហរន្តិ, តំ តេសំ មតំ ‘‘តថារូបបច្ចយេ សតិ អញ្ញស្មិម្បិ ចាតុទ្ទសេ ឧបោសថំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា) ឥមិនា មាតិកាដ្ឋកថាវចនេន ន សមេតិ។ ន ហិ តត្ថ ‘‘អញ្ញស្មិម្បិ បន្នរសេ ចាតុទ្ទសិកំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។ ឯវំ សន្តេបិ ‘‘សកិំ បក្ខស្ស ចាតុទ្ទសេ វា បន្នរសេ វា’’តិ អនុញ្ញាតទិវសេ បរិយាបន្នត្តា ឆន្នំ ចាតុទ្ទសិកានំ បច្ឆិមា បន្នរសី អនុបោសថទិវសោ ន ហោតីតិ សិទ្ធំ ហោតិ។ កិញ្ចាបិ សិទ្ធំ, ឥមិនា បន ‘‘អាវាសិកានំ បន្នរសោ, អាគន្តុកានំ ចាតុទ្ទសោ, អាគន្តុកេហិ អាវាសិកានំ សមសមេហិ វា អប្បតរេហិ វា អនុវត្តិតព្ព’’ន្តិ វចនមេត្ថ និរត្ថកំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ។
Rattipārivāsiyachando viya rattipārivāsiyapārisuddhipīti tadanulomena vaṭṭati svātanāya chando vā pārisuddhi vā pavāraṇā vā, tāya kammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Uposathapavāraṇā pana anuposathadivase na vaṭṭati, itaraṃ vaṭṭati. Pannarasiuposathaṃ cātuddasiyaṃ kātuṃ vaṭṭati khettattā. Na cātuddasiuposathaṃ pannarasiyaṃ akhettattā anuposathadivasattā pāṭipadadivasattāti ekacce ācariyā, tasmā tesaṃ matena cātuddasiuposathaṃ tatiyaṃ, sattamaṃ vā pannarasiyaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Yaṃ panettha vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmāti nisinnā, pannarasoti kātuṃ vaṭṭatī’’ti. Tato ‘‘pannarasiyameva ‘cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmā’ti nisinnā punadivase attano taṃ uposathaṃ ‘pannaraso’ti kātuṃ vaṭṭatīti attho’’ti evaṃ pariharanti, taṃ tesaṃ mataṃ ‘‘tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) iminā mātikāṭṭhakathāvacanena na sameti. Na hi tattha ‘‘aññasmimpi pannarase cātuddasikaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Evaṃ santepi ‘‘sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā’’ti anuññātadivase pariyāpannattā channaṃ cātuddasikānaṃ pacchimā pannarasī anuposathadivaso na hotīti siddhaṃ hoti. Kiñcāpi siddhaṃ, iminā pana ‘‘āvāsikānaṃ pannaraso, āgantukānaṃ cātuddaso, āgantukehi āvāsikānaṃ samasamehi vā appatarehi vā anuvattitabba’’nti vacanamettha niratthakaṃ hotīti veditabbaṃ.
ទុតិយាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dutiyādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
កុមារិភូតវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Kumāribhūtavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / ភិក្ខុនីវិភង្គ • Bhikkhunīvibhaṅga
២. ទុតិយសិក្ខាបទំ • 2. Dutiyasikkhāpadaṃ
៦. ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ • 6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
៩. នវមសិក្ខាបទំ • 9. Navamasikkhāpadaṃ
១១. ឯកាទសមសិក្ខាបទំ • 11. Ekādasamasikkhāpadaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / ភិក្ខុនីវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Bhikkhunīvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១១. ឯកាទសមសិក្ខាបទវណ្ណនា • 11. Ekādasamasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៨. កុមារិភូតវគ្គវណ្ណនា • 8. Kumāribhūtavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ១. បឋមាទិសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Paṭhamādisikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១១. ឯកាទសមសិក្ខាបទំ • 11. Ekādasamasikkhāpadaṃ
