| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
អរញ្ញដ្ឋកថាវណ្ណនា
Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā
១០៧. អរញ្ញដ្ឋកថាយំ វិនិវិជ្ឈិត្វាតិ ឧជុកមេវ វិនិវិជ្ឈិត្វា។ លក្ខណច្ឆិន្នស្សាតិ អរញ្ញសាមិកានំ ហត្ថតោ កិណិត្វា គណ្ហន្តេហិ កតអក្ខរាទិសញ្ញាណស្ស។ ឆល្លិយា បរិយោនទ្ធន្តិ ឥមិនា សាមិកានំ និរាបេក្ខតាយ ចិរឆឌ្ឌិតភាវំ ទីបេតិ, តេនាហ ‘‘គហេតុំ វដ្ដតី’’តិ។ យទិ សាមិកានំ សាបេក្ខតា អត្ថិ, ន វដ្ដតិ។ តានិ កតានិ អជ្ឈាវុត្ថានិ ច ហោន្តីតិ តានិ គេហាទីនិ កតានិ បរិនិដ្ឋិតានិ មនុស្សេហិ ច អជ្ឈាវុត្ថានិ ច ហោន្តិ។ ទារូនីតិ គេហាទីនំ កតត្តា អវសិដ្ឋទារូនិ។ គហេតុំ វដ្ដតីតិ សាមិកានំ អនាលយត្តា វុត្តំ, តេ ច យទិ គហណកាលេ ទិស្វា សាលយា ហុត្វា វារេន្តិ, គហេតុំ ន វដ្ដតិយេវ។ ‘‘ទេហី’’តិ វុត្តេ ទាតព្ពមេវាតិ ‘‘ទេហី’’តិ វុត្តេ ‘‘ទស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា គច្ឆន្តស្ស ‘‘ទេហី’’តិ អវុត្តេ អទត្វា គមនេ អាបត្តិ នត្ថិ។ បច្ឆាបិ តេហិ ចោទិតេ ទាតព្ពមេវ។
107. Araññaṭṭhakathāyaṃ vinivijjhitvāti ujukameva vinivijjhitvā. Lakkhaṇacchinnassāti araññasāmikānaṃ hatthato kiṇitvā gaṇhantehi kataakkharādisaññāṇassa. Challiyā pariyonaddhanti iminā sāmikānaṃ nirāpekkhatāya cirachaḍḍitabhāvaṃ dīpeti, tenāha ‘‘gahetuṃ vaṭṭatī’’ti. Yadi sāmikānaṃ sāpekkhatā atthi, na vaṭṭati. Tāni katāni ajjhāvutthāni ca hontīti tāni gehādīni katāni pariniṭṭhitāni manussehi ca ajjhāvutthāni ca honti. Dārūnīti gehādīnaṃ katattā avasiṭṭhadārūni. Gahetuṃ vaṭṭatīti sāmikānaṃ anālayattā vuttaṃ, te ca yadi gahaṇakāle disvā sālayā hutvā vārenti, gahetuṃ na vaṭṭatiyeva. ‘‘Dehī’’ti vutte dātabbamevāti ‘‘dehī’’ti vutte ‘‘dassāmī’’ti ābhogaṃ katvā gacchantassa ‘‘dehī’’ti avutte adatvā gamane āpatti natthi. Pacchāpi tehi codite dātabbameva.
អទិស្វា គច្ឆតិ, ភណ្ឌទេយ្យន្តិ សុទ្ធចិត្តេន គតស្ស ភណ្ឌទេយ្យំ។ អារក្ខដ្ឋានម្បិ សុទ្ធចិត្តេន អតិក្កមិត្វា ថេយ្យចិត្តេ ឧប្បន្នេបិ អវហារោ នត្ថិ អារក្ខដ្ឋានស្ស អតិក្កន្តត្តា។ កេចិ បន ‘‘យត្ថ កត្ថចិ នីតានម្បិ ទារូនំ អរញ្ញសាមិកានញ្ញេវ សន្តកត្តា បុន ថេយ្យចិត្តំ ឧប្បាទេត្វា គច្ឆតិ, បារាជិកមេវា’’តិ វទន្តិ, តំ ន យុត្តំ ‘‘អារក្ខដ្ឋានំ បត្វា…បេ.… អស្សតិយា អតិក្កមតី’’តិ, សហសា តំ ឋានំ អតិក្កមតីតិអាទិនា (បារា. អដ្ឋ. ១.១០៧) ច អារក្ខដ្ឋានាតិក្កមេយេវ អាបត្តិយា វុច្ចមានត្តា, អារក្ខដ្ឋានាតិក្កមមេវ សន្ធាយ ‘‘ឥទំ បន ថេយ្យចិត្តេន បរិហរន្តស្ស អាកាសេន គច្ឆតោបិ បារាជិកមេវា’’តិ វុត្តំ។ យញ្ច ‘‘យត្ថ កត្ថចិ នីតានម្បិ ទារូនំ អរញ្ញសាមិកានញ្ញេវ សន្តកត្តា’’តិ ការណំ វុត្តំ, តម្បិ អារក្ខដ្ឋានតោ ពហិ បារាជិកាបជ្ជនស្ស ការណំ ន ហោតិ ភណ្ឌទេយ្យភាវស្សេវ ការណត្តា។ តេសំ សន្តកត្តេនេវ ហិ ពហិ កតស្សាបិ ភណ្ឌទេយ្យំ ជាតំ, ឥតរថា ច ភណ្ឌទេយ្យម្បិ ន សិយា សុង្កឃាតាតិក្កមេ វិយ។ អទ្ធិកេហិ ទិន្នមេវ សុង្កិកានំ សន្តកំ ហោតិ, នាទិន្នំ, តេន តំ ឋានំ យតោ កុតោចិ បច្ចយតោ សុទ្ធចិត្តេន អតិក្កន្តស្ស ភណ្ឌទេយ្យម្បិ ន ហោតិ។ ឥធ បន អរញ្ញសាមិកានំ សន្តកត្តា សព្ពត្ថាបិ ភណ្ឌទេយ្យមេវ ហោតិ, តេនេវេតំ អរញ្ញេ អារក្ខដ្ឋានំ សុង្កឃាតតោបិ គរុតរំ ជាតំ។ យទិ ហិ អារក្ខដ្ឋានតោ ពហិបិ ថេយ្យចិត្តេ សតិ អវហារោ ភវេយ្យ, អារក្ខដ្ឋានំ បត្វាតិអាទិនា ឋាននិយមោ និរត្ថកោ សិយា យត្ថ កត្ថចិ ថេយ្យចិត្តេ ឧប្បន្នេ បារាជិកន្តិ វត្តព្ពតោ។ តស្មា អារក្ខដ្ឋានតោ ពហិ ថេយ្យចិត្តេន គច្ឆន្តស្ស អវហារោ ន ភវតិ ឯវាតិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ។ ឥទំ បន ថេយ្យចិត្តេន បរិហរន្តស្សាតិ យស្មិំ បទេសេ អតិក្កន្តេ តេសំ អរញ្ញំ អារក្ខដ្ឋានញ្ច អតិក្កន្តោ នាម ហោតិ, តំ បទេសំ អាកាសេនាបិ អតិក្កមនវសេន គច្ឆន្តស្សាបីតិ អត្ថោ។
Adisvā gacchati, bhaṇḍadeyyanti suddhacittena gatassa bhaṇḍadeyyaṃ. Ārakkhaṭṭhānampi suddhacittena atikkamitvā theyyacitte uppannepi avahāro natthi ārakkhaṭṭhānassa atikkantattā. Keci pana ‘‘yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā puna theyyacittaṃ uppādetvā gacchati, pārājikamevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ‘‘ārakkhaṭṭhānaṃ patvā…pe… assatiyā atikkamatī’’ti, sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamatītiādinā (pārā. aṭṭha. 1.107) ca ārakkhaṭṭhānātikkameyeva āpattiyā vuccamānattā, ārakkhaṭṭhānātikkamameva sandhāya ‘‘idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikamevā’’ti vuttaṃ. Yañca ‘‘yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ, tampi ārakkhaṭṭhānato bahi pārājikāpajjanassa kāraṇaṃ na hoti bhaṇḍadeyyabhāvasseva kāraṇattā. Tesaṃ santakatteneva hi bahi katassāpi bhaṇḍadeyyaṃ jātaṃ, itarathā ca bhaṇḍadeyyampi na siyā suṅkaghātātikkame viya. Addhikehi dinnameva suṅkikānaṃ santakaṃ hoti, nādinnaṃ, tena taṃ ṭhānaṃ yato kutoci paccayato suddhacittena atikkantassa bhaṇḍadeyyampi na hoti. Idha pana araññasāmikānaṃ santakattā sabbatthāpi bhaṇḍadeyyameva hoti, tenevetaṃ araññe ārakkhaṭṭhānaṃ suṅkaghātatopi garutaraṃ jātaṃ. Yadi hi ārakkhaṭṭhānato bahipi theyyacitte sati avahāro bhaveyya, ārakkhaṭṭhānaṃ patvātiādinā ṭhānaniyamo niratthako siyā yattha katthaci theyyacitte uppanne pārājikanti vattabbato. Tasmā ārakkhaṭṭhānato bahi theyyacittena gacchantassa avahāro na bhavati evāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Idaṃ pana theyyacittena pariharantassāti yasmiṃ padese atikkante tesaṃ araññaṃ ārakkhaṭṭhānañca atikkanto nāma hoti, taṃ padesaṃ ākāsenāpi atikkamanavasena gacchantassāpīti attho.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / អរញ្ញដ្ឋកថាវណ្ណនា • Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ភូមដ្ឋកថាទិវណ្ណនា • Bhūmaṭṭhakathādivaṇṇanā
