| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ឧទកកថាវណ្ណនា
Udakakathāvaṇṇanā
១០៨. ឧទកកថាយំ មហាកុច្ឆិកា ឧទកចាដិ ឧទកមណិកោ, ‘‘សមេខលា ចាដិ ឧទកមណិកោ’’តិបិ វទន្តិ។ តត្ថាតិ តេសុ ភាជនេសុ។ ភូតគាមេន សទ្ធិម្បីតិ បិ-សទ្ទេន អកប្បិយបថវិម្បិ សង្គណ្ហាតិ។ តឡាករក្ខណត្ថាយាតិ ‘‘មហោទកំ អាគន្ត្វា តឡាកមរិយាទំ មា ឆិន្ទី’’តិ តឡាករក្ខណត្ថំ។ និព្ពហនឧទកន្តិ ឯត្ថ តឡាកស្ស ឯកេន ឧន្នតេន បស្សេន អធិកជលំ និព្ពហតិ និគច្ឆតិ ឯតេនាតិ ‘‘និព្ពហន’’ន្តិ អធិកជលនិក្ខមនមាតិកា វុច្ចតិ។ តត្ថ គច្ឆមានំ ឧទកំ និព្ពហនឧទកំ នាម។ និទ្ធមនតុម្ពន្តិ សស្សាទីនំ អត្ថាយ ឥដ្ឋកាទីហិ កតំ ឧទកនិក្ខមនបនាឡិ។ មរិយាទំ ទុព្ពលំ កត្វាតិ ឯត្ថ ទុព្ពលំ អកត្វាបិ យថាវុត្តប្បយោគេ កតេ មរិយាទំ ឆិន្ទិត្វា និក្ខន្តឧទកគ្ឃានុរូបេន អវហារេន កត្តព្ពមេវ។ យត្តកំ តប្បច្ចយា សស្សំ ឧប្បជ្ជតីតិ ពីជកសិកម្មាទិព្ពយំ ឋបេត្វា យំ អធិកលាភំ ឧប្បជ្ជតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ន ហិ តេហិ កាតព្ពំ វយករណម្បិ ឯតស្ស ទាតព្ពំ។ ឥទញ្ច តរុណសស្សេ ជាតេ ឧទកំ វិនាសេន្តស្ស យុជ្ជតិ, សស្សេ បន សព្ពថា អកតេយេវ ឧទកំ វិនាសេន្តេន ច ឧទកគ្ឃមេវ ទាតព្ពំ, ន តប្បច្ចយា សកលំ សស្សំ តេន វិនាសិតភណ្ឌស្សេវ ភណ្ឌទេយ្យត្តា, ឥតរថា វាណិជ្ជាទិអត្ថាយ បរេហិ ឋបិតភណ្ឌំ អវហរន្តស្ស តទុភយម្បិ គហេត្វា ភណ្ឌគ្ឃំ កាតព្ពំ សិយា, តញ្ច ន យុត្តន្តិ អម្ហាកំ ខន្តិ។ សាមិកានំ ធុរនិក្ខេបេនាតិ ឯត្ថ ឯកស្ស សន្តកេ តឡាកេ ខេត្តេ ច ជាតេ តស្សេវ ធុរនិក្ខេបេន បារាជិកំ, យទិ បន តំ តឡាកំ សព្ពសាធារណំ, ខេត្តានិ បាដិបុគ្គលិកានិ, តស្ស តស្ស បុគ្គលស្សេវ ធុរនិក្ខេបេ អវហារោ, អថ ខេត្តានិបិ សព្ពសាធារណានិ, សព្ពេសំ ធុរនិក្ខេបេយេវ បារាជិកំ, នាសតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
108. Udakakathāyaṃ mahākucchikā udakacāṭi udakamaṇiko, ‘‘samekhalā cāṭi udakamaṇiko’’tipi vadanti. Tatthāti tesu bhājanesu. Bhūtagāmena saddhimpīti pi-saddena akappiyapathavimpi saṅgaṇhāti. Taḷākarakkhaṇatthāyāti ‘‘mahodakaṃ āgantvā taḷākamariyādaṃ mā chindī’’ti taḷākarakkhaṇatthaṃ. Nibbahanaudakanti ettha taḷākassa ekena unnatena passena adhikajalaṃ nibbahati nigacchati etenāti ‘‘nibbahana’’nti adhikajalanikkhamanamātikā vuccati. Tattha gacchamānaṃ udakaṃ nibbahanaudakaṃ nāma. Niddhamanatumbanti sassādīnaṃ atthāya iṭṭhakādīhi kataṃ udakanikkhamanapanāḷi. Mariyādaṃ dubbalaṃ katvāti ettha dubbalaṃ akatvāpi yathāvuttappayoge kate mariyādaṃ chinditvā nikkhantaudakagghānurūpena avahārena kattabbameva. Yattakaṃ tappaccayā sassaṃ uppajjatīti bījakasikammādibbayaṃ ṭhapetvā yaṃ adhikalābhaṃ uppajjati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Na hi tehi kātabbaṃ vayakaraṇampi etassa dātabbaṃ. Idañca taruṇasasse jāte udakaṃ vināsentassa yujjati, sasse pana sabbathā akateyeva udakaṃ vināsentena ca udakagghameva dātabbaṃ, na tappaccayā sakalaṃ sassaṃ tena vināsitabhaṇḍasseva bhaṇḍadeyyattā, itarathā vāṇijjādiatthāya parehi ṭhapitabhaṇḍaṃ avaharantassa tadubhayampi gahetvā bhaṇḍagghaṃ kātabbaṃ siyā, tañca na yuttanti amhākaṃ khanti. Sāmikānaṃ dhuranikkhepenāti ettha ekassa santake taḷāke khette ca jāte tasseva dhuranikkhepena pārājikaṃ, yadi pana taṃ taḷākaṃ sabbasādhāraṇaṃ, khettāni pāṭipuggalikāni, tassa tassa puggalasseva dhuranikkhepe avahāro, atha khettānipi sabbasādhāraṇāni, sabbesaṃ dhuranikkhepeyeva pārājikaṃ, nāsatīti daṭṭhabbaṃ.
អនិគ្គតេតិ អនិក្ខន្តេ, តឡាកេយេវ ឋិតេតិ អត្ថោ។ បរេសំ មាតិកាមុខន្តិ ខុទ្ទកមាតិកាមុខំ។ អសម្បត្តេវាតិ តឡាកតោ និក្ខមិត្វា មហាមាតិកាយំ ឯវ ឋិតេ។ អនិក្ខន្តេ ពទ្ធា សុពទ្ធាតិ តឡាកតោ អនិក្ខន្តេ ភណ្ឌទេយ្យម្បិ ន ហោតិ សព្ពសាធារណត្តា ឧទកស្សាតិ អធិប្បាយោ។ និក្ខន្តេ បន បាដិបុគ្គលិកំ ហោតីតិ អាហ ‘‘និក្ខន្តេ ពទ្ធា ភណ្ឌទេយ្យ’’ន្តិ។ ឥធ បន ខុទ្ទកមាតិកាយំ អប្បវិដ្ឋត្តា អវហារោ ន ជាតោ, ‘‘តឡាកតោ អនិគ្គតេ បរេសំ មាតិកាមុខំ អសម្បត្តេវា’’តិ ហេដ្ឋា វុត្តស្ស វិកប្បទ្វយស្ស ‘‘អនិក្ខន្តេ ពទ្ធា សុពទ្ធា, និក្ខន្តេ ពទ្ធា ភណ្ឌទេយ្យ’’ន្តិ ឥទំ ទ្វយំ យថាក្កមេន យោជនត្ថំ វុត្តំ។ នត្ថិ អវហារោតិ ឯត្ថ ‘‘អវហារោ នត្ថិ, ភណ្ឌទេយ្យំ បន ហោតី’’តិ កេចិ វទន្តិ, តំ ន យុត្តំ។ វត្ថុំ…បេ.… ន សមេតីតិ ឯត្ថ តឡាកគតឧទកស្ស សព្ពសាធារណត្តា បរសន្តកវត្ថុ ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ។
Aniggateti anikkhante, taḷākeyeva ṭhiteti attho. Paresaṃ mātikāmukhanti khuddakamātikāmukhaṃ. Asampattevāti taḷākato nikkhamitvā mahāmātikāyaṃ eva ṭhite. Anikkhante baddhā subaddhāti taḷākato anikkhante bhaṇḍadeyyampi na hoti sabbasādhāraṇattā udakassāti adhippāyo. Nikkhante pana pāṭipuggalikaṃ hotīti āha ‘‘nikkhante baddhā bhaṇḍadeyya’’nti. Idha pana khuddakamātikāyaṃ appaviṭṭhattā avahāro na jāto, ‘‘taḷākato aniggate paresaṃ mātikāmukhaṃ asampattevā’’ti heṭṭhā vuttassa vikappadvayassa ‘‘anikkhante baddhā subaddhā, nikkhante baddhā bhaṇḍadeyya’’nti idaṃ dvayaṃ yathākkamena yojanatthaṃ vuttaṃ. Natthi avahāroti ettha ‘‘avahāro natthi, bhaṇḍadeyyaṃ pana hotī’’ti keci vadanti, taṃ na yuttaṃ. Vatthuṃ…pe… na sametīti ettha taḷākagataudakassa sabbasādhāraṇattā parasantakavatthu na hotīti adhippāyo.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ឧទកកថាវណ្ណនា • Udakakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ភូមដ្ឋកថាទិវណ្ណនា • Bhūmaṭṭhakathādivaṇṇanā
