| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៩. វិសាលក្ខិវិមានវណ្ណនា
9. Visālakkhivimānavaṇṇanā
កា នាម ត្វំ វិសាលក្ខីតិ វិសាលក្ខិវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ បរិនិព្ពុតេ រញ្ញា អជាតសត្តុនា អត្តនា បដិលទ្ធា ភគវតា សរីរធាតុយោ គហេត្វា រាជគហេ ថូបេ ច មហេ ច កតេ រាជគហវាសិនី ឯកា មាលាការធីតា សុនន្ទា នាម ឧបាសិកា អរិយសាវិកា សោតាបន្នា បិតុំ គេហតោ បេសិតំ ពហុំ មាលញ្ច គន្ធញ្ច បេសេត្វា ទេវសិកំ ចេតិយេ បូជំ ការេសិ, ឧបោសថទិវសេសុ បន សយមេវ គន្ត្វា បូជំ អកាសិ។ សា អបរភាគេ អញ្ញតរេន រោគេន ផុដ្ឋា កាលំ កត្វា សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ បរិចារិកា ហុត្វា និព្ពត្តិ។ អថេកទិវសំ សា សក្កេន ទេវានមិន្ទេន សហ ចិត្តលតាវនំ បាវិសិ។ តត្ថ ច អញ្ញាសំ ទេវតានំ បភា បុប្ផាទីនំ បភាហិ បដិហតា ហុត្វា វិចិត្តវណ្ណា ហោតិ, សុនន្ទាយ បន បភា តាហិ អនភិភូតា សភាវេនេវ អដ្ឋាសិ។ តំ ទិស្វា សក្កោ ទេវរាជា តាយ កតសុចរិតំ ញាតុកាមោ ឥមាហិ គាថាហិ បុច្ឆិ –
Kā nāma tvaṃ visālakkhīti visālakkhivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute raññā ajātasattunā attanā paṭiladdhā bhagavatā sarīradhātuyo gahetvā rājagahe thūpe ca mahe ca kate rājagahavāsinī ekā mālākāradhītā sunandā nāma upāsikā ariyasāvikā sotāpannā pituṃ gehato pesitaṃ bahuṃ mālañca gandhañca pesetvā devasikaṃ cetiye pūjaṃ kāresi, uposathadivasesu pana sayameva gantvā pūjaṃ akāsi. Sā aparabhāge aññatarena rogena phuṭṭhā kālaṃ katvā sakkassa devarañño paricārikā hutvā nibbatti. Athekadivasaṃ sā sakkena devānamindena saha cittalatāvanaṃ pāvisi. Tattha ca aññāsaṃ devatānaṃ pabhā pupphādīnaṃ pabhāhi paṭihatā hutvā vicittavaṇṇā hoti, sunandāya pana pabhā tāhi anabhibhūtā sabhāveneva aṭṭhāsi. Taṃ disvā sakko devarājā tāya katasucaritaṃ ñātukāmo imāhi gāthāhi pucchi –
៦៦៦.
666.
‘‘កា នាម ត្វំ វិសាលក្ខិ, រម្មេ ចិត្តលតាវនេ;
‘‘Kā nāma tvaṃ visālakkhi, ramme cittalatāvane;
សមន្តា អនុបរិយាសិ, នារីគណបុរក្ខតា។
Samantā anupariyāsi, nārīgaṇapurakkhatā.
៦៦៧.
667.
‘‘យទា ទេវា តាវតិំសា, បវិសន្តិ ឥមំ វនំ;
‘‘Yadā devā tāvatiṃsā, pavisanti imaṃ vanaṃ;
សយោគ្គា សរថា សព្ពេ, ចិត្រា ហោន្តិ ឥធាគតា។
Sayoggā sarathā sabbe, citrā honti idhāgatā.
៦៦៨.
668.
‘‘តុយ្ហញ្ច ឥធ បត្តាយ, ឧយ្យានេ វិចរន្តិយា;
‘‘Tuyhañca idha pattāya, uyyāne vicarantiyā;
កាយេ ន ទិស្សតី ចិត្តំ, កេន រូបំ តវេទិសំ;
Kāye na dissatī cittaṃ, kena rūpaṃ tavedisaṃ;
ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ។
Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
៦៦៦. តត្ថ កា នាម ត្វន្តិ បុរិមត្តភាវេ កា នាម កីទិសី នាម ត្វំ, យត្ថ កតេន សុចរិតេន អយំ តេ ឦទិសី អានុភាវសម្បត្តិ អហោសីតិ អធិប្បាយោ។ វិសាលក្ខីតិ វិបុលលោចនេ។
666. Tattha kā nāma tvanti purimattabhāve kā nāma kīdisī nāma tvaṃ, yattha katena sucaritena ayaṃ te īdisī ānubhāvasampatti ahosīti adhippāyo. Visālakkhīti vipulalocane.
៦៦៧. យទាតិ យស្មិំ កាលេ។ ឥមំ វនន្តិ ឥមំ ចិត្តលតានាមកំ ឧបវនំ។ ចិត្រា ហោន្តីតិ ឥមស្មិំ ចិត្តលតាវនេ វិចិត្តបភាសំសគ្គេន អត្តនោ សរីរវត្ថាលង្ការាទីនំ បកតិឱភាសតោបិ វិសិដ្ឋភាវប្បត្តិយា វិចិត្រាការា ហោន្តិ។ ឥធាគតាតិ ឥធ អាគតា សម្បត្តា, ឥធ វា អាគមនហេតុ។
667.Yadāti yasmiṃ kāle. Imaṃ vananti imaṃ cittalatānāmakaṃ upavanaṃ. Citrā hontīti imasmiṃ cittalatāvane vicittapabhāsaṃsaggena attano sarīravatthālaṅkārādīnaṃ pakatiobhāsatopi visiṭṭhabhāvappattiyā vicitrākārā honti. Idhāgatāti idha āgatā sampattā, idha vā āgamanahetu.
៦៦៨. ឥធ បត្តាយាតិ ឥមំ ឋានំ សម្បត្តាយ ឧបគតាយ។ កេន រូបំ តវេទិសន្តិ កេន ការណេន តវ រូបំ សរីរំ ឯទិសំ ឯវរូបំ, ចិត្តលតាវនស្ស បភំ អភិភវន្តំ តិដ្ឋតីតិ អធិប្បាយោ។
668.Idha pattāyāti imaṃ ṭhānaṃ sampattāya upagatāya. Kenarūpaṃ tavedisanti kena kāraṇena tava rūpaṃ sarīraṃ edisaṃ evarūpaṃ, cittalatāvanassa pabhaṃ abhibhavantaṃ tiṭṭhatīti adhippāyo.
ឯវំ សក្កេន បុដ្ឋា សា ទេវតា ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –
Evaṃ sakkena puṭṭhā sā devatā imāhi gāthāhi byākāsi –
៦៦៩.
669.
‘‘យេន កម្មេន ទេវិន្ទ, រូបំ មយ្ហំ គតី ច មេ;
‘‘Yena kammena devinda, rūpaṃ mayhaṃ gatī ca me;
ឥទ្ធិ ច អានុភាវោ ច, តំ សុណោហិ បុរិន្ទទ។
Iddhi ca ānubhāvo ca, taṃ suṇohi purindada.
៦៧០.
670.
‘‘អហំ រាជគហេ រម្មេ, សុនន្ទា នាមុបាសិកា;
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, sunandā nāmupāsikā;
សទ្ធា សីលេន សម្បន្នា, សំវិភាគរតា សទា។
Saddhā sīlena sampannā, saṃvibhāgaratā sadā.
៦៧១.
671.
‘‘អច្ឆាទនញ្ច ភត្តញ្ច, សេនាសនំ បទីបិយំ;
‘‘Acchādanañca bhattañca, senāsanaṃ padīpiyaṃ;
អទាសិំ ឧជុភូតេសុ, វិប្បសន្នេន ចេតសា។
Adāsiṃ ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
៦៧២.
672.
‘‘ចាតុទ្ទសិំ បញ្ចទសិំ, យា ច បក្ខស្ស អដ្ឋមី;
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
បាដិហារិយបក្ខញ្ច, អដ្ឋង្គសុសមាគតំ។
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
៦៧៣.
673.
‘‘ឧបោសថំ ឧបវសិស្សំ, សទា សីលេសុ សំវុតា;
‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā;
សញ្ញមា សំវិភាគា ច, វិមានំ អាវសាមហំ។
Saññamā saṃvibhāgā ca, vimānaṃ āvasāmahaṃ.
៦៧៤.
674.
‘‘បាណាតិបាតា វិរតា, មុសាវាទា ច សញ្ញតា;
‘‘Pāṇātipātā viratā, musāvādā ca saññatā;
ថេយ្យា ច អតិចារា ច, មជ្ជបានា ច អារកា។
Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārakā.
៦៧៥.
675.
‘‘បញ្ចសិក្ខាបទេ រតា, អរិយសច្ចាន កោវិទា;
‘‘Pañcasikkhāpade ratā, ariyasaccāna kovidā;
ឧបាសិកា ចក្ខុមតោ, គោតមស្ស យសស្សិនោ។
Upāsikā cakkhumato, gotamassa yasassino.
៦៧៦.
676.
‘‘តស្សា មេ ញាតិកុលា ទាសី, សទា មាលាភិហារតិ;
‘‘Tassā me ñātikulā dāsī, sadā mālābhihārati;
តាហំ ភគវតោ ថូបេ, សព្ពមេវាភិរោបយិំ។
Tāhaṃ bhagavato thūpe, sabbamevābhiropayiṃ.
៦៧៧.
677.
‘‘ឧបោសថេ ចហំ គន្ត្វា, មាលាគន្ធវិលេបនំ;
‘‘Uposathe cahaṃ gantvā, mālāgandhavilepanaṃ;
ថូបស្មិំ អភិរោបេសិំ, បសន្នា សេហិ បាណិភិ។
Thūpasmiṃ abhiropesiṃ, pasannā sehi pāṇibhi.
៦៧៨.
678.
‘‘តេន កម្មេន ទេវិន្ទ, រូបំ មយ្ហំ គតី ច មេ;
‘‘Tena kammena devinda, rūpaṃ mayhaṃ gatī ca me;
ឥទ្ធិ ច អានុភាវោ ច, យំ មាលំ អភិរោបយិំ។
Iddhi ca ānubhāvo ca, yaṃ mālaṃ abhiropayiṃ.
៦៧៩.
679.
‘‘យញ្ច សីលវតី អាសិំ, ន តំ តាវ វិបច្ចតិ;
‘‘Yañca sīlavatī āsiṃ, na taṃ tāva vipaccati;
អាសា ច បន មេ ទេវិន្ទ, សកទាគាមិនី សិយ’’ន្តិ។
Āsā ca pana me devinda, sakadāgāminī siya’’nti.
៦៦៩. តត្ថ គតីតិ អយំ ទេវគតិ, និព្ពត្តិ វា។ ឥទ្ធីតិ អយំ ទេវិទ្ធិ, អធិប្បាយសមិជ្ឈនំ វា។ អានុភាវោតិ បភាវោ។ បុរិន្ទទាតិ សក្កំ អាលបតិ។ សោ ហិ បុរេ ទានំ អទាសីតិ ‘‘បុរិន្ទទោ’’តិ វុច្ចតិ។
669. Tattha gatīti ayaṃ devagati, nibbatti vā. Iddhīti ayaṃ deviddhi, adhippāyasamijjhanaṃ vā. Ānubhāvoti pabhāvo. Purindadāti sakkaṃ ālapati. So hi pure dānaṃ adāsīti ‘‘purindado’’ti vuccati.
៦៧៦. ញាតិកុលាតិ បិតុ គេហំ សន្ធាយ វទតិ។ សទា មាលាភិហារតីតិ សទា សព្ពកាលំ ទិវសេ ទិវសេ ញាតិកុលតោ ទាសិយា បុប្ផំ មយ្ហំ អភិហរីយតិ។ សព្ពមេវាភិរោបយិន្តិ មយ្ហំ បិឡន្ធនត្ថាយ បិតុគេហតោ អាហដំ មាលំ អញ្ញញ្ច គន្ធាទិំ សព្ពមេវ អត្តនា អបរិភុញ្ជិត្វា ភគវតោ ថូបេ បូជនវសេន អភិរោបយិំ បូជំ ការេសិំ។
676.Ñātikulāti pitu gehaṃ sandhāya vadati. Sadā mālābhihāratīti sadā sabbakālaṃ divase divase ñātikulato dāsiyā pupphaṃ mayhaṃ abhiharīyati. Sabbamevābhiropayinti mayhaṃ piḷandhanatthāya pitugehato āhaṭaṃ mālaṃ aññañca gandhādiṃ sabbameva attanā aparibhuñjitvā bhagavato thūpe pūjanavasena abhiropayiṃ pūjaṃ kāresiṃ.
៦៧៧-៨. ឧបោសថេ ចហំ គន្ត្វាតិ ឧបោសថទិវសេ អហមេវ ថូបដ្ឋានំ គន្ត្វា។ យំ មាលំ អភិរោបយិន្តិ យំ តទា ភគវតោ ថូបេ មាលាគន្ធាភិរោបនំ កតំ, តេន កម្មេនាតិ យោជនា។
677-8.Uposathe cahaṃ gantvāti uposathadivase ahameva thūpaṭṭhānaṃ gantvā. Yaṃ mālaṃ abhiropayinti yaṃ tadā bhagavato thūpe mālāgandhābhiropanaṃ kataṃ, tena kammenāti yojanā.
៦៧៩. ន តំ តាវ វិបច្ចតីតិ យំ សីលវតី អាសិំ, តំ សីលរក្ខណំ តំ រក្ខិតំ សីលំ បូជាមយបុញ្ញស្ស ពលវភាវេន អលទ្ធោកាសំ ន តាវ វិបច្ចតិ , ន វិបច្ចិតុំ អារទ្ធំ, អបរស្មិំយេវ អត្តភាវេ តស្ស វិបាកោតិ អត្ថោ។ អាសា ច បន មេ ទេវិន្ទ, សកទាគាមិនី សិយន្តិ ‘‘កថំ នុ ខោ អហំ សកទាគាមិនី ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនា ច មេ ទេវិន្ទ, អរិយធម្មវិសយាវ, ន ភវវិសេសវិសយា។ សា បន សប្បិមណ្ឌំ ឥច្ឆតោ ទធិតោ បចិតំ វិយ អនិប្ផាទិនីតិ ទស្សេតិ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
679.Na taṃ tāva vipaccatīti yaṃ sīlavatī āsiṃ, taṃ sīlarakkhaṇaṃ taṃ rakkhitaṃ sīlaṃ pūjāmayapuññassa balavabhāvena aladdhokāsaṃ na tāva vipaccati , na vipaccituṃ āraddhaṃ, aparasmiṃyeva attabhāve tassa vipākoti attho. Āsā ca pana me devinda, sakadāgāminī siyanti ‘‘kathaṃ nu kho ahaṃ sakadāgāminī bhaveyya’’nti patthanā ca me devinda, ariyadhammavisayāva, na bhavavisesavisayā. Sā pana sappimaṇḍaṃ icchato dadhito pacitaṃ viya anipphādinīti dasseti. Sesaṃ vuttanayameva.
ឥមំ បន អត្ថំ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ អត្តនា ច តាយ ទេវធីតាយ ច វុត្តនិយាមេនេវ អាយស្មតោ វង្គីសត្ថេរស្ស អារោចេសិ។ អាយស្មា វង្គីសោ សង្គីតិកាលេ ធម្មសង្គាហកានំ មហាថេរានំ អារោចេសិ, តេ ច តំ តថេវ សង្គីតិំ អារោបយិំសូតិ។
Imaṃ pana atthaṃ sakko devānamindo attanā ca tāya devadhītāya ca vuttaniyāmeneva āyasmato vaṅgīsattherassa ārocesi. Āyasmā vaṅgīso saṅgītikāle dhammasaṅgāhakānaṃ mahātherānaṃ ārocesi, te ca taṃ tatheva saṅgītiṃ āropayiṃsūti.
វិសាលក្ខិវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Visālakkhivimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ៩. វិសាលក្ខិវិមានវត្ថុ • 9. Visālakkhivimānavatthu
