| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
១០. បារិច្ឆត្តកវិមានវណ្ណនា
10. Pāricchattakavimānavaṇṇanā
បារិច្ឆត្តកេ កោវិឡារេតិ បារិច្ឆត្តកវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ។ តេន សមយេន សាវត្ថិវាសី អញ្ញតរោ ឧបាសកោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា, ស្វាតនាយ និមន្តេត្វា, អត្តនោ គេហទ្វារេ មហន្តំ មណ្ឌបំ សជ្ជេត្វា សាណិបាការំ បរិក្ខិបិត្វា ឧបរិ វិតានំ ពន្ធិត្វា ធជបដាកាទយោ ឧស្សាបេត្វា នានាវិរាគវណ្ណានិ វត្ថានិ គន្ធទាមមាលាទាមានិ ច ឱលម្ពេត្វា សិត្តសម្មដ្ឋេ បទេសេ អាសនានិ បញ្ញាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចេសិ។ អថ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ ទេវវិមានំ វិយ អលង្កតបដិយត្តំ មណ្ឌបំ បវិសិត្វា សហស្សរំសី វិយ អណ្ណវកុច្ឆិំ ឱភាសយមានោ បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ។ ឧបាសកោ គន្ធបុប្ផធូមទីបេហិ ភគវន្តំ បូជេសិ។
Pāricchattake koviḷāreti pāricchattakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī aññataro upāsako bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, svātanāya nimantetvā, attano gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ sajjetvā sāṇipākāraṃ parikkhipitvā upari vitānaṃ bandhitvā dhajapaṭākādayo ussāpetvā nānāvirāgavaṇṇāni vatthāni gandhadāmamālādāmāni ca olambetvā sittasammaṭṭhe padese āsanāni paññāpetvā bhagavato kālaṃ ārocesi. Atha bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya devavimānaṃ viya alaṅkatapaṭiyattaṃ maṇḍapaṃ pavisitvā sahassaraṃsī viya aṇṇavakucchiṃ obhāsayamāno paññatte āsane nisīdi. Upāsako gandhapupphadhūmadīpehi bhagavantaṃ pūjesi.
តេន ច សមយេន អញ្ញតរា កដ្ឋហារិកា ឥត្ថី អន្ធវនេ សុបុប្ផិតំ អសោករុក្ខំ ទិស្វា សបល្លវង្កុរានិ បិណ្ឌីកតានិ ពហូនិ អសោកបុប្ផានិ គហេត្វា អាគច្ឆន្តី, ភគវន្តំ តត្ថ និសិន្នំ ទិស្វា បសន្នចិត្តា អាសនស្ស សមន្តតោ តេហិ បុប្ផេហិ បុប្ផសន្ថរំ សន្ថរន្តី, ភគវតោ បូជំ កត្វា វន្ទិត្វា តិក្ខត្តុំ បទក្ខិណំ កត្វា នមស្សមានា អគមាសិ។ សា អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិ, អច្ឆរាសហស្សបរិវារា យេភុយ្យេន នន្ទនវនេ នច្ចន្តី គាយន្តី បារិច្ឆត្តកមាលា គន្ថេន្តី បមោទមានា កីឡន្តី សុខំ អនុភវតិ។ អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន ទេវចារិកំ ចរន្តោ តាវតិំសភវនំ គន្ត្វា តំ ទិស្វា តាយ កតកម្មំ ឥមាហិ គាថាហិ បុច្ឆិ –
Tena ca samayena aññatarā kaṭṭhahārikā itthī andhavane supupphitaṃ asokarukkhaṃ disvā sapallavaṅkurāni piṇḍīkatāni bahūni asokapupphāni gahetvā āgacchantī, bhagavantaṃ tattha nisinnaṃ disvā pasannacittā āsanassa samantato tehi pupphehi pupphasantharaṃ santharantī, bhagavato pūjaṃ katvā vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā namassamānā agamāsi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti, accharāsahassaparivārā yebhuyyena nandanavane naccantī gāyantī pāricchattakamālā ganthentī pamodamānā kīḷantī sukhaṃ anubhavati. Athāyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā taṃ disvā tāya katakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
៦៨០.
680.
‘‘បារិច្ឆត្តកេ កោវិឡារេ, រមណីយេ មនោរមេ;
‘‘Pāricchattake koviḷāre, ramaṇīye manorame;
ទិព្ពមាលំ គន្ថមានា, គាយន្តី សម្បមោទសិ។
Dibbamālaṃ ganthamānā, gāyantī sampamodasi.
៦៨១.
681.
‘‘តស្សា តេ នច្ចមានាយ, អង្គមង្គេហិ សព្ពសោ;
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso;
ទិព្ពា សទ្ទា និច្ឆរន្តិ, សវនីយា មនោរមា។
Dibbā saddā niccharanti, savanīyā manoramā.
៦៨២.
682.
‘‘តស្សា តេ នច្ចមានាយ, អង្គមង្គេហិ សព្ពសោ;
‘‘Tassā te naccamānāya, aṅgamaṅgehi sabbaso;
ទិព្ពា គន្ធា បវាយន្តិ, សុចិគន្ធា មនោរមា។
Dibbā gandhā pavāyanti, sucigandhā manoramā.
៦៨៣.
683.
‘‘វិវត្តមានា កាយេន, យា វេណីសុ បិឡន្ធនា;
‘‘Vivattamānā kāyena, yā veṇīsu piḷandhanā;
តេសំ សុយ្យតិ និគ្ឃោសោ, តូរិយេ បញ្ចង្គិកេ យថា។
Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
៦៨៤.
684.
‘‘វដំសកា វាតធុតា, វាតេន សម្បកម្បិតា;
‘‘Vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitā;
តេសំ សុយ្យតិ និគ្ឃោសោ, តូរិយេ បញ្ចង្គិកេ យថា។
Tesaṃ suyyati nigghoso, tūriye pañcaṅgike yathā.
៦៨៥.
685.
‘‘យាបិ តេ សិរស្មិំ មាលា, សុចិគន្ធា មនោរមា;
‘‘Yāpi te sirasmiṃ mālā, sucigandhā manoramā;
វាតិ គន្ធោ ទិសា សព្ពា, រុក្ខោ មញ្ជូសកោ យថា។
Vāti gandho disā sabbā, rukkho mañjūsako yathā.
៦៨៦.
686.
‘‘ឃាយសេ តំ សុចិគន្ធំ, រូបំ បស្សសិ អមានុសំ;
‘‘Ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusaṃ;
ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ។
Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti.
៦៨០. តត្ថ បារិច្ឆត្តកេ កោវិឡារេតិ បារិច្ឆត្តកនាមកេ កោវិឡារបុប្ផេ អាទាយ ទិព្ពមាលំ គន្ថមានាតិ យោជនា។ យញ្ហិ លោកិយា ‘‘បារិជាត’’ន្តិ វទន្តិ, តំ មាគធភាសាយ ‘‘បារិច្ឆត្តក’’ន្តិ វុច្ចតិ។ កោវិឡារោតិ ច កោវិឡារជាតិកោ, សោ ច មនុស្សលោកេបិ ទេវលោកេបិ កោវិឡារោ, តស្សាបិ ជាតីតិ វទន្តិ។
680. Tattha pāricchattake koviḷāreti pāricchattakanāmake koviḷārapupphe ādāya dibbamālaṃ ganthamānāti yojanā. Yañhi lokiyā ‘‘pārijāta’’nti vadanti, taṃ māgadhabhāsāya ‘‘pāricchattaka’’nti vuccati. Koviḷāroti ca koviḷārajātiko, so ca manussalokepi devalokepi koviḷāro, tassāpi jātīti vadanti.
៦៨១. តស្សា បន ទេវតាយ នច្ចនកាលេ អង្គភារវសេន សរីរតោ ច បិឡន្ធនតោ ច អតិវិយ មធុរោ សទ្ទោ និច្ឆរតិ, គន្ធោ សទា សព្ពា ទិសាបិ ផរិត្វា តិដ្ឋតិ។ តេនាហ ‘‘តស្សា តេ នច្ចមានាយា’’តិអាទិ។ តត្ថ សវនីយាតិ សោតុំ យុត្តា, សវនស្ស វា ហិតា, កណ្ណសុខាតិ អត្ថោ។
681. Tassā pana devatāya naccanakāle aṅgabhāravasena sarīrato ca piḷandhanato ca ativiya madhuro saddo niccharati, gandho sadā sabbā disāpi pharitvā tiṭṭhati. Tenāha ‘‘tassā te naccamānāyā’’tiādi. Tattha savanīyāti sotuṃ yuttā, savanassa vā hitā, kaṇṇasukhāti attho.
៦៨៣. វិវត្តមានា កាយេនាតិ តវ កាយេន សរីរេន បរិវត្តមានេន, ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ចេតំ ករណវចនំ។ យា វេណីសុ បិឡន្ធនាតិ យានិ តេ កេសវេណីសុ បិឡន្ធនានិ, វិភត្តិលោបោ ចេត្ថ ទដ្ឋព្ពោ, លិង្គវិបល្លាសោ វា។
683.Vivattamānā kāyenāti tava kāyena sarīrena parivattamānena, itthambhūtalakkhaṇe cetaṃ karaṇavacanaṃ. Yā veṇīsu piḷandhanāti yāni te kesaveṇīsu piḷandhanāni, vibhattilopo cettha daṭṭhabbo, liṅgavipallāso vā.
៦៨៤. វដំសកាតិ រតនមយា កណ្ណិកា វដំសកាតិ អត្ថោ។ វាតធុតាតិ មន្ទេន មាលុតេន ធូបយមានា។ វាតេន សម្បកម្បិតាតិ វាតេន សមន្តតោ វិសេសតោ កម្បិតា ចលិតា។ អថ វា វដំសកា វាតធុតា, វាតេន សម្បកម្បិតាតិ អវាតេរិតាបិ វាតេរិតាបិ យេ តេ វដំសកា កម្បិតា, តេសំ សុយ្យតិ និគ្ឃោសោតិ អត្ថយោជនា។
684.Vaṭaṃsakāti ratanamayā kaṇṇikā vaṭaṃsakāti attho. Vātadhutāti mandena mālutena dhūpayamānā. Vātenasampakampitāti vātena samantato visesato kampitā calitā. Atha vā vaṭaṃsakā vātadhutā, vātena sampakampitāti avāteritāpi vāteritāpi ye te vaṭaṃsakā kampitā, tesaṃ suyyati nigghosoti atthayojanā.
៦៨៥. វាតិ គន្ធោ ទិសា សព្ពាតិ តស្សា តេ សិរស្មិំ ទិព្ពមាលាយ គន្ធោ វាយតិ សព្ពា ទិសា។ យថា កិំ? រុក្ខោ មញ្ជូសកោ យថាតិ, យថា នាម មញ្ជូសកោ រុក្ខោ សុបុប្ផិតោ អត្តនោ គន្ធេន ពហូនិ យោជនានិ ផរមានោ សព្ពា ទិសា វាយតិ, ឯវំ តវ សិរស្មិំ បិឡន្ធនមាលាយ គន្ធោតិ អត្ថោ។ សោ កិរ រុក្ខោ គន្ធមាទនេ បច្ចេកពុទ្ធានំ ឧបោសថករណមណ្ឌលមាឡកមជ្ឈេ តិដ្ឋតិ។ យត្តកានិ ទេវលោកេ ច មនុស្សលោកេ ច សុរភិកុសុមានិ, តានិ តស្ស សាខគ្គេសុ និព្ពត្តន្តិ។ តេន សោ អតិវិយ សុគន្ធោ ហោតិ។ ឯវំ តាយ ទេវតាយ បិឡន្ធនមាលាយ គន្ធោតិ។ តេន វុត្តំ ‘‘រុក្ខោ មញ្ជូសកោ យថា’’តិ។
685.Vāti gandho disā sabbāti tassā te sirasmiṃ dibbamālāya gandho vāyati sabbā disā. Yathā kiṃ? Rukkho mañjūsako yathāti, yathā nāma mañjūsako rukkho supupphito attano gandhena bahūni yojanāni pharamāno sabbā disā vāyati, evaṃ tava sirasmiṃ piḷandhanamālāya gandhoti attho. So kira rukkho gandhamādane paccekabuddhānaṃ uposathakaraṇamaṇḍalamāḷakamajjhe tiṭṭhati. Yattakāni devaloke ca manussaloke ca surabhikusumāni, tāni tassa sākhaggesu nibbattanti. Tena so ativiya sugandho hoti. Evaṃ tāya devatāya piḷandhanamālāya gandhoti. Tena vuttaṃ ‘‘rukkho mañjūsako yathā’’ti.
៦៨៦. យទិបិ តស្ស សគ្គស្ស ឆផស្សាយតនិកភាវតោ សព្ពានិបិ តត្ថ អារម្មណានិ បិយរូបានិយេវ, គន្ធរូបានំ បន សវិសេសានំ តស្សា ទេវតាយ លាភិភាវតោ ‘‘ឃាយសេ តំ សុចិគន្ធំ, រូបំ បស្សសិ អមានុស’’ន្តិ វុត្តំ។
686. Yadipi tassa saggassa chaphassāyatanikabhāvato sabbānipi tattha ārammaṇāni piyarūpāniyeva, gandharūpānaṃ pana savisesānaṃ tassā devatāya lābhibhāvato ‘‘ghāyase taṃ sucigandhaṃ, rūpaṃ passasi amānusa’’nti vuttaṃ.
អថ ទេវតា ទ្វីហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –
Atha devatā dvīhi gāthāhi byākāsi –
៦៨៧.
687.
‘‘បភស្សរំ អច្ចិមន្តំ, វណ្ណគន្ធេន សំយុតំ;
‘‘Pabhassaraṃ accimantaṃ, vaṇṇagandhena saṃyutaṃ;
អសោកបុប្ផមាលាហំ, ពុទ្ធស្ស ឧបនាមយិំ។
Asokapupphamālāhaṃ, buddhassa upanāmayiṃ.
៦៨៨.
688.
‘‘តាហំ កម្មំ ករិត្វាន, កុសលំ ពុទ្ធវណ្ណិតំ;
‘‘Tāhaṃ kammaṃ karitvāna, kusalaṃ buddhavaṇṇitaṃ;
អបេតសោកា សុខិតា, សម្បមោទាមនាមយា’’តិ។
Apetasokā sukhitā, sampamodāmanāmayā’’ti.
៦៨៧. តត្ថ សុធោតបវាឡសង្ឃាតសន្និភស្ស កិញ្ជក្ខកេសរសមុទាយេន ភាណុរំសិជាលស្ស វិយ អសោកបុប្ផុត្តមស្ស តទា ឧបដ្ឋិតតំ សន្ធាយាហ ‘‘បភស្សរំ អច្ចិមន្ត’’ន្តិ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
687. Tattha sudhotapavāḷasaṅghātasannibhassa kiñjakkhakesarasamudāyena bhāṇuraṃsijālassa viya asokapupphuttamassa tadā upaṭṭhitataṃ sandhāyāha ‘‘pabhassaraṃ accimanta’’nti. Sesaṃ vuttanayameva.
អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តាយ ទេវតាយ អត្តនោ សុចរិតកម្មេ កថិតេ សបរិវារាយ តស្សា ធម្មំ ទេសេត្វា តតោ មនុស្សលោកំ អាគន្ត្វា ភគវតោ តំ បវត្តិំ កថេសិ។ ភគវា តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តមហាជនស្ស ធម្មំ ទេសេសិ, សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ។
Athāyasmā mahāmoggallāno tāya devatāya attano sucaritakamme kathite saparivārāya tassā dhammaṃ desetvā tato manussalokaṃ āgantvā bhagavato taṃ pavattiṃ kathesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
បារិច្ឆត្តកវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pāricchattakavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
ឥតិ បរមត្ថទីបនិយា ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ វិមានវត្ថុស្មិំ
Iti paramatthadīpaniyā khuddaka-aṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ
ទសវត្ថុបដិមណ្ឌិតស្ស តតិយស្ស បារិច្ឆត្តកវគ្គស្ស
Dasavatthupaṭimaṇḍitassa tatiyassa pāricchattakavaggassa
អត្ថវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Atthavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ១០. បារិច្ឆត្តកវិមានវត្ថុ • 10. Pāricchattakavimānavatthu
