| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi |
৫৪৬. ৰিধুরজাতকং (৯)
546. Vidhurajātakaṃ (9)
দোহল়কণ্ডং
Dohaḷakaṇḍaṃ
১৩৪৬.
1346.
‘‘পণ্ডু কিসিযাসি দুব্বলা, ৰণ্ণরূপং 1 নতৰেদিসং পুরে।
‘‘Paṇḍu kisiyāsi dubbalā, vaṇṇarūpaṃ 2 natavedisaṃ pure;
ৰিমলে অক্খাহি পুচ্ছিতা, কীদিসী তুয্হং সরীরৰেদনা’’॥
Vimale akkhāhi pucchitā, kīdisī tuyhaṃ sarīravedanā’’.
১৩৪৭.
1347.
‘‘ধম্মো মনুজেসু মাতীনং 3, দোহল়ো নাম জনিন্দ ৰুচ্চতি।
‘‘Dhammo manujesu mātīnaṃ 4, dohaḷo nāma janinda vuccati;
ধম্মাহতং নাগকুঞ্জর, ৰিধুরস্স হদযাভিপত্থযে’’॥
Dhammāhataṃ nāgakuñjara, vidhurassa hadayābhipatthaye’’.
১৩৪৮.
1348.
‘‘চন্দং খো ত্ৰং দোহল়াযসি, সূরিযং ৰা অথ ৰাপি মালুতং।
‘‘Candaṃ kho tvaṃ dohaḷāyasi, sūriyaṃ vā atha vāpi mālutaṃ;
১৩৪৯.
1349.
‘‘কিন্নু তাত তুৰং পজ্ঝাযসি, পদুমং হত্থগতংৰ তে মুখং।
‘‘Kinnu tāta tuvaṃ pajjhāyasi, padumaṃ hatthagataṃva te mukhaṃ;
কিন্নু দুম্মনরূপোসি ইস্সর, মা ত্ৰং সোচি অমিত্ততাপন’’॥
Kinnu dummanarūposi issara, mā tvaṃ soci amittatāpana’’.
১৩৫০.
1350.
‘‘মাতা হি তৰ ইরন্ধতি 9, ৰিধুরস্স হদযং ধনিযতি।
‘‘Mātā hi tava irandhati 10, vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;
দুল্লভঞ্হি ৰিধুরস্স দস্সনং, কো ৰিধুরমিধ মানযিস্সতি’’॥
Dullabhañhi vidhurassa dassanaṃ, ko vidhuramidha mānayissati’’.
১৩৫১.
1351.
‘‘তস্স ভত্তুপরিযেসনং 11 চর, যো ৰিধুরমিধ মানযিস্সতি’’।
‘‘Tassa bhattupariyesanaṃ 12 cara, yo vidhuramidha mānayissati’’;
‘‘পিতুনো চ সা সুত্ৰান ৰাক্যং, রত্তিং নিক্খম্ম অৰস্সুতিং চরি’’॥
‘‘Pituno ca sā sutvāna vākyaṃ, rattiṃ nikkhamma avassutiṃ cari’’.
১৩৫২.
1352.
‘‘কে গন্ধব্বে রক্খসে চ নাগে, কে কিম্পুরিসে চাপি মানুসে।
‘‘Ke gandhabbe rakkhase ca nāge, ke kimpurise cāpi mānuse;
কে পণ্ডিতে সব্বকামদদে 13, দীঘরত্তং ভত্তা মে ভৰিস্সতি’’॥
Ke paṇḍite sabbakāmadade 14, dīgharattaṃ bhattā me bhavissati’’.
১৩৫৩.
1353.
‘‘অস্সাস হেস্সামি তে পতি, ভত্তা তে হেস্সামি অনিন্দলোচনে।
‘‘Assāsa hessāmi te pati, bhattā te hessāmi anindalocane;
পঞ্ঞা হি মমং তথাৰিধা, অস্সাস হেস্সসি ভরিযা মম॥
Paññā hi mamaṃ tathāvidhā, assāsa hessasi bhariyā mama.
১৩৫৪.
1354.
‘‘অৰচাসি পুণ্ণকং ইরন্ধতী 15, পুব্বপথানুগতেন চেতসা।
‘‘Avacāsi puṇṇakaṃ irandhatī 16, pubbapathānugatena cetasā;
এহি গচ্ছাম পিতু মমন্তিকে 17, এসোৰ তে এতমত্থং পৰক্খতি॥
Ehi gacchāma pitu mamantike 18, esova te etamatthaṃ pavakkhati.
১৩৫৫.
1355.
‘‘অলঙ্কতা সুৰসনা, মালিনী চন্দনুস্সদা।
‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā;
যক্খং হত্থে গহেত্ৰান, পিতুসন্তিকুপাগমি’’॥
Yakkhaṃ hatthe gahetvāna, pitusantikupāgami’’.
১৩৫৬.
1356.
‘‘নাগৰর ৰচো সুণোহি মে, পতিরূপং পটিপজ্জ সুঙ্কিযং।
‘‘Nāgavara vaco suṇohi me, patirūpaṃ paṭipajja suṅkiyaṃ;
পত্থেমি অহং ইরন্ধতিং, তায সমঙ্গিং করোহি মং তুৰং॥
Patthemi ahaṃ irandhatiṃ, tāya samaṅgiṃ karohi maṃ tuvaṃ.
১৩৫৭.
1357.
‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতরীরথা।
‘‘Sataṃ hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā;
সতং ৰলভিযো পুণ্ণা, নানারত্নস্স কেৰলা।
Sataṃ valabhiyo puṇṇā, nānāratnassa kevalā;
তে নাগ পটিপজ্জস্সু, ধীতরং দেহিরন্ধতিং’’॥
Te nāga paṭipajjassu, dhītaraṃ dehirandhatiṃ’’.
১৩৫৮.
1358.
অনামন্ত কতং কম্মং, তং পচ্ছা অনুতপ্পতি’’॥
Anāmanta kataṃ kammaṃ, taṃ pacchā anutappati’’.
১৩৫৯.
1359.
ততো সো ৰরুণো নাগো, পৰিসিত্ৰা নিৰেসনং।
Tato so varuṇo nāgo, pavisitvā nivesanaṃ;
ভরিযং আমন্তযিত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰি॥
Bhariyaṃ āmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
১৩৬০.
1360.
‘‘অযং সো পুণ্ণকো যক্খো, যাচতী মং ইরন্ধতিং।
‘‘Ayaṃ so puṇṇako yakkho, yācatī maṃ irandhatiṃ;
বহুনা ৰিত্তলাভেন, তস্স দেম পিযং মমং’’॥
Bahunā vittalābhena, tassa dema piyaṃ mamaṃ’’.
১৩৬১.
1361.
‘‘ন ধনেন ন ৰিত্তেন, লব্ভা অম্হং ইরন্ধতী।
‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;
সচে চ খো হদযং পণ্ডিতস্স, ধম্মেন লদ্ধা ইধ মাহরেয্য।
Sace ca kho hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māhareyya;
এতেন ৰিত্তেন কুমারি লব্ভা, নাঞ্ঞং ধনং উত্তরি পত্থযাম’’॥
Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.
১৩৬২.
1362.
ততো সো ৰরুণো নাগো, নিক্খমিত্ৰা নিৰেসনা।
Tato so varuṇo nāgo, nikkhamitvā nivesanā;
পুণ্ণকামন্তযিত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰি॥
Puṇṇakāmantayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
১৩৬৩.
1363.
‘‘ন ধনেন ন ৰিত্তেন, লব্ভা অম্হং ইরন্ধতী।
‘‘Na dhanena na vittena, labbhā amhaṃ irandhatī;
সচে তুৰং হদযং পণ্ডিতস্স, ধম্মেন লদ্ধা ইধ মাহরেসি।
Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māharesi;
এতেন ৰিত্তেন কুমারি লব্ভা, নাঞ্ঞং ধনং উত্তরি পত্থযাম’’॥
Etena vittena kumāri labbhā, nāññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma’’.
১৩৬৪.
1364.
‘‘যং পণ্ডিতোত্যেকে ৰদন্তি লোকে, তমেৰ বালোতি পুনাহু অঞ্ঞে।
‘‘Yaṃ paṇḍitotyeke vadanti loke, tameva bāloti punāhu aññe;
অক্খাহি মে ৰিপ্পৰদন্তি এত্থ, কং পণ্ডিতং নাগ তুৰং ৰদেসি’’॥
Akkhāhi me vippavadanti ettha, kaṃ paṇḍitaṃ nāga tuvaṃ vadesi’’.
১৩৬৫.
1365.
‘‘কোরব্যরাজস্স ধনঞ্চযস্স 21, যদি তে সুতো ৰিধুরো নাম কত্তা।
‘‘Korabyarājassa dhanañcayassa 22, yadi te suto vidhuro nāma kattā;
আনেহি তং পণ্ডিতং ধম্মলদ্ধা, ইরন্ধতী পদচরা 23 তে হোতু॥
Ānehi taṃ paṇḍitaṃ dhammaladdhā, irandhatī padacarā 24 te hotu.
১৩৬৬.
1366.
‘‘ইদঞ্চ সুত্ৰা ৰরুণস্স ৰাক্যং, উট্ঠায যক্খো পরমপ্পতীতো।
‘‘Idañca sutvā varuṇassa vākyaṃ, uṭṭhāya yakkho paramappatīto;
তত্থেৰ সন্তো পুরিসং অসংসি, আনেহি আজঞ্ঞমিধেৰ যুত্তং॥
Tattheva santo purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.
১৩৬৭.
1367.
জম্বোনদস্স পাকস্স, সুৰণ্ণস্স উরচ্ছদো’’॥
Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado’’.
১৩৬৮.
1368.
‘‘দেৰৰাহৰহং যানং, অস্সমারুয্হ পুণ্ণকো।
‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;
অলঙ্কতো কপ্পিতকেসমস্সু, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে 27॥
Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe 28.
১৩৬৯.
1369.
গন্ত্ৰান তং ভূতপতিং যসস্সিং, ইচ্চব্রৰী ৰেস্সৰণং কুৰেরং॥
Gantvāna taṃ bhūtapatiṃ yasassiṃ, iccabravī vessavaṇaṃ kuveraṃ.
১৩৭০.
1370.
‘‘ভোগৰতী নাম মন্দিরে, ৰাসা হিরঞ্ঞৰতীতি ৰুচ্চতি।
‘‘Bhogavatī nāma mandire, vāsā hiraññavatīti vuccati;
নগরে নিম্মিতে কঞ্চনমযে, মণ্ডলস্স উরগস্স নিট্ঠিতং॥
Nagare nimmite kañcanamaye, maṇḍalassa uragassa niṭṭhitaṃ.
১৩৭১.
1371.
‘‘অট্টালকা ওট্ঠগীৰিযো, লোহিতঙ্কস্স মসারগল্লিনো।
‘‘Aṭṭālakā oṭṭhagīviyo, lohitaṅkassa masāragallino;
পাসাদেত্থ সিলামযা, সোৰণ্ণরতনেহি ছাদিতা॥
Pāsādettha silāmayā, sovaṇṇaratanehi chāditā.
১৩৭২.
1372.
‘‘অম্বা তিলকা চ জম্বুযো, সত্তপণ্ণা মুচলিন্দকেতকা।
‘‘Ambā tilakā ca jambuyo, sattapaṇṇā mucalindaketakā;
১৩৭৩.
1373.
‘‘চম্পেয্যকা নাগমল্লিকা, ভগিনীমালা অথ মেত্থ কোলিযা।
‘‘Campeyyakā nāgamallikā, bhaginīmālā atha mettha koliyā;
এতে দুমা পরিণামিতা, সোভযন্তি উরগস্স মন্দিরং 37॥
Ete dumā pariṇāmitā, sobhayanti uragassa mandiraṃ 38.
১৩৭৪.
1374.
‘‘খজ্জুরেত্থ সিলামযা, সোৰণ্ণধুৰপুপ্ফিতা বহূ।
‘‘Khajjurettha silāmayā, sovaṇṇadhuvapupphitā bahū;
যত্থ ৰসতো পপাতিকো, নাগরাজা ৰরুণো মহিদ্ধিকো॥
Yattha vasato papātiko, nāgarājā varuṇo mahiddhiko.
১৩৭৫.
1375.
‘‘তস্স কোমারিকা ভরিযা, ৰিমলা কঞ্চনৰেল্লিৰিগ্গহা।
‘‘Tassa komārikā bhariyā, vimalā kañcanavelliviggahā;
কালা তরুণাৰ উগ্গতা, পুচিমন্দত্থনী চারুদস্সনা॥
Kālā taruṇāva uggatā, pucimandatthanī cārudassanā.
১৩৭৬.
1376.
‘‘লাখারসরত্তসুচ্ছৰী , কণিকারাৰ নিৰাতপুপ্ফিতা 39।
‘‘Lākhārasarattasucchavī , kaṇikārāva nivātapupphitā 40;
তিদিৰোকচরাৰ অচ্ছরা, ৰিজ্জুৰব্ভঘনা ৰিনিস্সটা॥
Tidivokacarāva accharā, vijjuvabbhaghanā vinissaṭā.
১৩৭৭.
1377.
‘‘সা দোহল়িনী সুৰিম্হিতা, ৰিধুরস্স হদযং ধনিযতি।
‘‘Sā dohaḷinī suvimhitā, vidhurassa hadayaṃ dhaniyati;
তং তেসং দেমি ইস্সর, তেন তে দেন্তি ইরন্ধতিং মমং’’॥
Taṃ tesaṃ demi issara, tena te denti irandhatiṃ mamaṃ’’.
১৩৭৮.
1378.
‘‘সো পুণ্ণকো ভূতপতিং যসস্সিং, আমন্তয ৰেস্সৰণং কুৰেরং।
‘‘So puṇṇako bhūtapatiṃ yasassiṃ, āmantaya vessavaṇaṃ kuveraṃ;
তত্থেৰ সন্তো 41 পুরিসং অসংসি, আনেহি আজঞ্ঞমিধেৰ যুত্তং॥
Tattheva santo 42 purisaṃ asaṃsi, ānehi ājaññamidheva yuttaṃ.
১৩৭৯.
1379.
‘‘জাতরূপমযা কণ্ণা, কাচম্হিচমযা খুরা।
‘‘Jātarūpamayā kaṇṇā, kācamhicamayā khurā;
জম্বোনদস্স পাকস্স, সুৰণ্ণস্স উরচ্ছদো॥
Jambonadassa pākassa, suvaṇṇassa uracchado.
১৩৮০.
1380.
‘‘দেৰৰাহৰহং যানং, অস্সমারুয্হ পুণ্ণকো।
‘‘Devavāhavahaṃ yānaṃ, assamāruyha puṇṇako;
অলঙ্কতো কপ্পিতকেসমস্সু, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে’’॥
Alaṅkato kappitakesamassu, pakkāmi vehāyasamantalikkhe’’.
১৩৮১.
1381.
‘‘সো অগ্গমা রাজগহং সুরম্মং, অঙ্গস্স রঞ্ঞো নগরং দুরাযুতং 43।
‘‘So aggamā rājagahaṃ surammaṃ, aṅgassa rañño nagaraṃ durāyutaṃ 44;
পহূতভক্খং বহুঅন্নপানং, মসক্কসারং ৰিয ৰাসৰস্স॥
Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa.
১৩৮২.
1382.
‘‘মযূরকোঞ্চাগণসম্পঘুট্ঠং, দিজাভিঘুট্ঠং দিজসঙ্ঘসেৰিতং।
‘‘Mayūrakoñcāgaṇasampaghuṭṭhaṃ, dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ;
নানাসকুন্তাভিরুদং সুৰঙ্গণং 45, পুপ্ফাভিকিণ্ণং হিমৰংৰ পব্বতং॥
Nānāsakuntābhirudaṃ suvaṅgaṇaṃ 46, pupphābhikiṇṇaṃ himavaṃva pabbataṃ.
১৩৮৩.
1383.
‘‘সো পুণ্ণকো ৰেপুলমাভিরূহি 47, সিলুচ্চযং কিম্পুরিসানুচিণ্ণং।
‘‘So puṇṇako vepulamābhirūhi 48, siluccayaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ;
অন্ৰেসমানো মণিরতনং উল়ারং, তমদ্দসা পব্বতকূটমজ্ঝে॥
Anvesamāno maṇiratanaṃ uḷāraṃ, tamaddasā pabbatakūṭamajjhe.
১৩৮৪.
1384.
দদ্দল্লমানং যসসা যসস্সিনং, ওভাসতী ৰিজ্জুরিৰন্তলিক্খে॥
Daddallamānaṃ yasasā yasassinaṃ, obhāsatī vijjurivantalikkhe.
১৩৮৫.
1385.
‘‘তমগ্গহী ৰেল়ুরিযং মহগ্ঘং, মনোহরং নাম মহানুভাৰং।
‘‘Tamaggahī veḷuriyaṃ mahagghaṃ, manoharaṃ nāma mahānubhāvaṃ;
আজঞ্ঞমারুয্হ মনোমৰণ্ণো, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে॥
Ājaññamāruyha manomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
১৩৮৬.
1386.
‘‘সো অগ্গমা 53 নগরমিন্দপত্থং, ওরুয্হুপাগচ্ছি সভং কুরূনং।
‘‘So aggamā 54 nagaramindapatthaṃ, oruyhupāgacchi sabhaṃ kurūnaṃ;
সমাগতে একসতং সমগ্গে, অৰ্হেত্থ যক্খো অৰিকম্পমানো॥
Samāgate ekasataṃ samagge, avhettha yakkho avikampamāno.
১৩৮৭.
1387.
‘‘কো নীধ রঞ্ঞং ৰরমাভিজেতি, কমাভিজেয্যাম ৰরদ্ধনেন 55।
‘‘Ko nīdha raññaṃ varamābhijeti, kamābhijeyyāma varaddhanena 56;
কমনুত্তরং রতনৰরং জিনাম, কো ৰাপি নো জেতি ৰরদ্ধনেন’’॥
Kamanuttaraṃ ratanavaraṃ jināma, ko vāpi no jeti varaddhanena’’.
১৩৮৮.
1388.
‘‘কুহিং নু রট্ঠে তৰ জাতিভূমি, ন কোরব্যস্সেৰ ৰচো তৰেদং।
‘‘Kuhiṃ nu raṭṭhe tava jātibhūmi, na korabyasseva vaco tavedaṃ;
অভীতোসি 57 নো ৰণ্ণনিভায সব্বে, অক্খাহি মে নামঞ্চ বন্ধৰে চ’’॥
Abhītosi 58 no vaṇṇanibhāya sabbe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca’’.
১৩৮৯.
1389.
‘‘কচ্চাযনো মাণৰকোস্মি রাজ, অনূননামো ইতি মৰ্হযন্তি।
‘‘Kaccāyano māṇavakosmi rāja, anūnanāmo iti mavhayanti;
অঙ্গেসু মে ঞাতযো বন্ধৰা চ, অক্খেন দেৰস্মি ইধানুপত্তো’’॥
Aṅgesu me ñātayo bandhavā ca, akkhena devasmi idhānupatto’’.
১৩৯০.
1390.
‘‘কিং মাণৰস্স রতনানি অত্থি, যে তং জিনন্তো হরে অক্খধুত্তো।
‘‘Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi, ye taṃ jinanto hare akkhadhutto;
বহূনি রঞ্ঞো রতনানি অত্থি, তে ত্ৰং দলিদ্দো কথমৰ্হযেসি’’॥
Bahūni rañño ratanāni atthi, te tvaṃ daliddo kathamavhayesi’’.
১৩৯১.
1391.
‘‘মনোহরো নাম মণী মমাযং, মনোহরং মণিরতনং উল়ারং।
‘‘Manoharo nāma maṇī mamāyaṃ, manoharaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ;
ইমঞ্চ আজঞ্ঞমমিত্ততাপনং, এতং মে জিনিত্ৰা হরে অক্খধুত্তো’’॥
Imañca ājaññamamittatāpanaṃ, etaṃ me jinitvā hare akkhadhutto’’.
১৩৯২.
1392.
‘‘একো মণী মাণৰ কিং করিস্সতি, আজানিযেকো পন কিং করিস্সতি।
‘‘Eko maṇī māṇava kiṃ karissati, ājāniyeko pana kiṃ karissati;
বহূনি রঞ্ঞো মণিরতনানি অত্থি, আজানিযা ৰাতজৰা অনপ্পকা’’॥
Bahūni rañño maṇiratanāni atthi, ājāniyā vātajavā anappakā’’.
দোহল়কণ্ডং নাম।
Dohaḷakaṇḍaṃ nāma.
মণিকণ্ডং
Maṇikaṇḍaṃ
১৩৯৩.
1393.
‘‘ইদঞ্চ মে মণিরতনং, পস্স ত্ৰং দ্ৰিপদুত্তম।
‘‘Idañca me maṇiratanaṃ, passa tvaṃ dvipaduttama;
ইত্থীনং ৰিগ্গহা চেত্থ, পুরিসানঞ্চ ৰিগ্গহা॥
Itthīnaṃ viggahā cettha, purisānañca viggahā.
১৩৯৪.
1394.
‘‘মিগানং ৰিগ্গহা চেত্থ, সকুণানঞ্চ ৰিগ্গহা।
‘‘Migānaṃ viggahā cettha, sakuṇānañca viggahā;
১৩৯৫.
1395.
চতুরঙ্গিনিমং সেনং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Caturaṅginimaṃ senaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৩৯৬.
1396.
‘‘হত্থারোহে অনীকট্ঠে, রথিকে পত্তিকারকে।
‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake;
১৩৯৭.
1397.
সিঙ্ঘাটকেসু ভূমিযো, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Siṅghāṭakesu bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৩৯৮.
1398.
‘‘এসিকা পরিখাযো চ, পলিখং অগ্গল়ানি চ।
‘‘Esikā parikhāyo ca, palikhaṃ aggaḷāni ca;
অট্টালকে চ দ্ৰারে চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Aṭṭālake ca dvāre ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৩৯৯.
1399.
‘‘পস্স তোরণমগ্গেসু, নানাদিজা গণা বহূ।
‘‘Passa toraṇamaggesu, nānādijā gaṇā bahū;
হংসা কোঞ্চা মযূরা চ, চক্কৰাকা চ কুক্কুহা॥
Haṃsā koñcā mayūrā ca, cakkavākā ca kukkuhā.
১৪০০.
1400.
‘‘কুণালকা বহূ চিত্রা, সিখণ্ডী জীৰজীৰকা।
‘‘Kuṇālakā bahū citrā, sikhaṇḍī jīvajīvakā;
নানাদিজগণাকিণ্ণং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Nānādijagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪০১.
1401.
‘‘পস্স নগরং সুপাকারং, অব্ভুতং লোমহংসনং।
‘‘Passa nagaraṃ supākāraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
সমুস্সিতধজং রম্মং, সোণ্ণৰালুকসন্থতং॥
Samussitadhajaṃ rammaṃ, soṇṇavālukasanthataṃ.
১৪০২.
1402.
নিৰেসনে নিৰেসে চ, সন্ধিব্যূহে পথদ্ধিযো॥
Nivesane nivese ca, sandhibyūhe pathaddhiyo.
১৪০৩.
1403.
ৰেসী চ গণিকাযো চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Vesī ca gaṇikāyo ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪০৪.
1404.
‘‘মালাকারে চ রজকে, গন্ধিকে অথ দুস্সিকে।
‘‘Mālākāre ca rajake, gandhike atha dussike;
সুৰণ্ণকারে মণিকারে, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Suvaṇṇakāre maṇikāre, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪০৫.
1405.
‘‘আল়ারিকে চ সূদে চ, নটনাটকগাযিনো।
‘‘Āḷārike ca sūde ca, naṭanāṭakagāyino;
পাণিস্সরে কুম্ভথূনিকে, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Pāṇissare kumbhathūnike, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪০৬.
1406.
‘‘পস্স ভেরী মুদিঙ্গা চ, সঙ্খা পণৰদিন্দিমা।
‘‘Passa bherī mudiṅgā ca, saṅkhā paṇavadindimā;
সব্বঞ্চ তাল়াৰচরং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Sabbañca tāḷāvacaraṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪০৭.
1407.
‘‘সম্মতালঞ্চ ৰীণঞ্চ, নচ্চগীতং সুৰাদিতং।
‘‘Sammatālañca vīṇañca, naccagītaṃ suvāditaṃ;
তূরিযতাল়িতসঙ্ঘুট্ঠং , মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Tūriyatāḷitasaṅghuṭṭhaṃ , maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪০৮.
1408.
‘‘লঙ্ঘিকা মুট্ঠিকা চেত্থ, মাযাকারা চ সোভিযা।
‘‘Laṅghikā muṭṭhikā cettha, māyākārā ca sobhiyā;
১৪০৯.
1409.
‘‘সমজ্জা চেত্থ ৰত্তন্তি, আকিণ্ণা নরনারিভি।
‘‘Samajjā cettha vattanti, ākiṇṇā naranāribhi;
মঞ্চাতিমঞ্চে ভূমিযো, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Mañcātimañce bhūmiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪১০.
1410.
‘‘পস্স মল্লে সমজ্জস্মিং, ফোটেন্তে 73 দিগুণং ভুজং।
‘‘Passa malle samajjasmiṃ, phoṭente 74 diguṇaṃ bhujaṃ;
নিহতে নিহতমানে চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Nihate nihatamāne ca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪১১.
1411.
‘‘পস্স পব্বতপাদেসু, নানামিগগণা বহূ।
‘‘Passa pabbatapādesu, nānāmigagaṇā bahū;
সীহা ব্যগ্ঘা ৰরাহা চ, অচ্ছকোকতরচ্ছযো॥
Sīhā byagghā varāhā ca, acchakokataracchayo.
১৪১২.
1412.
‘‘পলাসাদা গৰজা চ, মহিংসা রোহিতা রুরূ।
‘‘Palāsādā gavajā ca, mahiṃsā rohitā rurū;
১৪১৩.
1413.
‘‘কদলিমিগা বহূ চিত্রা, বিল়ারা সসকণ্টকা।
‘‘Kadalimigā bahū citrā, biḷārā sasakaṇṭakā;
নানামিগগণাকিণ্ণং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪১৪.
1414.
‘‘নজ্জাযো সুপতিত্থাযো, সোণ্ণৰালুকসন্থতা।
‘‘Najjāyo supatitthāyo, soṇṇavālukasanthatā;
অচ্ছা সৰন্তি অম্বূনি, মচ্ছগুম্বনিসেৰিতা॥
Acchā savanti ambūni, macchagumbanisevitā.
১৪১৫.
1415.
‘‘কুম্ভীলা মকরা চেত্থ, সুসুমারা চ কচ্ছপা।
‘‘Kumbhīlā makarā cettha, susumārā ca kacchapā;
১৪১৬.
1416.
‘‘নানাদিজগণাকিণ্ণা, নানাদুমগণাযুতা।
‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānādumagaṇāyutā;
১৪১৭.
1417.
‘‘পস্সেত্থ পোক্খরণিযো, সুৰিভত্তা চতুদ্দিসা।
‘‘Passettha pokkharaṇiyo, suvibhattā catuddisā;
নানাদিজগণাকিণ্ণা, পুথুলোমনিসেৰিতা॥
Nānādijagaṇākiṇṇā, puthulomanisevitā.
১৪১৮.
1418.
‘‘সমন্তোদকসম্পন্নং , মহিং সাগরকুণ্ডলং।
‘‘Samantodakasampannaṃ , mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;
উপেতং ৰনরাজেহি, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Upetaṃ vanarājehi, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪১৯.
1419.
‘‘পুরতো ৰিদেহে পস্স, গোযানিযে চ পচ্ছতো।
‘‘Purato videhe passa, goyāniye ca pacchato;
কুরুযো জম্বুদীপঞ্চ, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Kuruyo jambudīpañca, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪২০.
1420.
‘‘পস্স চন্দং সূরিযঞ্চ, ওভাসন্তে চতুদ্দিসা।
‘‘Passa candaṃ sūriyañca, obhāsante catuddisā;
সিনেরুং অনুপরিযন্তে, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Sineruṃ anupariyante, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪২১.
1421.
চত্তারো চ মহারাজে, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Cattāro ca mahārāje, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪২২.
1422.
রম্মে কিম্পুরিসাকিণ্ণে, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Ramme kimpurisākiṇṇe, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪২৩.
1423.
‘‘ফারুসকং চিত্তলতং, মিস্সকং নন্দনং ৰনং।
‘‘Phārusakaṃ cittalataṃ, missakaṃ nandanaṃ vanaṃ;
ৰেজযন্তঞ্চ পাসাদং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Vejayantañca pāsādaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪২৪.
1424.
‘‘সুধম্মং তাৰতিংসঞ্চ, পারিছত্তঞ্চ পুপ্ফিতং।
‘‘Sudhammaṃ tāvatiṃsañca, pārichattañca pupphitaṃ;
এরাৰণং নাগরাজং, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Erāvaṇaṃ nāgarājaṃ, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪২৫.
1425.
‘‘পস্সেত্থ দেৰকঞ্ঞাযো, নভা ৰিজ্জুরিৰুগ্গতা।
‘‘Passettha devakaññāyo, nabhā vijjurivuggatā;
নন্দনে ৰিচরন্তিযো, মণিম্হি পস্স নিম্মিতং॥
Nandane vicarantiyo, maṇimhi passa nimmitaṃ.
১৪২৬.
1426.
‘‘পস্সেত্থ দেৰকঞ্ঞাযো, দেৰপুত্তপলোভিনী।
‘‘Passettha devakaññāyo, devaputtapalobhinī;
১৪২৭.
1427.
‘‘পরোসহস্সপাসাদে, ৰেল়ুরিযফলসন্থতে।
‘‘Parosahassapāsāde, veḷuriyaphalasanthate;
১৪২৮.
1428.
‘‘তাৰতিংসে চ যামে চ, তুসিতে চাপি নিম্মিতে।
‘‘Tāvatiṃse ca yāme ca, tusite cāpi nimmite;
১৪২৯.
1429.
‘‘পস্সেত্থ পোক্খরণিযো, ৰিপ্পসন্নোদিকা সুচী।
‘‘Passettha pokkharaṇiyo, vippasannodikā sucī;
মন্দালকেহি সঞ্ছন্না, পদুমুপ্পলকেহি চ॥
Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca.
১৪৩০.
1430.
ছ পিঙ্গলা পন্নরস, হলিদ্দা চ চতুদ্দস॥
Cha piṅgalā pannarasa, haliddā ca catuddasa.
১৪৩১.
1431.
‘‘ৰীসতি তত্থ সোৰণ্ণা, ৰীসতি রজতামযা।
‘‘Vīsati tattha sovaṇṇā, vīsati rajatāmayā;
ইন্দগোপকৰণ্ণাভা, তাৰ দিস্সন্তি তিংসতি॥
Indagopakavaṇṇābhā, tāva dissanti tiṃsati.
১৪৩২.
1432.
‘‘দসেত্থ কাল়িযো ছচ্চ, মঞ্জেট্ঠা পন্নৰীসতি।
‘‘Dasettha kāḷiyo chacca, mañjeṭṭhā pannavīsati;
মিস্সা বন্ধুকপুপ্ফেহি, নীলুপ্পলৰিচিত্তিকা॥
Missā bandhukapupphehi, nīluppalavicittikā.
১৪৩৩.
1433.
‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নং, অচ্চিমন্তং পভস্সরং।
‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, accimantaṃ pabhassaraṃ;
ওধিসুঙ্কং মহারাজ, পস্স ত্ৰং দ্ৰিপদুত্তম’’॥
Odhisuṅkaṃ mahārāja, passa tvaṃ dvipaduttama’’.
মণিকণ্ডং নাম।
Maṇikaṇḍaṃ nāma.
অক্খকণ্ডং
Akkhakaṇḍaṃ
১৪৩৪.
1434.
‘‘উপাগতং রাজ মুপেহি লক্খং, নেতাদিসং মণিরতনং তৰত্থি।
‘‘Upāgataṃ rāja mupehi lakkhaṃ, netādisaṃ maṇiratanaṃ tavatthi;
ধম্মেন জিস্সাম 95 অসাহসেন, জিতো চ নো খিপ্পমৰাকরোহি॥
Dhammena jissāma 96 asāhasena, jito ca no khippamavākarohi.
১৪৩৫.
1435.
‘‘পঞ্চাল -পচ্চুগ্গত-সূরসেন, মচ্ছা 97 চ মদ্দা সহ কেককেভি।
‘‘Pañcāla -paccuggata-sūrasena, macchā 98 ca maddā saha kekakebhi;
পস্সন্তু নোতে অসঠেন যুদ্ধং, ন নো সভাযং ন করোন্তি কিঞ্চি’’॥
Passantu note asaṭhena yuddhaṃ, na no sabhāyaṃ na karonti kiñci’’.
১৪৩৬.
1436.
‘‘তে পাৰিসুং অক্খমদেন মত্তা, রাজা কুরূনং পুণ্ণকো চাপি যক্খো।
‘‘Te pāvisuṃ akkhamadena mattā, rājā kurūnaṃ puṇṇako cāpi yakkho;
রাজা কলিং ৰিচ্চিনমগ্গহেসি, কটং অগ্গহী পুণ্ণকো নাম যক্খো॥
Rājā kaliṃ viccinamaggahesi, kaṭaṃ aggahī puṇṇako nāma yakkho.
১৪৩৭.
1437.
‘‘তে তত্থ জূতে উভযে সমাগতে, রঞ্ঞং সকাসে সখীনঞ্চ মজ্ঝে।
‘‘Te tattha jūte ubhaye samāgate, raññaṃ sakāse sakhīnañca majjhe;
অজেসি যক্খো নরৰীরসেট্ঠং, তত্থপ্পনাদো তুমুলো বভূৰ’’॥
Ajesi yakkho naravīraseṭṭhaṃ, tatthappanādo tumulo babhūva’’.
১৪৩৮.
1438.
‘‘জযো মহারাজ পরাজযো চ, আযূহতং অঞ্ঞতরস্স হোতি।
‘‘Jayo mahārāja parājayo ca, āyūhataṃ aññatarassa hoti;
জনিন্দ জীনোসি 99 ৰরদ্ধনেন, জিতো চ মে খিপ্পমৰাকরোহি’’॥
Janinda jīnosi 100 varaddhanena, jito ca me khippamavākarohi’’.
১৪৩৯.
1439.
‘‘হত্থী গৰস্সা মণিকুণ্ডলা চ, যঞ্চাপি ময্হং 101 রতনং পথব্যা।
‘‘Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi mayhaṃ 102 ratanaṃ pathabyā;
গণ্হাহি কচ্চান ৰরং ধনানং, আদায যেনিচ্ছসি তেন গচ্ছ’’॥
Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gaccha’’.
১৪৪০.
1440.
‘‘হত্থী গৰস্সা মণিকুণ্ডলা চ, যঞ্চাপি তুয্হং রতনং পথব্যা।
‘‘Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, yañcāpi tuyhaṃ ratanaṃ pathabyā;
তেসং ৰরো ৰিধুরো নাম কত্তা, সো মে জিতো তং মে অৰাকরোহি’’॥
Tesaṃ varo vidhuro nāma kattā, so me jito taṃ me avākarohi’’.
১৪৪১.
1441.
‘‘অত্তা চ মে সো সরণং গতী চ, দীপো চ লেণো চ পরাযণো চ।
‘‘Attā ca me so saraṇaṃ gatī ca, dīpo ca leṇo ca parāyaṇo ca;
অসন্তুলেয্যো মম সো ধনেন, পাণেন মে সাদিসো এস কত্তা’’॥
Asantuleyyo mama so dhanena, pāṇena me sādiso esa kattā’’.
১৪৪২.
1442.
‘‘চিরং ৰিৰাদো মম তুয্হঞ্চস্স, কামঞ্চ পুচ্ছাম তমেৰ গন্ত্ৰা।
‘‘Ciraṃ vivādo mama tuyhañcassa, kāmañca pucchāma tameva gantvā;
এসোৰ নো ৰিৰরতু এতমত্থং, যং ৰক্খতী হোতু কথা 103 উভিন্নং’’॥
Esova no vivaratu etamatthaṃ, yaṃ vakkhatī hotu kathā 104 ubhinnaṃ’’.
১৪৪৩.
1443.
‘‘অদ্ধা হি সচ্চং ভণসি, ন চ মাণৰ সাহসং।
‘‘Addhā hi saccaṃ bhaṇasi, na ca māṇava sāhasaṃ;
তমেৰ গন্ত্ৰা পুচ্ছাম, তেন তুস্সামুভো জনা’’॥
Tameva gantvā pucchāma, tena tussāmubho janā’’.
১৪৪৪.
1444.
‘‘সচ্চং নু দেৰা ৰিদহূ কুরূনং, ধম্মে ঠিতং ৰিধুরং নামমচ্চং।
‘‘Saccaṃ nu devā vidahū kurūnaṃ, dhamme ṭhitaṃ vidhuraṃ nāmamaccaṃ;
দাসোসি রঞ্ঞো উদ ৰাসি ঞাতি, ৰিধুরোতি সঙ্খা কতমাসি লোকে’’॥
Dāsosi rañño uda vāsi ñāti, vidhuroti saṅkhā katamāsi loke’’.
১৪৪৫.
1445.
‘‘আমাযদাসাপি ভৰন্তি হেকে, ধনেন কীতাপি ভৰন্তি দাসা।
‘‘Āmāyadāsāpi bhavanti heke, dhanena kītāpi bhavanti dāsā;
সযম্পি হেকে উপযন্তি দাসা, ভযা পণুন্নাপি ভৰন্তি দাসা॥
Sayampi heke upayanti dāsā, bhayā paṇunnāpi bhavanti dāsā.
১৪৪৬.
1446.
‘‘এতে নরানং চতুরোৰ দাসা, অদ্ধা হি যোনিতো অহম্পি জাতো।
‘‘Ete narānaṃ caturova dāsā, addhā hi yonito ahampi jāto;
ভৰো চ রঞ্ঞো অভৰো চ রঞ্ঞো, দাসাহং দেৰস্স পরম্পি গন্ত্ৰা।
Bhavo ca rañño abhavo ca rañño, dāsāhaṃ devassa parampi gantvā;
ধম্মেন মং মাণৰ তুয্হ দজ্জা’’॥
Dhammena maṃ māṇava tuyha dajjā’’.
১৪৪৭.
1447.
অধম্মরূপো ৰত রাজসেট্ঠো, সুভাসিতং নানুজানাসি ময্হং’’॥
Adhammarūpo vata rājaseṭṭho, subhāsitaṃ nānujānāsi mayhaṃ’’.
১৪৪৮.
1448.
‘‘এৰং চে নো সো ৰিৰরেত্থ পঞ্হং, দাসোহমস্মি ন চ খোস্মি ঞাতি।
‘‘Evaṃ ce no so vivarettha pañhaṃ, dāsohamasmi na ca khosmi ñāti;
গণ্হাহি কচ্চান ৰরং ধনানং, আদায যেনিচ্ছসি তেন গচ্ছ’’॥
Gaṇhāhi kaccāna varaṃ dhanānaṃ, ādāya yenicchasi tena gaccha’’.
অক্খকণ্ডং নাম।
Akkhakaṇḍaṃ nāma.
ঘরাৰাসপঞ্হা
Gharāvāsapañhā
১৪৪৯.
1449.
‘‘ৰিধুর ৰসমানাস্স, গহট্ঠস্স সকং ঘরং।
‘‘Vidhura vasamānāssa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;
খেমা ৰুত্তি কথং অস্স, কথন্নু অস্স সঙ্গহো॥
Khemā vutti kathaṃ assa, kathannu assa saṅgaho.
১৪৫০.
1450.
অস্মা লোকা পরং লোকং, কথং পেচ্চ ন সোচতি’’॥
Asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socati’’.
১৪৫১.
1451.
তং তত্থ গতিমা ধিতিমা, মতিমা অত্থদস্সিমা।
Taṃ tattha gatimā dhitimā, matimā atthadassimā;
১৪৫২.
1452.
‘‘ন সাধারণদারস্স, ন ভুঞ্জে সাদুমেককো।
‘‘Na sādhāraṇadārassa, na bhuñje sādumekako;
ন সেৰে লোকাযতিকং, নেতং পঞ্ঞায ৰড্ঢনং॥
Na seve lokāyatikaṃ, netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ.
১৪৫৩.
1453.
‘‘সীলৰা ৰত্তসম্পন্নো, অপ্পমত্তো ৰিচক্খণো।
‘‘Sīlavā vattasampanno, appamatto vicakkhaṇo;
নিৰাতৰুত্তি অত্থদ্ধো, সুরতো সখিলো মুদু॥
Nivātavutti atthaddho, surato sakhilo mudu.
১৪৫৪.
1454.
‘‘সঙ্গহেতা চ মিত্তানং, সংৰিভাগী ৰিধানৰা।
‘‘Saṅgahetā ca mittānaṃ, saṃvibhāgī vidhānavā;
তপ্পেয্য অন্নপানেন, সদা সমণব্রাহ্মণে॥
Tappeyya annapānena, sadā samaṇabrāhmaṇe.
১৪৫৫.
1455.
‘‘ধম্মকামো সুতাধারো, ভৰেয্য পরিপুচ্ছকো।
‘‘Dhammakāmo sutādhāro, bhaveyya paripucchako;
সক্কচ্চং পযিরুপাসেয্য, সীলৰন্তে বহুস্সুতে॥
Sakkaccaṃ payirupāseyya, sīlavante bahussute.
১৪৫৬.
1456.
‘‘ঘরমাৰসমানস্স, গহট্ঠস্স সকং ঘরং।
‘‘Gharamāvasamānassa, gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;
খেমা ৰুত্তি সিযা এৰং, এৰং নু অস্স সঙ্গহো॥
Khemā vutti siyā evaṃ, evaṃ nu assa saṅgaho.
১৪৫৭.
1457.
‘‘অব্যাবজ্ঝং সিযা এৰং, সচ্চৰাদী চ মাণৰো।
‘‘Abyābajjhaṃ siyā evaṃ, saccavādī ca māṇavo;
অস্মা লোকা পরং লোকং, এৰং পেচ্চ ন সোচতি’’॥
Asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socati’’.
ঘরাৰাসপঞ্হা নাম।
Gharāvāsapañhā nāma.
লক্খণকণ্ডং
Lakkhaṇakaṇḍaṃ
১৪৫৮.
1458.
‘‘এহি দানি গমিস্সাম, দিন্নো নো ইস্সরেন মে।
‘‘Ehi dāni gamissāma, dinno no issarena me;
১৪৫৯.
1459.
‘‘জানামি মাণৰ তযাহমস্মি, দিন্নোহমস্মি তৰ ইস্সরেন।
‘‘Jānāmi māṇava tayāhamasmi, dinnohamasmi tava issarena;
তীহঞ্চ তং ৰাসযেমু অগারে, যেনদ্ধুনা অনুসাসেমু পুত্তে’’॥
Tīhañca taṃ vāsayemu agāre, yenaddhunā anusāsemu putte’’.
১৪৬০.
1460.
‘‘তং মে তথা হোতু ৰসেমু তীহং, কুরুতং ভৰজ্জ ঘরেসু কিচ্চং।
‘‘Taṃ me tathā hotu vasemu tīhaṃ, kurutaṃ bhavajja gharesu kiccaṃ;
অনুসাসতং পুত্তদারে ভৰজ্জ, যথা তযী পেচ্চ 115 সুখী ভৰেয্য’’॥
Anusāsataṃ puttadāre bhavajja, yathā tayī pecca 116 sukhī bhaveyya’’.
১৪৬১.
1461.
‘‘সাধূতি ৰত্ৰান পহূতকামো, পক্কামি যক্খো ৰিধুরেন সদ্ধিং।
‘‘Sādhūti vatvāna pahūtakāmo, pakkāmi yakkho vidhurena saddhiṃ;
তং কুঞ্জরাজঞ্ঞহযানুচিণ্ণং, পাৰেক্খি অন্তেপুরমরিযসেট্ঠো’’॥
Taṃ kuñjarājaññahayānuciṇṇaṃ, pāvekkhi antepuramariyaseṭṭho’’.
১৪৬২.
1462.
‘‘কোঞ্চং মযূরঞ্চ পিযঞ্চ কেতং, উপাগমি তত্থ সুরম্মরূপং।
‘‘Koñcaṃ mayūrañca piyañca ketaṃ, upāgami tattha surammarūpaṃ;
পহূতভক্খং বহুঅন্নপানং, মসক্কসারং ৰিয ৰাসৰস্স’’॥
Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa’’.
১৪৬৩.
1463.
‘‘তত্থ নচ্চন্তি গাযন্তি, অৰ্হাযন্তি ৰরাৰরং।
‘‘Tattha naccanti gāyanti, avhāyanti varāvaraṃ;
অচ্ছরা ৰিয দেৰেসু, নারিযো সমলঙ্কতা॥
Accharā viya devesu, nāriyo samalaṅkatā.
১৪৬৪.
1464.
‘‘সমঙ্গিকত্ৰা পমদাহি যক্খং, অন্নেন পানেন চ ধম্মপালো।
‘‘Samaṅgikatvā pamadāhi yakkhaṃ, annena pānena ca dhammapālo;
অত্থত্থ 117 মেৰানুৰিচিন্তযন্তো, পাৰেক্খি ভরিযায তদা সকাসে॥
Atthattha 118 mevānuvicintayanto, pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.
১৪৬৫.
1465.
‘‘তং চন্দনগন্ধরসানুলিত্তং, সুৰণ্ণজম্বোনদনিক্খসাদিসং।
‘‘Taṃ candanagandharasānulittaṃ, suvaṇṇajambonadanikkhasādisaṃ;
ভরিযংৰচা এহি সুণোহি ভোতি, পুত্তানি আমন্তয তম্বনেত্তে॥
Bhariyaṃvacā ehi suṇohi bhoti, puttāni āmantaya tambanette.
১৪৬৬.
1466.
‘‘সুত্ৰান ৰাক্যং পতিনো অনুজ্জা 119, সুণিসংৰচ তম্বনখিং সুনেত্তং।
‘‘Sutvāna vākyaṃ patino anujjā 120, suṇisaṃvaca tambanakhiṃ sunettaṃ;
আমন্তয ৰম্মধরানি চেতে, পুত্তানি ইন্দীৰরপুপ্ফসামে’’॥
Āmantaya vammadharāni cete, puttāni indīvarapupphasāme’’.
১৪৬৭.
1467.
‘‘তে আগতে মুদ্ধনি ধম্মপালো, চুম্বিত্ৰা পুত্তে অৰিকম্পমানো।
‘‘Te āgate muddhani dhammapālo, cumbitvā putte avikampamāno;
আমন্তযিত্ৰান অৰোচ ৰাক্যং, দিন্নাহং রঞ্ঞা ইধ মাণৰস্স॥
Āmantayitvāna avoca vākyaṃ, dinnāhaṃ raññā idha māṇavassa.
১৪৬৮.
1468.
‘‘তস্সজ্জহং অত্তসুখী ৰিধেয্যো, আদায যেনিচ্ছতি তেন গচ্ছতি।
‘‘Tassajjahaṃ attasukhī vidheyyo, ādāya yenicchati tena gacchati;
অহঞ্চ ৰো সাসিতুমাগতোস্মি 121, কথং অহং অপরিত্তায গচ্ছে॥
Ahañca vo sāsitumāgatosmi 122, kathaṃ ahaṃ aparittāya gacche.
১৪৬৯.
1469.
‘‘সচে ৰো রাজা কুরুরট্ঠৰাসী 123, জনসন্ধো পুচ্ছেয্য পহূতকামো।
‘‘Sace vo rājā kururaṭṭhavāsī 124, janasandho puccheyya pahūtakāmo;
কিমাভিজানাথ পুরে পুরাণং, কিং ৰো পিতা অনুসাসে পুরত্থা॥
Kimābhijānātha pure purāṇaṃ, kiṃ vo pitā anusāse puratthā.
১৪৭০.
1470.
‘‘সমাসনা হোথ মযাৰ সব্বে, কোনীধ রঞ্ঞো অব্ভতিকো মনুস্সো।
‘‘Samāsanā hotha mayāva sabbe, konīdha rañño abbhatiko manusso;
তমঞ্জলিং করিয ৰদেথ এৰং, মা হেৰং দেৰ ন হি এস ধম্মো।
Tamañjaliṃ kariya vadetha evaṃ, mā hevaṃ deva na hi esa dhammo;
ৰিযগ্ঘরাজস্স নিহীনজচ্চো, সমাসনো দেৰ কথং ভৰেয্য’’॥
Viyaggharājassa nihīnajacco, samāsano deva kathaṃ bhaveyya’’.
রাজৰসতি
Rājavasati
১৪৭১.
1471.
অলীনমনসঙ্কপ্পো, ৰিধুরো এতদব্রৰি॥
Alīnamanasaṅkappo, vidhuro etadabravi.
১৪৭২.
1472.
যথা রাজকুলং পত্তো, যসং পোসো নিগচ্ছতি॥
Yathā rājakulaṃ patto, yasaṃ poso nigacchati.
১৪৭৩.
1473.
‘‘ন হি রাজকুলং পত্তো, অঞ্ঞাতো লভতে যসং।
‘‘Na hi rājakulaṃ patto, aññāto labhate yasaṃ;
নাসূরো নাপি দুম্মেধো, নপ্পমত্তো কুদাচনং॥
Nāsūro nāpi dummedho, nappamatto kudācanaṃ.
১৪৭৪.
1474.
‘‘যদাস্স সীলং পঞ্ঞঞ্চ, সোচেয্যং চাধিগচ্ছতি।
‘‘Yadāssa sīlaṃ paññañca, soceyyaṃ cādhigacchati;
অথ ৰিস্সসতে ত্যম্হি, গুয্হঞ্চস্স ন রক্খতি॥
Atha vissasate tyamhi, guyhañcassa na rakkhati.
১৪৭৫.
1475.
‘‘তুলা যথা পগ্গহিতা, সমদণ্ডা সুধারিতা।
‘‘Tulā yathā paggahitā, samadaṇḍā sudhāritā;
অজ্ঝিট্ঠো ন ৰিকম্পেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Ajjhiṭṭho na vikampeyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৭৬.
1476.
‘‘তুলা যথা পগ্গহিতা, সমদণ্ডা সুধারিতা।
‘‘Tulā yathā paggahitā, samadaṇḍā sudhāritā;
সব্বানি অভিসম্ভোন্তো, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Sabbāni abhisambhonto, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৭৭.
1477.
‘‘দিৰা ৰা যদি ৰা রত্তিং, রাজকিচ্চেসু পণ্ডিতো।
‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, rājakiccesu paṇḍito;
অজ্ঝিট্ঠো ন ৰিকম্পেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Ajjhiṭṭho na vikampeyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৭৮.
1478.
‘‘দিৰা ৰা যদি ৰা রত্তিং, রাজকিচ্চেসু পণ্ডিতো।
‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, rājakiccesu paṇḍito;
সব্বানি অভিসম্ভোন্তো, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Sabbāni abhisambhonto, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৭৯.
1479.
‘‘যো চস্স সুকতো মগ্গো, রঞ্ঞো সুপ্পটিযাদিতো।
‘‘Yo cassa sukato maggo, rañño suppaṭiyādito;
ন তেন ৰুত্তো গচ্ছেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Na tena vutto gaccheyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৮০.
1480.
সব্বত্থ পচ্ছতো গচ্ছে, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Sabbattha pacchato gacche, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৮১.
1481.
‘‘ন রঞ্ঞো সদিসং ৰত্থং, ন মালং ন ৰিলেপনং।
‘‘Na rañño sadisaṃ vatthaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ;
আকপ্পং সরকুত্তিং ৰা, ন রঞ্ঞো সদিসমাচরে।
Ākappaṃ sarakuttiṃ vā, na rañño sadisamācare;
অঞ্ঞং করেয্য আকপ্পং, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Aññaṃ kareyya ākappaṃ, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৮২.
1482.
‘‘কীল়ে রাজা অমচ্চেহি, ভরিযাহি পরিৰারিতো।
‘‘Kīḷe rājā amaccehi, bhariyāhi parivārito;
নামচ্চো রাজভরিযাসু, ভাৰং কুব্বেথ পণ্ডিতো॥
Nāmacco rājabhariyāsu, bhāvaṃ kubbetha paṇḍito.
১৪৮৩.
1483.
‘‘অনুদ্ধতো অচপলো, নিপকো সংৰুতিন্দ্রিযো।
‘‘Anuddhato acapalo, nipako saṃvutindriyo;
মনোপণিধিসম্পন্নো, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Manopaṇidhisampanno, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৮৪.
1484.
‘‘নাস্স ভরিযাহি কীল়েয্য, ন মন্তেয্য রহোগতো।
‘‘Nāssa bhariyāhi kīḷeyya, na manteyya rahogato;
নাস্স কোসা ধনং গণ্হে, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Nāssa kosā dhanaṃ gaṇhe, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৮৫.
1485.
নাস্স দাযে মিগে হঞ্ঞে, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Nāssa dāye mige haññe, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৮৬.
1486.
‘‘নাস্স পীঠং ন পল্লঙ্কং, ন কোচ্ছং ন নাৰং 135 রথং।
‘‘Nāssa pīṭhaṃ na pallaṅkaṃ, na kocchaṃ na nāvaṃ 136 rathaṃ;
সম্মতোম্হীতি আরূহে, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Sammatomhīti ārūhe, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৮৭.
1487.
সম্মুখঞ্চস্স তিট্ঠেয্য, সন্দিস্সন্তো সভত্তুনো॥
Sammukhañcassa tiṭṭheyya, sandissanto sabhattuno.
১৪৮৮.
1488.
খিপ্পং কুজ্ঝন্তি রাজানো, সূকেন’ক্খীৰ ঘট্টিতং॥
Khippaṃ kujjhanti rājāno, sūkena’kkhīva ghaṭṭitaṃ.
১৪৮৯.
1489.
‘‘ন পূজিতো মঞ্ঞমানো, মেধাৰী পণ্ডিতো নরো।
‘‘Na pūjito maññamāno, medhāvī paṇḍito naro;
ফরুসং পতিমন্তেয্য, রাজানং পরিসংগতং॥
Pharusaṃ patimanteyya, rājānaṃ parisaṃgataṃ.
১৪৯০.
1490.
‘‘লদ্ধদ্ৰারো লভে দ্ৰারং 141, নেৰ রাজূসু ৰিস্সসে।
‘‘Laddhadvāro labhe dvāraṃ 142, neva rājūsu vissase;
১৪৯১.
1491.
‘‘পুত্তং ৰা ভাতরং ৰা সং, সম্পগ্গণ্হাতি খত্তিযো।
‘‘Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ, sampaggaṇhāti khattiyo;
গামেহি নিগমেহি ৰা, রট্ঠেহি জনপদেহি ৰা।
Gāmehi nigamehi vā, raṭṭhehi janapadehi vā;
তুণ্হীভূতো উপেক্খেয্য, ন ভণে ছেকপাপকং॥
Tuṇhībhūto upekkheyya, na bhaṇe chekapāpakaṃ.
১৪৯২.
1492.
‘‘হত্থারোহে অনীকট্ঠে, রথিকে পত্তিকারকে।
‘‘Hatthārohe anīkaṭṭhe, rathike pattikārake;
ন তেসং অন্তরা গচ্ছে, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Na tesaṃ antarā gacche, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৯৩.
1493.
পটিলোমং ন ৰত্তেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Paṭilomaṃ na vatteyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৯৪.
1494.
অপ্পাসী নিপকো সূরো, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Appāsī nipako sūro, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৯৫.
1495.
‘‘ন বাল়্হং ইত্থিং গচ্ছেয্য, সম্পস্সং তেজসঙ্খযং।
‘‘Na bāḷhaṃ itthiṃ gaccheyya, sampassaṃ tejasaṅkhayaṃ;
কাসং সাসং দরং বল্যং, খীণমেধো নিগচ্ছতি॥
Kāsaṃ sāsaṃ daraṃ balyaṃ, khīṇamedho nigacchati.
১৪৯৬.
1496.
‘‘নাতিৰেলং পভাসেয্য, ন তুণ্হী সব্বদা সিযা।
‘‘Nātivelaṃ pabhāseyya, na tuṇhī sabbadā siyā;
অৰিকিণ্ণং মিতং ৰাচং, পত্তে কালে উদীরযে॥
Avikiṇṇaṃ mitaṃ vācaṃ, patte kāle udīraye.
১৪৯৭.
1497.
‘‘অক্কোধনো অসঙ্ঘট্টো, সচ্চো সণ্হো অপেসুণো।
‘‘Akkodhano asaṅghaṭṭo, sacco saṇho apesuṇo;
সম্ফং গিরং ন ভাসেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Samphaṃ giraṃ na bhāseyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৪৯৮.
1498.
১৪৯৯.
1499.
‘‘ৰিনীতো সিপ্পৰা দন্তো, কতত্তো নিযতো মুদু।
‘‘Vinīto sippavā danto, katatto niyato mudu;
অপ্পমত্তো সুচি দক্খো, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Appamatto suci dakkho, sa rājavasatiṃ vase.
১৫০০.
1500.
‘‘নিৰাতৰুত্তি ৰুদ্ধেসু, সপ্পতিস্সো সগারৰো।
‘‘Nivātavutti vuddhesu, sappatisso sagāravo;
সুরতো সুখসংৰাসো, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Surato sukhasaṃvāso, sa rājavasatiṃ vase.
১৫০১.
1501.
‘‘আরকা পরিৰজ্জেয্য, সহিতুং পহিতং জনং।
‘‘Ārakā parivajjeyya, sahituṃ pahitaṃ janaṃ;
ভত্তারঞ্ঞেৰুদিক্খেয্য, ন চ অঞ্ঞস্স রাজিনো॥
Bhattāraññevudikkheyya, na ca aññassa rājino.
১৫০২.
1502.
‘‘সমণে ব্রাহ্মণে চাপি, সীলৰন্তে বহুস্সুতে।
‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;
সক্কচ্চং পযিরুপাসেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Sakkaccaṃ payirupāseyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৫০৩.
1503.
‘‘সমণে ব্রাহ্মণে চাপি, সীলৰন্তে বহুস্সুতে।
‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;
সক্কচ্চং অনুৰাসেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Sakkaccaṃ anuvāseyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৫০৪.
1504.
‘‘সমণে ব্রাহ্মণে চাপি, সীলৰন্তে বহুস্সুতে।
‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;
তপ্পেয্য অন্নপানেন, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Tappeyya annapānena, sa rājavasatiṃ vase.
১৫০৫.
1505.
‘‘সমণে ব্রাহ্মণে চাপি, সীলৰন্তে বহুস্সুতে।
‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute;
আসজ্জ পঞ্ঞে সেৰেথ, আকঙ্খং ৰুদ্ধিমত্তনো॥
Āsajja paññe sevetha, ākaṅkhaṃ vuddhimattano.
১৫০৬.
1506.
‘‘দিন্নপুব্বং ন হাপেয্য, দানং সমণব্রাহ্মণে।
‘‘Dinnapubbaṃ na hāpeyya, dānaṃ samaṇabrāhmaṇe;
ন চ কিঞ্চি নিৰারেয্য, দানকালে ৰণিব্বকে॥
Na ca kiñci nivāreyya, dānakāle vaṇibbake.
১৫০৭.
1507.
‘‘পঞ্ঞৰা বুদ্ধিসম্পন্নো, ৰিধানৰিধিকোৰিদো।
‘‘Paññavā buddhisampanno, vidhānavidhikovido;
কালঞ্ঞূ সমযঞ্ঞূ চ, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Kālaññū samayaññū ca, sa rājavasatiṃ vase.
১৫০৮.
1508.
‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৰিচক্খণো।
‘‘Uṭṭhātā kammadheyyesu, appamatto vicakkhaṇo;
সুসংৰিহীতকম্মন্তো, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Susaṃvihītakammanto, sa rājavasatiṃ vase.
১৫০৯.
1509.
‘‘খলং সালং পসুং খেত্তং, গন্তা চস্স অভিক্খণং।
‘‘Khalaṃ sālaṃ pasuṃ khettaṃ, gantā cassa abhikkhaṇaṃ;
মিতং ধঞ্ঞং নিধাপেয্য, মিতংৰ পাচযে ঘরে॥
Mitaṃ dhaññaṃ nidhāpeyya, mitaṃva pācaye ghare.
১৫১০.
1510.
‘‘পুত্তং ৰা ভাতরং ৰা সং, সীলেসু অসমাহিতং।
‘‘Puttaṃ vā bhātaraṃ vā saṃ, sīlesu asamāhitaṃ;
অনঙ্গৰা হি তে বালা, যথা পেতা তথেৰ তে।
Anaṅgavā hi te bālā, yathā petā tatheva te;
চোল়ঞ্চ নেসং পিণ্ডঞ্চ, আসীনানং পদাপযে॥
Coḷañca nesaṃ piṇḍañca, āsīnānaṃ padāpaye.
১৫১১.
1511.
‘‘দাসে কম্মকরে পেস্সে, সীলেসু সুসমাহিতে।
‘‘Dāse kammakare pesse, sīlesu susamāhite;
দক্খে উট্ঠানসম্পন্নে, আধিপচ্চম্হি ঠাপযে॥
Dakkhe uṭṭhānasampanne, ādhipaccamhi ṭhāpaye.
১৫১২.
1512.
আৰী রহো হিতো তস্স, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Āvī raho hito tassa, sa rājavasatiṃ vase.
১৫১৩.
1513.
‘‘ছন্দঞ্ঞূ রাজিনো চস্স, চিত্তট্ঠো অস্স রাজিনো।
‘‘Chandaññū rājino cassa, cittaṭṭho assa rājino;
অসঙ্কুসকৰুত্তি’স্স, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Asaṅkusakavutti’ssa, sa rājavasatiṃ vase.
১৫১৪.
1514.
আহতোপি ন কুপ্পেয্য, স রাজৰসতিং ৰসে॥
Āhatopi na kuppeyya, sa rājavasatiṃ vase.
১৫১৫.
1515.
কিমেৰ সব্বকামানং, দাতারং ধীরমুত্তমং॥
Kimeva sabbakāmānaṃ, dātāraṃ dhīramuttamaṃ.
১৫১৬.
1516.
‘‘যো দেতি সযনং ৰত্থং, যানং আৰসথং ঘরং।
‘‘Yo deti sayanaṃ vatthaṃ, yānaṃ āvasathaṃ gharaṃ;
পজ্জুন্নোরিৰ ভূতানি, ভোগেহি অভিৰস্সতি॥
Pajjunnoriva bhūtāni, bhogehi abhivassati.
১৫১৭.
1517.
‘‘এসয্যো রাজৰসতি, ৰত্তমানো যথা নরো।
‘‘Esayyo rājavasati, vattamāno yathā naro;
আরাধযতি রাজানং, পূজং লভতি ভত্তুসু’’॥
Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusu’’.
রাজৰসতি নাম।
Rājavasati nāma.
অন্তরপেয্যালং
Antarapeyyālaṃ
১৫১৮.
1518.
‘‘এৰং সমনুসাসিত্ৰা, ঞাতিসঙ্ঘং ৰিচক্খণো।
‘‘Evaṃ samanusāsitvā, ñātisaṅghaṃ vicakkhaṇo;
পরিকিণ্ণো সুহদেহি, রাজানমুপসঙ্কমি॥
Parikiṇṇo suhadehi, rājānamupasaṅkami.
১৫১৯.
1519.
‘‘ৰন্দিত্ৰা সিরসা পাদে, কত্ৰা চ নং পদক্খিণং।
‘‘Vanditvā sirasā pāde, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
ৰিধুরো অৰচ রাজানং, পগ্গহেত্ৰান অঞ্জলিং॥
Vidhuro avaca rājānaṃ, paggahetvāna añjaliṃ.
১৫২০.
1520.
ঞাতীনত্থং পৰক্খামি, তং সুণোহি অরিন্দম॥
Ñātīnatthaṃ pavakkhāmi, taṃ suṇohi arindama.
১৫২১.
1521.
‘‘পুত্তে চ মে উদিক্খেসি, যঞ্চ মঞ্ঞং ঘরে ধনং।
‘‘Putte ca me udikkhesi, yañca maññaṃ ghare dhanaṃ;
১৫২২.
1522.
‘‘যথেৰ খলতী ভূম্যা, ভূম্যাযেৰ পতিট্ঠতি।
‘‘Yatheva khalatī bhūmyā, bhūmyāyeva patiṭṭhati;
এৰেতং খলিতং ময্হং, এতং পস্সামি অচ্চযং’’॥
Evetaṃ khalitaṃ mayhaṃ, etaṃ passāmi accayaṃ’’.
১৫২৩.
1523.
‘‘সক্কা ন গন্তুং ইতি ময্হ হোতি, ছেত্ৰা 171 ৰধিত্ৰা ইধ কাতিযানং।
‘‘Sakkā na gantuṃ iti mayha hoti, chetvā 172 vadhitvā idha kātiyānaṃ;
ইধেৰ হোহী ইতি ময্হ রুচ্চতি, মা ত্ৰং অগা উত্তমভূরিপঞ্ঞ’’॥
Idheva hohī iti mayha ruccati, mā tvaṃ agā uttamabhūripañña’’.
১৫২৪.
1524.
‘‘মা হেৰধম্মেসু মনং পণীদহি, অত্থে চ ধম্মে চ যুত্তো ভৰস্সু।
‘‘Mā hevadhammesu manaṃ paṇīdahi, atthe ca dhamme ca yutto bhavassu;
ধিরত্থু কম্মং অকুসলং অনরিযং, যং কত্ৰা পচ্ছা নিরযং ৰজেয্য॥
Dhiratthu kammaṃ akusalaṃ anariyaṃ, yaṃ katvā pacchā nirayaṃ vajeyya.
১৫২৫.
1525.
‘‘নেৰেস ধম্মো ন পুনেত 173 কিচ্চং, অযিরো হি দাসস্স জনিন্দ ইস্সরো।
‘‘Nevesa dhammo na puneta 174 kiccaṃ, ayiro hi dāsassa janinda issaro;
ঘাতেতুং ঝাপেতুং অথোপি হন্তুং, ন চ ময্হ কোধত্থি ৰজামি চাহং’’॥
Ghātetuṃ jhāpetuṃ athopi hantuṃ, na ca mayha kodhatthi vajāmi cāhaṃ’’.
১৫২৬.
1526.
‘‘জেট্ঠপুত্তং উপগুয্হ, ৰিনেয্য হদযে দরং।
‘‘Jeṭṭhaputtaṃ upaguyha, vineyya hadaye daraṃ;
অস্সুপুণ্ণেহি নেত্তেহি, পাৰিসী সো মহাঘরং’’॥
Assupuṇṇehi nettehi, pāvisī so mahāgharaṃ’’.
১৫২৭.
1527.
সেন্তি পুত্তা চ দারা চ, ৰিধুরস্স নিৰেসনে॥
Senti puttā ca dārā ca, vidhurassa nivesane.
১৫২৮.
1528.
‘‘ইত্থিসহস্সং ভরিযানং, দাসিসত্তসতানি চ।
‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, ৰিধুরস্স নিৰেসনে॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.
১৫২৯.
1529.
‘‘ওরোধা চ কুমারা চ, ৰেসিযানা চ ব্রাহ্মণা।
‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, ৰিধুরস্স নিৰেসনে॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.
১৫৩০.
1530.
‘‘হত্থারোহা অনীকট্ঠা, রথিকা পত্তিকারকা।
‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, ৰিধুরস্স নিৰেসনে॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.
১৫৩১.
1531.
‘‘সমাগতা জানপদা, নেগমা চ সমাগতা।
‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, ৰিধুরস্স নিৰেসনে॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, vidhurassa nivesane.
১৫৩২.
1532.
‘‘ইত্থিসহস্সং ভরিযানং, দাসিসত্তসতানি চ।
‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, কস্মা নো ৰিজহিস্সসি॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.
১৫৩৩.
1533.
‘‘ওরোধা চ কুমারা চ, দাসিসত্তসতানি চ।
‘‘Orodhā ca kumārā ca, dāsisattasatāni ca;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, কস্মা নো ৰিজহিস্সসি॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.
১৫৩৪.
1534.
‘‘হত্থারোহা অনীকট্ঠা, দাসিসত্তসতানি চ।
‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, dāsisattasatāni ca;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, কস্মা নো ৰিজহিস্সসি॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi.
১৫৩৫.
1535.
‘‘সমাগতা জানপদা, দাসিসত্তসতানি চ।
‘‘Samāgatā jānapadā, dāsisattasatāni ca;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, কস্মা নো ৰিজহিস্সসি’’॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, kasmā no vijahissasi’’.
১৫৩৬.
1536.
‘‘কত্ৰা ঘরেসু কিচ্চানি, অনুসাসিত্ৰা সকং জনং।
‘‘Katvā gharesu kiccāni, anusāsitvā sakaṃ janaṃ;
১৫৩৭.
1537.
‘‘কম্মন্তং সংৰিধেত্ৰান, আচিক্খিত্ৰা ঘরে ধনং।
‘‘Kammantaṃ saṃvidhetvāna, ācikkhitvā ghare dhanaṃ;
নিধিঞ্চ ইণদানঞ্চ, পুণ্ণকং এতদব্রৰি॥
Nidhiñca iṇadānañca, puṇṇakaṃ etadabravi.
১৫৩৮.
1538.
‘‘অৰসী তুৰং ময্হ তীহং অগারে, কতানি কিচ্চানি ঘরেসু ময্হং।
‘‘Avasī tuvaṃ mayha tīhaṃ agāre, katāni kiccāni gharesu mayhaṃ;
অনুসাসিতা পুত্তদারা মযা চ, করোম কচ্চান 179 যথামতিং তে’’॥
Anusāsitā puttadārā mayā ca, karoma kaccāna 180 yathāmatiṃ te’’.
১৫৩৯.
1539.
‘‘সচে হি কত্তে অনুসাসিতা তে, পুত্তা চ দারা অনুজীৰিনো চ।
‘‘Sace hi katte anusāsitā te, puttā ca dārā anujīvino ca;
হন্দেহি দানী তরমানরূপো, দীঘো হি অদ্ধাপি অযং পুরত্থা॥
Handehi dānī taramānarūpo, dīgho hi addhāpi ayaṃ puratthā.
১৫৪০.
1540.
ইদং পচ্ছিমকং তুয্হং, জীৰলোকস্স দস্সনং’’॥
Idaṃ pacchimakaṃ tuyhaṃ, jīvalokassa dassanaṃ’’.
১৫৪১.
1541.
‘‘সোহং কিস্স নু ভাযিস্সং, যস্স মে নত্থি দুক্কটং।
‘‘Sohaṃ kissa nu bhāyissaṃ, yassa me natthi dukkaṭaṃ;
কাযেন ৰাচা মনসা, যেন গচ্ছেয্য দুগ্গতিং’’॥
Kāyena vācā manasā, yena gaccheyya duggatiṃ’’.
১৫৪২.
1542.
‘‘সো অস্সরাজা ৰিধুরং ৰহন্তো, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে।
‘‘So assarājā vidhuraṃ vahanto, pakkāmi vehāyasamantalikkhe;
সাখাসু সেলেসু অসজ্জমানো, কালাগিরিং খিপ্পমুপাগমাসি’’॥
Sākhāsu selesu asajjamāno, kālāgiriṃ khippamupāgamāsi’’.
১৫৪৩.
1543.
‘‘ইত্থিসহস্সং ভরিযানং, দাসিসত্তসতানি চ।
‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, যক্খো ব্রাহ্মণৰণ্ণেন।
Bāhā paggayha pakkanduṃ, yakkho brāhmaṇavaṇṇena;
ৰিধুরং আদায গচ্ছতি॥
Vidhuraṃ ādāya gacchati.
১৫৪৪.
1544.
‘‘সমাগতা জানপদা, নেগমা চ সমাগতা।
‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, যক্খো ব্রাহ্মণৰণ্ণেন।
Bāhā paggayha pakkanduṃ, yakkho brāhmaṇavaṇṇena;
ৰিধুরং আদায গচ্ছতি॥
Vidhuraṃ ādāya gacchati.
১৫৪৫.
1545.
‘‘ইত্থিসহস্সং ভরিযানং, দাসিসত্তসতানি চ।
‘‘Itthisahassaṃ bhariyānaṃ, dāsisattasatāni ca;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, পণ্ডিতো সো কুহিং গতো॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, paṇḍito so kuhiṃ gato.
১৫৪৬.
1546.
‘‘সমাগতা জানপদা, নেগমা চ সমাগতা।
‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;
বাহা পগ্গয্হ পক্কন্দুং, পণ্ডিতো সো কুহিং গতো’’॥
Bāhā paggayha pakkanduṃ, paṇḍito so kuhiṃ gato’’.
১৫৪৭.
1547.
‘‘সচে সো সত্তরত্তেন, নাগচ্ছিস্সতি পণ্ডিতো।
‘‘Sace so sattarattena, nāgacchissati paṇḍito;
সব্বে অগ্গিং পৰেক্খাম 183, নত্থত্থো জীৰিতেন নো’’॥
Sabbe aggiṃ pavekkhāma 184, natthattho jīvitena no’’.
১৫৪৮.
1548.
‘‘পণ্ডিতো চ ৰিযত্তো চ, ৰিভাৰী চ ৰিচক্খণো।
‘‘Paṇḍito ca viyatto ca, vibhāvī ca vicakkhaṇo;
খিপ্পং মোচিয অত্তানং, মা ভাযিত্থাগমিস্সতি’’ 185॥
Khippaṃ mociya attānaṃ, mā bhāyitthāgamissati’’ 186.
অন্তরপেয্যালং নাম।
Antarapeyyālaṃ nāma.
সাধুনরধম্মকণ্ডং
Sādhunaradhammakaṇḍaṃ
১৫৪৯.
1549.
‘‘সো তত্থ গন্ত্ৰান ৰিচিন্তযন্তো, উচ্চাৰচা চেতনকা 187 ভৰন্তি।
‘‘So tattha gantvāna vicintayanto, uccāvacā cetanakā 188 bhavanti;
নযিমস্স জীৰেন মমত্থি কিঞ্চি, হন্ত্ৰানিমং হদযমানযিস্সং’’ 189॥
Nayimassa jīvena mamatthi kiñci, hantvānimaṃ hadayamānayissaṃ’’ 190.
১৫৫০.
1550.
‘‘সো তত্থ গন্ত্ৰা পব্বতন্তরস্মিং 191, অন্তো পৰিসিত্ৰান পদুট্ঠচিত্তো।
‘‘So tattha gantvā pabbatantarasmiṃ 192, anto pavisitvāna paduṭṭhacitto;
অসংৰুতস্মিং জগতিপ্পদেসে, অধোসিরং ধারযি কাতিযানো॥
Asaṃvutasmiṃ jagatippadese, adhosiraṃ dhārayi kātiyāno.
১৫৫১.
1551.
‘‘সো লম্বমানো নরকে পপাতে, মহব্ভযে লোমহংসে ৰিদুগ্গে।
‘‘So lambamāno narake papāte, mahabbhaye lomahaṃse vidugge;
অসন্তসন্তো কুরূনং কত্তুসেট্ঠো, ইচ্চব্রৰি পুণ্ণকং নাম যক্খং॥
Asantasanto kurūnaṃ kattuseṭṭho, iccabravi puṇṇakaṃ nāma yakkhaṃ.
১৫৫২.
1552.
‘‘অরিযাৰকাসোসি অনরিযরূপো, অসঞ্ঞতো সঞ্ঞতসন্নিকাসো।
‘‘Ariyāvakāsosi anariyarūpo, asaññato saññatasannikāso;
অচ্চাহিতং কম্মং করোসি লুদ্রং, ভাৰে চ তে কুসলং নত্থি কিঞ্চি॥
Accāhitaṃ kammaṃ karosi ludraṃ, bhāve ca te kusalaṃ natthi kiñci.
১৫৫৩.
1553.
‘‘যং মং পপাতস্মিং পপাতুমিচ্ছসি, কো নু তৰত্থো মরণেন ময্হং।
‘‘Yaṃ maṃ papātasmiṃ papātumicchasi, ko nu tavattho maraṇena mayhaṃ;
অমানুসস্সেৰ তৰজ্জ ৰণ্ণো, আচিক্খ মে ত্ৰং কতমাসি দেৰতা’’॥
Amānusasseva tavajja vaṇṇo, ācikkha me tvaṃ katamāsi devatā’’.
১৫৫৪.
1554.
‘‘যদি তে সুতো পুণ্ণকো নাম যক্খো, রঞ্ঞো কুৰেরস্স হি সো সজিব্বো 193।
‘‘Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho, rañño kuverassa hi so sajibbo 194;
ভূমিন্ধরো ৰরুণো নাম নাগো, ব্রহা সুচী ৰণ্ণবলূপপন্নো॥
Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo, brahā sucī vaṇṇabalūpapanno.
১৫৫৫.
1555.
‘‘তস্সানুজং ধীতরং কামযামি, ইরন্ধতী নাম সা নাগকঞ্ঞা।
‘‘Tassānujaṃ dhītaraṃ kāmayāmi, irandhatī nāma sā nāgakaññā;
তস্সা সুমজ্ঝায পিযায হেতু, পতারযিং তুয্হ ৰধায ধীর’’॥
Tassā sumajjhāya piyāya hetu, patārayiṃ tuyha vadhāya dhīra’’.
১৫৫৬.
1556.
কিং তে সুমজ্ঝায পিযায কিচ্চং, মরণেন মে ইঙ্ঘ সুণোমি 199 সব্বং’’॥
Kiṃ te sumajjhāya piyāya kiccaṃ, maraṇena me iṅgha suṇomi 200 sabbaṃ’’.
১৫৫৭.
1557.
‘‘মহানুভাৰস্স মহোরগস্স, ধীতুকামো ঞাতিভতো 201 হমস্মি।
‘‘Mahānubhāvassa mahoragassa, dhītukāmo ñātibhato 202 hamasmi;
তং যাচমানং সসুরো অৰোচ, যথা মমঞ্ঞিংসু সুকামনীতং॥
Taṃ yācamānaṃ sasuro avoca, yathā mamaññiṃsu sukāmanītaṃ.
১৫৫৮.
1558.
‘‘দজ্জেমু খো তে সুতনুং সুনেত্তং, সুচিম্হিতং চন্দনলিত্তগত্তং।
‘‘Dajjemu kho te sutanuṃ sunettaṃ, sucimhitaṃ candanalittagattaṃ;
সচে তুৰং হদযং পণ্ডিতস্স, ধম্মেন লদ্ধা ইধ মাহরেসি।
Sace tuvaṃ hadayaṃ paṇḍitassa, dhammena laddhā idha māharesi;
এতেন ৰিত্তেন কুমারি লব্ভা, নঞ্ঞং ধনং উত্তরি পত্থযাম॥
Etena vittena kumāri labbhā, naññaṃ dhanaṃ uttari patthayāma.
১৫৫৯.
1559.
‘‘এৰং ন মূল়্হোস্মি সুণোহি কত্তে, ন চাপি মে দুগ্গহিতত্থি কিঞ্চি।
‘‘Evaṃ na mūḷhosmi suṇohi katte, na cāpi me duggahitatthi kiñci;
হদযেন তে ধম্মলদ্ধেন নাগা, ইরন্ধতিং নাগকঞ্ঞং দদন্তি॥
Hadayena te dhammaladdhena nāgā, irandhatiṃ nāgakaññaṃ dadanti.
১৫৬০.
1560.
‘‘তস্মা অহং তুয্হং ৰধায যুত্তো, এৰং মমত্থো মরণেন তুয্হং।
‘‘Tasmā ahaṃ tuyhaṃ vadhāya yutto, evaṃ mamattho maraṇena tuyhaṃ;
ইধেৰ তং নরকে পাতযিত্ৰা, হন্ত্ৰান তং হদযমানযিস্সং’’॥
Idheva taṃ narake pātayitvā, hantvāna taṃ hadayamānayissaṃ’’.
১৫৬১.
1561.
‘‘খিপ্পং মমং উদ্ধর কাতিযান, হদযেন মে যদি তে অত্থি কিচ্চং।
‘‘Khippaṃ mamaṃ uddhara kātiyāna, hadayena me yadi te atthi kiccaṃ;
যে কেচিমে সাধুনরস্স ধম্মা, সব্বেৰ তে পাতুকরোমি অজ্জ’’॥
Ye kecime sādhunarassa dhammā, sabbeva te pātukaromi ajja’’.
১৫৬২.
1562.
‘‘সো পুণ্ণকো কুরূনং কত্তুসেট্ঠং, নগমুদ্ধনি খিপ্পং পতিট্ঠপেত্ৰা।
‘‘So puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, nagamuddhani khippaṃ patiṭṭhapetvā;
অস্সত্থমাসীনং সমেক্খিযান, পরিপুচ্ছি কত্তারমনোমপঞ্ঞং॥
Assatthamāsīnaṃ samekkhiyāna, paripucchi kattāramanomapaññaṃ.
১৫৬৩.
1563.
‘‘সমুদ্ধতো মেসি তুৰং পপাতা, হদযেন তে অজ্জ মমত্থি কিচ্চং।
‘‘Samuddhato mesi tuvaṃ papātā, hadayena te ajja mamatthi kiccaṃ;
যে কেচিমে সাধুনরস্স ধম্মা, সব্বেৰ মে পাতুকরোহি অজ্জ’’॥
Ye kecime sādhunarassa dhammā, sabbeva me pātukarohi ajja’’.
১৫৬৪.
1564.
‘‘সমুদ্ধতো ত্যস্মি অহং পপাতা, হদযেন মে যদি তে অত্থি কিচ্চং।
‘‘Samuddhato tyasmi ahaṃ papātā, hadayena me yadi te atthi kiccaṃ;
যে কেচিমে সাধুনরস্স ধম্মা, সব্বেৰ তে পাতুকরোমি অজ্জ’’॥
Ye kecime sādhunarassa dhammā, sabbeva te pātukaromi ajja’’.
১৫৬৫.
1565.
‘‘যাতানুযাযী চ ভৰাহি মাণৰ, অল্লঞ্চ 203 পাণিং পরিৰজ্জযস্সু।
‘‘Yātānuyāyī ca bhavāhi māṇava, allañca 204 pāṇiṃ parivajjayassu;
মা চস্সু মিত্তেসু কদাচি দুব্ভী, মা চ ৰসং অসতীনং নিগচ্ছে’’॥
Mā cassu mittesu kadāci dubbhī, mā ca vasaṃ asatīnaṃ nigacche’’.
১৫৬৬.
1566.
‘‘কথং নু যাতং অনুযাযী হোতি, অল্লঞ্চ পাণিং দহতে কথং সো।
‘‘Kathaṃ nu yātaṃ anuyāyī hoti, allañca pāṇiṃ dahate kathaṃ so;
অসতী চ কা কো পন মিত্তদুব্ভো, অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং’’॥
Asatī ca kā ko pana mittadubbho, akkhāhi me pucchito etamatthaṃ’’.
১৫৬৭.
1567.
‘‘অসন্থুতং 205 নোপি চ দিট্ঠপুব্বং, যো আসনেনাপি নিমন্তযেয্য।
‘‘Asanthutaṃ 206 nopi ca diṭṭhapubbaṃ, yo āsanenāpi nimantayeyya;
তস্সেৰ অত্থং পুরিসো করেয্য, যাতানুযাযীতি তমাহু পণ্ডিতা॥
Tasseva atthaṃ puriso kareyya, yātānuyāyīti tamāhu paṇḍitā.
১৫৬৮.
1568.
‘‘যস্সেকরত্তম্পি ঘরে ৰসেয্য, যত্থন্নপানং পুরিসো লভেয্য।
‘‘Yassekarattampi ghare vaseyya, yatthannapānaṃ puriso labheyya;
ন তস্স পাপং মনসাপি চিন্তযে, অদুব্ভী পাণিং দহতে মিত্তদুব্ভো॥
Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, adubbhī pāṇiṃ dahate mittadubbho.
১৫৬৯.
1569.
‘‘যস্স রুক্খস্স ছাযায, নিসীদেয্য সযেয্য ৰা।
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;
ন তস্স সাখং ভঞ্জেয্য, মিত্তদুব্ভো হি পাপকো॥
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.
১৫৭০.
1570.
‘‘পুণ্ণম্পি চেমং পথৰিং ধনেন, দজ্জিত্থিযা পুরিসো সম্মতায।
‘‘Puṇṇampi cemaṃ pathaviṃ dhanena, dajjitthiyā puriso sammatāya;
লদ্ধা খণং অতিমঞ্ঞেয্য তম্পি, তাসং ৰসং অসতীনং ন গচ্ছে॥
Laddhā khaṇaṃ atimaññeyya tampi, tāsaṃ vasaṃ asatīnaṃ na gacche.
১৫৭১.
1571.
‘‘এৰং খো যাতং অনুযাযী হোতি, অল্লঞ্চ পাণিং দহতে পুনেৰং।
‘‘Evaṃ kho yātaṃ anuyāyī hoti, allañca pāṇiṃ dahate punevaṃ;
অসতী চ সা সো পন মিত্তদুব্ভো, সো ধম্মিকো হোতি জহস্সু অধম্মং’’॥
Asatī ca sā so pana mittadubbho, so dhammiko hoti jahassu adhammaṃ’’.
সাধুনরধম্মকণ্ডং নাম।
Sādhunaradhammakaṇḍaṃ nāma.
কালাগিরিকণ্ডং
Kālāgirikaṇḍaṃ
১৫৭২.
1572.
‘‘অৰসিং অহং তুয্হং তীহং অগারে, অন্নেন পানেন উপট্ঠিতোস্মি।
‘‘Avasiṃ ahaṃ tuyhaṃ tīhaṃ agāre, annena pānena upaṭṭhitosmi;
মিত্তো মমাসী ৰিসজ্জামহং তং, কামং ঘরং উত্তমপঞ্ঞ গচ্ছ॥
Mitto mamāsī visajjāmahaṃ taṃ, kāmaṃ gharaṃ uttamapañña gaccha.
১৫৭৩.
1573.
‘‘অপি হাযতু নাগকুলা 207 অত্থো, অলম্পি মে নাগকঞ্ঞায হোতু।
‘‘Api hāyatu nāgakulā 208 attho, alampi me nāgakaññāya hotu;
সো ত্ৰং সকেনেৰ সুভাসিতেন, মুত্তোসি মে অজ্জ ৰধায পঞ্ঞ’’॥
So tvaṃ sakeneva subhāsitena, muttosi me ajja vadhāya pañña’’.
১৫৭৪.
1574.
‘‘হন্দ তুৰং যক্খ মমম্পি নেহি, সসুরং তে 209 অত্থং মযি চরস্সু।
‘‘Handa tuvaṃ yakkha mamampi nehi, sasuraṃ te 210 atthaṃ mayi carassu;
মযঞ্চ নাগাধিপতিং ৰিমানং, দক্খেমু নাগস্স অদিট্ঠপুব্বং’’॥
Mayañca nāgādhipatiṃ vimānaṃ, dakkhemu nāgassa adiṭṭhapubbaṃ’’.
১৫৭৫.
1575.
‘‘যং ৰে নরস্স অহিতায অস্স, ন তং পঞ্ঞো অরহতি দস্সনায।
‘‘Yaṃ ve narassa ahitāya assa, na taṃ pañño arahati dassanāya;
অথ কেন ৰণ্ণেন অমিত্তগামং, তুৰমিচ্ছসি উত্তমপঞ্ঞ গন্তুং’’॥
Atha kena vaṇṇena amittagāmaṃ, tuvamicchasi uttamapañña gantuṃ’’.
১৫৭৬.
1576.
‘‘অদ্ধা পজানামি অহম্পি এতং, ন তং পঞ্ঞো অরহতি দস্সনায।
‘‘Addhā pajānāmi ahampi etaṃ, na taṃ pañño arahati dassanāya;
পাপঞ্চ মে নত্থি কতং কুহিঞ্চি, তস্মা ন সঙ্কে মরণাগমায’’॥
Pāpañca me natthi kataṃ kuhiñci, tasmā na saṅke maraṇāgamāya’’.
১৫৭৭.
1577.
‘‘হন্দ চ ঠানং অতুলানুভাৰং, মযা সহ দক্খসি এহি কত্তে।
‘‘Handa ca ṭhānaṃ atulānubhāvaṃ, mayā saha dakkhasi ehi katte;
যত্থচ্ছতি নচ্চগীতেহি নাগো, রাজা যথা ৰেস্সৰণো নল়িঞ্ঞং 211॥
Yatthacchati naccagītehi nāgo, rājā yathā vessavaṇo naḷiññaṃ 212.
১৫৭৮.
1578.
‘‘তং নাগকঞ্ঞা চরিতং গণেন, নিকীল়িতং নিচ্চমহো চ রত্তিং।
‘‘Taṃ nāgakaññā caritaṃ gaṇena, nikīḷitaṃ niccamaho ca rattiṃ;
১৫৭৯.
1579.
‘‘অন্নেন পানেন উপেতরূপং, নচ্চেহি গীতেহি চ ৰাদিতেহি।
‘‘Annena pānena upetarūpaṃ, naccehi gītehi ca vāditehi;
পরিপূরং কঞ্ঞাহি অলঙ্কতাহি, উপসোভতি ৰত্থপিলন্ধনেন 217॥
Paripūraṃ kaññāhi alaṅkatāhi, upasobhati vatthapilandhanena 218.
১৫৮০.
1580.
‘‘সো পুণ্ণকো কুরূনং কত্তুসেট্ঠং, নিসীদযী পচ্ছতো আসনস্মিং।
‘‘So puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, nisīdayī pacchato āsanasmiṃ;
আদায কত্তারমনোমপঞ্ঞং, উপানযী ভৰনং নাগরঞ্ঞো॥
Ādāya kattāramanomapaññaṃ, upānayī bhavanaṃ nāgarañño.
১৫৮১.
1581.
‘‘পত্ৰান ঠানং অতুলানুভাৰং, অট্ঠাসি কত্তা পচ্ছতো পুণ্ণকস্স।
‘‘Patvāna ṭhānaṃ atulānubhāvaṃ, aṭṭhāsi kattā pacchato puṇṇakassa;
সামগ্গি পেক্খমানো 219 নাগরাজা, পুব্বেৰ জামাতরমজ্ঝভাসথ’’॥
Sāmaggi pekkhamāno 220 nāgarājā, pubbeva jāmātaramajjhabhāsatha’’.
১৫৮২.
1582.
‘‘যন্নু তুৰং অগমা মচ্চলোকং, অন্ৰেসমানো হদযং পণ্ডিতস্স।
‘‘Yannu tuvaṃ agamā maccalokaṃ, anvesamāno hadayaṃ paṇḍitassa;
কচ্চি সমিদ্ধেন ইধানুপত্তো, আদায কত্তারমনোমপঞ্ঞং’’॥
Kacci samiddhena idhānupatto, ādāya kattāramanomapaññaṃ’’.
১৫৮৩.
1583.
‘‘অযঞ্হি সো আগতো যং ত্ৰমিচ্ছসি, ধম্মেন লদ্ধো মম ধম্মপালো।
‘‘Ayañhi so āgato yaṃ tvamicchasi, dhammena laddho mama dhammapālo;
কালাগিরিকণ্ডং নাম।
Kālāgirikaṇḍaṃ nāma.
১৫৮৪.
1584.
‘‘অদিট্ঠপুব্বং দিস্ৰান, মচ্চো মচ্চুভযট্টিতো 225।
‘‘Adiṭṭhapubbaṃ disvāna, macco maccubhayaṭṭito 226;
ব্যম্হিতো নাভিৰাদেসি, নযিদং পঞ্ঞৰতামিৰ’’॥
Byamhito nābhivādesi, nayidaṃ paññavatāmiva’’.
১৫৮৫.
1585.
‘‘ন চম্হি ব্যম্হিতো নাগ, ন চ মচ্চুভযট্টিতো।
‘‘Na camhi byamhito nāga, na ca maccubhayaṭṭito;
ন ৰজ্ঝো অভিৰাদেয্য, ৰজ্ঝং ৰা নাভিৰাদযে॥
Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.
১৫৮৬.
1586.
‘‘কথং নো অভিৰাদেয্য, অভিৰাদাপযেথ ৰে।
‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;
যং নরো হন্তুমিচ্ছেয্য, তং কম্মং নুপপজ্জতি’’॥
Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.
১৫৮৭.
1587.
‘‘এৰমেতং যথা ব্রূসি, সচ্চং ভাসসি পণ্ডিত।
‘‘Evametaṃ yathā brūsi, saccaṃ bhāsasi paṇḍita;
ন ৰজ্ঝো অভিৰাদেয্য, ৰজ্ঝং ৰা নাভিৰাদযে॥
Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.
১৫৮৮.
1588.
‘‘কথং নো অভিৰাদেয্য, অভিৰাদাপযেথ ৰে।
‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;
যং নরো হন্তুমিচ্ছেয্য, তং কম্মং নুপপজ্জতি’’॥
Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.
১৫৮৯.
1589.
‘‘অসস্সতং সস্সতং নু তৰযিদং, ইদ্ধীজুতীবলৰীরিযূপপত্তি 227।
‘‘Asassataṃ sassataṃ nu tavayidaṃ, iddhījutībalavīriyūpapatti 228;
পুচ্ছামি তং নাগরাজেতমত্থং, কথং নু তে লদ্ধমিদং ৰিমানং॥
Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ.
১৫৯০.
1590.
‘‘অধিচ্চলদ্ধং পরিণামজং তে, সযংকতং উদাহু দেৰেহি দিন্নং।
‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ;
অক্খাহি মে নাগরাজেতমত্থং, যথেৰ তে লদ্ধমিদং ৰিমানং॥
Akkhāhi me nāgarājetamatthaṃ, yatheva te laddhamidaṃ vimānaṃ.
১৫৯১.
1591.
‘‘নাধিচ্চলদ্ধং ন পরিণামজং মে, ন সযংকতং নাপি দেৰেহি দিন্নং।
‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃkataṃ nāpi devehi dinnaṃ;
সকেহি কম্মেহি অপাপকেহি, পুঞ্ঞেহি মে লদ্ধমিদং ৰিমানং’’॥
Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ’’.
১৫৯২.
1592.
‘‘কিং তে ৰতং কিং পন ব্রহ্মচরিযং, কিস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো।
‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
ইদ্ধীজুতীবলৰীরিযূপপত্তি, ইদঞ্চ তে নাগ মহাৰিমানং’’॥
Iddhījutībalavīriyūpapatti, idañca te nāga mahāvimānaṃ’’.
১৫৯৩.
1593.
‘‘অহঞ্চ ভরিযা চ মনুস্সলোকে, সদ্ধা উভো দানপতী অহুম্হা।
‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, saddhā ubho dānapatī ahumhā;
ওপানভূতং মে ঘরং তদাসি, সন্তপ্পিতা সমণব্রাহ্মণা চ॥
Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.
১৫৯৪.
1594.
‘‘মালঞ্চ গন্ধঞ্চ ৰিলেপনঞ্চ, পদীপিযং সেয্যমুপস্সযঞ্চ।
‘‘Mālañca gandhañca vilepanañca, padīpiyaṃ seyyamupassayañca;
অচ্ছাদনং সাযনমন্নপানং, সক্কচ্চ দানানি অদম্হ তত্থ॥
Acchādanaṃ sāyanamannapānaṃ, sakkacca dānāni adamha tattha.
১৫৯৫.
1595.
‘‘তং মে ৰতং তং পন ব্রহ্মচরিযং, তস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো।
‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
ইদ্ধীজুতীবলৰীরিযূপপত্তি, ইদঞ্চ মে ধীর মহাৰিমানং’॥
Iddhījutībalavīriyūpapatti, idañca me dhīra mahāvimānaṃ’.
১৫৯৬.
1596.
‘‘এৰং চে তে লদ্ধমিদং ৰিমানং, জানাসি পুঞ্ঞানং ফলূপপত্তিং।
‘‘Evaṃ ce te laddhamidaṃ vimānaṃ, jānāsi puññānaṃ phalūpapattiṃ;
তস্মা হি ধম্মং চর অপ্পমত্তো, যথা ৰিমানং পুন মাৰসেসি’॥
Tasmā hi dhammaṃ cara appamatto, yathā vimānaṃ puna māvasesi’.
১৫৯৭.
1597.
‘‘নযিধ সন্তি সমণব্রাহ্মণা চ, যেসন্নপানানি দদেমু কত্তে।
‘‘Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca, yesannapānāni dademu katte;
অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং, যথা ৰিমানং পুন মাৰসেম’’॥
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, yathā vimānaṃ puna māvasema’’.
১৫৯৮.
1598.
‘‘ভোগী হি তে সন্তি ইধূপপন্না, পুত্তা চ দারা অনুজীৰিনো চ।
‘‘Bhogī hi te santi idhūpapannā, puttā ca dārā anujīvino ca;
তেসু তুৰং ৰচসা কম্মুনা চ, অসম্পদুট্ঠো চ ভৰাহি নিচ্চং॥
Tesu tuvaṃ vacasā kammunā ca, asampaduṭṭho ca bhavāhi niccaṃ.
১৫৯৯.
1599.
‘‘এৰং তুৰং নাগ অসম্পদোসং, অনুপালয ৰচসা কম্মুনা চ।
‘‘Evaṃ tuvaṃ nāga asampadosaṃ, anupālaya vacasā kammunā ca;
ঠত্ৰা ইধ যাৰতাযুকং ৰিমানে, উদ্ধং ইতো গচ্ছসি দেৰলোকং’’॥
Ṭhatvā idha yāvatāyukaṃ vimāne, uddhaṃ ito gacchasi devalokaṃ’’.
১৬০০.
1600.
‘‘অদ্ধা হি সো সোচতি রাজসেট্ঠো, তযা ৰিনা যস্স তুৰং সজিব্বো।
‘‘Addhā hi so socati rājaseṭṭho, tayā vinā yassa tuvaṃ sajibbo;
দুক্খূপনীতোপি তযা সমেচ্চ, ৰিন্দেয্য পোসো সুখমাতুরোপি’’॥
Dukkhūpanītopi tayā samecca, vindeyya poso sukhamāturopi’’.
১৬০১.
1601.
‘‘অদ্ধা সতং ভাসসি নাগ ধম্মং, অনুত্তরং অত্থপদং সুচিণ্ণং।
‘‘Addhā sataṃ bhāsasi nāga dhammaṃ, anuttaraṃ atthapadaṃ suciṇṇaṃ;
এতাদিসিযাসু হি আপদাসু, পঞ্ঞাযতে মাদিসানং ৰিসেসো’’॥
Etādisiyāsu hi āpadāsu, paññāyate mādisānaṃ viseso’’.
১৬০২.
1602.
‘‘অক্খাহি নো তাযং মুধা নু লদ্ধো, অক্খেহি নো তাযং অজেসি জূতে।
‘‘Akkhāhi no tāyaṃ mudhā nu laddho, akkhehi no tāyaṃ ajesi jūte;
ধম্মেন লদ্ধো ইতি তাযমাহ 229, কথং নু ত্ৰং হত্থমিমস্স মাগতো’’॥
Dhammena laddho iti tāyamāha 230, kathaṃ nu tvaṃ hatthamimassa māgato’’.
১৬০৩.
1603.
‘‘যো মিস্সরো তত্থ অহোসি রাজা, তমাযমক্খেহি অজেসি জূতে।
‘‘Yo missaro tattha ahosi rājā, tamāyamakkhehi ajesi jūte;
সো মং জিতো রাজা ইমস্সদাসি, ধম্মেন লদ্ধোস্মি অসাহসেন॥
So maṃ jito rājā imassadāsi, dhammena laddhosmi asāhasena.
১৬০৪.
1604.
‘‘মহোরগো অত্তমনো উদগ্গো, সুত্ৰান ধীরস্স সুভাসিতানি।
‘‘Mahorago attamano udaggo, sutvāna dhīrassa subhāsitāni;
হত্থে গহেত্ৰান অনোমপঞ্ঞং, পাৰেক্খি ভরিযায তদা সকাসে॥
Hatthe gahetvāna anomapaññaṃ, pāvekkhi bhariyāya tadā sakāse.
১৬০৫.
1605.
‘‘যেন ত্ৰং ৰিমলে পণ্ডু, যেন ভত্তং ন রুচ্চতি।
‘‘Yena tvaṃ vimale paṇḍu, yena bhattaṃ na ruccati;
ন চ মে তাদিসো ৰণ্ণো, অযমেসো তমোনুদো॥
Na ca me tādiso vaṇṇo, ayameso tamonudo.
১৬০৬.
1606.
‘‘যস্স তে হদযেনত্থো, আগতাযং পভঙ্করো।
‘‘Yassa te hadayenattho, āgatāyaṃ pabhaṅkaro;
তস্স ৰাক্যং নিসামেহি, দুল্লভং দস্সনং পুন॥
Tassa vākyaṃ nisāmehi, dullabhaṃ dassanaṃ puna.
১৬০৭.
1607.
‘‘দিস্ৰান তং ৰিমলা ভূরিপঞ্ঞং, দসঙ্গুলী অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা।
‘‘Disvāna taṃ vimalā bhūripaññaṃ, dasaṅgulī añjaliṃ paggahetvā;
হট্ঠেন ভাৰেন পতীতরূপা, ইচ্চব্রৰি কুরূনং কত্তুসেট্ঠং॥
Haṭṭhena bhāvena patītarūpā, iccabravi kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ.
১৬০৮.
1608.
‘‘অদিট্ঠপুব্বং দিস্ৰান, মচ্চো মচ্চুভযট্টিতো।
‘‘Adiṭṭhapubbaṃ disvāna, macco maccubhayaṭṭito;
ব্যম্হিতো নাভিৰাদেসি, নযিদং পঞ্ঞৰতামিৰ’’॥
Byamhito nābhivādesi, nayidaṃ paññavatāmiva’’.
১৬০৯.
1609.
‘‘ন চম্হি ব্যম্হিতো নাগি, ন চ মচ্চুভযট্টিতো।
‘‘Na camhi byamhito nāgi, na ca maccubhayaṭṭito;
ন ৰজ্ঝো অভিৰাদেয্য, ৰজ্ঝং ৰা নাভিৰাদযে॥
Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.
১৬১০.
1610.
‘‘কথং নো অভিৰাদেয্য, অভিৰাদাপযেথ ৰে।
‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;
যং নরো হন্তুমিচ্ছেয্য, তং কম্মং নুপপজ্জতি’’॥
Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.
১৬১১.
1611.
‘‘এৰমেতং যথা ব্রূসি, সচ্চং ভাসসি পণ্ডিত।
‘‘Evametaṃ yathā brūsi, saccaṃ bhāsasi paṇḍita;
ন ৰজ্ঝো অভিৰাদেয্য, ৰজ্ঝং ৰা নাভিৰাদযে॥
Na vajjho abhivādeyya, vajjhaṃ vā nābhivādaye.
১৬১২.
1612.
‘‘কথং নো অভিৰাদেয্য, অভিৰাদাপযেথ ৰে।
‘‘Kathaṃ no abhivādeyya, abhivādāpayetha ve;
যং নরো হন্তুমিচ্ছেয্য, তং কম্মং নুপপজ্জতি’’॥
Yaṃ naro hantumiccheyya, taṃ kammaṃ nupapajjati’’.
১৬১৩.
1613.
‘‘অসস্সতং সস্সতং নু তৰযিদং, ইদ্ধীজুতীবলৰীরিযূপপত্তি।
‘‘Asassataṃ sassataṃ nu tavayidaṃ, iddhījutībalavīriyūpapatti;
পুচ্ছামি তং নাগকঞ্ঞেতমত্থং, কথং নু তে লদ্ধমিদং ৰিমানং॥
Pucchāmi taṃ nāgakaññetamatthaṃ, kathaṃ nu te laddhamidaṃ vimānaṃ.
১৬১৪.
1614.
‘‘অধিচ্চলদ্ধং পরিণামজং তে, সযংকতং উদাহু দেৰেহি দিন্নং।
‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ;
অক্খাহি মে নাগকঞ্ঞেতমত্থং, যথেৰ তে লদ্ধমিদং ৰিমানং’’॥
Akkhāhi me nāgakaññetamatthaṃ, yatheva te laddhamidaṃ vimānaṃ’’.
১৬১৫.
1615.
‘‘নাধিচ্চলদ্ধং ন পরিণামজং মে, ন সযং কতং নাপি দেৰেহি দিন্নং।
‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃ kataṃ nāpi devehi dinnaṃ;
সকেহি কম্মেহি অপাপকেহি, পুঞ্ঞেহি মে লদ্ধমিদং ৰিমানং’’॥
Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimānaṃ’’.
১৬১৬.
1616.
‘‘কিং তে ৰতং কিং পন ব্রহ্মচরিযং, কিস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো।
‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
ইদ্ধীজুতীবলৰীরিযূপপত্তি, ইদঞ্চ তে নাগি মহাৰিমানং’’॥
Iddhījutībalavīriyūpapatti, idañca te nāgi mahāvimānaṃ’’.
১৬১৭.
1617.
‘‘অহঞ্চ খো সামিকো চাপি ময্হং, সদ্ধা উভো দানপতী অহুম্হা।
‘‘Ahañca kho sāmiko cāpi mayhaṃ, saddhā ubho dānapatī ahumhā;
ওপানভূতং মে ঘরং তদাসি, সন্তপ্পিতা সমণব্রাহ্মণা চ॥
Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi, santappitā samaṇabrāhmaṇā ca.
১৬১৮.
1618.
‘‘মালঞ্চ গন্ধঞ্চ ৰিলেপনঞ্চ, পদীপিযং সেয্যমুপস্সযঞ্চ।
‘‘Mālañca gandhañca vilepanañca, padīpiyaṃ seyyamupassayañca;
অচ্ছাদনং সাযনমন্নপানং, সক্কচ্চং দানানি অদম্হ তত্থ॥
Acchādanaṃ sāyanamannapānaṃ, sakkaccaṃ dānāni adamha tattha.
১৬১৯.
1619.
‘‘তং মে ৰতং তং পন ব্রহ্মচরিযং, তস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো।
‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;
ইদ্ধীজুতীবলৰীরিযূপপত্তি , ইদঞ্চ মে ধীর মহাৰিমানং’’॥
Iddhījutībalavīriyūpapatti , idañca me dhīra mahāvimānaṃ’’.
১৬২০.
1620.
‘‘এৰং চে তে লদ্ধমিদং ৰিমানং, জানাসি পুঞ্ঞানং ফলূপপত্তিং।
‘‘Evaṃ ce te laddhamidaṃ vimānaṃ, jānāsi puññānaṃ phalūpapattiṃ;
তস্মা হি ধম্মং চর অপ্পমত্তা, যথা ৰিমানং পুন মাৰসেসি’’॥
Tasmā hi dhammaṃ cara appamattā, yathā vimānaṃ puna māvasesi’’.
১৬২১.
1621.
‘‘নযিধ সন্তি সমণব্রাহ্মণা চ, যেসন্নপানানি দদেমু কত্তে।
‘‘Nayidha santi samaṇabrāhmaṇā ca, yesannapānāni dademu katte;
অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং, যথা ৰিমানং পুন মাৰসেম’’॥
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, yathā vimānaṃ puna māvasema’’.
১৬২২.
1622.
‘‘ভোগী হি তে সন্তি ইধূপপন্না, পুত্তা চ দারা অনুজীৰিনো চ।
‘‘Bhogī hi te santi idhūpapannā, puttā ca dārā anujīvino ca;
তেসু তুৰং ৰচসা কম্মুনা চ, অসম্পদুট্ঠা চ ভৰাহি নিচ্চং॥
Tesu tuvaṃ vacasā kammunā ca, asampaduṭṭhā ca bhavāhi niccaṃ.
১৬২৩.
1623.
‘‘এৰং তুৰং নাগি অসম্পদোসং, অনুপালয ৰচসা কম্মুনা চ।
‘‘Evaṃ tuvaṃ nāgi asampadosaṃ, anupālaya vacasā kammunā ca;
ঠত্ৰা ইধ যাৰতাযুকং ৰিমানে, উদ্ধং ইতো গচ্ছসি দেৰলোকং’’॥
Ṭhatvā idha yāvatāyukaṃ vimāne, uddhaṃ ito gacchasi devalokaṃ’’.
১৬২৪.
1624.
‘‘অদ্ধা হি সো সোচতি রাজসেট্ঠো, তযা ৰিনা যস্স তুৰং সজিব্বো।
‘‘Addhā hi so socati rājaseṭṭho, tayā vinā yassa tuvaṃ sajibbo;
দুক্খূপনীতোপি তযা সমেচ্চ, ৰিন্দেয্য পোসো সুখমাতুরোপি’’॥
Dukkhūpanītopi tayā samecca, vindeyya poso sukhamāturopi’’.
১৬২৫.
1625.
‘‘অদ্ধা সতং ভাসসি নাগি ধম্মং, অনুত্তরং অত্থপদং সুচিণ্ণং।
‘‘Addhā sataṃ bhāsasi nāgi dhammaṃ, anuttaraṃ atthapadaṃ suciṇṇaṃ;
এতাদিসিযাসু হি আপদাসু, পঞ্ঞাযতে মাদিসানং ৰিসেসো’’॥
Etādisiyāsu hi āpadāsu, paññāyate mādisānaṃ viseso’’.
১৬২৬.
1626.
‘‘অক্খাহি নো তাযং মুধা নু লদ্ধো, অক্খেহি নো তাযং অজেসি জূতে।
‘‘Akkhāhi no tāyaṃ mudhā nu laddho, akkhehi no tāyaṃ ajesi jūte;
ধম্মেন লদ্ধো ইতি তাযমাহ, কথং নু ত্ৰং হত্থমিমস্স মাগতো’’॥
Dhammena laddho iti tāyamāha, kathaṃ nu tvaṃ hatthamimassa māgato’’.
১৬২৭.
1627.
‘‘যো মিস্সরো তত্থ অহোসি রাজা, তমাযমক্খেহি অজেসি জূতে।
‘‘Yo missaro tattha ahosi rājā, tamāyamakkhehi ajesi jūte;
সো মং জিতো রাজা ইমস্সদাসি, ধম্মেন লদ্ধোস্মি অসাহসেন॥
So maṃ jito rājā imassadāsi, dhammena laddhosmi asāhasena.
১৬২৮.
1628.
‘‘যথেৰ ৰরুণো নাগো, পঞ্হং পুচ্ছিত্থ পণ্ডিতং।
‘‘Yatheva varuṇo nāgo, pañhaṃ pucchittha paṇḍitaṃ;
তথেৰ নাগকঞ্ঞাপি, পঞ্হং পুচ্ছিত্থ পণ্ডিতং॥
Tatheva nāgakaññāpi, pañhaṃ pucchittha paṇḍitaṃ.
১৬২৯.
1629.
‘‘যথেৰ ৰরুণং নাগং, ধীরো তোসেসি পুচ্ছিতো।
‘‘Yatheva varuṇaṃ nāgaṃ, dhīro tosesi pucchito;
তথেৰ নাগকঞ্ঞম্পি, ধীরো তোসেসি পুচ্ছিতো॥
Tatheva nāgakaññampi, dhīro tosesi pucchito.
১৬৩০.
1630.
‘‘উভোপি তে অত্তমনে ৰিদিত্ৰা, মহোরগং নাগকঞ্ঞঞ্চ ধীরো 231।
‘‘Ubhopi te attamane viditvā, mahoragaṃ nāgakaññañca dhīro 232;
অছম্ভী অভীতো অলোমহট্ঠো, ইচ্চব্রৰি ৰরুণং নাগরাজানং॥
Achambhī abhīto alomahaṭṭho, iccabravi varuṇaṃ nāgarājānaṃ.
১৬৩১.
1631.
‘‘মা রোধযি 233 নাগ আযাহমস্মি, যেন তৰত্থো ইদং সরীরং।
‘‘Mā rodhayi 234 nāga āyāhamasmi, yena tavattho idaṃ sarīraṃ;
হদযেন মংসেন করোহি কিচ্চং, সযং করিস্সামি যথামতি তে’’॥
Hadayena maṃsena karohi kiccaṃ, sayaṃ karissāmi yathāmati te’’.
১৬৩২.
1632.
‘‘পঞ্ঞা হৰে হদযং পণ্ডিতানং, তে ত্যম্হ পঞ্ঞায মযং সুতুট্ঠা।
‘‘Paññā have hadayaṃ paṇḍitānaṃ, te tyamha paññāya mayaṃ sutuṭṭhā;
অনূননামো লভতজ্জ দারং, অজ্জেৰ তং কুরুযো পাপযাতু’’॥
Anūnanāmo labhatajja dāraṃ, ajjeva taṃ kuruyo pāpayātu’’.
১৬৩৩.
1633.
‘‘স পুণ্ণকো অত্তমনো উদগ্গো, ইরন্ধতিং নাগকঞ্ঞং লভিত্ৰা।
‘‘Sa puṇṇako attamano udaggo, irandhatiṃ nāgakaññaṃ labhitvā;
হট্ঠেন ভাৰেন পতীতরূপো, ইচ্চব্রৰি কুরূনং কত্তুসেট্ঠং॥
Haṭṭhena bhāvena patītarūpo, iccabravi kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ.
১৬৩৪.
1634.
‘‘ভরিযায মং ত্ৰং অকরি সমঙ্গিং, অহঞ্চ তে ৰিধুর করোমি কিচ্চং।
‘‘Bhariyāya maṃ tvaṃ akari samaṅgiṃ, ahañca te vidhura karomi kiccaṃ;
ইদঞ্চ তে মণিরতনং দদামি, অজ্জেৰ তং কুরুযো পাপযামি’’॥
Idañca te maṇiratanaṃ dadāmi, ajjeva taṃ kuruyo pāpayāmi’’.
১৬৩৫.
1635.
‘‘অজেয্যমেসা তৰ হোতু মেত্তি, ভরিযায কচ্চান পিযায সদ্ধিং।
‘‘Ajeyyamesā tava hotu metti, bhariyāya kaccāna piyāya saddhiṃ;
আনন্দি ৰিত্তো 235 সুমনো পতীতো, দত্ৰা মণিং মঞ্চ নযিন্দপত্থং॥
Ānandi vitto 236 sumano patīto, datvā maṇiṃ mañca nayindapatthaṃ.
১৬৩৬.
1636.
‘‘স পুণ্ণকো কুরূনং কত্তুসেট্ঠং, নিসীদযী পুরতো আসনস্মিং।
‘‘Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, nisīdayī purato āsanasmiṃ;
আদায কত্তারমনোমপঞ্ঞং, উপানযী নগরং ইন্দপত্থং॥
Ādāya kattāramanomapaññaṃ, upānayī nagaraṃ indapatthaṃ.
১৬৩৭.
1637.
‘‘মনো মনুস্সস্স যথাপি গচ্ছে, ততোপিস্স খিপ্পতরং 237 অহোসি।
‘‘Mano manussassa yathāpi gacche, tatopissa khippataraṃ 238 ahosi;
স পুণ্ণকো কুরূনং কত্তুসেট্ঠং, উপানযী নগরং ইন্দপত্থং’’॥
Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, upānayī nagaraṃ indapatthaṃ’’.
১৬৩৮.
1638.
‘‘এতিন্দপত্থং নগরং পদিস্সতি, রম্মানি চ অম্বৰনানি ভাগসো।
‘‘Etindapatthaṃ nagaraṃ padissati, rammāni ca ambavanāni bhāgaso;
অহঞ্চ ভরিযায সমঙ্গিভূতো, তুৰঞ্চ পত্তোসি সকং নিকেতং’’॥
Ahañca bhariyāya samaṅgibhūto, tuvañca pattosi sakaṃ niketaṃ’’.
১৬৩৯.
1639.
‘‘স পুণ্ণকো কুরূনং কত্তুসেট্ঠং, ওরোপিয ধম্মসভায মজ্ঝে।
‘‘Sa puṇṇako kurūnaṃ kattuseṭṭhaṃ, oropiya dhammasabhāya majjhe;
আজঞ্ঞমারুয্হ অনোমৰণ্ণো, পক্কামি ৰেহাযসমন্তলিক্খে॥
Ājaññamāruyha anomavaṇṇo, pakkāmi vehāyasamantalikkhe.
১৬৪০.
1640.
‘‘তং দিস্ৰা রাজা পরমপ্পতীতো, উট্ঠায বাহাহি পলিস্সজিত্ৰা।
‘‘Taṃ disvā rājā paramappatīto, uṭṭhāya bāhāhi palissajitvā;
অৰিকম্পযং ধম্মসভায মজ্ঝে, নিসীদযী পমুখমাসনস্মিং’’॥
Avikampayaṃ dhammasabhāya majjhe, nisīdayī pamukhamāsanasmiṃ’’.
১৬৪১.
1641.
‘‘ত্ৰং নো ৰিনেতাসি রথংৰ নদ্ধং, নন্দন্তি তং কুরুযো দস্সনেন।
‘‘Tvaṃ no vinetāsi rathaṃva naddhaṃ, nandanti taṃ kuruyo dassanena;
অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং, কথং পমোক্খো অহু মাণৰস্স’’॥
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kathaṃ pamokkho ahu māṇavassa’’.
১৬৪২.
1642.
‘‘যং মাণৰোত্যাভিৰদী জনিন্দ, ন সো মনুস্সো নরৰীরসেট্ঠ।
‘‘Yaṃ māṇavotyābhivadī janinda, na so manusso naravīraseṭṭha;
যদি তে সুতো পুণ্ণকো নাম যক্খো, রঞ্ঞো কুৰেরস্স হি সো সজিব্বো॥
Yadi te suto puṇṇako nāma yakkho, rañño kuverassa hi so sajibbo.
১৬৪৩.
1643.
‘‘ভূমিন্ধরো ৰরুণো নাম নাগো, ব্রহা সুচী ৰণ্ণবলূপপন্নো।
‘‘Bhūmindharo varuṇo nāma nāgo, brahā sucī vaṇṇabalūpapanno;
তস্সানুজং ধীতরং কামযানো, ইরন্ধতী নাম সা নাগকঞ্ঞা॥
Tassānujaṃ dhītaraṃ kāmayāno, irandhatī nāma sā nāgakaññā.
১৬৪৪.
1644.
‘‘তস্সা সুমজ্ঝায পিযায হেতু, পতারযিত্থ মরণায ময্হং।
‘‘Tassā sumajjhāya piyāya hetu, patārayittha maraṇāya mayhaṃ;
সো চেৰ ভরিযায সমঙ্গিভূতো, অহঞ্চ অনুঞ্ঞাতো মণি চ লদ্ধো’’॥
So ceva bhariyāya samaṅgibhūto, ahañca anuññāto maṇi ca laddho’’.
১৬৪৫.
1645.
‘‘রুক্খো হি ময্হং পদ্ধারে 239 সুজাতো, পঞ্ঞাক্খন্ধো সীলমযস্স সাখা।
‘‘Rukkho hi mayhaṃ paddhāre 240 sujāto, paññākkhandho sīlamayassa sākhā;
অত্থে চ ধম্মে চ ঠিতো নিপাকো, গৰপ্ফলো হত্থিগৰস্সছন্নো॥
Atthe ca dhamme ca ṭhito nipāko, gavapphalo hatthigavassachanno.
১৬৪৬.
1646.
‘‘নচ্চগীততূরিযাভিনাদিতে, উচ্ছিজ্জ সেনং 241 পুরিসো অহাসি।
‘‘Naccagītatūriyābhinādite, ucchijja senaṃ 242 puriso ahāsi;
সো নো অযং আগতো সন্নিকেতং, রুক্খস্সিমস্সাপচিতিং করোথ॥
So no ayaṃ āgato sanniketaṃ, rukkhassimassāpacitiṃ karotha.
১৬৪৭.
1647.
‘‘যে কেচি ৰিত্তা মম পচ্চযেন, সব্বেৰ তে পাতুকরোন্তু অজ্জ।
‘‘Ye keci vittā mama paccayena, sabbeva te pātukarontu ajja;
তিব্বানি কত্ৰান উপাযনানি, রুক্খস্সিমস্সাপচিতিং করোথ॥
Tibbāni katvāna upāyanāni, rukkhassimassāpacitiṃ karotha.
১৬৪৮.
1648.
‘‘যে কেচি বদ্ধা মম অত্থি রট্ঠে, সব্বেৰ তে বন্ধনা মোচযন্তু।
‘‘Ye keci baddhā mama atthi raṭṭhe, sabbeva te bandhanā mocayantu;
যথেৰ যং বন্ধনস্মা পমুত্তো, এৰমেতে মুঞ্চরে বন্ধনস্মা॥
Yatheva yaṃ bandhanasmā pamutto, evamete muñcare bandhanasmā.
১৬৪৯.
1649.
‘‘উন্নঙ্গলা মাসমিমং করোন্তু, মংসোদনং ব্রাহ্মণা ভক্খযন্তু।
‘‘Unnaṅgalā māsamimaṃ karontu, maṃsodanaṃ brāhmaṇā bhakkhayantu;
অমজ্জপা মজ্জরহা পিৰন্তু, পুণ্ণাহি থালাহি পলিস্সুতাহি॥
Amajjapā majjarahā pivantu, puṇṇāhi thālāhi palissutāhi.
১৬৫০.
1650.
‘‘মহাপথং নিচ্চ সমৰ্হযন্তু, তিব্বঞ্চ রক্খং ৰিদহন্তু রট্ঠে।
‘‘Mahāpathaṃ nicca samavhayantu, tibbañca rakkhaṃ vidahantu raṭṭhe;
যথাঞ্ঞমঞ্ঞং ন ৰিহেঠযেয্যুং, রুক্খস্সিমস্সাপচিতিং করোথ’’॥
Yathāññamaññaṃ na viheṭhayeyyuṃ, rukkhassimassāpacitiṃ karotha’’.
১৬৫১.
1651.
ওরোধা চ কুমারা চ, ৰেসিযানা চ ব্রাহ্মণা।
Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
বহুং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, পণ্ডিতস্সাভিহারযুং॥
Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.
১৬৫২.
1652.
হত্থারোহা অনীকট্ঠা, রথিকা পত্তিকারকা।
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
বহুং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, পণ্ডিতস্সাভিহারযুং॥
Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.
১৬৫৩.
1653.
সমাগতা জানপদা, নেগমা চ সমাগতা।
Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;
বহুং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, পণ্ডিতস্সাভিহারযুং॥
Bahuṃ annañca pānañca, paṇḍitassābhihārayuṃ.
১৬৫৪.
1654.
বহুজনো পসন্নোসি, দিস্ৰা পণ্ডিতমাগতে।
Bahujano pasannosi, disvā paṇḍitamāgate;
পণ্ডিতম্হি অনুপ্পত্তে, চেলুক্খেপো পৰত্তথাতি॥
Paṇḍitamhi anuppatte, celukkhepo pavattathāti.
ৰিধুরজাতকং নৰমং।
Vidhurajātakaṃ navamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā / [৫৪৬] ৯. ৰিধুরজাতকৰণ্ণনা • [546] 9. Vidhurajātakavaṇṇanā
