| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) |
২. উদুম্বরিকসুত্তৰণ্ণনা
2. Udumbarikasuttavaṇṇanā
নিগ্রোধপরিব্বাজকৰত্থুৰণ্ণনা
Nigrodhaparibbājakavatthuvaṇṇanā
৪৯. উদুম্বরিকাযাতি সম্বন্ধে সামিৰচনন্তি আহ ‘‘উদুম্বরিকায দেৰিযা সন্তকে পরিব্বাজকারামে’’তি। ‘‘উদুম্বরিকায’’ন্তি ৰা পাঠো, তথা সতি অধিকরণে এতং ভুম্মং। অযঞ্হেত্থ অত্থো উদুম্বরিকায রঞ্ঞো দেৰিযা নিব্বত্তিতো আরামো উদুম্বরিকা, তস্সং উদুম্বরিকাযং। তেনাহ ‘‘উদুম্বরিকায দেৰিযা সন্তকে’’তি। তায হি নিব্বত্তিতো তস্সা সন্তকো। ৰরণাদিপাঠৰসেন চেত্থ নিব্বত্তত্থবোধকস্স সদ্দস্স অদস্সনং। সন্ধানোতি ভিন্নানম্পি তেসং সন্ধাপনেন ‘‘সন্ধানো’’তি এৰং লদ্ধনামো। সংৰণ্ণিতোতি পসংসিতো। ইরিযতীতি পৰত্ততি। অরিযেন ঞাণেনাতি কিলেসেহি আরকত্তা অরিযেন লোকুত্তরেন ঞাণেন। অরিযায ৰিমুত্তিযাতি সুৰিসুদ্ধায লোকুত্তরফলৰিমুত্তিযা।
49.Udumbarikāyāti sambandhe sāmivacananti āha ‘‘udumbarikāya deviyā santake paribbājakārāme’’ti. ‘‘Udumbarikāya’’nti vā pāṭho, tathā sati adhikaraṇe etaṃ bhummaṃ. Ayañhettha attho udumbarikāya rañño deviyā nibbattito ārāmo udumbarikā, tassaṃ udumbarikāyaṃ. Tenāha ‘‘udumbarikāya deviyā santake’’ti. Tāya hi nibbattito tassā santako. Varaṇādipāṭhavasena cettha nibbattatthabodhakassa saddassa adassanaṃ. Sandhānoti bhinnānampi tesaṃ sandhāpanena ‘‘sandhāno’’ti evaṃ laddhanāmo. Saṃvaṇṇitoti pasaṃsito. Iriyatīti pavattati. Ariyena ñāṇenāti kilesehi ārakattā ariyena lokuttarena ñāṇena. Ariyāya vimuttiyāti suvisuddhāya lokuttaraphalavimuttiyā.
দিৰা-সদ্দো দিন-সদ্দো ৰিয দিৰসপরিযাযো, তস্স ৰিসেসনভাৰেন ৰুচ্চমানো দিৰা-সদ্দো সৰিসেসং দিৰসভাগং দীপেতীতি আহ ‘‘দিৰসস্স দিৰা’’তিআদি। যস্মা সমাপন্নস্স চিত্তং নানারম্মণতো পটিসংহতং হোতি, ঝানসমঙ্গী চ পৰিৰেকূপগমনেন সঙ্গণিকাভাৰতো একাকিযায নিলীনো ৰিয হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ততো ততো…পে॰… গতো’’তি। মনো ভৰন্তি মনসো ৰিৰট্টনিস্সিতং ৰড্ঢিং আৰহন্তীতি মনোভাৰনিযাতি আহ ‘‘মনৰড্ঢকান’’ন্তিআদি। উন্নমতি ন সঙ্কুচতি, অলীনঞ্চ হোতীতি অত্থো।
Divā-saddo dina-saddo viya divasapariyāyo, tassa visesanabhāvena vuccamāno divā-saddo savisesaṃ divasabhāgaṃ dīpetīti āha ‘‘divasassa divā’’tiādi. Yasmā samāpannassa cittaṃ nānārammaṇato paṭisaṃhataṃ hoti, jhānasamaṅgī ca pavivekūpagamanena saṅgaṇikābhāvato ekākiyāya nilīno viya hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘tato tato…pe… gato’’ti. Mano bhavanti manaso vivaṭṭanissitaṃ vaḍḍhiṃ āvahantīti manobhāvaniyāti āha ‘‘manavaḍḍhakāna’’ntiādi. Unnamati na saṅkucati, alīnañca hotīti attho.
৫১. যাৰতাতি যাৰন্তোতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘যত্তকা’’তি। তেসন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং। নিদ্ধারণঞ্চ কেনচি ৰিসেসেন ইচ্ছিতব্বং। যেহি চ গুণৰিসেসেহি সমন্নাগতা ভগৰতো সাৰকা উপাসকা রাজগহে পটিৰসন্তি, অযঞ্চ তেহি সমন্নাগতোতি ইমং ৰিসেসং দীপেতুং ‘‘তেসং অব্ভন্তরো’’তি ৰুত্তং। তেনাহ ‘‘ভগৰতো কিরা’’তিআদি।
51.Yāvatāti yāvantoti ayamettha atthoti āha ‘‘yattakā’’ti. Tesanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Niddhāraṇañca kenaci visesena icchitabbaṃ. Yehi ca guṇavisesehi samannāgatā bhagavato sāvakā upāsakā rājagahe paṭivasanti, ayañca tehi samannāgatoti imaṃ visesaṃ dīpetuṃ ‘‘tesaṃ abbhantaro’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘bhagavato kirā’’tiādi.
৫২. তেসন্তি পরিব্বাজকানং। কথাযাতি তিরচ্ছানকথায। দস্সনেনাতি দিট্ঠিদস্সনেন। আকপ্পেনাতি ৰেসেন। কুত্তেনাতি কিরিযায। আচারেনাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং আচরিতব্বআচারেন। ৰিহারেনাতি রত্তিন্দিৰং ৰিহরিতব্বৰিহরণেন। ইরিযাপথেনাতি ঠানাদিইরিযাপথেন। অঞ্ঞাকারতায অঞ্ঞতিত্থে নিযুত্তাতি অঞ্ঞতিত্থিযা। সঙ্গন্ত্ৰা সমাগন্ত্ৰা রাসী হুত্ৰা পরেহি নিসিন্নট্ঠানে। অরঞ্ঞানি চ তানি ৰনপত্থানি চাতি অরঞ্ঞৰনপত্থানি। তত্থ যং অরঞ্ঞকঙ্গনিপ্ফাদকং আরঞ্ঞকানং, তং ‘‘অরঞ্ঞ’’ন্তি ৰেদিতব্বং। ৰনপত্থন্তি গামন্তং অতিক্কমিত্ৰা মনুস্সানং অনুপচারট্ঠানং, যত্থ ন কসীযতি ন ৰপ্পীযতি। ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘ৰনপত্থন্তি দূরানমেতং সেনাসনানং অধিৰচন’’ন্তি ‘‘ৰনপত্থন্তি ৰনসণ্ডানমেতং সেনাসনানং, ৰনপত্থন্তি ভীসনকানমেতং, ৰনপত্থন্তি সলোমহংসানমেতং, ৰনপত্থন্তি পরিযন্তানমেতং ৰনপত্থন্তি ন মনুস্সূপচারানমেতং সেনাসনানং অধিৰচন’’ন্তি (ৰিভ॰ ৫৩১)। তেন ৰুত্তং ‘‘গামূপচারতো মুত্তানী’’তিআদি। পন্তানীতি পরিযন্তানি অতিদূরানি। তেনাহ ‘‘দূরতরানী’’তিআদি। ৰিহারূপচারেনাতি ৰিহারস্স উপচারপ্পদেসেন। অদ্ধিকজনস্সাতি মগ্গগামিনো জনস্স। মন্দসদ্দানীতি উচ্চাসদ্দমহাসদ্দাভাৰতো তনুসদ্দানি। মনুস্সেহি সমাগম্ম একজ্ঝং পৰত্তিতসদ্দো নিগ্ঘোসো, তস্স যস্মা অত্থো দুব্বিভাৰিতো হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘অৰিভাৰিতত্থেন নিগ্ঘোসেনা’’তি। ৰিগতৰাতানীতি ৰিগতসদ্দানি। ‘‘রহস্স করণস্স যুত্তানী’’তি ইমিনাপি তেসং ঠানানং অরঞ্ঞলক্খণযুত্ততং, জনৰিৰিত্ততং, ৰনৰিৰিত্তমেৰ চ ৰিভাৰেতি, তথা ‘‘একীভাৰস্স অনুরূপানী’’তি ইমিনা।
52.Tesanti paribbājakānaṃ. Kathāyāti tiracchānakathāya. Dassanenāti diṭṭhidassanena. Ākappenāti vesena. Kuttenāti kiriyāya. Ācārenāti aññamaññasmiṃ ācaritabbaācārena. Vihārenāti rattindivaṃ viharitabbaviharaṇena. Iriyāpathenāti ṭhānādiiriyāpathena. Aññākāratāya aññatitthe niyuttāti aññatitthiyā. Saṅgantvā samāgantvā rāsī hutvā parehi nisinnaṭṭhāne. Araññāni ca tāni vanapatthāni cāti araññavanapatthāni. Tattha yaṃ araññakaṅganipphādakaṃ āraññakānaṃ, taṃ ‘‘arañña’’nti veditabbaṃ. Vanapatthanti gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānaṃ, yattha na kasīyati na vappīyati. Vuttañhetaṃ ‘‘vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacana’’nti ‘‘vanapatthanti vanasaṇḍānametaṃ senāsanānaṃ, vanapatthanti bhīsanakānametaṃ, vanapatthanti salomahaṃsānametaṃ, vanapatthanti pariyantānametaṃ vanapatthanti na manussūpacārānametaṃ senāsanānaṃ adhivacana’’nti (vibha. 531). Tena vuttaṃ ‘‘gāmūpacārato muttānī’’tiādi. Pantānīti pariyantāni atidūrāni. Tenāha ‘‘dūratarānī’’tiādi. Vihārūpacārenāti vihārassa upacārappadesena. Addhikajanassāti maggagāmino janassa. Mandasaddānīti uccāsaddamahāsaddābhāvato tanusaddāni. Manussehi samāgamma ekajjhaṃ pavattitasaddo nigghoso, tassa yasmā attho dubbibhāvito hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘avibhāvitatthena nigghosenā’’ti. Vigatavātānīti vigatasaddāni. ‘‘Rahassa karaṇassa yuttānī’’ti imināpi tesaṃ ṭhānānaṃ araññalakkhaṇayuttataṃ, janavivittataṃ, vanavivittameva ca vibhāveti, tathā ‘‘ekībhāvassa anurūpānī’’ti iminā.
৫৩. কেনাতি হেতুম্হি, সহযোগে চ করণৰচনন্তি আহ ‘‘কেন কারণেন কেন পুগ্গলেন সদ্ধি’’ন্তি। একোপি হি ৰিভত্তিনিদ্দেসো অনেকত্থৰিভাৰনো হোতি, তথা তদ্ধিতত্থপদসমাহারেতি।
53.Kenāti hetumhi, sahayoge ca karaṇavacananti āha ‘‘kena kāraṇena kena puggalena saddhi’’nti. Ekopi hi vibhattiniddeso anekatthavibhāvano hoti, tathā taddhitatthapadasamāhāreti.
সংসন্দনন্তি আলাপসল্লাপৰসেন কথাসংসন্দনং। ঞাণব্যত্তভাৰন্তি ব্যত্তঞাণভাৰং, সো পন পরস্স ৰচনে উত্তরদানৰসেন, পরেন ৰা ৰুত্তউত্তরে পচ্চুত্তরদানৰসেন সিযাতি আহ ‘‘উত্তরপচ্চুত্তরনযেনা’’তি। যো হি পরস্স ৰচনং তিপুক্খলেন নযেন রূপেতি, তথা পরস্স রূপনৰচনং জাতিভাৰং আপাদেতি, তস্স তাদিসং ৰচনসভাৰং ঞাণৰেয্যত্তিযং ৰিভাৰেতি পাকটং করোতীতি। সুঞ্ঞাগারেসু নট্ঠাতি সুঞ্ঞাগারেসু নিৰাসেসু নট্ঠা ৰিনট্ঠা অভাৰং গতা। নাস্স পঞ্ঞা নস্সেয্য তেহি তেহি কতপুচ্ছনপটিপুচ্ছননিমিত্তং নানাপটিভানুপ্পত্তিযা ৰিসারমাপন্নং পুচ্ছিতং পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতুং অসমত্থতায। ওরোধেয্যামাতি নিরুস্সাহং ৰিয করোন্তা অৰরোধেয্যাম, তং পরস্স ওরোধনং ৰাদজালেন ৰিনন্ধনং ৰিয হোতীতি আহ ‘‘ৰিনন্ধেয্যামা’’তি । তদত্থং তেন তুচ্ছকুম্ভিনিদস্সনং কতং, তং ব্যতিরেকমুখেন দস্সেতুং ‘‘পূরিতঘটো হী’’তিআদি ৰুত্তং।
Saṃsandananti ālāpasallāpavasena kathāsaṃsandanaṃ. Ñāṇabyattabhāvanti byattañāṇabhāvaṃ, so pana parassa vacane uttaradānavasena, parena vā vuttauttare paccuttaradānavasena siyāti āha ‘‘uttarapaccuttaranayenā’’ti. Yo hi parassa vacanaṃ tipukkhalena nayena rūpeti, tathā parassa rūpanavacanaṃ jātibhāvaṃ āpādeti, tassa tādisaṃ vacanasabhāvaṃ ñāṇaveyyattiyaṃ vibhāveti pākaṭaṃ karotīti. Suññāgāresu naṭṭhāti suññāgāresu nivāsesu naṭṭhā vinaṭṭhā abhāvaṃ gatā. Nāssa paññā nasseyya tehi tehi katapucchanapaṭipucchananimittaṃ nānāpaṭibhānuppattiyā visāramāpannaṃ pucchitaṃ pañhaṃ vissajjetuṃ asamatthatāya. Orodheyyāmāti nirussāhaṃ viya karontā avarodheyyāma, taṃ parassa orodhanaṃ vādajālena vinandhanaṃ viya hotīti āha ‘‘vinandheyyāmā’’ti . Tadatthaṃ tena tucchakumbhinidassanaṃ kataṃ, taṃ byatirekamukhena dassetuṃ ‘‘pūritaghaṭo hī’’tiādi vuttaṃ.
বলং দীপেন্তোতি অভূতমেৰ অত্তনো ঞাণবলং পকাসেন্তো। অসম্ভিন্নন্তি জাতিসম্ভেদাভাৰেন অসম্ভিন্নং। অঞ্ঞজাতিসম্ভেদে সতি অস্সতরস্স অস্সস্স জাতভাৰো ৰিয সীহস্সপি সীহথামাভাৰো সিযাতি আহ ‘‘অসম্ভিন্নকেসরসীহ’’ন্তি। ঠানসো ৰাতি তঙ্খণে এৰ।
Balaṃ dīpentoti abhūtameva attano ñāṇabalaṃ pakāsento. Asambhinnanti jātisambhedābhāvena asambhinnaṃ. Aññajātisambhede sati assatarassa assassa jātabhāvo viya sīhassapi sīhathāmābhāvo siyāti āha ‘‘asambhinnakesarasīha’’nti. Ṭhānaso vāti taṅkhaṇe eva.
৫৪. ‘‘সুমাগধা নাম নদী’’তি কেচি, তং মিচ্ছাতি দস্সেন্তো ‘‘সুমাগধা নাম পোক্খরণী’’তি ৰত্ৰা তস্সা পোক্খরণিভাৰস্স সুত্তন্তরে আগততং দস্সেতুং ‘‘যস্সা তীরে’’তিআদি ৰুত্তং। মোরানং নিৰাপো এত্থাতি মোরনিৰাপো। ব্যধিকরণানম্পি হি পদানং বাহিরত্থসমাসো হোতিযেৰ যথা ‘‘উরসিলোমো’’তি। অথ ৰা নিৰুত্থং এত্থাতি নিৰাপো, মোরানং নিৰাপো মোরনিৰাপো, মোরানং নিৰাপদিন্নট্ঠানং। তেনাহ ‘‘যত্থ মোরান’’ন্তিআদি। যস্মা নিগ্রোধো তপোজিগুচ্ছৰাদো, সাসনে চ ভিক্খূ অত্তকিলমথানুযোগং ৰজ্জেত্ৰা ভাৰনানুযোগেন পরমস্সাসপ্পত্তে ৰিহরন্তে পস্সতি, তস্মা ‘‘কথং নু খো সমণো গোতমো কাযকিলমথেন ৰিনাৰ সাৰকে ৰিনেতী’’তি সঞ্জাতসন্দেহো ‘‘কো নাম সো’’তিআদিনা ভগৰন্তং পুচ্ছি। অস্সসতি অনুসঙ্কিতপরিসঙ্কিতো হোতি এতেনাতি অস্সাসো, পীতিসোমনস্সন্তি আহ ‘‘অস্সাসপ্পত্তাতি তুট্ঠিপ্পত্তা সোমনস্সপ্পত্তা’’তি। অধিকো সেট্ঠো আসযো নিস্সযো অজ্ঝাসযোতি আহ ‘‘উত্তমনিস্সযভূত’’ন্তি। আদিভূতং পুরাতনং সেট্ঠচরিযং আদিব্রহ্মচরিযং, লোকুত্তরমগ্গন্তি অত্থো। তথা হেস সব্ববুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকেহি তেনেৰ আকারেন অধিগতো। তেনাহ ‘‘পুরাণ…পে॰… অরিযমগ্গ’’ন্তি। তথা হি তং ভগৰা ‘‘অদ্দস পুরাণং মগ্গং পুরাণমঞ্জস’’ন্তি অৰোচ। পূরেত্ৰা ভাৰনাপারিপূরিৰসেন। ‘‘পূরেত্ৰা’’তি ৰা ইদং ‘‘অজ্ঝাসযং আদিব্রহ্মচরিয’’ন্তি এত্থ পাঠসেসোতি ৰদন্তি। ‘‘অজ্ঝাসযং আদিব্রহ্মচরিযং পটিজানন্তি অস্সাসপ্পত্তা’’তি এৰং ৰা এত্থ যোজনা।
54. ‘‘Sumāgadhā nāma nadī’’ti keci, taṃ micchāti dassento ‘‘sumāgadhā nāma pokkharaṇī’’ti vatvā tassā pokkharaṇibhāvassa suttantare āgatataṃ dassetuṃ ‘‘yassā tīre’’tiādi vuttaṃ. Morānaṃ nivāpo etthāti moranivāpo. Byadhikaraṇānampi hi padānaṃ bāhiratthasamāso hotiyeva yathā ‘‘urasilomo’’ti. Atha vā nivutthaṃ etthāti nivāpo, morānaṃ nivāpo moranivāpo, morānaṃ nivāpadinnaṭṭhānaṃ. Tenāha ‘‘yattha morāna’’ntiādi. Yasmā nigrodho tapojigucchavādo, sāsane ca bhikkhū attakilamathānuyogaṃ vajjetvā bhāvanānuyogena paramassāsappatte viharante passati, tasmā ‘‘kathaṃ nu kho samaṇo gotamo kāyakilamathena vināva sāvake vinetī’’ti sañjātasandeho ‘‘ko nāma so’’tiādinā bhagavantaṃ pucchi. Assasati anusaṅkitaparisaṅkito hoti etenāti assāso, pītisomanassanti āha ‘‘assāsappattāti tuṭṭhippattā somanassappattā’’ti. Adhiko seṭṭho āsayo nissayo ajjhāsayoti āha ‘‘uttamanissayabhūta’’nti. Ādibhūtaṃ purātanaṃ seṭṭhacariyaṃ ādibrahmacariyaṃ, lokuttaramagganti attho. Tathā hesa sabbabuddhapaccekabuddhasāvakehi teneva ākārena adhigato. Tenāha ‘‘purāṇa…pe… ariyamagga’’nti. Tathā hi taṃ bhagavā ‘‘addasa purāṇaṃ maggaṃ purāṇamañjasa’’nti avoca. Pūretvā bhāvanāpāripūrivasena. ‘‘Pūretvā’’ti vā idaṃ ‘‘ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’’nti ettha pāṭhasesoti vadanti. ‘‘Ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ paṭijānanti assāsappattā’’ti evaṃ vā ettha yojanā.
তপোজিগুচ্ছাৰাদৰণ্ণনা
Tapojigucchāvādavaṇṇanā
৫৫. পকতা হুত্ৰা ৰিচ্ছিন্না ৰিপ্পকতাতি আহ ‘‘অনিট্ঠিতাৰ হুত্ৰা ঠিতা’’তি।
55. Pakatā hutvā vicchinnā vippakatāti āha ‘‘aniṭṭhitāva hutvā ṭhitā’’ti.
৫৬. ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছনৰাদোতি লূখপটিপত্তিসাধনেন ৰীরিযেন অত্ততণ্হাৰিনোদনৰসেন পাপকস্স জিগুচ্ছনৰাদো। জিগুচ্ছতীতি জিগুচ্ছো, তব্ভাৰো জেগুচ্ছং, অধিকং জেগুচ্ছং অধিজেগুচ্ছং, অতিৰিয পাপজিগুচ্ছনং, তস্মিং অধিজেগুচ্ছে। কাযদল়্হীবহুলং তপতীতি তপো, অত্তকিলমথানুযোগৰসেন পৰত্তং ৰীরিযং, তেন কাযদল়্হীবহুলতানিমিত্তস্স পাপস্স জিগুচ্ছনং, ৰিরজ্জনম্পি তপোজিগুচ্ছাতি আহ ‘‘ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছা’’তি। ঘাসচ্ছাদনসেনাসনতণ্হাৰিনোদনমুখেন অত্তস্নেহৰিরজ্জনন্তি অত্থো। উপরি ৰুচ্চমানেসু নানাকারেসু অচেলকাদিৰতেসু একজ্ঝং সমাদিন্নানং পরিসোধনমেৰেত্থ পারিপূরণং , ন সব্বেসং অনৰসেসতো সমাদানং তস্স অসম্ভৰতোতি আহ ‘‘পরিপুণ্ণাতি পরিসুদ্ধা’’তি। পরিসোধনঞ্চ নেসং সকসমযসিদ্ধেন নযেন পটিপজ্জনমেৰ। ৰিপরিযাযেন অপরিসুদ্ধতা ৰেদিতব্বা।
56.Vīriyena pāpajigucchanavādoti lūkhapaṭipattisādhanena vīriyena attataṇhāvinodanavasena pāpakassa jigucchanavādo. Jigucchatīti jiguccho, tabbhāvo jegucchaṃ, adhikaṃ jegucchaṃ adhijegucchaṃ, ativiya pāpajigucchanaṃ, tasmiṃ adhijegucche. Kāyadaḷhībahulaṃ tapatīti tapo, attakilamathānuyogavasena pavattaṃ vīriyaṃ, tena kāyadaḷhībahulatānimittassa pāpassa jigucchanaṃ, virajjanampi tapojigucchāti āha ‘‘vīriyena pāpajigucchā’’ti. Ghāsacchādanasenāsanataṇhāvinodanamukhena attasnehavirajjananti attho. Upari vuccamānesu nānākāresu acelakādivatesu ekajjhaṃ samādinnānaṃ parisodhanamevettha pāripūraṇaṃ, na sabbesaṃ anavasesato samādānaṃ tassa asambhavatoti āha ‘‘paripuṇṇāti parisuddhā’’ti. Parisodhanañca nesaṃ sakasamayasiddhena nayena paṭipajjanameva. Vipariyāyena aparisuddhatā veditabbā.
৫৭. ‘‘একং পঞ্হম্পি ন কথেতী’’তি পঠমং অত্তনা পুচ্ছিতপঞ্হস্স অকথিতত্তা ৰুত্তং।
57.‘‘Ekaṃ pañhampi na kathetī’’ti paṭhamaṃ attanā pucchitapañhassa akathitattā vuttaṃ.
তপনিস্সিতকোতি অত্তকিলমথানুযোগসঙ্খাতং তপং নিস্সায সমাদায ৰত্তনকো। সীহনাদেতি সীহনাদসুত্তৰণ্ণনাযং। যস্মা তত্থ ৰিত্থারিতনযেন ৰেদিতব্বানি, তস্মা তস্সা অত্থপ্পকাসনায ৰুত্তনযেনপি ৰেদিতব্বানি।
Tapanissitakoti attakilamathānuyogasaṅkhātaṃ tapaṃ nissāya samādāya vattanako. Sīhanādeti sīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ. Yasmā tattha vitthāritanayena veditabbāni, tasmā tassā atthappakāsanāya vuttanayenapi veditabbāni.
উপক্কিলেসৰণ্ণনা
Upakkilesavaṇṇanā
৫৮. ‘‘সম্মা আদিযতী’’তি ৰত্ৰা সম্মা আদিযনঞ্চস্স দল়্হগ্গাহো এৰাতি আহ ‘‘দল়্হং গণ্হাতী’’তি। ‘‘সাসনাৰচরেনাপি দীপেতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা তং দস্সেতুং ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি ৰুত্তং, তেন ধুতঙ্গধরতামত্তেন অত্তমনতা, পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পতা সম্মাপটিপত্তিযা উপক্কিলেসোতি ইমমত্থং দস্সেতি, ন যথাৰুত্ততপসমাদানধুতঙ্গধরতানং সতিপি অনিয্যানিকত্তে সদিসতন্তি দট্ঠব্বং।
58. ‘‘Sammā ādiyatī’’ti vatvā sammā ādiyanañcassa daḷhaggāho evāti āha ‘‘daḷhaṃ gaṇhātī’’ti. ‘‘Sāsanāvacarenāpi dīpetabba’’nti vatvā taṃ dassetuṃ ‘‘ekacco hī’’tiādi vuttaṃ, tena dhutaṅgadharatāmattena attamanatā, paripuṇṇasaṅkappatā sammāpaṭipattiyā upakkilesoti imamatthaṃ dasseti, na yathāvuttatapasamādānadhutaṅgadharatānaṃ satipi aniyyānikatte sadisatanti daṭṭhabbaṃ.
‘‘দুৰিধস্সাপীতি ‘অত্তমনো হোতি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো’তি চ এৰং উপক্কিলেসভেদেন ৰুত্তস্স দুৰিধস্সাপি তপস্সিনো’’তি কেচি। যস্মা পন অট্ঠকথাযং সাসনিকৰসেনাপি অত্থো দীপিতো, তস্মা বাহিরকস্স, সাসনিকস্স চাতি এৰং দুৰিধস্সাপি তপস্সিনোতি অত্থো ৰেদিতব্বো। তথা চেৰ হি উপরিপি অত্থৰণ্ণনং ৰক্খতীতি। এত্তাৰতাতি যদিদং ‘‘কো অঞ্ঞো মযা সদিসো’’তি এৰং অতিমানস্স, অনিট্ঠিতকিচ্চস্সেৰ চ ‘‘অলমেত্তাৰতা’’তি এৰং অতিমানস্স চ উপ্পাদনং, এত্তাৰতা।
‘‘Duvidhassāpīti ‘attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo’ti ca evaṃ upakkilesabhedena vuttassa duvidhassāpi tapassino’’ti keci. Yasmā pana aṭṭhakathāyaṃ sāsanikavasenāpi attho dīpito, tasmā bāhirakassa, sāsanikassa cāti evaṃ duvidhassāpi tapassinoti attho veditabbo. Tathā ceva hi uparipi atthavaṇṇanaṃ vakkhatīti. Ettāvatāti yadidaṃ ‘‘ko añño mayā sadiso’’ti evaṃ atimānassa, aniṭṭhitakiccasseva ca ‘‘alamettāvatā’’ti evaṃ atimānassa ca uppādanaṃ, ettāvatā.
উক্কংসতীতি উক্কট্ঠং করোতি। উক্খিপতীতি অঞ্ঞেসং উপরি খিপতি, পগ্গণ্হাতীতি অত্থো। পরং সংহারেতীতি পরং সংহরং নিহীনং করোতি। অৰক্খিপতীতি অধো খিপতি, অৰমঞ্ঞতীতি অত্থো।
Ukkaṃsatīti ukkaṭṭhaṃ karoti. Ukkhipatīti aññesaṃ upari khipati, paggaṇhātīti attho. Paraṃ saṃhāretīti paraṃ saṃharaṃ nihīnaṃ karoti. Avakkhipatīti adho khipati, avamaññatīti attho.
মানমদকরণেনাতি মানসঙ্খাতস্স মদস্স করণেন উপ্পাদনেন। মুচ্ছিতো হোতীতি মুচ্ছাপন্নো হোতি, সা পন মুচ্ছাপত্তি অভিজ্ঝাসীলব্বতপরামাসকাযগন্থেহি গধিতচিত্ততা, তত্থ চ অতিলগ্গভাৰোতি আহ ‘‘গধিতো অজ্ঝোসন্নো’’তি। পমজ্জনঞ্চেত্থ পমজ্জনমেৰাতি আহ ‘‘পমাদমাপজ্জতী’’তি। কেৰলং ধুতঙ্গসুদ্ধিকো হুত্ৰা কম্মট্ঠানং অননুযুঞ্জন্তো তায এৰ ধুতঙ্গসুদ্ধিকতায অত্তুক্কংসনাদিৰসেন পৰত্তেয্যাতি দস্সেতুং ‘‘সাসনে’’তিআদি ৰুত্তং। তেনাহ ‘‘ধুতঙ্গমেৰ…পে॰… পচ্চেতী’’তি।
Mānamadakaraṇenāti mānasaṅkhātassa madassa karaṇena uppādanena. Mucchitohotīti mucchāpanno hoti, sā pana mucchāpatti abhijjhāsīlabbataparāmāsakāyaganthehi gadhitacittatā, tattha ca atilaggabhāvoti āha ‘‘gadhito ajjhosanno’’ti. Pamajjanañcettha pamajjanamevāti āha ‘‘pamādamāpajjatī’’ti. Kevalaṃ dhutaṅgasuddhiko hutvā kammaṭṭhānaṃ ananuyuñjanto tāya eva dhutaṅgasuddhikatāya attukkaṃsanādivasena pavatteyyāti dassetuṃ ‘‘sāsane’’tiādi vuttaṃ. Tenāha ‘‘dhutaṅgameva…pe… paccetī’’ti.
৫৯. তেযেৰ পচ্চযা। সুট্ঠু কত্ৰা পটিসঙ্খরিত্ৰা লদ্ধাতি আদরগারৰযোগেন সক্কচ্চং অভিসঙ্খরিত্ৰা দানৰসেন উপনযৰসেন লদ্ধা। ৰণ্ণভণনন্তি গুণকিত্তনং। অস্সাতি তপস্সিনো।
59.Teyeva paccayā. Suṭṭhu katvā paṭisaṅkharitvā laddhāti ādaragāravayogena sakkaccaṃ abhisaṅkharitvā dānavasena upanayavasena laddhā. Vaṇṇabhaṇananti guṇakittanaṃ. Assāti tapassino.
৬০. ৰোদাসন্তি ব্যাসনং, ৰিভজ্জনন্তি অত্থো। তং পনেত্থ ৰিভজ্জনং দ্ৰিধা ইচ্ছিতন্তি আহ ‘‘দ্ৰেভাগং আপজ্জতী’’তি। দ্ৰে ভাগে করোতি রুচ্চনারুচ্চনৰসেন । গেধজাতোতি সঞ্জাতগেধো। মুচ্ছনং নাম সতিৰিপ্পৰাসেনেৰ হোতি, ন সতিযা সতীতি আহ ‘‘সমুট্ঠস্সতী’’তি। আদীনৰমত্তম্পীতি গধিতাদিভাৰেন পরিভোগে আদীনৰমত্তম্পি ন পস্সতি। মত্তঞ্ঞুতাতি পরিভোগে মত্তঞ্ঞুতা। পচ্চৰেক্খণপরিভোগমত্তম্পীতি পচ্চৰেক্খণমত্তেন পরিভোগম্পি একৰারং পচ্চৰেক্খিত্ৰাপি পরিভুঞ্জনম্পি ন করোতি।
60.Vodāsanti byāsanaṃ, vibhajjananti attho. Taṃ panettha vibhajjanaṃ dvidhā icchitanti āha ‘‘dvebhāgaṃ āpajjatī’’ti. Dve bhāge karoti ruccanāruccanavasena . Gedhajātoti sañjātagedho. Mucchanaṃ nāma sativippavāseneva hoti, na satiyā satīti āha ‘‘samuṭṭhassatī’’ti. Ādīnavamattampīti gadhitādibhāvena paribhoge ādīnavamattampi na passati. Mattaññutāti paribhoge mattaññutā. Paccavekkhaṇaparibhogamattampīti paccavekkhaṇamattena paribhogampi ekavāraṃ paccavekkhitvāpi paribhuñjanampi na karoti.
৬১. ৰিচক্কসণ্ঠানাতি ৰিপুলতমচক্কসণ্ঠানা। সব্বস্স ভুঞ্জনতো অযোকূটসদিসা দন্তা এৰ দন্তকূটং। অপসাদেতীতি পসাদেতি। অচেলকাদিৰসেনাতি অচেলকৰতাদিৰসেন। লূখাজীৰিন্তি সল্লেখপটিপত্তিযা লূখজীৰিকং।
61.Vicakkasaṇṭhānāti vipulatamacakkasaṇṭhānā. Sabbassa bhuñjanato ayokūṭasadisā dantā eva dantakūṭaṃ.Apasādetīti pasādeti. Acelakādivasenāti acelakavatādivasena. Lūkhājīvinti sallekhapaṭipattiyā lūkhajīvikaṃ.
৬২. তপং করোতীতি ভাৰনামনসিকারলক্খণং তপং চরতি চরন্তো ৰিয হোতি। চঙ্কমং ওতরতি ভাৰনং অনুযুঞ্জন্তো ৰিয। ৰিহারঙ্গণং সম্মজ্জতি ৰত্তপটিপত্তিং পূরেন্তো ৰিয।
62.Tapaṃ karotīti bhāvanāmanasikāralakkhaṇaṃ tapaṃ carati caranto viya hoti. Caṅkamaṃ otarati bhāvanaṃ anuyuñjanto viya. Vihāraṅgaṇaṃ sammajjati vattapaṭipattiṃ pūrento viya.
‘‘আদস্সযমানো’’তি ৰা পাঠো।
‘‘Ādassayamāno’’ti vā pāṭho.
কিঞ্চি ৰজ্জন্তি কিঞ্চি কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা দোসং। দিট্ঠিগতন্তি ৰিপরীতদস্সনং। অরুচ্চমানন্তি অত্তনো সিদ্ধন্তে পটিক্খিত্তভাৰেন অরুচ্চমানং। রুচ্চতি মেতি ‘‘কপ্পতি মে’’তি ৰদতি। অনুজানিতব্বন্তি তচ্ছাৰিপরীতভূতভাৰেন ‘‘এৰমেত’’ন্তি অনুজানিতব্বং। সৰনমনোহারিতায ‘‘সাধু সুট্ঠূ’’তি অনুমোদিতব্বং।
Kiñcivajjanti kiñci kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā dosaṃ. Diṭṭhigatanti viparītadassanaṃ. Aruccamānanti attano siddhante paṭikkhittabhāvena aruccamānaṃ. Ruccati meti ‘‘kappati me’’ti vadati. Anujānitabbanti tacchāviparītabhūtabhāvena ‘‘evameta’’nti anujānitabbaṃ. Savanamanohāritāya ‘‘sādhu suṭṭhū’’ti anumoditabbaṃ.
৬৩. কুজ্ঝনসীলতায কোধনো। ৰুত্তলক্খণো উপনাহো এতস্স অত্থীতি উপনাহী। এৰংভূতো চ তংসমঙ্গী হোতীতি ‘‘সমন্নাগতো হোতী’’তি ৰুত্তং। এস নযো ইতো পরেসুপি।
63. Kujjhanasīlatāya kodhano. Vuttalakkhaṇo upanāho etassa atthīti upanāhī. Evaṃbhūto ca taṃsamaṅgī hotīti ‘‘samannāgato hotī’’ti vuttaṃ. Esa nayo ito paresupi.
অযং পন ৰিসেসো – ইস্সতি উসূযতীতি উস্সুকী। সঠনং অসন্তগুণসম্ভাৰনং সঠো, সো এতস্স অত্থীতি সঠো। সন্তদোসপটিচ্ছাদনসভাৰা মাযা, মাযা এতস্স অত্থীতি মাযাৰী। গরুট্ঠানিযানম্পি পণিপাতাকরণলক্খণং থম্ভনং থদ্ধং, তমেত্থ অত্থীতি থদ্ধো। গুণেহি সমানং, অধিকঞ্চ অতিক্কমিত্ৰা নিহীনং কত্ৰা মঞ্ঞনসীলতায অতিমানী। অসন্তগুণসম্ভাৰনত্থিকতাসঙ্খাতা পাপা লামকা ইচ্ছা এতস্সাতি পাপিচ্ছো। মিচ্ছা ৰিপরীতা দিট্ঠি এতস্সাতি মিচ্ছাদিট্ঠিকো। ‘‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি (ম॰ নি॰ ১৮৭, ২০২, ৪২৭; ৩.২৭, ২৯; উদা॰ ৫৫; মহানি॰ ২০; নেত্তি॰ ৫৮) এৰং অত্তনা অত্তাভিনিৰিট্ঠতায সতা দিট্ঠি সন্দিট্ঠি, তমেৰ পরামসতীতি সন্দিট্ঠিপরামাসী। অট্ঠকথাযং পন ‘‘সযং দিট্ঠি সন্দিট্ঠী’’তি ৰত্থুৰসেন অত্থো ৰুত্তো। আ বাল়্হং ৰিয ধীযতীতি আধানন্তি আহ ‘‘দল়্হং সুট্ঠু ঠপিত’’ন্তি। যথাগহিতং গাহং পটিনিস্সজ্জনসীলো পটিনিস্সগ্গী, তপ্পটিক্খেপেন দুপ্পটিনিস্সগ্গী। পটিসেধত্থো হি অযং দু-সদ্দো যথা ‘‘দুপ্পঞ্ঞো, (ম॰ নি॰ ১.৪৪৯) দুস্সীলো’’তি (অ॰ নি॰ ৫.২১৩; ১০.৭৫; পারা॰ ১৯৫; ধ॰ প॰ ৩০৮) চ।
Ayaṃ pana viseso – issati usūyatīti ussukī. Saṭhanaṃ asantaguṇasambhāvanaṃ saṭho, so etassa atthīti saṭho. Santadosapaṭicchādanasabhāvā māyā, māyā etassa atthīti māyāvī. Garuṭṭhāniyānampi paṇipātākaraṇalakkhaṇaṃ thambhanaṃ thaddhaṃ, tamettha atthīti thaddho. Guṇehi samānaṃ, adhikañca atikkamitvā nihīnaṃ katvā maññanasīlatāya atimānī. Asantaguṇasambhāvanatthikatāsaṅkhātā pāpā lāmakā icchā etassāti pāpiccho. Micchā viparītā diṭṭhi etassāti micchādiṭṭhiko. ‘‘Idameva saccaṃ, moghamañña’’nti (ma. ni. 187, 202, 427; 3.27, 29; udā. 55; mahāni. 20; netti. 58) evaṃ attanā attābhiniviṭṭhatāya satā diṭṭhi sandiṭṭhi, tameva parāmasatīti sandiṭṭhiparāmāsī. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sayaṃ diṭṭhi sandiṭṭhī’’ti vatthuvasena attho vutto. Ā bāḷhaṃ viya dhīyatīti ādhānanti āha ‘‘daḷhaṃ suṭṭhu ṭhapita’’nti. Yathāgahitaṃ gāhaṃ paṭinissajjanasīlo paṭinissaggī, tappaṭikkhepena duppaṭinissaggī. Paṭisedhattho hi ayaṃ du-saddo yathā ‘‘duppañño, (ma. ni. 1.449) dussīlo’’ti (a. ni. 5.213; 10.75; pārā. 195; dha. pa. 308) ca.
পরিসুদ্ধপপটিকপ্পত্তকথাৰণ্ণনা
Parisuddhapapaṭikappattakathāvaṇṇanā
৬৪. ইধ নিগ্রোধ তপস্সীতি যথানুক্কন্তং পুরিমপাল়িং নিগমনৰসেন একদেসেন দস্সেতি। তেনাহ ‘‘এৰং ভগৰা’’তিআদি। গহিতলদ্ধিন্তি ‘‘অচেলকাদিভাৰো সেয্যো, তেন চ সংসারসুদ্ধি হোতী’’তি এৰং গহিতলদ্ধিং। রক্খিতং তপন্তি তায লদ্ধিযা সমাদিযিত্ৰা রক্খিতং অচেলকৰতাদিতপং। ‘‘সব্বমেৰ সংকিলিট্ঠ’’ন্তি ইমিনা যং ৰক্খতি পরিসুদ্ধপাল়িৰণ্ণনাযং ‘‘লূখতপস্সিনো চেৰ ধুতঙ্গধরস্স চ ৰসেন যোজনা ৰেদিতব্বা’’তি (দী॰ নি॰ অট্ঠ॰ ৩.৬৪), তস্স পরিকপ্পিতরূপস্স লূখস্স তপস্সিনোতি অযমেত্থ অধিপ্পাযোতি দস্সেতি। ‘‘পরিসুদ্ধপাল়িদস্সনত্থ’’ন্তি চ ইমিনা তিত্থিযানং ৰসেন পাল়ি যেৰেত্থ লব্ভতি, ন পন তদত্থোতি দস্সেতি। ৰুত্তৰিপক্খৰসেনাতি ৰুত্তস্স অত্থস্স পটিপক্খৰসেন, পটিক্খেপৰসেনাতি অত্থো। তস্মিং ঠানেতি হেতুঅত্থে ভুম্মন্তি তস্স হেতুঅত্থেন করণৰচনেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘এৰং সো তেনা’’তিআদিমাহ। উত্তরি ৰাযমমানোতি যথাসমাদিন্নেহি ধুতধম্মেহি অপরিতুট্ঠো, অপরিযোসিতসঙ্কপ্পো চ হুত্ৰা উপরি ভাৰনানুযোগৰসেন সম্মাৰাযামং করোন্তো।
64.Idha nigrodha tapassīti yathānukkantaṃ purimapāḷiṃ nigamanavasena ekadesena dasseti. Tenāha ‘‘evaṃ bhagavā’’tiādi. Gahitaladdhinti ‘‘acelakādibhāvo seyyo, tena ca saṃsārasuddhi hotī’’ti evaṃ gahitaladdhiṃ. Rakkhitaṃ tapanti tāya laddhiyā samādiyitvā rakkhitaṃ acelakavatāditapaṃ. ‘‘Sabbameva saṃkiliṭṭha’’nti iminā yaṃ vakkhati parisuddhapāḷivaṇṇanāyaṃ ‘‘lūkhatapassino ceva dhutaṅgadharassa ca vasena yojanā veditabbā’’ti (dī. ni. aṭṭha. 3.64), tassa parikappitarūpassa lūkhassa tapassinoti ayamettha adhippāyoti dasseti. ‘‘Parisuddhapāḷidassanattha’’nti ca iminā titthiyānaṃ vasena pāḷi yevettha labbhati, na pana tadatthoti dasseti. Vuttavipakkhavasenāti vuttassa atthassa paṭipakkhavasena, paṭikkhepavasenāti attho. Tasmiṃ ṭhāneti hetuatthe bhummanti tassa hetuatthena karaṇavacanena atthaṃ dassento ‘‘evaṃ so tenā’’tiādimāha. Uttari vāyamamānoti yathāsamādinnehi dhutadhammehi aparituṭṭho, apariyositasaṅkappo ca hutvā upari bhāvanānuyogavasena sammāvāyāmaṃ karonto.
৬৯. ইতো পরন্তি ইতো যথাৰুত্তনযতো পরং। অগ্গভাৰং ৰা সারভাৰং ৰাতি তপোজিগুচ্ছায অগ্গভাৰং ৰা সারভাৰং ৰা অজানন্তো। ‘‘অযমেৰস্স অগ্গভাৰো সারভাৰো’’তি মঞ্ঞমানো ‘‘অগ্গপ্পত্তা, সারপ্পত্তা চা’’তি আহ।
69.Ito paranti ito yathāvuttanayato paraṃ. Aggabhāvaṃ vā sārabhāvaṃ vāti tapojigucchāya aggabhāvaṃ vā sārabhāvaṃ vā ajānanto. ‘‘Ayamevassa aggabhāvo sārabhāvo’’ti maññamāno ‘‘aggappattā, sārappattā cā’’ti āha.
পরিসুদ্ধতচপ্পত্তাদিকথাৰণ্ণনা
Parisuddhatacappattādikathāvaṇṇanā
৭০. যমনং সংযমনং যামো, হিংসাদীনং অকরণৰসেন চতুব্বিধো যামোৰ চাতুযামো, সো এৰ সংৰরো, তেন সংৰুতো গুত্তসব্বদ্ৰারো চাতুযামসংৰরসংৰুতো। তেনাহ ‘‘চতুব্বিধেন সংৰরেন পিহিতো’’তি। অতিপাতনং হিংসনন্তি আহ ‘‘পাণং ন হনতী’’তি। লোভচিত্তেন ভাৰিতং সম্ভাৰিতন্তি কত্ৰা ভাৰিতং নাম পঞ্চ কামগুণা। অযঞ্চ তেসু তেসংযেৰ সমুদাচারো মগ্গোট্ঠাপকং ৰিযাতি আহ ‘‘তেসং সঞ্ঞাযা’’তি।
70. Yamanaṃ saṃyamanaṃ yāmo, hiṃsādīnaṃ akaraṇavasena catubbidho yāmova cātuyāmo, so eva saṃvaro, tena saṃvuto guttasabbadvāro cātuyāmasaṃvarasaṃvuto. Tenāha ‘‘catubbidhena saṃvarena pihito’’ti. Atipātanaṃ hiṃsananti āha ‘‘pāṇaṃ na hanatī’’ti. Lobhacittena bhāvitaṃ sambhāvitanti katvā bhāvitaṃ nāma pañca kāmaguṇā. Ayañca tesu tesaṃyeva samudācāro maggoṭṭhāpakaṃ viyāti āha ‘‘tesaṃ saññāyā’’ti.
এতন্তি অভিহরণং, হীনায অনাৰত্তনঞ্চ। তেনাহ ‘‘সো অভিহরতীতি আদিলক্খণ’’ন্তি। অভিহরতীতি অভিবুদ্ধিং নেতি। তেনাহ ‘‘উপরূপরি ৰড্ঢেতী’’তি। চক্কৰত্তিনাপি পব্বজিতস্স অভিৰাদনাদি করীযতেৰাতি পব্বজ্জা সেট্ঠা গুণৰিসেসযোগতো, দোসৰিরহিততো চ, যতো সা পণ্ডিতপঞ্ঞত্তা ৰুত্তা। গিহিভাৰো পন নিহীনো তদুভযাভাৰতোতি আহ ‘‘হীনায গিহিভাৰত্থাযা’’তি।
Etanti abhiharaṇaṃ, hīnāya anāvattanañca. Tenāha ‘‘so abhiharatīti ādilakkhaṇa’’nti. Abhiharatīti abhibuddhiṃ neti. Tenāha ‘‘uparūpari vaḍḍhetī’’ti. Cakkavattināpi pabbajitassa abhivādanādi karīyatevāti pabbajjā seṭṭhā guṇavisesayogato, dosavirahitato ca, yato sā paṇḍitapaññattā vuttā. Gihibhāvo pana nihīno tadubhayābhāvatoti āha ‘‘hīnāya gihibhāvatthāyā’’ti.
৭১. তচপ্পত্তাতি তচং পত্তা, তচসদিসা হোতীতি অত্থো।
71.Tacappattāti tacaṃ pattā, tacasadisā hotīti attho.
৭৪. তিত্থিযানং ৰসেনাতি তিত্থিযানং সমযৰসেন। নেসন্তি তিত্থিযানং। তন্তি দিব্বচক্খুং। সীলসম্পদাতি সব্বাকারসম্পন্নং চতুপারিসুদ্ধিসীলং। তচসারসম্পত্তিতোতি তচতপোজিগুচ্ছাযাসারসম্পত্তিতো। ৰিসেসভাৰন্তি ৰিসেসসভাৰং।
74. Titthiyānaṃ vasenāti titthiyānaṃ samayavasena. Nesanti titthiyānaṃ. Tanti dibbacakkhuṃ. Sīlasampadāti sabbākārasampannaṃ catupārisuddhisīlaṃ. Tacasārasampattitoti tacatapojigucchāyāsārasampattito. Visesabhāvanti visesasabhāvaṃ.
অচেলকপাল়িমত্তম্পীতি অচেলকপাল়িআগতত্থমত্তম্পি নত্থি, তস্মা মযং অনস্সাম ৰিনট্ঠাতি অত্থো। অ-কারো ৰা নিপাতমত্তং, নস্সামাতি ৰিনস্সাম। কুতো পরিসুদ্ধপাল়ীতি কুতো এৰ অম্হেসু পরিসুদ্ধপাল়িআগতপটিপত্তি। এস নযো সেসেসুপি। সুতিৰসেনাপীতি সোতপথাগমনমত্তেনাপি ন জানাম।
Acelakapāḷimattampīti acelakapāḷiāgatatthamattampi natthi, tasmā mayaṃ anassāma vinaṭṭhāti attho. A-kāro vā nipātamattaṃ, nassāmāti vinassāma. Kuto parisuddhapāḷīti kuto eva amhesu parisuddhapāḷiāgatapaṭipatti. Esa nayo sesesupi. Sutivasenāpīti sotapathāgamanamattenāpi na jānāma.
নিগ্রোধস্সপজ্ঝাযনৰণ্ণনা
Nigrodhassapajjhāyanavaṇṇanā
৭৫. অস্সাতি সন্ধানস্স গহপতিস্স। কক্খল়ন্তি ফরুসং। দুরাসদৰচনন্তি অৰত্তব্বৰচনং। যস্মা ফরুসৰচনং যং উদ্দিস্স পযুত্তং, তস্মিং খমাপিতে খমাপকস্স পটিপাকতিকং হোতি, তস্মা ‘‘অযং মযী’’তিআদি ৰুত্তং।
75.Assāti sandhānassa gahapatissa. Kakkhaḷanti pharusaṃ. Durāsadavacananti avattabbavacanaṃ. Yasmā pharusavacanaṃ yaṃ uddissa payuttaṃ, tasmiṃ khamāpite khamāpakassa paṭipākatikaṃ hoti, tasmā ‘‘ayaṃ mayī’’tiādi vuttaṃ.
৭৬. বোধত্থায ধম্মং দেসেতি, ন অত্তনো বুদ্ধভাৰঘোসনত্থায। ৰাদত্থাযাতি পরৰাদভঞ্জনৰাদত্থায। রাগাদিসমনত্থায ধম্মং দেসেতি, ন অন্তেৰাসিকম্যতায। ওঘনিত্থরণত্থাযাতি চতুরোঘনিত্থরণত্থায ধম্মং দেসেতি সব্বসো ওরপারাতিণ্ণমাৰহত্তা দেসনায। সব্বকিলেসপরিনিব্বানত্থায ধম্মং দেসেতি কিলেসানং লেসেনপি দেসনায অপরামট্ঠভাৰতো।
76.Bodhatthāya dhammaṃ deseti, na attano buddhabhāvaghosanatthāya. Vādatthāyāti paravādabhañjanavādatthāya. Rāgādisamanatthāya dhammaṃ deseti, na antevāsikamyatāya. Oghanittharaṇatthāyāti caturoghanittharaṇatthāya dhammaṃ deseti sabbaso orapārātiṇṇamāvahattā desanāya. Sabbakilesaparinibbānatthāya dhammaṃ deseti kilesānaṃ lesenapi desanāya aparāmaṭṭhabhāvato.
ব্রহ্মচরিযপরিযোসানাদিৰণ্ণনা
Brahmacariyapariyosānādivaṇṇanā
৭৭. ইদং সব্বম্পীতি সত্তৰস্সতো পট্ঠায যাৰ ‘‘সত্তাহ’’ন্তি পদং, ইদং সব্বম্পি ৰচনং। অসঠো পন অমাযাৰী উজুজাতিকো তিক্খপঞ্ঞো উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি অধিপ্পাযো। সো হি তংমুহুত্তেনেৰ অরহত্তং পত্তুং সক্খিস্সতীতি। ৰঙ্কৰঙ্কোতি কাযৰঙ্কাদীহিপি ৰঙ্কেহি ৰঙ্কো জিম্হো কুটিলো। ‘‘সঠং পনাহং অনুসাসিতুং ন সক্কোমী’’তি ন ইদং ভগৰা কিলাসুভাৰেনেৰ ৰদতি, অথ খো তস্স অভাজনভাৰেনেৰ।
77.Idaṃ sabbampīti sattavassato paṭṭhāya yāva ‘‘sattāha’’nti padaṃ, idaṃ sabbampi vacanaṃ. Asaṭho pana amāyāvī ujujātiko tikkhapañño ugghaṭitaññūti adhippāyo. So hi taṃmuhutteneva arahattaṃ pattuṃ sakkhissatīti. Vaṅkavaṅkoti kāyavaṅkādīhipi vaṅkehi vaṅko jimho kuṭilo. ‘‘Saṭhaṃ panāhaṃ anusāsituṃ na sakkomī’’ti na idaṃ bhagavā kilāsubhāveneva vadati, atha kho tassa abhājanabhāveneva.
৭৮. পকতিযা আচরিযোতি যো এৰ তুম্হাকং ইতো পুব্বে পকতিযা আচরিযো অহোসি, সো এৰ ইদানিপি পুব্বাচিণ্ণৰসেন আচরিযো হোতু, ন মযং তুম্হে অন্তেৰাসিকে কাতুকামাতি অধিপ্পাযো। ন মযং তুম্হাকং উদ্দেসেন অত্থিকা, ধম্মতন্তি মেৰ পন তুম্হে ঞাপেতুকামম্হাতি অধিপ্পাযো। আজীৰতোতি জীৰিকায ৰুত্তিতো। অকুসলাতি কোট্ঠাসং পত্তাতি অকুসলাতি তং তং কোট্ঠাসতংযেৰ উপগতা। কিলেসদরথসম্পযুত্তাতি কিলেসদরথসহিতা তংসম্বন্ধনতো । জাতিজরামরণানং হিতাতি জাতিজরামরণিযা। সংকিলেসো এত্থ অত্থি, সংকিলেসে ৰা নিযুত্তাতি সংকিলেসিকা। ৰোদানং ৰুচ্চতি ৰিসুদ্ধি, তস্স পচ্চযভূতত্তা ৰোদানিযা। তথাভূতা চেতে ৰোদাপেন্তীতি আহ ‘‘সত্তে ৰোদাপেন্তী’’তি। সিখাপ্পত্তা পঞ্ঞায পারিপূরিৰেপুল্লতা মগ্গফলৰসেনেৰ ইচ্ছিতব্বাতি আহ ‘‘মগ্গপঞ্ঞা…পে॰… ৰেপুল্লত’’ন্তি। উভোপি ৰা এতানি পারিপূরিৰেপুল্লানি। যা হি তস্স পারিপূরী, সা এৰ ৰেপুল্লতাতি। ততোতি সংকিলেসধম্মপ্পহানৰোদানধম্মাভিবুদ্ধিহেতু।
78.Pakatiyā ācariyoti yo eva tumhākaṃ ito pubbe pakatiyā ācariyo ahosi, so eva idānipi pubbāciṇṇavasena ācariyo hotu, na mayaṃ tumhe antevāsike kātukāmāti adhippāyo. Namayaṃ tumhākaṃ uddesena atthikā, dhammatanti meva pana tumhe ñāpetukāmamhāti adhippāyo. Ājīvatoti jīvikāya vuttito. Akusalāti koṭṭhāsaṃ pattāti akusalāti taṃ taṃ koṭṭhāsataṃyeva upagatā. Kilesadarathasampayuttāti kilesadarathasahitā taṃsambandhanato . Jātijarāmaraṇānaṃ hitāti jātijarāmaraṇiyā. Saṃkileso ettha atthi, saṃkilese vā niyuttāti saṃkilesikā. Vodānaṃ vuccati visuddhi, tassa paccayabhūtattā vodāniyā. Tathābhūtā cete vodāpentīti āha ‘‘satte vodāpentī’’ti. Sikhāppattā paññāya pāripūrivepullatā maggaphalavaseneva icchitabbāti āha ‘‘maggapaññā…pe… vepullata’’nti. Ubhopi vā etāni pāripūrivepullāni. Yā hi tassa pāripūrī, sā eva vepullatāti. Tatoti saṃkilesadhammappahānavodānadhammābhibuddhihetu.
৭৯. ‘‘যথা মারেনা’’তি নযিদং নিদস্সনৰসেন ৰুত্তং, অথ খো তথাভাৰকথনমেৰাতি দস্সেতুং ‘‘মারো কিরা’’তিআদি ৰুত্তং। অথাতি মারেন তেসং পরিযুট্ঠানপ্পত্তিতো পচ্ছা অঞ্ঞাসীতি যোজনা। কস্মা পন ভগৰা পগেৰ ন অঞ্ঞাসীতি? অনাৰজ্জিতত্তা। মারং পটিবাহিত্ৰাতি মারেন তেসু কতং পরিযুট্ঠানং ৰিধমেত্ৰা, ন তেসং সতি পযোজনে বুদ্ধানং দুক্করং। সোতি মগ্গফলুপ্পত্তিহেতু। তেসং পরিব্বাজকানং।
79.‘‘Yathā mārenā’’ti nayidaṃ nidassanavasena vuttaṃ, atha kho tathābhāvakathanamevāti dassetuṃ ‘‘māro kirā’’tiādi vuttaṃ. Athāti mārena tesaṃ pariyuṭṭhānappattito pacchā aññāsīti yojanā. Kasmā pana bhagavā pageva na aññāsīti? Anāvajjitattā. Māraṃ paṭibāhitvāti mārena tesu kataṃ pariyuṭṭhānaṃ vidhametvā, na tesaṃ sati payojane buddhānaṃ dukkaraṃ. Soti maggaphaluppattihetu. Tesaṃ paribbājakānaṃ.
ফুট্ঠাতি পরিযুট্ঠানৰসেন ফুট্ঠা। যত্রাতি নিদ্ধারণে ভুম্মন্তি আহ ‘‘যেসূ’’তি। অঞ্ঞাণত্থন্তি আজাননত্থং, উপসগ্গমত্তঞ্চেত্থ আ-কারোতি আহ ‘‘জাননত্থ’’ন্তি, ৰীমংসনত্থন্তি অত্থো। চিত্তং নুপ্পন্নন্তি ‘‘জানাম তাৰস্স ধম্ম’’ন্তি আজাননত্থং ‘‘ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামা’’তি একস্মিং দিৰসে একৰারম্পি তেসং চিত্তং নুপ্পন্নং। সত্তাহো পন ৰুচ্চমানো এতেসং কিং করিস্সতীতি যোজনা। সত্তাহং পূরেতুন্তি সত্তাহং ব্রহ্মচরিযং পূরেতুং, ব্রহ্মচরিযৰসেন ৰা সত্তাহং পূরেতুন্তি অত্থো। পরৰাদভিন্দনন্তি পরৰাদমদ্দনং। সকৰাদসমুস্সাপনন্তি সকৰাদপগ্গণ্হনং। ৰাসনাযাতি সচ্চসম্পটিৰেধৰাসনায। নেসন্তি চ পকরণৰসেন ৰুত্তং। তদঞ্ঞেসম্পি হি ভগৰতো সম্মুখা, পরম্পরায চ দেৰমনুস্সানং সুণন্তানং ৰাসনায পচ্চযো এৰাতি। যং পনেত্থ অত্থতো ন ৰিভত্তং, তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি।
Phuṭṭhāti pariyuṭṭhānavasena phuṭṭhā. Yatrāti niddhāraṇe bhummanti āha ‘‘yesū’’ti. Aññāṇatthanti ājānanatthaṃ, upasaggamattañcettha ā-kāroti āha ‘‘jānanattha’’nti, vīmaṃsanatthanti attho. Cittaṃ nuppannanti ‘‘jānāma tāvassa dhamma’’nti ājānanatthaṃ ‘‘brahmacariyaṃ carissāmā’’ti ekasmiṃ divase ekavārampi tesaṃ cittaṃ nuppannaṃ. Sattāho pana vuccamāno etesaṃ kiṃ karissatīti yojanā. Sattāhaṃ pūretunti sattāhaṃ brahmacariyaṃ pūretuṃ, brahmacariyavasena vā sattāhaṃ pūretunti attho. Paravādabhindananti paravādamaddanaṃ. Sakavādasamussāpananti sakavādapaggaṇhanaṃ. Vāsanāyāti saccasampaṭivedhavāsanāya. Nesanti ca pakaraṇavasena vuttaṃ. Tadaññesampi hi bhagavato sammukhā, paramparāya ca devamanussānaṃ suṇantānaṃ vāsanāya paccayo evāti. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ suviññeyyamevāti.
উদুম্বরিকসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।
Udumbarikasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ২. উদুম্বরিকসুত্তং • 2. Udumbarikasuttaṃ
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ২. উদুম্বরিকসুত্তৰণ্ণনা • 2. Udumbarikasuttavaṇṇanā
