| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) |
৩. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা
3. Cakkavattisuttavaṇṇanā
অত্তদীপসরণতাৰণ্ণনা
Attadīpasaraṇatāvaṇṇanā
৮০. উত্তানং ৰুচ্চতি পাকটং, তপ্পটিক্খেপেন অনুত্তানং অপাকটং, পটিচ্ছন্নং, অপচুরং, দুৰিঞ্ঞেয্যঞ্চ। অনুত্তানানং পদানং ৰণ্ণনা অনুত্তানপদৰণ্ণনা। উত্তানপদৰণ্ণনায পযোজনাভাৰতো অনুত্তানগ্গহণং। ‘‘মাতুলা’’তি ইত্থিলিঙ্গৰসেন লদ্ধনামো একো রুক্খো, তস্সা আসন্নপ্পদেসে মাপিতত্তা নগরম্পি ‘‘মাতুলা’’ ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিত্থ। তেন ৰুত্তং ‘‘মাতুলাযন্তি এৰং নামকে নগরে’’তি। অৰিদূরেতি তস্স নগরস্স অৰিদূরে।
80.Uttānaṃ vuccati pākaṭaṃ, tappaṭikkhepena anuttānaṃ apākaṭaṃ, paṭicchannaṃ, apacuraṃ, duviññeyyañca. Anuttānānaṃ padānaṃ vaṇṇanā anuttānapadavaṇṇanā. Uttānapadavaṇṇanāya payojanābhāvato anuttānaggahaṇaṃ. ‘‘Mātulā’’ti itthiliṅgavasena laddhanāmo eko rukkho, tassā āsannappadese māpitattā nagarampi ‘‘mātulā’’ tveva paññāyittha. Tena vuttaṃ ‘‘mātulāyanti evaṃ nāmake nagare’’ti. Avidūreti tassa nagarassa avidūre.
কামঞ্চেত্থ সুত্তে ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, রাজা দল়্হনেমি নাম অহোসী’’তিআদিনা অতীতৰংসদীপিকা কথা আদিতো পট্ঠায আগতা, ‘‘অড্ঢতেয্যৰস্সসতাযুকানং মনুস্সানং ৰস্সসতাযুকা পুত্তা ভৰিস্সন্তী’’তিআদিনা পন সৰিসেসং অনাগতত্থপটিসংযুত্তা কথা আগতাতি ৰুত্তং ‘‘অনাগতৰংসদীপিকায সুত্তন্তকথাযা’’তি। অনাগতত্থদীপনঞ্হি অচ্ছরিযং, তত্থাপি অনাগতস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিপত্তিকিত্তনং অচ্ছরিযতমং। সমাগমেনাতি সন্নিপাতেন।
Kāmañcettha sutte ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, rājā daḷhanemi nāma ahosī’’tiādinā atītavaṃsadīpikā kathā ādito paṭṭhāya āgatā, ‘‘aḍḍhateyyavassasatāyukānaṃ manussānaṃ vassasatāyukā puttā bhavissantī’’tiādinā pana savisesaṃ anāgatatthapaṭisaṃyuttā kathā āgatāti vuttaṃ ‘‘anāgatavaṃsadīpikāya suttantakathāyā’’ti. Anāgatatthadīpanañhi acchariyaṃ, tatthāpi anāgatassa sammāsambuddhassa paṭipattikittanaṃ acchariyatamaṃ. Samāgamenāti sannipātena.
‘‘ভত্তগ্গং অমনাপ’’ন্তিআদি কেৰলং তেসং পরিৰিতক্কমত্তং। অমনাপন্তি অমনুঞ্ঞং। বুদ্ধেসু কতো অপ্পকোপি অপরাধো অপ্পকো কারো ৰিয গরুতরৰিপাকোতি আহ ‘‘বুদ্ধেহি সদ্ধিং…পে॰… সদিসং হোতী’’তি। তত্রাতি তস্মিং মাতুলনগরস্স সমীপে, তস্সং ৰা পরিসাযং।
‘‘Bhattaggaṃ amanāpa’’ntiādi kevalaṃ tesaṃ parivitakkamattaṃ. Amanāpanti amanuññaṃ. Buddhesu kato appakopi aparādho appako kāro viya garutaravipākoti āha ‘‘buddhehi saddhiṃ…pe… sadisaṃ hotī’’ti. Tatrāti tasmiṃ mātulanagarassa samīpe, tassaṃ vā parisāyaṃ.
অত্তদীপাতি এত্থ কামং যো পরো ন হোতি, সো অত্তাতি সসন্তানো ‘‘অত্তা’’তি ৰুচ্চতি, হিতসুখেসিভাৰেন পন অত্তনিব্বিসেসত্তা ধম্মো ইধ ‘‘অত্তা’’তি অধিপ্পেতো। তেনাহ ‘‘অত্তা নাম লোকিযলোকুত্তরো ধম্মো’’তি। দ্ৰিধা আপো গতো এত্থাতি দীপো, ওঘেন অনজ্ঝোত্থতো ভূমিভাগো। ইধ পন কামোঘাদীহি অনজ্ঝোত্থরণীযত্তা দীপো ৰিযাতি দীপো, অত্তা দীপো পতিট্ঠা এতেসন্তি অত্তদীপা। তেনাহ ‘‘অত্তানং দীপ’’ন্তিআদি। দীপভাৰো চেত্থ পটিসরণতাতি আহ ‘‘ইদং তস্সেৰ ৰেৰচন’’ন্তি। অঞ্ঞসরণপটিক্খেপৰচনন্তি অঞ্ঞসরণভাৰপটিক্খেপৰচনং। ইদঞ্হি ন অঞ্ঞং সরণং কত্ৰা ৰিহরণস্সেৰ পটিক্খেপৰচনং, অথ খো অঞ্ঞস্স সরণসভাৰস্সেৰ পটিক্খেপৰচনং তপ্পটিক্খেপে চ তেন ইতরস্সাপি পটিক্খেপসিদ্ধিতো। তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি। ইদানি তমেৰত্থং সুত্তন্তরেন সাধেতুং ‘‘ৰুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি। যদি এত্থ পাকতিকো অত্তা ইচ্ছিতো, কথং তস্স দীপসরণভাৰো, তস্মা অধিপ্পাযিকো এত্থ অত্তা ভৰেয্যাতি পুচ্ছতি ‘‘কো পনেত্থ অত্তা নামা’’তি। ইতরো যথাধিপ্পেতং অত্তানং দস্সেন্তো ‘‘লোকিযলোকুত্তরো ধম্মো’’তি। দুতিযৰারোপি পঠমৰারস্সেৰ পরিযাযভাৰেন দেসিতোতি দস্সেতুং ‘‘তেনাহা’’তিআদি ৰুত্তং।
Attadīpāti ettha kāmaṃ yo paro na hoti, so attāti sasantāno ‘‘attā’’ti vuccati, hitasukhesibhāvena pana attanibbisesattā dhammo idha ‘‘attā’’ti adhippeto. Tenāha ‘‘attā nāma lokiyalokuttaro dhammo’’ti. Dvidhā āpo gato etthāti dīpo, oghena anajjhotthato bhūmibhāgo. Idha pana kāmoghādīhi anajjhottharaṇīyattā dīpo viyāti dīpo, attā dīpo patiṭṭhā etesanti attadīpā. Tenāha ‘‘attānaṃ dīpa’’ntiādi. Dīpabhāvo cettha paṭisaraṇatāti āha ‘‘idaṃ tasseva vevacana’’nti. Aññasaraṇapaṭikkhepavacananti aññasaraṇabhāvapaṭikkhepavacanaṃ. Idañhi na aññaṃ saraṇaṃ katvā viharaṇasseva paṭikkhepavacanaṃ, atha kho aññassa saraṇasabhāvasseva paṭikkhepavacanaṃ tappaṭikkhepe ca tena itarassāpi paṭikkhepasiddhito. Tenāha ‘‘na hī’’tiādi. Idāni tamevatthaṃ suttantarena sādhetuṃ ‘‘vuttampi ceta’’ntiādi. Yadi ettha pākatiko attā icchito, kathaṃ tassa dīpasaraṇabhāvo, tasmā adhippāyiko ettha attā bhaveyyāti pucchati ‘‘ko panettha attā nāmā’’ti. Itaro yathādhippetaṃ attānaṃ dassento ‘‘lokiyalokuttaro dhammo’’ti. Dutiyavāropi paṭhamavārasseva pariyāyabhāvena desitoti dassetuṃ ‘‘tenāhā’’tiādi vuttaṃ.
গোচরেতি ভিক্খূনং গোচরট্ঠানভূতে। তেনাহ ‘‘চরিতুং যুত্তট্ঠানে’’তি। সকেতি কথং পনাযং ভিক্খূনং সকোতি আহ ‘‘পেত্তিকে ৰিসযে’’তি। পিতিতো সম্মাসম্বুদ্ধতো আগতত্তা ‘‘অযং তুম্হাকং গোচরো’’তি তেন উদ্দিট্ঠত্তা পেত্তিকে ৰিসযেতি। চরন্তন্তি সামিঅত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘অযমেৰত্থো’’তি, চরন্তানন্তি চ অত্থো, তেনাযং ৰিভত্তিৰিপল্লাসেনপি ৰচনৰিপল্লাসেনপীতি দস্সেতি। কিলেসমারস্স ওতারালাভেনেৰ ইতরমারানম্পি ওতারালাভো ৰেদিতব্বো। অযং পনত্থোতি গোচরে চরণং সন্ধাযাহ, ৰত্থু পন ব্যতিরেকমুখেন আগতং।
Gocareti bhikkhūnaṃ gocaraṭṭhānabhūte. Tenāha ‘‘carituṃ yuttaṭṭhāne’’ti. Saketi kathaṃ panāyaṃ bhikkhūnaṃ sakoti āha ‘‘pettike visaye’’ti. Pitito sammāsambuddhato āgatattā ‘‘ayaṃ tumhākaṃ gocaro’’ti tena uddiṭṭhattā pettike visayeti. Carantanti sāmiatthe upayogavacananti āha ‘‘ayamevattho’’ti, carantānanti ca attho, tenāyaṃ vibhattivipallāsenapi vacanavipallāsenapīti dasseti. Kilesamārassa otārālābheneva itaramārānampi otārālābho veditabbo. Ayaṃ panatthoti gocare caraṇaṃ sandhāyāha, vatthu pana byatirekamukhena āgataṃ.
সকুণে হন্তীতি সকুণগ্ঘি, মহাসেনসকুণো। অজ্ঝপ্পত্তাতি অভিভৰনৰসেন পত্তা উপগতা। ন ম্যাযন্তি মে অযং সকুণগ্ঘি নালং অভৰিস্স। নঙ্গলকট্ঠকরণন্তি নঙ্গলেন কসিতপ্পদেসো। লেড্ডুট্ঠানন্তি লেড্ডূনং উট্ঠপিতট্ঠানং। সকে বলেতি অত্তনো বলহেতু। অপত্থদ্ধাতি অৰগাল়্হত্থম্ভা সঞ্জাতত্থম্ভা। অস্সরমানাতি অৰ্হাযন্তী।
Sakuṇe hantīti sakuṇagghi, mahāsenasakuṇo. Ajjhappattāti abhibhavanavasena pattā upagatā. Na myāyanti me ayaṃ sakuṇagghi nālaṃ abhavissa. Naṅgalakaṭṭhakaraṇanti naṅgalena kasitappadeso. Leḍḍuṭṭhānanti leḍḍūnaṃ uṭṭhapitaṭṭhānaṃ. Sake baleti attano balahetu. Apatthaddhāti avagāḷhatthambhā sañjātatthambhā. Assaramānāti avhāyantī.
মহন্তং লেড্ডুন্তি নঙ্গলেন ভিন্নট্ঠানে সুক্খতায তিখিণসিঙ্গঅযোঘনসদিসং মহন্তং লেড্ডুং। অভিরুহিত্ৰাতি তস্স অধোভাগেন অত্তনা পৰিসিত্ৰা নিলীনযোগ্গপ্পদেসং সল্লক্খেত্ৰা তস্সুপরি চঙ্কমন্তো অস্সরমানো অট্ঠাসি। ‘‘এহি খো’’তিআদি তস্স অস্সরমানাকারদস্সনং। সন্নয্হাতি ৰাতগ্গহণৰসেন উভো পক্খে সমং ঠপেত্ৰা। পচ্চুপাদীতি পাৰিসি। তত্থেৰাতি যত্থ পুব্বে লাপো ঠিতো, তত্থেৰ লেড্ডুম্হি । উরন্তি অত্তনো উরপ্পদেসং। পচ্চতাল়েসীতি পতি অতাল়েসি সারম্ভৰসেন ৰেগেন গন্ত্ৰা পহরণতো ৰিধারেন্তী পতাল়েসি। আরম্মণন্তি পচ্চযং। ‘‘অৰসর’’ন্তি কেচি।
Mahantaṃ leḍḍunti naṅgalena bhinnaṭṭhāne sukkhatāya tikhiṇasiṅgaayoghanasadisaṃ mahantaṃ leḍḍuṃ. Abhiruhitvāti tassa adhobhāgena attanā pavisitvā nilīnayoggappadesaṃ sallakkhetvā tassupari caṅkamanto assaramāno aṭṭhāsi. ‘‘Ehi kho’’tiādi tassa assaramānākāradassanaṃ. Sannayhāti vātaggahaṇavasena ubho pakkhe samaṃ ṭhapetvā. Paccupādīti pāvisi. Tatthevāti yattha pubbe lāpo ṭhito, tattheva leḍḍumhi . Uranti attano urappadesaṃ. Paccatāḷesīti pati atāḷesi sārambhavasena vegena gantvā paharaṇato vidhārentī patāḷesi. Ārammaṇanti paccayaṃ. ‘‘Avasara’’nti keci.
‘‘কুসলান’’ন্তি এৰং পৰত্তায দেসনায কো অনুসন্ধি? যথাঅনুসন্ধি এৰ। আদিতো হি ‘‘অত্তদীপা, ভিক্খৰে, ৰিহরথা’’তিআদিনা (দী॰ নি॰ ৩.৮০) যেৰ অত্তধম্মপরিযাযেন লোকিযলোকুত্তরধম্মা গহিতা, তে যেৰেত্থ কুসলগ্গহণেন গহিতাতি। অনৰজ্জলক্খণানন্তি অৰজ্জপটিপক্খসভাৰানং। ‘‘অৰজ্জরহিতসভাৰান’’ন্তি কেচি। তত্থ পুরিমে অত্থৰিকপ্পে ৰিপাকধম্মধম্মা এৰ গহিতা, দুতিযে পন ৰিপাকধম্মাপি। যদি এৰং, কথং তেসং সমাদায ৰত্তনন্তি? ন খো পনেতং এৰং দট্ঠব্বং ‘‘ৰিপাকধম্মা সীলাদি ৰিয সমাদায ৰত্তিতব্বা’’তি। সমাদানন্তি পন অত্তনো সন্তানে সম্মা আদানং পচ্চযৰসেন পৰত্তি যেৰাতি দট্ঠব্বং। ৰিপাকধম্মা হি পচ্চযৰিসেসেহি সত্তসন্তানে সম্মদেৰ আহিতা আযুআদিসম্পত্তিৰিসেসভূতা উপরূপরিকুসলৰিসেসুপ্পত্তিযা উপনিস্সযা হোন্তীতি ৰদন্তি। পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি এত্থ পুঞ্ঞন্তি উত্তরপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পুঞ্ঞফলং ৰড্ঢতী’’তি। পুঞ্ঞফলন্তি চ একদেসসরূপেকসেসেন ৰুত্তং ‘‘পুঞ্ঞঞ্চ পুঞ্ঞফলঞ্চ পুঞ্ঞফল’’ন্তি আহ ‘‘উপরূপরি পুঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞৰিপাকোপি ৰেদিতব্বো’’তি।
‘‘Kusalāna’’nti evaṃ pavattāya desanāya ko anusandhi? Yathāanusandhi eva. Ādito hi ‘‘attadīpā, bhikkhave, viharathā’’tiādinā (dī. ni. 3.80) yeva attadhammapariyāyena lokiyalokuttaradhammā gahitā, te yevettha kusalaggahaṇena gahitāti. Anavajjalakkhaṇānanti avajjapaṭipakkhasabhāvānaṃ. ‘‘Avajjarahitasabhāvāna’’nti keci. Tattha purime atthavikappe vipākadhammadhammā eva gahitā, dutiye pana vipākadhammāpi. Yadi evaṃ, kathaṃ tesaṃ samādāya vattananti? Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘vipākadhammā sīlādi viya samādāya vattitabbā’’ti. Samādānanti pana attano santāne sammā ādānaṃ paccayavasena pavatti yevāti daṭṭhabbaṃ. Vipākadhammā hi paccayavisesehi sattasantāne sammadeva āhitā āyuādisampattivisesabhūtā uparūparikusalavisesuppattiyā upanissayā hontīti vadanti. Puññaṃ pavaḍḍhatīti ettha puññanti uttarapadalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘puññaphalaṃ vaḍḍhatī’’ti. Puññaphalanti ca ekadesasarūpekasesena vuttaṃ ‘‘puññañca puññaphalañca puññaphala’’nti āha ‘‘uparūpari puññampi puññavipākopi veditabbo’’ti.
‘‘মাতাপিতূন’’ন্তিআদি নিদস্সনমত্তং, তস্মা অঞ্ঞম্পি এৰরূপং হেতূপনিস্সযং কুসলং দট্ঠব্বং। সিনেহৰসেনাতি উপনিস্সযভূতস্স সিনেহস্স ৰসেন, ন সম্পযুত্তস্স। ন হি সিনেহসম্পযুত্তং নাম কুসলং অত্থি। মুদুমদ্দৰচিত্তন্তি মেত্তাৰসেন অতিৰিয মদ্দৰন্তং চিত্তং। যথা মত্থকপ্পত্তং ৰট্টগামিকুসলং দস্সেতুং ‘‘মাতাপিতূনং …পে॰… মুদুমদ্দৰচিত্ত’’ন্তি ৰুত্তং, এৰং মত্থকপ্পত্তমেৰ ৰিৰট্টগামিকুসলং দস্সেতুং ‘‘চত্তারো সতি…পে॰… বোধিপক্খিযধম্মা’’তি ৰুত্তং। তদঞ্ঞেপি পন দানসীলাদিধম্মা ৰট্টস্স উপনিস্সযভূতা ৰট্টগামিকুসলং ৰিৰট্টস্স উপনিস্সযভূতা ৰিৰট্টগামিকুসলন্তি ৰেদিতব্বা। পরিযোসানন্তি ফলৰিসেসাৰহতায ফলদায কোটি সিখাপ্পত্তি, দেৰলোকে চ পৰত্তিসিরিৰিভৰোতি পরিযোসানং ‘‘মনুস্সলোকে’’তি ৰিসেসিতং, মনুস্সলোকৰসেনেৰ চাযং দেসনা আগতাতি। মগ্গফলনিব্বানসম্পত্তি পরিযোসানন্তি যোজনা। ৰিৰট্টগামিকুসলস্স ৰিপাকং সুত্তপরিযোসানে দস্সিস্সতি ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, সঙ্খো নাম রাজা’’তিআদিনা (দী॰ নি॰ ৩.১০৮)।
‘‘Mātāpitūna’’ntiādi nidassanamattaṃ, tasmā aññampi evarūpaṃ hetūpanissayaṃ kusalaṃ daṭṭhabbaṃ. Sinehavasenāti upanissayabhūtassa sinehassa vasena, na sampayuttassa. Na hi sinehasampayuttaṃ nāma kusalaṃ atthi. Mudumaddavacittanti mettāvasena ativiya maddavantaṃ cittaṃ. Yathā matthakappattaṃ vaṭṭagāmikusalaṃ dassetuṃ ‘‘mātāpitūnaṃ …pe… mudumaddavacitta’’nti vuttaṃ, evaṃ matthakappattameva vivaṭṭagāmikusalaṃ dassetuṃ ‘‘cattāro sati…pe… bodhipakkhiyadhammā’’ti vuttaṃ. Tadaññepi pana dānasīlādidhammā vaṭṭassa upanissayabhūtā vaṭṭagāmikusalaṃ vivaṭṭassa upanissayabhūtā vivaṭṭagāmikusalanti veditabbā. Pariyosānanti phalavisesāvahatāya phaladāya koṭi sikhāppatti, devaloke ca pavattisirivibhavoti pariyosānaṃ ‘‘manussaloke’’ti visesitaṃ, manussalokavaseneva cāyaṃ desanā āgatāti. Maggaphalanibbānasampatti pariyosānanti yojanā. Vivaṭṭagāmikusalassa vipākaṃ suttapariyosāne dassissati ‘‘atha kho, bhikkhave, saṅkho nāma rājā’’tiādinā (dī. ni. 3.108).
দল়্হনেমিচক্কৰত্তিরাজকথাৰণ্ণনা
Daḷhanemicakkavattirājakathāvaṇṇanā
৮১. ইধাতি ইমস্মিং ‘‘কুসলানং, ভিক্খৰে, ধম্মান’’ন্তিআদিনা (দী॰ নি॰ ৩.১১০) সুত্তদেসনায আরদ্ধট্ঠানে ৰট্টৰিৰট্টগামিভাৰেন সাধারণে কুসলগ্গহণে। তত্থ ৰট্টগামিকুসলানুসন্ধিৰসেন ‘‘ভূতপুব্বং ভিক্খৰে’’তি দেসনং আরভি, আরভন্তো চ দেসিযমানমত্তং । ধম্মপটিগ্গাহকানং ভিক্খূনং সঙ্খেপতো এৰং দীপেত্ৰা আরভীতি দস্সেতুং ‘‘ভিক্খৰে’’তিআদি ৰুত্তং, পঠমং তথা অদীপেন্তোপি ভগৰা অত্থতো দীপেতি ৰিযাতি অধিপ্পাযো।
81.Idhāti imasmiṃ ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammāna’’ntiādinā (dī. ni. 3.110) suttadesanāya āraddhaṭṭhāne vaṭṭavivaṭṭagāmibhāvena sādhāraṇe kusalaggahaṇe. Tattha vaṭṭagāmikusalānusandhivasena ‘‘bhūtapubbaṃ bhikkhave’’ti desanaṃ ārabhi, ārabhanto ca desiyamānamattaṃ . Dhammapaṭiggāhakānaṃ bhikkhūnaṃ saṅkhepato evaṃ dīpetvā ārabhīti dassetuṃ ‘‘bhikkhave’’tiādi vuttaṃ, paṭhamaṃ tathā adīpentopi bhagavā atthato dīpeti viyāti adhippāyo.
৮২. ঈসকম্পীতি অপ্পমত্তকম্পি। অৰসক্কিতন্তি ওগতভট্ঠং। নেমিঅভিমুখন্তি নেমিপ্পদেসস্স সম্মুখা। বন্ধিংসু চক্করতনস্স ওসক্কিতানোসক্কিতভাৰং জানিতুং। তদেতন্তি যথাৰুত্তট্ঠানা চৰনং। অতিবলৰদোসেতি রঞ্ঞো বলৰতি অনত্থে উপট্ঠিতে সতি।
82.Īsakampīti appamattakampi. Avasakkitanti ogatabhaṭṭhaṃ. Nemiabhimukhanti nemippadesassa sammukhā. Bandhiṃsu cakkaratanassa osakkitānosakkitabhāvaṃ jānituṃ. Tadetanti yathāvuttaṭṭhānā cavanaṃ. Atibalavadoseti rañño balavati anatthe upaṭṭhite sati.
অপ্পমত্তোতি রঞ্ঞো আণায পমাদং অকরোন্তো।
Appamattoti rañño āṇāya pamādaṃ akaronto.
একসমুদ্দপরিযন্তমেৰাতি জম্বুদীপমেৰ সন্ধায ৰদতি। সো উত্তরতো অস্সকণ্ণপব্বতেন পরিচ্ছিন্নং হুত্ৰা অত্তানং পরিক্খিপিত্ৰা ঠিতএকসমুদ্দপরিযন্তো। পুঞ্ঞিদ্ধিৰসেনাতি চক্কৰত্তিভাৰাৰহায পুঞ্ঞিদ্ধিযা ৰসেন।
Ekasamuddapariyantamevāti jambudīpameva sandhāya vadati. So uttarato assakaṇṇapabbatena paricchinnaṃ hutvā attānaṃ parikkhipitvā ṭhitaekasamuddapariyanto. Puññiddhivasenāti cakkavattibhāvāvahāya puññiddhiyā vasena.
৮৩. এৰং কত্ৰাতি কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা। সুকতং কম্মন্তি দসকুসলকম্মপথমেৰ ৰদতি।
83.Evaṃ katvāti kāsāyāni vatthāni acchādetvā. Sukataṃ kammanti dasakusalakammapathameva vadati.
‘‘দসৰিধং, দ্ৰাদসৰিধ’’ন্তি চ ৰুত্তৰিভাগো পরতো আগমিস্সতি। পূরেন্তেনেৰাতি পূরেত্ৰা ঠিতেনেৰ। নিদ্দোসেতি চক্কৰত্তিৰত্তস্স পটিপক্খভূতানং দোসানং অপগমনে নিদ্দোসে। চক্কৰত্তীনং ৰত্তেতি চক্কৰত্তিরাজূহি ৰত্তিতব্বৰত্তে। ভাৰিনি ভূতে ৰিয হি উপচারো যথা ‘‘অগমা রাজগহং বুদ্ধো’’তি (সু॰ নি॰ ৪১০)। অধিগতচক্কৰত্তিভাৰাপি হি তে তত্থ ৰত্তন্তেৰাতি তথা ৰুত্তং।
‘‘Dasavidhaṃ, dvādasavidha’’nti ca vuttavibhāgo parato āgamissati. Pūrentenevāti pūretvā ṭhiteneva. Niddoseti cakkavattivattassa paṭipakkhabhūtānaṃ dosānaṃ apagamane niddose. Cakkavattīnaṃ vatteti cakkavattirājūhi vattitabbavatte. Bhāvini bhūte viya hi upacāro yathā ‘‘agamā rājagahaṃ buddho’’ti (su. ni. 410). Adhigatacakkavattibhāvāpi hi te tattha vattantevāti tathā vuttaṃ.
চক্কৰত্তিঅরিযৰত্তৰণ্ণনা
Cakkavattiariyavattavaṇṇanā
৮৪. অঞ্ঞথা ৰত্তিতুং অদেন্তো সো ধম্মো অধিট্ঠানং এতস্সাতি তদধিট্ঠানং, তেন তদধিট্ঠানেন চেতসা। সক্করোন্তোতি আদরকিরিযাৰসেন করোন্তো। তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি। গরুং করোন্তোতি পাসাণচ্ছত্তং ৰিয গরুকরণৰসেন গরুং করোন্তো। তেনেৰাহ ‘‘তস্মিং গারৰুপ্পত্তিযা’’তি। মানেন্তোতি সম্ভাৰনাৰসেন মনেন পিযাযন্তো। তেনাহ ‘‘তমেৰা’’তিআদি। এৰং পূজযতো অপচাযতো এৰঞ্চ যথাৰুত্তসক্কারাদিসম্ভৰোতি তং দস্সেতুং ‘‘তং অপদিসিত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং। ‘‘ধম্মাধিপতিভূতো আগতভাৰেনা’’তি ইমিনা যথাৰুত্তধম্মস্স জেট্ঠকভাৰেন পুরিমপুরিমতরঅত্তভাৰেসু সক্কচ্চ সমুপচিতভাৰং দস্সেতি। ‘‘ধম্মৰসেনেৰ সব্বকিরিযানং করণেনা’’তি এতেন ঠাননিসজ্জাদীসু যথাৰুত্তধম্মনিন্নপোণপব্ভারভাৰং দস্সেতি। অস্সাতি রক্খাৰরণগুত্তিযা। পরং রক্খন্তো অঞ্ঞং দিট্ঠধম্মিকাদিঅনত্থতো রক্খন্তো তেনেৰ পরত্থসাধনেন খন্তিআদিগুণেন অত্তানং ততো এৰ রক্খতি। মেত্তচিত্ততাতি মেত্তচিত্ততায। নিৰাসনপারুপনগেহাদীনং সীতুণ্হাদিপটিবাহনেন আৰরণং। অন্তো জনস্মিন্তি অব্ভন্তরভূতে পুত্তদারাদিজনে।
84. Aññathā vattituṃ adento so dhammo adhiṭṭhānaṃ etassāti tadadhiṭṭhānaṃ, tena tadadhiṭṭhānena cetasā. Sakkarontoti ādarakiriyāvasena karonto. Tenāha ‘‘yathā’’tiādi. Garuṃ karontoti pāsāṇacchattaṃ viya garukaraṇavasena garuṃ karonto. Tenevāha ‘‘tasmiṃ gāravuppattiyā’’ti. Mānentoti sambhāvanāvasena manena piyāyanto. Tenāha ‘‘tamevā’’tiādi. Evaṃ pūjayato apacāyato evañca yathāvuttasakkārādisambhavoti taṃ dassetuṃ ‘‘taṃ apadisitvā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Dhammādhipatibhūto āgatabhāvenā’’ti iminā yathāvuttadhammassa jeṭṭhakabhāvena purimapurimataraattabhāvesu sakkacca samupacitabhāvaṃ dasseti. ‘‘Dhammavaseneva sabbakiriyānaṃ karaṇenā’’ti etena ṭhānanisajjādīsu yathāvuttadhammaninnapoṇapabbhārabhāvaṃ dasseti. Assāti rakkhāvaraṇaguttiyā. Paraṃ rakkhanto aññaṃ diṭṭhadhammikādianatthato rakkhanto teneva paratthasādhanena khantiādiguṇena attānaṃ tato eva rakkhati. Mettacittatāti mettacittatāya. Nivāsanapārupanagehādīnaṃ sītuṇhādipaṭibāhanena āvaraṇaṃ. Anto janasminti abbhantarabhūte puttadārādijane.
‘‘সীলসংৰরে পতিট্ঠাপেহী’’তি ইমিনা রক্খং দস্সেতি, ‘‘ৰত্থগন্ধমালাদীনি দেহী’’তি ইমিনা আৰরণং, ইতরেন গুত্তিং। ভত্তৰেতনসম্পদানেনপীতি পি-সদ্দেন সীলসংৰরে পতিট্ঠাপনাদীনি সম্পিণ্ডেতি। এসেৰ নযো ইতো পরেসুপি পি-সদ্দগ্গহণেসু। নিগমো নিৰাসো এতেসন্তি নেগমা, এৰং জানপদাতি আহ ‘‘নিগমৰাসিনো’’তিআদি।
‘‘Sīlasaṃvare patiṭṭhāpehī’’ti iminā rakkhaṃ dasseti, ‘‘vatthagandhamālādīni dehī’’ti iminā āvaraṇaṃ, itarena guttiṃ. Bhattavetanasampadānenapīti pi-saddena sīlasaṃvare patiṭṭhāpanādīni sampiṇḍeti. Eseva nayo ito paresupi pi-saddaggahaṇesu. Nigamo nivāso etesanti negamā, evaṃ jānapadāti āha ‘‘nigamavāsino’’tiādi.
নৰৰিধা মানমদাতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদি (সং॰ নি॰ ৪.১০৮; ধ॰ স॰ ১১২১; ৰিভ॰ ৮৬৬; মহানি॰ ২১, ১৭৮) নযপ্পৰত্তিযা নৰৰিধা মানসঙ্খাতা মদা। মানো এৰ হেত্থ পমজ্জনাকারেন পৰত্তিযা মানমদো। সোভনে কাযিকৰাচসিককম্মে রতোতি সূরতো উ-কারস্স দীঘং কত্ৰা, তস্স ভাৰো সোরচ্চং, কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো, সব্বং ৰা কাযৰচীসুচরিতং। সুট্ঠু ওরতোতি সোরতো, তস্স ভাৰো সোরচ্চং, যথাৰুত্তমেৰ সুচরিতং। রাগাদীনন্তি রাগদোসমোহমানাদীনং। দমনাদীহীতি দমনসমনপরিনিব্বাপনেহি। একমত্তানন্তি একং চিত্তং, একচ্চং অত্তনো চিত্তন্তি অত্থো। রাগাদীনঞ্হি পুব্বভাগিযং দমনাদিপচ্চেকং ইচ্ছিতব্বং, ন মগ্গক্খণে ৰিয একজ্ঝং পটিসঙ্খানমুখেন পজহনতো। একমত্তানন্তি ৰা ৰিৰেকৰসেন একং একাকিনং অত্তানং। কালে কালেতি তেসং সন্তিকং উপসঙ্কমিতব্বে কালে কালে।
Navavidhā mānamadāti ‘‘seyyohamasmī’’tiādi (saṃ. ni. 4.108; dha. sa. 1121; vibha. 866; mahāni. 21, 178) nayappavattiyā navavidhā mānasaṅkhātā madā. Māno eva hettha pamajjanākārena pavattiyā mānamado. Sobhane kāyikavācasikakamme ratoti sūrato u-kārassa dīghaṃ katvā, tassa bhāvo soraccaṃ, kāyikavācasiko avītikkamo, sabbaṃ vā kāyavacīsucaritaṃ. Suṭṭhu oratoti sorato, tassa bhāvo soraccaṃ, yathāvuttameva sucaritaṃ. Rāgādīnanti rāgadosamohamānādīnaṃ. Damanādīhīti damanasamanaparinibbāpanehi. Ekamattānanti ekaṃ cittaṃ, ekaccaṃ attano cittanti attho. Rāgādīnañhi pubbabhāgiyaṃ damanādipaccekaṃ icchitabbaṃ, na maggakkhaṇe viya ekajjhaṃ paṭisaṅkhānamukhena pajahanato. Ekamattānanti vā vivekavasena ekaṃ ekākinaṃ attānaṃ. Kāle kāleti tesaṃ santikaṃ upasaṅkamitabbe kāle kāle.
ইধ ঠত্ৰাতি ‘‘ইদং খো, তাত, ত’’ন্তি এৰং নিগমনৰসেন ৰুত্তট্ঠানে ঠত্ৰা। ৰত্তন্তি অরিযচক্কৰত্তিৰত্তং। সমানেতব্বন্তি ‘‘দসৰিধং, দ্ৰাদসৰিধ’’ন্তি চ হেট্ঠা ৰুত্তগণনায চ সমানং কাতব্বং অনূনং অনধিকং কত্ৰা দস্সেতব্বং। অধম্মরাগস্সাতি অযুত্তট্ঠানে রাগস্স। ৰিসমলোভস্সাতি যুত্তট্ঠানেপি অতিৰিয বলৰভাৰেন পৰত্তলোভস্স।
Idha ṭhatvāti ‘‘idaṃ kho, tāta, ta’’nti evaṃ nigamanavasena vuttaṭṭhāne ṭhatvā. Vattanti ariyacakkavattivattaṃ. Samānetabbanti ‘‘dasavidhaṃ, dvādasavidha’’nti ca heṭṭhā vuttagaṇanāya ca samānaṃ kātabbaṃ anūnaṃ anadhikaṃ katvā dassetabbaṃ. Adhammarāgassāti ayuttaṭṭhāne rāgassa. Visamalobhassāti yuttaṭṭhānepi ativiya balavabhāvena pavattalobhassa.
চক্করতনপাতুভাৰৰণ্ণনা
Cakkaratanapātubhāvavaṇṇanā
৮৫. ৰত্তমানস্সাতি পরিপুণ্ণে চক্কৰত্তিৰত্তে ৰত্তমানস্স, নো অপরিপুণ্ণেতি আহ ‘‘পূরেত্ৰা ৰত্তমানস্সা’’তি। কিত্তাৰতা পনস্স পারিপূরী হোতীতি? তত্থ ‘‘কতাধিকারস্স তাৰ হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন দ্ৰাদসহিপি সংৰচ্ছরেহি পূরতি, পঞ্চৰীসতিযা, পঞ্ঞাসায ৰা সংৰচ্ছরেহি। অযঞ্চ ভেদো ধম্মচ্ছন্দস্সপি তিক্খমজ্ঝমুদুতাৰসেন, ইতরস্স ততো ভিয্যোপী’’তি ৰদন্তি।
85.Vattamānassāti paripuṇṇe cakkavattivatte vattamānassa, no aparipuṇṇeti āha ‘‘pūretvā vattamānassā’’ti. Kittāvatā panassa pāripūrī hotīti? Tattha ‘‘katādhikārassa tāva heṭṭhimaparicchedena dvādasahipi saṃvaccharehi pūrati, pañcavīsatiyā, paññāsāya vā saṃvaccharehi. Ayañca bhedo dhammacchandassapi tikkhamajjhamudutāvasena, itarassa tato bhiyyopī’’ti vadanti.
দুতিযাদিচক্কৰত্তিকথাৰণ্ণনা
Dutiyādicakkavattikathāvaṇṇanā
৯০. অত্তনো মতিযাতি পরম্পরাগতং পুরাণং তন্তিং পৰেণিং লঙ্ঘিত্ৰা অত্তনো ইচ্ছিতাকারেন। তেনাহ ‘‘পোরাণক’’ন্তিআদি।
90.Attano matiyāti paramparāgataṃ purāṇaṃ tantiṃ paveṇiṃ laṅghitvā attano icchitākārena. Tenāha ‘‘porāṇaka’’ntiādi.
ন পব্বন্তীতি সমিদ্ধিযা ন পূরেন্তি, ফীতা ন হোন্তীতি অত্থো। তেনাহ ‘‘ন ৰড্ঢন্তী’’তি। তথা চাহ ‘‘কত্থচি সুঞ্ঞা হোন্তী’’তি। তত্থ তত্থ রাজকিচ্চে রঞ্ঞা অমা সহ ৰত্তন্তীতি অমচ্চা, যেহি ৰিনা রাজকিচ্চং নপ্পৰত্ততি। পরম্পরাগতা হুত্ৰা রঞ্ঞো পরিসায ভৰাতি পারিসজ্জা। তেনাহ ‘‘পরিসাৰচরা’’তি। তস্মিং ঠানন্তরে ঠপিতা হুত্ৰা রঞ্ঞো আযং, ৰযঞ্চ যাথাৰতো গণেন্তীতি গণকা। জাতিকুলসুতাচারাদিৰসেন পুথুত্তং গতত্তা মহতী মত্তা এতেসন্তি মহামত্তা, তে পন মহানুভাৰা অমচ্চা এৰাতি আহ ‘‘মহাঅমচ্চা’’তি। যে রঞ্ঞো হত্থানীকাদীসু অৰট্ঠিতা, তে অনীকট্ঠাতি আহ ‘‘হত্থিআচরিযাদযো’’তি । মন্তং পঞ্ঞং অসিতা হুত্ৰা জীৰন্তীতি মন্তস্সাজীৰিনো, মতিসজীৰাতি অত্থো, যে তত্থ তত্থ রাজকিচ্চে উপদেসদাযিনো। তেনাহ ‘‘মন্তা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা’’তিআদি।
Napabbantīti samiddhiyā na pūrenti, phītā na hontīti attho. Tenāha ‘‘na vaḍḍhantī’’ti. Tathā cāha ‘‘katthaci suññā hontī’’ti. Tattha tattha rājakicce raññā amā saha vattantīti amaccā, yehi vinā rājakiccaṃ nappavattati. Paramparāgatā hutvā rañño parisāya bhavāti pārisajjā. Tenāha ‘‘parisāvacarā’’ti. Tasmiṃ ṭhānantare ṭhapitā hutvā rañño āyaṃ, vayañca yāthāvato gaṇentīti gaṇakā. Jātikulasutācārādivasena puthuttaṃ gatattā mahatī mattā etesanti mahāmattā, te pana mahānubhāvā amaccā evāti āha ‘‘mahāamaccā’’ti. Ye rañño hatthānīkādīsu avaṭṭhitā, te anīkaṭṭhāti āha ‘‘hatthiācariyādayo’’ti . Mantaṃ paññaṃ asitā hutvā jīvantīti mantassājīvino, matisajīvāti attho, ye tattha tattha rājakicce upadesadāyino. Tenāha ‘‘mantā vuccati paññā’’tiādi.
আযুৰণ্ণাদিপরিহানিকথাৰণ্ণনা
Āyuvaṇṇādiparihānikathāvaṇṇanā
৯১. বলৰলোভত্তাতি ‘‘ইমস্মিং লোকে ইদানি দলিদ্দমনুস্সা নাম বহূ, তেসং সব্বেসং ধনে অনুপ্পদিযমানে ময্হং কোসস্স পরিক্খযো হোতী’’তি এৰং উপ্পন্নবলৰলোভত্তা। উপরূপরিভূমীসূতি ছকামসগ্গসঙ্খাতাসু উপরূপরিকামভূমীসু। কম্মস্স ফলং অগ্গং নাম, তং পনেত্থ উদ্ধগামীতি আহ ‘‘উদ্ধং অগ্গং অস্সা’’তি। সগ্গে নিযুত্তা, সগ্গপ্পযোজনাতি ৰা সোৰগ্গিকা। দসন্নং ৰিসেসানন্তি দিব্বআযুৰণ্ণযসসুখআধিপতেয্যানঞ্চেৰ দিব্বরূপাদীনঞ্চ ফলৰিসেসানং । ৰণ্ণগ্গহণেন চেত্থ সকো অত্তভাৰৰণ্ণো গহিতো, রূপগ্গহণেন বহিদ্ধা রূপারম্মণং।
91.Balavalobhattāti ‘‘imasmiṃ loke idāni daliddamanussā nāma bahū, tesaṃ sabbesaṃ dhane anuppadiyamāne mayhaṃ kosassa parikkhayo hotī’’ti evaṃ uppannabalavalobhattā. Uparūparibhūmīsūti chakāmasaggasaṅkhātāsu uparūparikāmabhūmīsu. Kammassa phalaṃ aggaṃ nāma, taṃ panettha uddhagāmīti āha ‘‘uddhaṃ aggaṃ assā’’ti. Sagge niyuttā, saggappayojanāti vā sovaggikā. Dasannaṃ visesānanti dibbaāyuvaṇṇayasasukhaādhipateyyānañceva dibbarūpādīnañca phalavisesānaṃ . Vaṇṇaggahaṇena cettha sako attabhāvavaṇṇo gahito, rūpaggahaṇena bahiddhā rūpārammaṇaṃ.
৯২. সুট্ঠু নিসিদ্ধন্তি যথাযং ইমিনা অত্তভাৰেন অদিন্নং আদাতুং ন সক্কোতি, এৰং সম্মদেৰ ততো নিসেধিতং কত্ৰা। মূলহতন্তি জীৰিতা ৰোরোপনেন মূলে এৰ হতং।
92.Suṭṭhunisiddhanti yathāyaṃ iminā attabhāvena adinnaṃ ādātuṃ na sakkoti, evaṃ sammadeva tato nisedhitaṃ katvā. Mūlahatanti jīvitā voropanena mūle eva hataṃ.
৯৬. রাগৰসেন চরণং চরিত্তং, চরিত্তমেৰ চারিত্তং, মেথুনন্তি অধিপ্পাযো, তং পন ‘‘পরেসং দারেসূ’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘মিচ্ছাচার’’ন্তি আহ।
96. Rāgavasena caraṇaṃ carittaṃ, carittameva cārittaṃ, methunanti adhippāyo, taṃ pana ‘‘paresaṃ dāresū’’ti vuttattā ‘‘micchācāra’’nti āha.
১০০. পচ্চনীকদিট্ঠীতি ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিকায (ম॰ নি॰ ১.৪৪১; ২.৯৪; ৰিভ॰ ৭৯৩) সম্মাদিট্ঠিযা পটিপক্খভূতা দিট্ঠি।
100.Paccanīkadiṭṭhīti ‘‘atthi dinna’’ntiādikāya (ma. ni. 1.441; 2.94; vibha. 793) sammādiṭṭhiyā paṭipakkhabhūtā diṭṭhi.
১০১. মাতুচ্ছাদিকা উপরি সযমেৰ ৰক্খতি। অতিবলৰলোভোতি অতিৰিয বলৰা বহলকিলেসো, যেন অকালে, অদেসে চ পৰত্ততি। মিচ্ছাধম্মোতি মিচ্ছা ৰিপরীতো অৰিসভাগৰত্থুকো লোভধম্মো। তেনাহ ‘‘পুরিসান’’ন্তিআদি।
101.Mātucchādikā upari sayameva vakkhati. Atibalavalobhoti ativiya balavā bahalakileso, yena akāle, adese ca pavattati. Micchādhammoti micchā viparīto avisabhāgavatthuko lobhadhammo. Tenāha ‘‘purisāna’’ntiādi.
তস্স ভাৰোতি যেন মেত্তাকরুণাপুব্বঙ্গমেন চিত্তেন পুগ্গলো ‘‘মত্তেয্যো’’তি ৰুচ্চতি, সো তস্স যথাৰুত্তচিত্তুপ্পাদো, তংসমুট্ঠানা চ কিরিযা মত্তেয্যতা। তেনাহ ‘‘মাতরি সম্মা পটিপত্তিযা এতং নাম’’ন্তি । যা সম্মা পজ্জিতব্বে সম্মা অপ্পটিপত্তি, সোপি দোসো অগারৰকিরিযাদিভাৰতো। ৰিপ্পটিপত্তিযং পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি আহ ‘‘তস্সা অভাৰো চেৰ তপ্পটিপক্খতা চ অমত্তেয্যতা’’তি। কুলে জেট্ঠানন্তি অত্তনো কুলে ৰুদ্ধানং মহাপিতুচূল়পিতুজেট্ঠকভাতিকাদীনং।
Tassa bhāvoti yena mettākaruṇāpubbaṅgamena cittena puggalo ‘‘matteyyo’’ti vuccati, so tassa yathāvuttacittuppādo, taṃsamuṭṭhānā ca kiriyā matteyyatā. Tenāha ‘‘mātari sammā paṭipattiyā etaṃ nāma’’nti . Yā sammā pajjitabbe sammā appaṭipatti, sopi doso agāravakiriyādibhāvato. Vippaṭipattiyaṃ pana vattabbameva natthīti āha ‘‘tassā abhāvo ceva tappaṭipakkhatā ca amatteyyatā’’ti. Kule jeṭṭhānanti attano kule vuddhānaṃ mahāpitucūḷapitujeṭṭhakabhātikādīnaṃ.
দসৰস্সাযুকসমযৰণ্ণনা
Dasavassāyukasamayavaṇṇanā
১০৩. ‘‘য’’ন্তি ইমিনা সমযো আমট্ঠো, ভুম্মত্থে চেতং পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘যস্মিং সমযে’’তি। অলং পতিনোতি অলংপতেয্যা। তস্সা পরিযত্ততা ভরিযাভাৰেনাতি আহ ‘‘দাতুং যুত্তা’’তি। অগ্গরসানীতি মধুরভাৰেন, ভেসজ্জভাৰেন চ অগ্গভূতরসানি।
103.‘‘Ya’’nti iminā samayo āmaṭṭho, bhummatthe cetaṃ paccattavacananti āha ‘‘yasmiṃ samaye’’ti. Alaṃ patinoti alaṃpateyyā. Tassā pariyattatā bhariyābhāvenāti āha ‘‘dātuṃ yuttā’’ti. Aggarasānīti madhurabhāvena, bhesajjabhāvena ca aggabhūtarasāni.
দিপ্পিস্সন্তীতি পটিপক্খভাৰেন সমুজ্জলিস্সন্তি। তেনাহ ‘‘কুসলন্তিপি ন ভৰিস্সতী’’তি । অহো পুরিসোতি মাতাদীসুপি ঈদিসো, অঞ্ঞেসং কেসং কিং ৰিস্সজ্জেস্সতি, অহো তেজৰপুরিসোতি।
Dippissantīti paṭipakkhabhāvena samujjalissanti. Tenāha ‘‘kusalantipi na bhavissatī’’ti . Aho purisoti mātādīsupi īdiso, aññesaṃ kesaṃ kiṃ vissajjessati, aho tejavapurisoti.
গেহে মাতুগামং ৰিযাতি অত্তনো গেহে দাসিভরিযাভূতমাতুগামং ৰিয। মিস্সীভাৰন্তি মাতাদীসু ভরিযায ৰিয চারিত্তসঙ্করং।
Gehe mātugāmaṃ viyāti attano gehe dāsibhariyābhūtamātugāmaṃ viya. Missībhāvanti mātādīsu bhariyāya viya cārittasaṅkaraṃ.
বলৰকোপোতি হন্তুকামতাৰসেন উপ্পত্তিযা বলৰকোপো। আঘাতেতীতি আহনতি, অত্তনো কক্খল়ফরুসভাৰেন চিত্তং ৰিবাধতীতি অত্থো। নিস্সযদহনরসো হি দোসো। ব্যাপাদেতীতি ৰিনাসেতি, মনোপদূসনতো মনস্স পকোপনতো। তিব্বন্তি তিক্খং, সা পনস্স তিক্খতা সরীরে অৰহন্তেপি সিনেহৰত্থুং লঙ্ঘিত্ৰাপি পৰত্তিযা ৰেদিতব্বাতি আহ ‘‘পিযমানস্সপী’’তিআদি।
Balavakopoti hantukāmatāvasena uppattiyā balavakopo. Āghātetīti āhanati, attano kakkhaḷapharusabhāvena cittaṃ vibādhatīti attho. Nissayadahanaraso hi doso. Byāpādetīti vināseti, manopadūsanato manassa pakopanato. Tibbanti tikkhaṃ, sā panassa tikkhatā sarīre avahantepi sinehavatthuṃ laṅghitvāpi pavattiyā veditabbāti āha ‘‘piyamānassapī’’tiādi.
১০৪. কপ্পৰিনাসো কপ্পো উত্তরপদলোপেন, অন্তরাৰ কপ্পো অন্তরকপ্পো। তণ্হাদিভেদো কপ্পো এতস্স অত্থীতি কপ্পো, সত্তলোকোতি আহ ‘‘অন্তরাৰ লোকৰিনাসো’’তি। স্ৰাযং অন্তরকপ্পো কতিৰিধো, কথঞ্চস্স সম্ভৰো, কিং গতিকোতি অন্তোগধং চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘অন্তরকপ্পো চ নামা’’তিআদি। লোভুস্সদাযাতি লোভাধিকায পজায ৰত্তমানায।
104. Kappavināso kappo uttarapadalopena, antarāva kappo antarakappo. Taṇhādibhedo kappo etassa atthīti kappo, sattalokoti āha ‘‘antarāva lokavināso’’ti. Svāyaṃ antarakappo katividho, kathañcassa sambhavo, kiṃ gatikoti antogadhaṃ codanaṃ sandhāyāha ‘‘antarakappo ca nāmā’’tiādi. Lobhussadāyāti lobhādhikāya pajāya vattamānāya.
এৰং চিন্তযিংসূতি পুব্বে যথানুস্সৰানুস্সরণেন, অত্তনো চ আযুৰিসেসস্স লভনতো। গুম্বলতাদীহি গহনং ঠানন্তি গুম্বলতাদীহি সঞ্ছন্নতায গহনভূতং ঠানং। রুক্খেহি গহনন্তি রুক্খেহি নিরন্তরনিচিতেহি গহনভূতং । নদীৰিদুগ্গন্তি ছিন্নতটাহি নদীহি ওরতো, পারতো চ ৰিদুগ্গং। তেনাহ ‘‘নদীন’’ন্তিআদি। পব্বতেহি ৰিসমং পব্বতন্তরং। পব্বতেসু ৰা ছিন্নতটেসু দুরারোহং ৰিসমট্ঠানং। সভাগেতি জীৰনৰসেন সমানভাগে সদিসে করিস্সন্তি।
Evaṃ cintayiṃsūti pubbe yathānussavānussaraṇena, attano ca āyuvisesassa labhanato. Gumbalatādīhi gahanaṃ ṭhānanti gumbalatādīhi sañchannatāya gahanabhūtaṃ ṭhānaṃ. Rukkhehigahananti rukkhehi nirantaranicitehi gahanabhūtaṃ . Nadīvidugganti chinnataṭāhi nadīhi orato, pārato ca viduggaṃ. Tenāha ‘‘nadīna’’ntiādi. Pabbatehi visamaṃ pabbatantaraṃ. Pabbatesu vā chinnataṭesu durārohaṃ visamaṭṭhānaṃ. Sabhāgeti jīvanavasena samānabhāge sadise karissanti.
আযুৰণ্ণাদিৰড্ঢনকথাৰণ্ণনা
Āyuvaṇṇādivaḍḍhanakathāvaṇṇanā
১০৫. আযতন্তি ৰা দীঘং চিরকালিকং। মরণৰসেন হি ঞাতিক্খযো আযতো অপুনরাৰত্তনতো, ন রাজভযাদিনা উক্কমনৰসেন পুনরাৰত্তিযাপি তস্স লব্ভনতো। ওসক্কেয্যামাতি ওরমেয্যাম। ৰিরমণম্পি অত্থতো পজহনমেৰ পরিচ্চজনভাৰতোতি আহ ‘‘পজহেয্যামাতি অত্থো’’তি। সীলগব্ভে ৰড্ঢিতত্তাতি মাতু, পিতু চ সীলৰন্ততায তদৰযৰভূতে গব্ভে ৰড্ঢি ‘‘সীলগব্ভে ৰড্ঢিতা’’তি ৰুত্তা, এতেন উতুআহারস্স ৰিয তদঞ্ঞস্সাপি বাহিরস্স পচ্চযস্স ৰসেন সত্তসন্তানস্স ৰিসেসাধানং হোতীতি দস্সেতি। যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং ব্রহ্মজালটীকাযং (দী॰ নি॰ টী॰ ১.৭) ৰুত্তমেৰ। খেত্তৰিসুদ্ধিযাতি অধিট্ঠানভূতৰত্থুৰিসুদ্ধিযা। ননু চ তং ৰিসেসাধানং জাযমানং রূপসন্ততিযা এৰ ভৰেয্যাতি? সচ্চমেতং, রূপসন্ততিযা পন তথা আহিতৰিসেসায অরূপসন্ততিপি লদ্ধূপকারা এৰ হোতি তপ্পটিবদ্ধৰুত্তিভাৰতো। যথা কবল়ীকারাহারেন উপত্থম্ভিতে রূপকাযে সব্বোপি অত্তভাৰো অনুগ্গহিতো এৰ নাম হোতি, যথা পন রঞ্ঞো চক্কৰত্তিনো পুঞ্ঞৰিসেসং উপনিস্সায তস্স ইত্থিরতনাদীনং অনঞ্ঞসাধারণা তে তে ৰিসেসা সম্ভৰন্তি তব্ভাৰে ভাৰতো, তদভাৰে চ অভাৰতো, এৰমেৰ তস্মিং কালে মাতাপিতূনং যথাৰুত্তপুঞ্ঞৰিসেসং উপনিস্সায তেসং পুত্তানং জাযমানানং দীঘাযুকতা খেত্তৰিসুদ্ধিযাৰ হোতীতি ৰেদিতব্বা সংৰেগধম্মছন্দাদিসমুপব্রূহিতায তদা তেসং কুসলচেতনায তথা উল়ারভাৰেন সমুপ্পজ্জনতো। এত্থাতি ইমস্মিং মনুস্সলোকে, তত্থাতি যথাৰুত্তং কুসলধম্মং সমাদায ৰত্তমানে সত্তনিকাযে। তত্থেৰাতি তস্মিংযেৰ সত্তনিকাযে। ‘‘অত্তনোৰ সীলসম্পত্তিযা’’তি ৰুত্তং সসন্ততিপরিযাপন্নস্স ধম্মস্স তত্থ ৰিসেসপ্পচ্চযভাৰতো। খেত্তৰিসুদ্ধিপি পন ইধাপি পটিক্খিপিতুং ন সক্কা।
105.Āyatanti vā dīghaṃ cirakālikaṃ. Maraṇavasena hi ñātikkhayo āyato apunarāvattanato, na rājabhayādinā ukkamanavasena punarāvattiyāpi tassa labbhanato. Osakkeyyāmāti orameyyāma. Viramaṇampi atthato pajahanameva pariccajanabhāvatoti āha ‘‘pajaheyyāmāti attho’’ti. Sīlagabbhe vaḍḍhitattāti mātu, pitu ca sīlavantatāya tadavayavabhūte gabbhe vaḍḍhi ‘‘sīlagabbhe vaḍḍhitā’’ti vuttā, etena utuāhārassa viya tadaññassāpi bāhirassa paccayassa vasena sattasantānassa visesādhānaṃ hotīti dasseti. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ brahmajālaṭīkāyaṃ (dī. ni. ṭī. 1.7) vuttameva. Khettavisuddhiyāti adhiṭṭhānabhūtavatthuvisuddhiyā. Nanu ca taṃ visesādhānaṃ jāyamānaṃ rūpasantatiyā eva bhaveyyāti? Saccametaṃ, rūpasantatiyā pana tathā āhitavisesāya arūpasantatipi laddhūpakārā eva hoti tappaṭibaddhavuttibhāvato. Yathā kabaḷīkārāhārena upatthambhite rūpakāye sabbopi attabhāvo anuggahito eva nāma hoti, yathā pana rañño cakkavattino puññavisesaṃ upanissāya tassa itthiratanādīnaṃ anaññasādhāraṇā te te visesā sambhavanti tabbhāve bhāvato, tadabhāve ca abhāvato, evameva tasmiṃ kāle mātāpitūnaṃ yathāvuttapuññavisesaṃ upanissāya tesaṃ puttānaṃ jāyamānānaṃ dīghāyukatā khettavisuddhiyāva hotīti veditabbā saṃvegadhammachandādisamupabrūhitāya tadā tesaṃ kusalacetanāya tathā uḷārabhāvena samuppajjanato. Etthāti imasmiṃ manussaloke, tatthāti yathāvuttaṃ kusaladhammaṃ samādāya vattamāne sattanikāye. Tatthevāti tasmiṃyeva sattanikāye. ‘‘Attanova sīlasampattiyā’’ti vuttaṃ sasantatipariyāpannassa dhammassa tattha visesappaccayabhāvato. Khettavisuddhipi pana idhāpi paṭikkhipituṃ na sakkā.
কোট্ঠাসাতি চত্তারীসৰস্সাযুকাতিআদযো অসীতিৰস্সসহস্সাযুকপরিযোসানা একাদস কোট্ঠাসা। অদিন্নাদানাদীহীতি আদি-সদ্দেন কুলে জেট্ঠাপচাযিকাপরিযোসানানং দসন্নং পাপকোট্ঠাসানং গহণং।
Koṭṭhāsāti cattārīsavassāyukātiādayo asītivassasahassāyukapariyosānā ekādasa koṭṭhāsā. Adinnādānādīhīti ādi-saddena kule jeṭṭhāpacāyikāpariyosānānaṃ dasannaṃ pāpakoṭṭhāsānaṃ gahaṇaṃ.
সঙ্খরাজউপ্পত্তিৰণ্ণনা
Saṅkharājauppattivaṇṇanā
১০৬. এৰং উপ্পজ্জনকতণ্হাতি এৰং ৰচীভেদং পাপনৰসেন পৰত্তা ভুঞ্জিতুকামতা। অনসনন্তি কাযিককিরিযাঅসমত্থতাহেতুভূতো সরীরসঙ্কোচো। তেনাহ ‘‘অৰিপ্ফারিকভাৰো’’তিআদি। ঘননিৰাসতন্তি গামনিগমরাজধানীনং ঘননিৰিট্ঠতং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স নাতিদূরৰত্তিতং। নিরন্তরপূরিতোতি নিরন্তরং ৰিয পুণ্ণো তত্রুপগানং সত্তানং বহুভাৰতো।
106.Evaṃ uppajjanakataṇhāti evaṃ vacībhedaṃ pāpanavasena pavattā bhuñjitukāmatā. Anasananti kāyikakiriyāasamatthatāhetubhūto sarīrasaṅkoco. Tenāha ‘‘avipphārikabhāvo’’tiādi. Ghananivāsatanti gāmanigamarājadhānīnaṃ ghananiviṭṭhataṃ aññamaññassa nātidūravattitaṃ. Nirantarapūritoti nirantaraṃ viya puṇṇo tatrupagānaṃ sattānaṃ bahubhāvato.
মেত্তেয্যবুদ্ধুপ্পাদৰণ্ণনা
Metteyyabuddhuppādavaṇṇanā
১০৭. কিঞ্চাপি পুব্বে ৰড্ঢমানকৰসেন দেসনা আগতং, ইদং পন ন ৰড্ঢমানকৰসেন ৰুত্তং। কস্মাতি চে আহ ‘‘ন হী’’তিআদি। সত্তানং ৰড্ঢমানাযুককালে বুদ্ধা ন নিব্বত্তন্তি সংসারে সংৰেগস্স দুব্বিভাৰনীযত্তা । ততো ৰস্সসতসহস্সতো ওরমেৰ বুদ্ধুপ্পাদকালো।
107. Kiñcāpi pubbe vaḍḍhamānakavasena desanā āgataṃ, idaṃ pana na vaḍḍhamānakavasena vuttaṃ. Kasmāti ce āha ‘‘na hī’’tiādi. Sattānaṃ vaḍḍhamānāyukakāle buddhā na nibbattanti saṃsāre saṃvegassa dubbibhāvanīyattā . Tato vassasatasahassato orameva buddhuppādakālo.
১০৮. সমুস্সিতট্ঠেন যূপো ৰিযাতি যূপো, যূপন্তি এত্থ সত্তা অনেকভূমিকূটাগারোৰরকাদিৰন্ততাযাতি যূপো, পাসাদো। রঞ্ঞো হেতুভূতেনাতি হেতুঅত্থে করণৰচনন্তিদস্সেতিউস্সাহসম্পত্তিআদিনা। মহতা রাজানুভাৰেন, মহতা চ কিত্তিসদ্দেন সমন্নাগতত্তা চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি মহাজনস্স রঞ্জনতো মহাপনাদো নাম রাজা জাতো। জাতকেতি মহাপনাদজাতকে (জা॰ ১.৩.৪০ মহাপনাদজাতকে)।
108. Samussitaṭṭhena yūpo viyāti yūpo, yūpanti ettha sattā anekabhūmikūṭāgārovarakādivantatāyāti yūpo, pāsādo. Rañño hetubhūtenāti hetuatthe karaṇavacanantidassetiussāhasampattiādinā. Mahatā rājānubhāvena, mahatā ca kittisaddena samannāgatattā catūhi saṅgahavatthūhi mahājanassa rañjanato mahāpanādo nāma rājā jāto. Jātaketi mahāpanādajātake (jā. 1.3.40 mahāpanādajātake).
পনাদো নাম সো রাজাতি ‘‘অতীতে পনাদো নাম সো রাজা অস্সোসী’’তি অত্তভাৰন্তরতায অত্তানং পরং ৰিয নিদ্দিসতি। আযস্মা হি ভদ্দজিত্থেরো অত্তনা অজ্ঝাৰুত্থপুব্বং সুৰণ্ণপাসাদং দস্সেত্ৰা এৰমাহ। যস্স যূপো সুৰণ্ণযোতি যস্স রঞ্ঞো অযং যূপো পাসাদো সুৰণ্ণযো সুৰণ্ণমযো। তিরিযং সোল়সুব্বেধোতি ৰিত্থারতো সোল়সসরপাতপ্পমাণো, সো পন অড্ঢযোজনপ্পমাণো হোতি। উব্ভমাহু সহস্সধাতি উব্ভং উচ্চভাৰং অস্স পাসাদস্স সহস্সধা সহস্সকণ্ডপ্পমাণং আহু, সো পন যোজনতো পঞ্চৰীসতিযোজনপ্পমাণো হোতি। কেচি পনেত্থ গাথাসুখত্থং ‘‘আহূ’’তি দীঘং কতং, অহু অহোসীতি অত্থং ৰদন্তি।
Panādo nāma so rājāti ‘‘atīte panādo nāma so rājā assosī’’ti attabhāvantaratāya attānaṃ paraṃ viya niddisati. Āyasmā hi bhaddajitthero attanā ajjhāvutthapubbaṃ suvaṇṇapāsādaṃ dassetvā evamāha. Yassa yūpo suvaṇṇayoti yassa rañño ayaṃ yūpo pāsādo suvaṇṇayo suvaṇṇamayo. Tiriyaṃ soḷasubbedhoti vitthārato soḷasasarapātappamāṇo, so pana aḍḍhayojanappamāṇo hoti. Ubbhamāhusahassadhāti ubbhaṃ uccabhāvaṃ assa pāsādassa sahassadhā sahassakaṇḍappamāṇaṃ āhu, so pana yojanato pañcavīsatiyojanappamāṇo hoti. Keci panettha gāthāsukhatthaṃ ‘‘āhū’’ti dīghaṃ kataṃ, ahu ahosīti atthaṃ vadanti.
সহস্সকণ্ডোতি সহস্সভূমিকো, ‘‘সহস্সখণ্ডো’’ তিপি পাঠো, সো এৰ অত্থো। সতগেণ্ডূতি অনেকসতনিযূহকো। ধজালূতি তত্থ তত্থ নিযূহসিখরাদীসু পতিট্ঠপিতেহি সত্তিধজৰীরঙ্গধজাদীহি ধজেহি সম্পন্নো। হরিতামযোতি চামীকরসুৰণ্ণমযো। কেচি পন হরিতামযোতি ‘‘হরিতমণিপরিক্খটো’’তি ৰদন্তি। গন্ধব্বাতি নটা। ছসহস্সানি সত্তধাতি ছমত্তানি গন্ধব্বসহস্সানি সত্তধা তস্স পাসাদস্স সত্তসু ঠানেসু রঞ্ঞো অভিরমাপনত্থং নচ্চিংসূতি অত্থো। তে এৰং নচ্চন্তাপি কির রাজানং হাসেতুং নাসক্খিংসু। অথ সক্কো দেৰরাজা দেৰনটং পেসেত্ৰা সমজ্জং কারেসি, তদা রাজা হসীতি।
Sahassakaṇḍoti sahassabhūmiko, ‘‘sahassakhaṇḍo’’ tipi pāṭho, so eva attho. Satageṇḍūti anekasataniyūhako. Dhajālūti tattha tattha niyūhasikharādīsu patiṭṭhapitehi sattidhajavīraṅgadhajādīhi dhajehi sampanno. Haritāmayoti cāmīkarasuvaṇṇamayo. Keci pana haritāmayoti ‘‘haritamaṇiparikkhaṭo’’ti vadanti. Gandhabbāti naṭā. Chasahassāni sattadhāti chamattāni gandhabbasahassāni sattadhā tassa pāsādassa sattasu ṭhānesu rañño abhiramāpanatthaṃ nacciṃsūti attho. Te evaṃ naccantāpi kira rājānaṃ hāsetuṃ nāsakkhiṃsu. Atha sakko devarājā devanaṭaṃ pesetvā samajjaṃ kāresi, tadā rājā hasīti.
কোটিগামো নাম মাপিতো। ৰত্থূতি ভদ্দজিত্থেরস্স ৰত্থু। তং থেরগাথাৰণ্ণনাযং (থেরগা॰ অট্ঠ॰ ভদ্দজিত্থেরগাথাৰণ্ণনায) ৰিত্থারতো আগতমেৰ। ইতরস্সাতি নল়কারদেৰপুত্তস্স। আনুভাৰাতি পুঞ্ঞানুভাৰনিমিত্তং।
Koṭigāmo nāma māpito. Vatthūti bhaddajittherassa vatthu. Taṃ theragāthāvaṇṇanāyaṃ (theragā. aṭṭha. bhaddajittheragāthāvaṇṇanāya) vitthārato āgatameva. Itarassāti naḷakāradevaputtassa. Ānubhāvāti puññānubhāvanimittaṃ.
দানৰসেন দত্ৰাতি তং পাসাদং অত্তনো পরিগ্গহভাৰৰিযোজনেন দানমুখে নিযোজেত্ৰা। ৰিস্সজ্জেত্ৰাতি চিত্তেনেৰ পরিচ্চজনৰসেন দত্ৰা পুন দক্খিণেয্যানং সন্তকভাৰকরণেন নিরপেক্খপরিচ্চাগৰসেন ৰিস্সজ্জেত্ৰা। এত্তকেনাতি ‘‘ভূতপুব্বং ভিক্খৰে’’তি আদিং কত্ৰা যাৰ ‘‘পব্বজিস্সতী’’তি পদং এত্তকেন দেসনামগ্গেন।
Dānavasena datvāti taṃ pāsādaṃ attano pariggahabhāvaviyojanena dānamukhe niyojetvā. Vissajjetvāti citteneva pariccajanavasena datvā puna dakkhiṇeyyānaṃ santakabhāvakaraṇena nirapekkhapariccāgavasena vissajjetvā. Ettakenāti ‘‘bhūtapubbaṃ bhikkhave’’ti ādiṃ katvā yāva ‘‘pabbajissatī’’ti padaṃ ettakena desanāmaggena.
ভিক্খুনো আযুৰণ্ণাদিৰড্ঢনকথাৰণ্ণনা
Bhikkhuno āyuvaṇṇādivaḍḍhanakathāvaṇṇanā
১১০. ইদং ভিক্খুনো আযুস্মিন্তি আযুস্মিং সাধেতব্বে ইদং ভিক্খুনো ইচ্ছিতব্বং চিরজীৰিতায হেতুভাৰতোতি। তেনাহ ‘‘ইদং আযুকারণ’’ন্তি।
110.Idaṃbhikkhuno āyusminti āyusmiṃ sādhetabbe idaṃ bhikkhuno icchitabbaṃ cirajīvitāya hetubhāvatoti. Tenāha ‘‘idaṃ āyukāraṇa’’nti.
সম্পন্নসীলস্স অৰিপ্পটিসারপামোজ্জপীতিপস্সদ্ধিসুখসমাধিযথাভূতঞাণাদিসম্ভৰতো তংসমুট্ঠানপণীতরূপেহি কাযস্স ফুটত্তা সরীরে ৰণ্ণধাতু ৰিপ্পসন্না হোতি, কল্যাণো চ কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতীতি আহ ‘‘সীলৰতো হী’’তিআদি।
Sampannasīlassa avippaṭisārapāmojjapītipassaddhisukhasamādhiyathābhūtañāṇādisambhavato taṃsamuṭṭhānapaṇītarūpehi kāyassa phuṭattā sarīre vaṇṇadhātu vippasannā hoti, kalyāṇo ca kittisaddo abbhuggacchatīti āha ‘‘sīlavato hī’’tiādi.
ৰিৰেকজং পীতিসুখাদীতি আদি-সদ্দেন সমাধিজং পীতিসুখং, অপীতিজং কাযসুখং, সতিপারিসুদ্ধিজং উপেক্খাসুখঞ্চ সঙ্গণ্হাতি।
Vivekajaṃ pītisukhādīti ādi-saddena samādhijaṃ pītisukhaṃ, apītijaṃ kāyasukhaṃ, satipārisuddhijaṃ upekkhāsukhañca saṅgaṇhāti.
অপ্পটিক্কূলতাৰহোতি অপ্পমাণানং সত্তানং, অত্তনো চ তেসু অপ্পটিক্কূলভাৰতো। হিতূপসংহারাদিৰসেন পৰত্তিযা সব্বদিসাসু ফরণঅপ্পমাণৰসেন সব্বদিসাসু ৰিপ্ফারিকতা।
Appaṭikkūlatāvahoti appamāṇānaṃ sattānaṃ, attano ca tesu appaṭikkūlabhāvato. Hitūpasaṃhārādivasena pavattiyā sabbadisāsu pharaṇaappamāṇavasena sabbadisāsu vipphārikatā.
‘‘অরহত্তফলসঙ্খাতং বল’’ন্তি ৰুত্তং তস্স অকুপ্পধম্মতায কেনচি অনভিভৰনীযভাৰতো।
‘‘Arahattaphalasaṅkhātaṃ bala’’nti vuttaṃ tassa akuppadhammatāya kenaci anabhibhavanīyabhāvato.
‘‘লোকে’’তি ইদং যথা ‘‘একবলম্পী’’তি ইমিনা সম্বন্ধীযতি, এৰং ‘‘দুপ্পসহং দুরভিসম্ভৰ’’ন্তি ইমেহিপি সম্বন্ধিতব্বং। লোকপরিযাপন্নেহেৰ হি ধম্মেহি তেসং বলস্স দুপ্পসহতা, দুরভিসম্ভৰতা, ন লোকুত্তরেহীতি। এত্থেৰাতি এতস্মিং অরহত্তফলে এৰ, তদত্থন্তি অত্থো।
‘‘Loke’’ti idaṃ yathā ‘‘ekabalampī’’ti iminā sambandhīyati, evaṃ ‘‘duppasahaṃ durabhisambhava’’nti imehipi sambandhitabbaṃ. Lokapariyāpanneheva hi dhammehi tesaṃ balassa duppasahatā, durabhisambhavatā, na lokuttarehīti. Etthevāti etasmiṃ arahattaphale eva, tadatthanti attho.
লোকুত্তরপুঞ্ঞম্পীতি লোকুত্তরপুঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞফলম্পি। যাৰ আসৰক্খযা পৰড্ঢতি ৰিৰট্টগামিকুসলধম্মানং সমাদানহেতূতি যোজনা। অমতপানং পিৰিংসু হেট্ঠিমমগ্গফলসমধিগমৰসেনাতি অধিপ্পাযো।
Lokuttarapuññampīti lokuttarapuññampi puññaphalampi. Yāva āsavakkhayā pavaḍḍhati vivaṭṭagāmikusaladhammānaṃ samādānahetūti yojanā. Amatapānaṃ piviṃsu heṭṭhimamaggaphalasamadhigamavasenāti adhippāyo.
চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।
Cakkavattisuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ৩. চক্কৰত্তিসুত্তং • 3. Cakkavattisuttaṃ
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৩. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা • 3. Cakkavattisuttavaṇṇanā
