| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
៦៨៧. ភទ្ទាកាបិលានី មហាកស្សបស្ស បុរាណទុតិយា កិរ។ ញាតីនំ កុលំ យស្មិំ គាមកេ, តទេតំ គាមកំ ញាតិកុលំ, កុលសន្និហិតំ គាមកំ អគមាសីតិ អត្ថោ។ ‘‘អជំ គាមំ នេតី’’តិអាទីសុ វិយ វា ទ្វិកម្មិកំ កត្វា គាមកំ អគមាសិ ញាតិកុលំ អគមាសីតិបិ យុជ្ជតិ។
687.Bhaddākāpilānī mahākassapassa purāṇadutiyā kira. Ñātīnaṃ kulaṃ yasmiṃ gāmake, tadetaṃ gāmakaṃ ñātikulaṃ, kulasannihitaṃ gāmakaṃ agamāsīti attho. ‘‘Ajaṃ gāmaṃ netī’’tiādīsu viya vā dvikammikaṃ katvā gāmakaṃ agamāsi ñātikulaṃ agamāsītipi yujjati.
៦៩២. ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ អតិក្កាមេន្តិយា’’តិ វចនេនបិ ឯវំ វេទិតព្ពំ – វិកាលគាមប្បវេសនេ ទ្វិន្នំ លេឌ្ឌុបាតានំយេវ វសេន ឧបចារោ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពោ, ឥតរថា យថា ឯត្ថ បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ បរិក្ខេបំ វិយ កត្វា ‘‘អតិក្កាមេន្តិយា’’តិ វុត្តំ, ឯវំ តត្ថាបិ ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ អតិក្កមន្តស្សា’’តិ វទេយ្យ។ យស្មា បន តត្ថ បរិក្ខេបារហដ្ឋានតោ ឧត្តរិ ឯកោ លេឌ្ឌុបាតោ ឧបចារោតិ អធិប្បេតោ, តស្មា តទត្ថទីបនត្ថំ ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្សា’’តិ វុត្តំ។ យំ បន អន្ធកដ្ឋកថាយំ ‘‘បរិក្ខេបារហដ្ឋានំយេវ ‘ឧបចារ’ន្តិ សល្លក្ខេត្វា បរិក្ខេបបរិក្ខេបារហដ្ឋានានំ និន្នានាការណទីបនត្ថំ ‘ឧបចារំ ឱក្កមន្តស្សា’តិ វុត្តំ បាឡិវិសេសមសល្លក្ខេត្វាវ អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ អតិក្កមន្តស្ស ឥធ ឧបចារោ បរិក្ខេបោ យថា ភវេយ្យ, តំ ឧបចារំ បឋមំ បាទំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ ទុតិយំ បាទំ អតិក្កមន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ វុត្តំ, តំ ន គហេតព្ពមេវ បាឡិយា វិសេសសព្ភាវតោតិ។ ‘‘អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារំ ឱក្កមន្តិយាតិបិ ឯកច្ចេសុ ទិស្សតិ, តំ ន គហេតព្ពន្តិ អបរេ’’តិ វុត្តំ។ តត្ថ ‘‘បាឡិវិសេសមសល្លក្ខេត្វា’’តិ ទុវុត្តំ, កស្មា? វិកាលគាមប្បវេសនសិក្ខាបទេបិ កត្ថចិ ‘‘ឧបចារំ អតិក្កមន្តស្សា’’តិ បាឋោ ទិស្សតីតិ, សោ អន្ធកដ្ឋកថាបាឋតោ គហិតោតិ អាចរិយោ។ អបរិក្ខិត្តស្ស ឧបចារោក្កមនមេវ បាឋោ យុជ្ជតិ, ន អតិក្កមនំ។ កស្មា? ពហូសុ ឋានេសុ បាឡិយា អដ្ឋកថាហិ វិរុជ្ឈនតោ, ឥមស្មិំ វាបិ សិក្ខាបទេ វិរុជ្ឈតិ។ កថំ? គណម្ហា ឱហីយមានាយ អរញ្ញេ អាបត្តិ ហោតិ, ន គាមេ។ អថ ច បន និទស្សនម្បិ ‘‘សិក្ខាបទា ពុទ្ធវរេនា’’តិ (បរិ. ៤៧៩) គាថា ទស្សិតា, តស្មា ឧបចារោក្កមនបរិយាបន្ននទិំ អតិក្កាមេន្តិយា ហោតិ។ កិញ្ច ភិយ្យោ ‘‘គច្ឆន្តស្ស ចតស្សោ អាបត្តិយោ, ឋិតស្ស ចាបិ តត្តកាតិអាទីនំ (បរិ. ៤៧៥) បរិវារគាថានំ អដ្ឋកថាហិ ឧបចារោក្កមនមេវ បាឋោតិ និដ្ឋំ គន្តព្ព’’ន្តិ ច វុត្តំ, សុដ្ឋុ សល្លក្ខេត្វា កថេតព្ពំ។
692. ‘‘Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā’’ti vacanenapi evaṃ veditabbaṃ – vikālagāmappavesane dvinnaṃ leḍḍupātānaṃyeva vasena upacāro paricchinditabbo, itarathā yathā ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ parikkhepaṃ viya katvā ‘‘atikkāmentiyā’’ti vuttaṃ, evaṃ tatthāpi ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassā’’ti vadeyya. Yasmā pana tattha parikkhepārahaṭṭhānato uttari eko leḍḍupāto upacāroti adhippeto, tasmā tadatthadīpanatthaṃ ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā’’ti vuttaṃ. Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘parikkhepārahaṭṭhānaṃyeva ‘upacāra’nti sallakkhetvā parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānānaṃ ninnānākāraṇadīpanatthaṃ ‘upacāraṃ okkamantassā’ti vuttaṃ pāḷivisesamasallakkhetvāva aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassa idha upacāro parikkhepo yathā bhaveyya, taṃ upacāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti dukkaṭassa. Dutiyaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassā’’ti vuttaṃ, taṃ na gahetabbameva pāḷiyā visesasabbhāvatoti. ‘‘Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyātipi ekaccesu dissati, taṃ na gahetabbanti apare’’ti vuttaṃ. Tattha ‘‘pāḷivisesamasallakkhetvā’’ti duvuttaṃ, kasmā? Vikālagāmappavesanasikkhāpadepi katthaci ‘‘upacāraṃ atikkamantassā’’ti pāṭho dissatīti, so andhakaṭṭhakathāpāṭhato gahitoti ācariyo. Aparikkhittassa upacārokkamanameva pāṭho yujjati, na atikkamanaṃ. Kasmā? Bahūsu ṭhānesu pāḷiyā aṭṭhakathāhi virujjhanato, imasmiṃ vāpi sikkhāpade virujjhati. Kathaṃ? Gaṇamhā ohīyamānāya araññe āpatti hoti, na gāme. Atha ca pana nidassanampi ‘‘sikkhāpadā buddhavarenā’’ti (pari. 479) gāthā dassitā, tasmā upacārokkamanapariyāpannanadiṃ atikkāmentiyā hoti. Kiñca bhiyyo ‘‘gacchantassa catasso āpattiyo, ṭhitassa cāpi tattakātiādīnaṃ (pari. 475) parivāragāthānaṃ aṭṭhakathāhi upacārokkamanameva pāṭhoti niṭṭhaṃ gantabba’’nti ca vuttaṃ, suṭṭhu sallakkhetvā kathetabbaṃ.
‘‘បទសា គមនមេវ ហិ ឥធាធិប្បេតំ, តេនេវ បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេន្តិយាតិអាទិមាហា’’តិ ឯត្ថ វិកាលគាមប្បវេសនសិក្ខាបទាទីសុ តទភាវា យានេន វា ឥទ្ធិយា វា បវិសតោ, អទ្ធានំ គច្ឆតោ ច អាបត្តីតិ ទីបេតិ។ តត្ថ អសារុប្បត្តា អាបត្តិមោក្ខោ នត្ថីតិ ឯកេ, វិចារេត្វា គហេតព្ពំ។ ភិក្ខុនីវិហារភូមិ ‘‘គាមន្តរ’’ន្តិ ន វុច្ចតិ គាមន្តរបរិយាបន្នាយបិ កប្បិយភូមិត្តា។ ‘‘បរតោ ‘សចេ ភិក្ខុនីសុ មហាពោធិយង្គណំ បវិសន្តីសុ ឯកា ពហិ តិដ្ឋតិ, តស្សា អាបត្តី’តិអាទិវចនតោ ភិក្ខុវិហារោ ន កប្បិយភូមីតិ សិទ្ធំ, តស្មា កញ្ចិនគរេ ខន្ធធម្មវិហារោ វិយ, កាវីរបដ្ដនេ សារីធម្មវិហារោ វិយ ច អញ្ញោបិ សោ វិហារោ, តស្មា សីមពទ្ធសុខត្ថំ គាមន្តរភាវេ និរន្តរា អធិដ្ឋានត្ថំ បវិសន្តិយា, និក្ខមន្តិយាបិ គាមន្តរាបត្តិ ហោតីតិ អបរេ’’តិ វុត្តំ។ ចតុគាមសាធារណត្តាតិ ឯត្ថ ឯវំវិធេ វិហារេ សីមំ ពន្ធន្តេហិ ចត្តារោបិ តេ គាមា សោធេតព្ពាតិ វេទិតព្ពា។ សំវិទហិត្វា ភិក្ខុនិយា វា មាតុគាមេន វា ថេយ្យសត្ថេន វា សទ្ធិំ តំ វិហារំ ឱក្កមន្តិយា ចតស្សោ អាបត្តិយោ ឯកតោវ ហោន្តិ។ ‘‘គាមន្តរេ គាមន្តរេ អាបត្តិ បាចិត្តិយស្សា’’តិ វុត្តាតិ ឯកេ។
‘‘Padasā gamanameva hi idhādhippetaṃ, teneva paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyātiādimāhā’’ti ettha vikālagāmappavesanasikkhāpadādīsu tadabhāvā yānena vā iddhiyā vā pavisato, addhānaṃ gacchato ca āpattīti dīpeti. Tattha asāruppattā āpattimokkho natthīti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. Bhikkhunīvihārabhūmi ‘‘gāmantara’’nti na vuccati gāmantarapariyāpannāyapi kappiyabhūmittā. ‘‘Parato ‘sace bhikkhunīsu mahābodhiyaṅgaṇaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati, tassā āpattī’tiādivacanato bhikkhuvihāro na kappiyabhūmīti siddhaṃ, tasmā kañcinagare khandhadhammavihāro viya, kāvīrapaṭṭane sārīdhammavihāro viya ca aññopi so vihāro, tasmā sīmabaddhasukhatthaṃ gāmantarabhāve nirantarā adhiṭṭhānatthaṃ pavisantiyā, nikkhamantiyāpi gāmantarāpatti hotīti apare’’ti vuttaṃ. Catugāmasādhāraṇattāti ettha evaṃvidhe vihāre sīmaṃ bandhantehi cattāropi te gāmā sodhetabbāti veditabbā. Saṃvidahitvā bhikkhuniyā vā mātugāmena vā theyyasatthena vā saddhiṃ taṃ vihāraṃ okkamantiyā catasso āpattiyo ekatova honti. ‘‘Gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā’’ti vuttāti eke.
ទុតិយបាទុទ្ធារេ សង្ឃាទិសេសោតិ ឯត្ថ សចេ ទុតិយោ បាទុទ្ធារោ កប្បិយភូមិយំ ហោតិ, ន សង្ឃាទិសេសោ, អកប្បិយភូមិយំ ឯវ សង្ឃាទិសេសោ។ ‘‘ឧភយតីរេសុ វិចរន្តិ, វដ្ដតីតិ ទស្សនូបចារស្សេត្ថ សម្ភវា’’តិ លិខិតំ, តំ យុត្តំ។ សវនូបចារោ ហេត្ថ នទីបារេ, គាមន្តរេ វា អប្បមាណន្តិ។ អន្ធកដ្ឋកថាយំ បន ‘‘បរតីរតោ នទិំ ឱតរិត្វា ទស្សនូបចារតោ ទារូនិ, បណ្ណានិវា មគ្គិត្វា អានេតិ, អនាបត្តិ។ តិចីវរានិ បរតីរេ ឱតាបេតិ, អនាបត្តី’’តិ វុត្តំ។ ‘‘ឱរិមតីរមេវ អាគច្ឆតិ, អាបត្តី’’តិ អតិក្កមិតុកាមតាយ បវិដ្ឋត្តា វុត្តំ។ ‘‘ន្ហាយនាទិកិច្ចេន បវិដ្ឋានំ កត្ថេវាលយសម្ភវា វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។ គាមន្តរេ បមាណន្តិ អដ្ឋកថាយំ បរតីរតោ នទិំ ឱតរិត្វា ទស្សនូបចារតោ ទារូនិ បណ្ណានិ សកគាមតោ ថោកម្បិ តរណវារេន ន វដ្ដតិ កិរ និក្ខមិត្វា បវិសិតុំ។
Dutiyapāduddhāre saṅghādisesoti ettha sace dutiyo pāduddhāro kappiyabhūmiyaṃ hoti, na saṅghādiseso, akappiyabhūmiyaṃ eva saṅghādiseso. ‘‘Ubhayatīresu vicaranti, vaṭṭatīti dassanūpacārassettha sambhavā’’ti likhitaṃ, taṃ yuttaṃ. Savanūpacāro hettha nadīpāre, gāmantare vā appamāṇanti. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni, paṇṇānivā maggitvā āneti, anāpatti. Ticīvarāni paratīre otāpeti, anāpattī’’ti vuttaṃ. ‘‘Orimatīrameva āgacchati, āpattī’’ti atikkamitukāmatāya paviṭṭhattā vuttaṃ. ‘‘Nhāyanādikiccena paviṭṭhānaṃ katthevālayasambhavā vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Gāmantare pamāṇanti aṭṭhakathāyaṃ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni paṇṇāni sakagāmato thokampi taraṇavārena na vaṭṭati kira nikkhamitvā pavisituṃ.
អគាមកេ អរញ្ញេតិ អគាមលក្ខណេ អរញ្ញេតិ អត្ថោ។ ឥមិនា អាបត្តិខេត្តំ ទស្សិតំ។ យស្មា ឥទំ អាបត្តិខេត្តំ, តស្មា យា ភិក្ខុនុបស្សយតោ គាមស្ស ឥន្ទខីលំ អតិក្កមតិ, សា អសន្តេ គាមេ គណម្ហា ឱហីយនាបត្តិំ អាបជ្ជតិ។ ទស្សនសវនូបចារាភាវេបិ បគេវ គាមេ ឥន្ទខីលាតិក្កមនក្ខណេយេវ អាបជ្ជតិ។ សចេ តត្ថ ឯកា ភិក្ខុនី អត្ថិ, តស្សា ទស្សនសវនូបចារាតិក្កមនក្ខណេ អាបជ្ជតិ, អរញ្ញមគ្គគមនកាលេ ឯវាយំ វិធីតិ ន គហេតព្ពំ។ គាមតោ បន និក្ខមន្តី ឥតោ បដ្ឋាយ អាបជ្ជតីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘អគាមកំ អរញ្ញ’’ន្តិ វុត្តំ។ វុត្តញ្ហេតំ ‘‘អារាធិកា ច ហោន្តិ សង្គាហិកា លជ្ជិនិយោ, តា កោបេត្វា អញ្ញត្ថ ន គន្តព្ពំ។ គច្ឆតិ ចេ, គាមន្តរនទីបាររត្តិវិប្បវាសគណម្ហា ឱហីយនាបត្តីហិ ន មុច្ចតី’’តិអាទិ។ តត្ថ ‘‘គណម្ហា ឱហីយនាបត្តិ សកិំយេវាបជ្ជតិ។ ឥតរា គាមេ គាមេ បារេ បារេ អរុណេ អរុណេ ចាតិ វេទិតព្ព’’ន្តិ វុត្តំ។ តត្ថ ‘‘វុត្តញ្ហេត’’ន្តិអាទីនិ អសាធកានិ យថាសម្ភវំ គហេតព្ពត្តា។ ‘‘មហាពោធិយង្គណន្តិអាទិ ឯវំ គាមស្ស អាសន្នដ្ឋានេបិ ឥមំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្ត’’ន្តិ លិខិតំ។
Agāmakearaññeti agāmalakkhaṇe araññeti attho. Iminā āpattikhettaṃ dassitaṃ. Yasmā idaṃ āpattikhettaṃ, tasmā yā bhikkhunupassayato gāmassa indakhīlaṃ atikkamati, sā asante gāme gaṇamhā ohīyanāpattiṃ āpajjati. Dassanasavanūpacārābhāvepi pageva gāme indakhīlātikkamanakkhaṇeyeva āpajjati. Sace tattha ekā bhikkhunī atthi, tassā dassanasavanūpacārātikkamanakkhaṇe āpajjati, araññamaggagamanakāle evāyaṃ vidhīti na gahetabbaṃ. Gāmato pana nikkhamantī ito paṭṭhāya āpajjatīti dassanatthaṃ ‘‘agāmakaṃ arañña’’nti vuttaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘ārādhikā ca honti saṅgāhikā lajjiniyo, tā kopetvā aññattha na gantabbaṃ. Gacchati ce, gāmantaranadīpārarattivippavāsagaṇamhā ohīyanāpattīhi na muccatī’’tiādi. Tattha ‘‘gaṇamhā ohīyanāpatti sakiṃyevāpajjati. Itarā gāme gāme pāre pāre aruṇe aruṇe cāti veditabba’’nti vuttaṃ. Tattha ‘‘vuttañheta’’ntiādīni asādhakāni yathāsambhavaṃ gahetabbattā. ‘‘Mahābodhiyaṅgaṇantiādi evaṃ gāmassa āsannaṭṭhānepi imaṃ āpattiṃ āpajjatīti dassanatthaṃ vutta’’nti likhitaṃ.
តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / ភិក្ខុនីវិភង្គ • Bhikkhunīvibhaṅga / ៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ • 3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / ភិក្ខុនីវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Bhikkhunīvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា • 3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា • 3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា • 3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទំ • 3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
