| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಥೇರೀಗಾಥಾ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Therīgāthā-aṭṭhakathā |
೧೬. ಮಹಾನಿಪಾತೋ
16. Mahānipāto
೧. ಸುಮೇಧಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
1. Sumedhātherīgāthāvaṇṇanā
ಮಹಾನಿಪಾತೇ ಮನ್ತಾವತಿಯಾ ನಗರೇತಿಆದಿಕಾ ಸುಮೇಧಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಭಾರೇ ಸಮ್ಭಾರೇನ್ತೀ ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಸಖೀಹಿ ಕುಲಧೀತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಆರಾಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ। ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ತಾವತಿಂಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ। ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಯಾಮೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿ। ತತೋ ಚುತಾ ತುಸಿತೇಸು, ತತೋ ಚುತಾ ನಿಮ್ಮಾನರತೀಸು, ತತೋ ಚುತಾ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀಸೂತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಸಗ್ಗೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದೇವರಾಜೂನಂ ಮಹೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ರತನತ್ತಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಉಳಾರಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ।
Mahānipāte mantāvatiyā nagaretiādikā sumedhāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī, sakkaccaṃ vimokkhasambhāre sambhārentī koṇāgamanassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā, attano sakhīhi kuladhītāhi saddhiṃ ekajjhāsayā hutvā mahantaṃ ārāmaṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyādesi. Sā tena puññakammena kāyassa bhedā tāvatiṃsaṃ upagacchi. Tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cutā yāmesu upapajji. Tato cutā tusitesu, tato cutā nimmānaratīsu, tato cutā paranimmitavasavattīsūti anukkamena pañcasu kāmasaggesu uppajjitvā tattha tattha devarājūnaṃ mahesī hutvā tato cutā kassapassa bhagavato kāle mahāvibhavassa seṭṭhino dhītā hutvā anukkamena viññutaṃ patvā sāsane abhippasannā hutvā ratanattayaṃ uddissa uḷārapuññakammaṃ akāsi.
ತತ್ಥ ಯಾವಜೀವಂ ಧಮ್ಮೂಪಜೀವಿನೀ ಕುಸಲಧಮ್ಮನಿರತಾ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ತಾವತಿಂಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮನ್ತಾವತೀನಗರೇ ಕೋಞ್ಚಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸುಮೇಧಾತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ತಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ವಾರಣವತೀನಗರೇ ಅನಿಕರತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತೇಸುಂ। ಸಾ ಪನ ದಹರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನವಯಾಹಿ ರಾಜಕಞ್ಞಾಹಿ ದಾಸಿಜನೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಸಂಸಾರೇ ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಕಾಮೇಹಿ ವಿನಿವತ್ತಿತಮಾನಸಾ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ಸಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಞಾತೀನಂ ಸಮ್ಮನ್ತನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಘರಾವಾಸೇನ ಕಿಚ್ಚಂ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಹ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಘರಾವಾಸೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಯಾಚನ್ತಾಪಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೇ ಏವ ಕೇಸೇ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೀ ತತ್ಥ ಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಮನಸಿಕಾರವಿಧಾನಸ್ಸ ಸುತಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿ। ಅಧಿಗತಪಠಮಜ್ಝಾನಾ ಚ ಅತ್ತನಾ ಘರಾವಾಸೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತುಂ ಉಪಗತೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋಜನಪರಿಜನಂ ಸಬ್ಬಂ ರಾಜಕುಲಂ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಘರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ। ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಸೇಸಿತಾಯ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೧.೧-೧೯) –
Tattha yāvajīvaṃ dhammūpajīvinī kusaladhammaniratā hutvā tato cutā tāvatiṃsesu nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī, imasmiṃ buddhuppāde mantāvatīnagare koñcassa nāma rañño dhītā hutvā nibbatti. Tassā mātāpitaro sumedhāti nāmaṃ akaṃsu. Taṃ anukkamena vuddhippattavayappattakāle mātāpitaro ‘‘vāraṇavatīnagare anikarattassa nāma rañño dassāmā’’ti sammantesuṃ. Sā pana daharakālato paṭṭhāya attano samānavayāhi rājakaññāhi dāsijanehi ca saddhiṃ bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhunīnaṃ santike dhammaṃ sutvā cirakālato paṭṭhāya katādhikāratāya saṃsāre jātasaṃvegā sāsane abhippasannā hutvā vayappattakāle kāmehi vinivattitamānasā ahosi. Tena sā mātāpitūnaṃ ñātīnaṃ sammantanaṃ sutvā ‘‘na mayhaṃ gharāvāsena kiccaṃ, pabbajissāmaha’’nti āha. Taṃ mātāpitaro gharāvāse niyojentā nānappakārena yācantāpi saññāpetuṃ nāsakkhiṃsu. Sā ‘‘evaṃ me pabbajituṃ labbhatī’’ti khaggaṃ gahetvā sayameva attano kese chinditvā te eva kese ārabbha paṭikkūlamanasikāraṃ pavattentī tattha katādhikāratāya bhikkhunīnaṃ santike manasikāravidhānassa sutapubbattā ca asubhanimittaṃ uppādetvā tattha paṭhamajjhānaṃ adhigacchi. Adhigatapaṭhamajjhānā ca attanā gharāvāse uyyojetuṃ upagate mātāpitaro ādiṃ katvā antojanaparijanaṃ sabbaṃ rājakulaṃ sāsane abhippasannaṃ kāretvā gharato nikkhamitvā bhikkhunupassayaṃ gantvā pabbaji. Pabbajitvā ca vipassanaṃ paṭṭhapetvā sammadeva paripakkañāṇā vimuttiparipācanīyānaṃ dhammānaṃ visesitāya na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.1.1-19) –
‘‘ಭಗವತಿ ಕೋಣಾಗಮನೇ, ಸಙ್ಘಾರಾಮಮ್ಹಿ ನವನಿವೇಸಮ್ಹಿ।
‘‘Bhagavati koṇāgamane, saṅghārāmamhi navanivesamhi;
ಸಖಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋ ಜನಿಯೋ, ವಿಹಾರದಾನಂ ಅದಾಸಿಮ್ಹ॥
Sakhiyo tisso janiyo, vihāradānaṃ adāsimha.
‘‘ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ, ದಸಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತಾನಿ ಚ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ।
‘‘Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ, dasasatakkhattuṃ satāni ca satakkhattuṃ;
ದೇವೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿಮ್ಹ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು॥
Devesu upapajjimha, ko pana vādo manussesu.
‘‘ದೇವೇಸು ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಅಹುಮ್ಹ, ಮಾನುಸಕಮ್ಹಿ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ।
‘‘Devesu mahiddhikā ahumha, mānusakamhi ko pana vādo;
ಸತ್ತರತನಸ್ಸ ಮಹೇಸೀ, ಇತ್ಥಿರತನಂ ಅಹಂ ಆಸಿಂ॥
Sattaratanassa mahesī, itthiratanaṃ ahaṃ āsiṃ.
‘‘ಇಧ ಸಞ್ಚಿತಕುಸಲಾ, ಸುಸಮಿದ್ಧಕುಲಪ್ಪಜಾ।
‘‘Idha sañcitakusalā, susamiddhakulappajā;
ಧನಞ್ಜಾನೀ ಚ ಖೇಮಾ ಚ, ಅಹಮ್ಪಿ ಚ ತಯೋ ಜನಾ॥
Dhanañjānī ca khemā ca, ahampi ca tayo janā.
‘‘ಆರಾಮಂ ಸುಕತಂ ಕತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾವಯವಮಣ್ಡಿತಂ।
‘‘Ārāmaṃ sukataṃ katvā, sabbāvayavamaṇḍitaṃ;
ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸಙ್ಘಸ್ಸ, ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಪಮೋದಿತಾ॥
Buddhappamukhasaṅghassa, niyyādetvā pamoditā.
‘‘ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೂಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾಹಸಾ।
‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā;
ದೇವೇಸು ಅಗ್ಗತಂ ಪತ್ತಾ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ತಥೇವ ಚ॥
Devesu aggataṃ pattā, manussesu tatheva ca.
‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಮಹಾಯಸೋ।
‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, brahmabandhu mahāyaso;
ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ವದತಂ ವರೋ॥
Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo.
‘‘ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಮಹೇಸಿಸ್ಸ, ತದಾ ಆಸಿ ನರಿಸ್ಸರೋ।
‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro;
ಕಾಸಿರಾಜಾ ಕಿಕೀ ನಾಮ, ಬಾರಾಣಸಿಪುರುತ್ತಮೇ॥
Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame.
‘‘ತಸ್ಸಾಸುಂ ಸತ್ತ ಧೀತರೋ, ರಾಜಕಞ್ಞಾ ಸುಖೇಧಿತಾ।
‘‘Tassāsuṃ satta dhītaro, rājakaññā sukhedhitā;
ಬುದ್ಧೋಪಟ್ಠಾನನಿರತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಂಸು ತಾ॥
Buddhopaṭṭhānaniratā, brahmacariyaṃ cariṃsu tā.
‘‘ತಾಸಂ ಸಹಾಯಿಕಾ ಹುತ್ವಾ, ಸೀಲೇಸು ಸುಸಮಾಹಿತಾ।
‘‘Tāsaṃ sahāyikā hutvā, sīlesu susamāhitā;
ದತ್ವಾ ದಾನಾನಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಅಗಾರೇವ ವತಂ ಚರಿಂ॥
Datvā dānāni sakkaccaṃ, agāreva vataṃ cariṃ.
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;
ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸೂಪಗಾ ಅಹಂ॥
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpagā ahaṃ.
‘‘ತತೋ ಚುತಾ ಯಾಮಮಗಂ, ತತೋಹಂ ತುಸಿತಂ ಗತಾ।
‘‘Tato cutā yāmamagaṃ, tatohaṃ tusitaṃ gatā;
ತತೋ ಚ ನಿಮ್ಮಾನರತಿಂ, ವಸವತ್ತಿಪುರಂ ಗತಾ॥
Tato ca nimmānaratiṃ, vasavattipuraṃ gatā.
‘‘ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೂಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸಮೋಹಿತಾ।
‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, puññakammasamohitā;
ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಹಾರಯಿಂ॥
Tattha tattheva rājūnaṃ, mahesittamahārayiṃ.
‘‘ತತೋ ಚುತಾ ಮನುಸ್ಸತ್ತೇ, ರಾಜೂನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನಂ।
‘‘Tato cutā manussatte, rājūnaṃ cakkavattinaṃ;
ಮಣ್ಡಲೀನಞ್ಚ ರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ॥
Maṇḍalīnañca rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ.
‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿಮನುಭೋತ್ವಾನ, ದೇವೇಸು ಮಾನುಸೇಸು ಚ।
‘‘Sampattimanubhotvāna, devesu mānusesu ca;
ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುಖಿತಾ ಹುತ್ವಾ, ನೇಕಜಾತೀಸು ಸಂಸರಿಂ॥
Sabbattha sukhitā hutvā, nekajātīsu saṃsariṃ.
‘‘ಸೋ ಹೇತು ಸೋ ಪಭವೋ, ತಮ್ಮೂಲಂ ಸಾವ ಸಾಸನೇ ಖನ್ತೀ।
‘‘So hetu so pabhavo, tammūlaṃ sāva sāsane khantī;
ತಂ ಪಠಮಸಮೋಧಾನಂ, ತಂ ಧಮ್ಮರತಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ॥
Taṃ paṭhamasamodhānaṃ, taṃ dhammaratāya nibbānaṃ.
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ।
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;
ನಾಗೀವ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವಾ॥
Nāgīva bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavā.
‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ।
‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike;
ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ॥
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ, ವಿಮೋಕ್ಖಾಪಿ ಚ ಅಟ್ಠಿಮೇ।
‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;
ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
೪೫೦.
450.
‘‘ಮನ್ತಾವತಿಯಾ ನಗರೇ, ರಞ್ಞೋ ಕೋಞ್ಚಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ।
‘‘Mantāvatiyā nagare, rañño koñcassa aggamahesiyā;
ಧೀತಾ ಆಸಿಂ ಸುಮೇಧಾ, ಪಸಾದಿತಾ ಸಾಸನಕರೇಹಿ॥
Dhītā āsiṃ sumedhā, pasāditā sāsanakarehi.
೪೫೧.
451.
‘‘ಸೀಲವತೀ ಚಿತ್ತಕಥಾ, ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಿನಿತಾ।
‘‘Sīlavatī cittakathā, bahussutā buddhasāsane vinitā;
ಮಾತಾಪಿತರೋ ಉಪಗಮ್ಮ, ಭಣತಿ ಉಭಯೋ ನಿಸಾಮೇಥ॥
Mātāpitaro upagamma, bhaṇati ubhayo nisāmetha.
೪೫೨.
452.
‘‘ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿರತಾಹಂ , ಅಸಸ್ಸತಂ ಭವಗತಂ ಯದಿಪಿ ದಿಬ್ಬಂ।
‘‘Nibbānābhiratāhaṃ , asassataṃ bhavagataṃ yadipi dibbaṃ;
ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ತುಚ್ಛಾ ಕಾಮಾ, ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಬಹುವಿಘಾತಾ॥
Kimaṅgaṃ pana tucchā kāmā, appassādā bahuvighātā.
೪೫೩.
453.
‘‘ಕಾಮಾ ಕಟುಕಾ ಆಸೀ, ವಿಸೂಪಮಾ ಯೇಸು ಮುಚ್ಛಿತಾ ಬಾಲಾ।
‘‘Kāmā kaṭukā āsī, visūpamā yesu mucchitā bālā;
ತೇ ದೀಘರತ್ತಂ ನಿರಯೇ, ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಹಞ್ಞನ್ತೇ ದುಕ್ಖಿತಾ॥
Te dīgharattaṃ niraye, samappitā haññante dukkhitā.
೪೫೪.
454.
‘‘ಸೋಚನ್ತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಾ, ವಿನಿಪಾತೇ ಪಾಪವದ್ಧಿನೋ ಸದಾ।
‘‘Socanti pāpakammā, vinipāte pāpavaddhino sadā;
ಕಾಯೇನ ಚ ವಾಚಾಯ ಚ, ಮನಸಾ ಚ ಅಸಂವುತಾ ಬಾಲಾ॥
Kāyena ca vācāya ca, manasā ca asaṃvutā bālā.
೪೫೫.
455.
‘‘ಬಾಲಾ ತೇ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಅಚೇತನಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋರುದ್ಧಾ।
‘‘Bālā te duppaññā, acetanā dukkhasamudayoruddhā;
ದೇಸೇನ್ತೇ ಅಜಾನನ್ತಾ, ನ ಬುಜ್ಝರೇ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ॥
Desente ajānantā, na bujjhare ariyasaccāni.
೪೫೬.
456.
‘‘ಸಚ್ಚಾನಿ ‘ಅಮ್ಮ’ಬುದ್ಧವರದೇಸಿ, ತಾನಿ ತೇ ಬಹುತರಾ ಅಜಾನನ್ತಾ ಯೇ।
‘‘Saccāni ‘amma’buddhavaradesi, tāni te bahutarā ajānantā ye;
ಅಭಿನನ್ದನ್ತಿ ಭವಗತಂ, ಪಿಹೇನ್ತಿ ದೇವೇಸು ಉಪಪತ್ತಿಂ॥
Abhinandanti bhavagataṃ, pihenti devesu upapattiṃ.
೪೫೭.
457.
‘‘ದೇವೇಸುಪಿ ಉಪಪತ್ತಿ, ಅಸಸ್ಸತಾ ಭವಗತೇ ಅನಿಚ್ಚಮ್ಹಿ।
‘‘Devesupi upapatti, asassatā bhavagate aniccamhi;
ನ ಚ ಸನ್ತಸನ್ತಿ ಬಾಲಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಾಯಿತಬ್ಬಸ್ಸ॥
Na ca santasanti bālā, punappunaṃ jāyitabbassa.
೪೫೮.
458.
‘‘ಚತ್ತಾರೋ ವಿನಿಪಾತಾ, ದುವೇ ಚ ಗತಿಯೋ ಕಥಞ್ಚಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ।
‘‘Cattāro vinipātā, duve ca gatiyo kathañci labbhanti;
ನ ಚ ವಿನಿಪಾತಗತಾನಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು॥
Na ca vinipātagatānaṃ, pabbajjā atthi nirayesu.
೪೫೯.
459.
‘‘ಅನುಜಾನಾಥ ಮಂ ಉಭಯೋ, ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾವಚನೇ।
‘‘Anujānātha maṃ ubhayo, pabbajituṃ dasabalassa pāvacane;
ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಘಟಿಸ್ಸಂ, ಜಾತಿಮರಣಪ್ಪಹಾನಾಯ॥
Appossukkā ghaṭissaṃ, jātimaraṇappahānāya.
೪೬೦.
460.
‘‘ಕಿಂ ಭವಗತೇ ಅಭಿನನ್ದಿ, ತೇನ ಕಾಯಕಲಿನಾ ಅಸಾರೇನ।
‘‘Kiṃ bhavagate abhinandi, tena kāyakalinā asārena;
ಭವತಣ್ಹಾಯ ನಿರೋಧಾ, ಅನುಜಾನಾಥ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ॥
Bhavataṇhāya nirodhā, anujānātha pabbajissāmi.
೪೬೧.
461.
‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ, ವಿವಜ್ಜಿತೋ ಅಕ್ಖಣೋ ಖಣೋ ಲದ್ಧೋ।
‘‘Buddhānaṃ uppādo, vivajjito akkhaṇo khaṇo laddho;
ಸೀಲಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಯಾವಜೀವಂ ನ ದೂಸೇಯ್ಯಂ॥
Sīlāni brahmacariyaṃ, yāvajīvaṃ na dūseyyaṃ.
೪೬೨.
462.
‘‘ಏವಂ ಭಣತಿ ಸುಮೇಧಾ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘ನ ತಾವ ಆಹಾರಂ।
‘‘Evaṃ bhaṇati sumedhā, mātāpitaro ‘na tāva āhāraṃ;
ಆಹರಿಸ್ಸಂ ಗಹಟ್ಠಾ, ಮರಣವಸಂ ಗತಾವ ಹೇಸ್ಸಾಮಿ’॥
Āharissaṃ gahaṭṭhā, maraṇavasaṃ gatāva hessāmi’.
೪೬೩.
463.
‘‘ಮಾತಾ ದುಕ್ಖಿತಾ ರೋದತಿ ಪಿತಾ ಚ।
‘‘Mātā dukkhitā rodati pitā ca;
ಅಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮಭಿಹತೋ।
Assā sabbaso samabhihato;
ಘಟೇನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ, ಪಾಸಾದತಲೇ ಛಮಾಪತಿತಂ॥
Ghaṭenti saññāpetuṃ, pāsādatale chamāpatitaṃ.
೪೬೪.
464.
‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಪುತ್ತಕ ಕಿಂ ಸೋಚಿ, ತೇನ ದಿನ್ನಾಸಿ ವಾರಣವತಿಮ್ಹಿ।
‘‘Uṭṭhehi puttaka kiṃ soci, tena dinnāsi vāraṇavatimhi;
ರಾಜಾ ಅನೀಕರತ್ತೋ, ಅಭಿರೂಪೋ ತಸ್ಸ ತ್ವಂ ದಿನ್ನಾ॥
Rājā anīkaratto, abhirūpo tassa tvaṃ dinnā.
೪೬೫.
465.
‘‘ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಅನಿಕರತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಿನೋ ಭರಿಯಾ।
‘‘Aggamahesī bhavissasi, anikarattassa rājino bhariyā;
ಸೀಲಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ದುಕ್ಕರಾ ಪುತ್ತಕ॥
Sīlāni brahmacariyaṃ, pabbajjā dukkarā puttaka.
೪೬೬.
466.
‘‘ರಜ್ಜೇ ಆಣಾ ಧನಮಿಸ್ಸರಿಯಂ, ಭೋಗಾ ಸುಖಾ ದಹರಿಕಾಸಿ।
‘‘Rajje āṇā dhanamissariyaṃ, bhogā sukhā daharikāsi;
ಭುಞ್ಜಾಹಿ ಕಾಮಭೋಗೇ, ವಾರೇಯ್ಯಂ ಹೋತು ತೇ ಪುತ್ತ॥
Bhuñjāhi kāmabhoge, vāreyyaṃ hotu te putta.
೪೬೭.
467.
‘‘ಅಥ ನೇ ಭಣತಿ ಸುಮೇಧಾ, ಮಾ ಏದಿಸಿಕಾನಿ ಭವಗತಮಸಾರಂ।
‘‘Atha ne bhaṇati sumedhā, mā edisikāni bhavagatamasāraṃ;
ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ವಾ ಹೋಹಿತಿ, ಮರಣಂ ವಾ ಮೇ ನ ಚೇವ ವಾರೇಯ್ಯಂ॥
Pabbajjā vā hohiti, maraṇaṃ vā me na ceva vāreyyaṃ.
೪೬೮.
468.
‘‘ಕಿಮಿವ ಪೂತಿಕಾಯಮಸುಚಿಂ, ಸವನಗನ್ಧಂ ಭಯಾನಕಂ ಕುಣಪಂ।
‘‘Kimiva pūtikāyamasuciṃ, savanagandhaṃ bhayānakaṃ kuṇapaṃ;
ಅಭಿಸಂವಿಸೇಯ್ಯಂ ಭಸ್ತಂ, ಅಸಕಿಂ ಪಗ್ಘರಿತಂ ಅಸುಚಿಪುಣ್ಣಂ॥
Abhisaṃviseyyaṃ bhastaṃ, asakiṃ paggharitaṃ asucipuṇṇaṃ.
೪೬೯.
469.
‘‘ಕಿಮಿವ ತಹಂ ಜಾನನ್ತೀ, ವಿಕೂಲಕಂ ಮಂಸಸೋಣಿತುಪಲಿತ್ತಂ।
‘‘Kimiva tahaṃ jānantī, vikūlakaṃ maṃsasoṇitupalittaṃ;
ಕಿಮಿಕುಲಲಯಂ ಸಕುಣಭತ್ತಂ, ಕಳೇವರಂ ಕಿಸ್ಸ ದಿಯತೀತಿ॥
Kimikulalayaṃ sakuṇabhattaṃ, kaḷevaraṃ kissa diyatīti.
೪೭೦.
470.
‘‘ನಿಬ್ಬುಯ್ಹತಿ ಸುಸಾನಂ, ಅಚಿರಂ ಕಾಯೋ ಅಪೇತವಿಞ್ಞಾಣೋ।
‘‘Nibbuyhati susānaṃ, aciraṃ kāyo apetaviññāṇo;
ಛುದ್ಧೋ ಕಳಿಙ್ಗರಂ ವಿಯ, ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೇಹಿ ಞಾತೀಹಿ॥
Chuddho kaḷiṅgaraṃ viya, jigucchamānehi ñātīhi.
೪೭೧.
471.
‘‘ಛುದ್ಧೂನ ನಂ ಸುಸಾನೇ, ಪರಭತ್ತಂ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಾ।
‘‘Chuddhūna naṃ susāne, parabhattaṃ nhāyanti jigucchantā;
ನಿಯಕಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಕಿಂ ಪನ ಸಾಧಾರಣಾ ಜನತಾ॥
Niyakā mātāpitaro, kiṃ pana sādhāraṇā janatā.
೪೭೨.
472.
‘‘ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಸಾರೇ, ಕಳೇವರೇ ಅಟ್ಠಿನ್ಹಾರುಸಙ್ಘಾತೇ।
‘‘Ajjhositā asāre, kaḷevare aṭṭhinhārusaṅghāte;
ಖೇಳಸ್ಸುಚ್ಚಾರಸ್ಸವಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಪೂತಿಕಾಯಮ್ಹಿ॥
Kheḷassuccārassavaparipuṇṇe pūtikāyamhi.
೪೭೩.
473.
‘‘ಯೋ ನಂ ವಿನಿಬ್ಭುಜಿತ್ವಾ, ಅಬ್ಭನ್ತರಮಸ್ಸ ಬಾಹಿರಂ ಕಯಿರಾ।
‘‘Yo naṃ vinibbhujitvā, abbhantaramassa bāhiraṃ kayirā;
ಗನ್ಧಸ್ಸ ಅಸಹಮಾನಾ, ಸಕಾಪಿ ಮಾತಾ ಜಿಗುಚ್ಛೇಯ್ಯ॥
Gandhassa asahamānā, sakāpi mātā jiguccheyya.
೪೭೪.
474.
‘‘ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಂ, ಸಙ್ಖತಂ ಜಾತಿಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ।
‘‘Khandhadhātuāyatanaṃ, saṅkhataṃ jātimūlakaṃ dukkhaṃ;
ಯೋನಿಸೋ ಅನುವಿಚಿನನ್ತೀ, ವಾರೇಯ್ಯಂ ಕಿಸ್ಸ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಂ॥
Yoniso anuvicinantī, vāreyyaṃ kissa iccheyyaṃ.
೪೭೫.
475.
‘‘ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತಿಸತ್ತಿ, ಸತಾನಿ ನವನವಾ ಪತೇಯ್ಯುಂ ಕಾಯಮ್ಹಿ।
‘‘Divase divase tisatti, satāni navanavā pateyyuṃ kāyamhi;
ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಚ ಘಾತೋ, ಸೇಯ್ಯೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇವಂ ಖಯೋ॥
Vassasatampi ca ghāto, seyyo dukkhassa cevaṃ khayo.
೪೭೬.
476.
‘‘ಅಜ್ಝುಪಗಚ್ಛೇ ಘಾತಂ, ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಯೇವಂ ಸತ್ಥುನೋ ವಚನಂ।
‘‘Ajjhupagacche ghātaṃ, yo viññāyevaṃ satthuno vacanaṃ;
ದೀಘೋ ತೇಸಂ ಸಂಸಾರೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹಞ್ಞಮಾನಾನಂ॥
Dīgho tesaṃ saṃsāro, punappunaṃ haññamānānaṃ.
೪೭೭.
477.
‘‘ದೇವೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಅಸುರಕಾಯೇ।
‘‘Devesu manussesu ca, tiracchānayoniyā asurakāye;
ಪೇತೇಸು ಚ ನಿರಯೇಸು ಚ, ಅಪರಿಮಿತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತೇ ಘಾತಾ॥
Petesu ca nirayesu ca, aparimitā dissante ghātā.
೪೭೮.
478.
‘‘ಘಾತಾ ನಿರಯೇಸು ಬಹೂ, ವಿನಿಪಾತಗತಸ್ಸ ಪೀಳಿಯಮಾನಸ್ಸ।
‘‘Ghātā nirayesu bahū, vinipātagatassa pīḷiyamānassa;
ದೇವೇಸುಪಿ ಅತ್ತಾಣಂ, ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾ ಪರಂ ನತ್ಥಿ॥
Devesupi attāṇaṃ, nibbānasukhā paraṃ natthi.
೪೭೯.
479.
‘‘ಪತ್ತಾ ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯೇ ಯುತ್ತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾವಚನೇ।
‘‘Pattā te nibbānaṃ, ye yuttā dasabalassa pāvacane;
ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಘಟೇನ್ತಿ, ಜಾತಿಮರಣಪ್ಪಹಾನಾಯ॥
Appossukkā ghaṭenti, jātimaraṇappahānāya.
೪೮೦.
480.
‘‘ಅಜ್ಜೇವ ತಾತಭಿನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಂ, ಭೋಗೇಹಿ ಕಿಂ ಅಸಾರೇಹಿ।
‘‘Ajjeva tātabhinikkhamissaṃ, bhogehi kiṃ asārehi;
ನಿಬ್ಬಿನ್ನಾ ಮೇ ಕಾಮಾ, ವನ್ತಸಮಾ ತಾಲವತ್ಥುಕತಾ॥
Nibbinnā me kāmā, vantasamā tālavatthukatā.
೪೮೧.
481.
‘‘ಸಾ ಚೇವಂ ಭಣತಿ ಪಿತರಮನೀಕರತ್ತೋ, ಚ ಯಸ್ಸ ಸಾ ದಿನ್ನಾ।
‘‘Sā cevaṃ bhaṇati pitaramanīkaratto, ca yassa sā dinnā;
ಉಪಯಾಸಿ ವಾರಣವತೇ, ವಾರೇಯ್ಯಮುಪಟ್ಠಿತೇ ಕಾಲೇ॥
Upayāsi vāraṇavate, vāreyyamupaṭṭhite kāle.
೪೮೨.
482.
‘‘ಅಥ ಅಸಿತನಿಚಿತಮುದುಕೇ, ಕೇಸೇ ಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿಯ ಸುಮೇಧಾ।
‘‘Atha asitanicitamuduke, kese khaggena chindiya sumedhā;
ಪಾಸಾದಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ॥
Pāsādaṃ pidahitvā, paṭhamajjhānaṃ samāpajji.
೪೮೩.
483.
‘‘ಸಾ ಚ ತಹಿಂ ಸಮಾಪನ್ನಾ, ಅನೀಕರತ್ತೋ ಚ ಆಗತೋ ನಗರಂ।
‘‘Sā ca tahiṃ samāpannā, anīkaratto ca āgato nagaraṃ;
ಪಾಸಾದೇ ಚ ಸುಮೇಧಾ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಸುಭಾವೇತಿ॥
Pāsāde ca sumedhā, aniccasaññaṃ subhāveti.
೪೮೪.
484.
‘‘ಸಾ ಚ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಅನೀಕರತ್ತೋ ಚ ಆರುಹೀ ತುರಿತಂ।
‘‘Sā ca manasi karoti, anīkaratto ca āruhī turitaṃ;
ಮಣಿಕನಕಭೂಸಿತಙ್ಗೋ, ಕತಞ್ಜಲೀ ಯಾಚತಿ ಸುಮೇಧಂ॥
Maṇikanakabhūsitaṅgo, katañjalī yācati sumedhaṃ.
೪೮೫.
485.
‘‘ರಜ್ಜೇ ಆಣಾ ಧನಮಿಸ್ಸರಿಯಂ, ಭೋಗಾ ಸುಖಾ ದಹರಿಕಾಸಿ।
‘‘Rajje āṇā dhanamissariyaṃ, bhogā sukhā daharikāsi;
ಭುಞ್ಜಾಹಿ ಕಾಮಭೋಗೇ, ಕಾಮಸುಖಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕೇ॥
Bhuñjāhi kāmabhoge, kāmasukhā dullabhā loke.
೪೮೬.
486.
‘‘ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ತೇ ರಜ್ಜಂ, ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು ದೇಹಿ ದಾನಾನಿ।
‘‘Nissaṭṭhaṃ te rajjaṃ, bhoge bhuñjassu dehi dānāni;
ಮಾ ದುಮ್ಮನಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ತೇ ದುಕ್ಖಿತಾ॥
Mā dummanā ahosi, mātāpitaro te dukkhitā.
೪೮೭.
487.
‘‘ತಂ ತಂ ಭಣತಿ ಸುಮೇಧಾ, ಕಾಮೇಹಿ ಅನತ್ಥಿಕಾ ವಿಗತಮೋಹಾ।
‘‘Taṃ taṃ bhaṇati sumedhā, kāmehi anatthikā vigatamohā;
ಮಾ ಕಾಮೇ ಅಭಿನನ್ದಿ, ಕಾಮೇಸ್ವಾದೀನವಂ ಪಸ್ಸ॥
Mā kāme abhinandi, kāmesvādīnavaṃ passa.
೪೮೮.
488.
‘‘ಚಾತುದ್ದೀಪೋ ರಾಜಾ, ಮನ್ಧಾತಾ ಆಸಿ ಕಾಮಭೋಗಿನಮಗ್ಗೋ।
‘‘Cātuddīpo rājā, mandhātā āsi kāmabhoginamaggo;
ಅತಿತ್ತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ನ ಚಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಿತಾ ಇಚ್ಛಾ॥
Atitto kālaṅkato, na cassa paripūritā icchā.
೪೮೯.
489.
‘‘ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ವುಟ್ಠಿಮಾ ದಸದಿಸಾ ಸಮನ್ತೇನ।
‘‘Satta ratanāni vasseyya, vuṭṭhimā dasadisā samantena;
ನ ಚತ್ಥಿ ತಿತ್ತಿ ಕಾಮಾನಂ, ಅತಿತ್ತಾವ ಮರನ್ತಿ ನರಾ॥
Na catthi titti kāmānaṃ, atittāva maranti narā.
೪೯೦.
490.
‘‘ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಕಾಮಾ ಸಪ್ಪಸಿರೋಪಮಾ।
‘‘Asisūnūpamā kāmā, kāmā sappasiropamā;
ಉಕ್ಕೋಪಮಾ ಅನುದಹನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಸನ್ನಿಭಾ॥
Ukkopamā anudahanti, aṭṭhikaṅkalasannibhā.
೪೯೧.
491.
‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಅಧುವಾ ಕಾಮಾ, ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಮಹಾವಿಸಾ।
‘‘Aniccā adhuvā kāmā, bahudukkhā mahāvisā;
ಅಯೋಗುಳೋವ ಸನ್ತತ್ತೋ, ಅಘಮೂಲಾ ದುಖಪ್ಫಲಾ॥
Ayoguḷova santatto, aghamūlā dukhapphalā.
೪೯೨.
492.
‘‘ರುಕ್ಖಫಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ದುಖಾ।
‘‘Rukkhaphalūpamā kāmā, maṃsapesūpamā dukhā;
ಸುಪಿನೋಪಮಾ ವಞ್ಚನಿಯಾ, ಕಾಮಾ ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾ॥
Supinopamā vañcaniyā, kāmā yācitakūpamā.
೪೯೩.
493.
‘‘ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ರೋಗೋ ಗಣ್ಡೋ ಅಘಂ ನಿಘಂ।
‘‘Sattisūlūpamā kāmā, rogo gaṇḍo aghaṃ nighaṃ;
ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಸದಿಸಾ, ಅಘಮೂಲಂ ಭಯಂ ವಧೋ॥
Aṅgārakāsusadisā, aghamūlaṃ bhayaṃ vadho.
೪೯೪.
494.
‘‘ಏವಂ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಕಾಮಾ, ಅಕ್ಖಾತಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ।
‘‘Evaṃ bahudukkhā kāmā, akkhātā antarāyikā;
ಗಚ್ಛಥ ನ ಮೇ ಭವಗತೇ, ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಅತ್ಥಿ ಅತ್ತನೋ॥
Gacchatha na me bhavagate, vissāso atthi attano.
೪೯೫.
495.
‘‘ಕಿಂ ಮಮ ಪರೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸೀಸಮ್ಹಿ ಡಯ್ಹಮಾನಮ್ಹಿ।
‘‘Kiṃ mama paro karissati, attano sīsamhi ḍayhamānamhi;
ಅನುಬನ್ಧೇ ಜರಾಮರಣೇ, ತಸ್ಸ ಘಾತಾಯ ಘಟಿತಬ್ಬಂ॥
Anubandhe jarāmaraṇe, tassa ghātāya ghaṭitabbaṃ.
೪೯೬.
496.
‘‘ದ್ವಾರಂ ಅಪಾಪುರಿತ್ವಾನಹಂ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನೀಕರತ್ತಞ್ಚ।
‘‘Dvāraṃ apāpuritvānahaṃ, mātāpitaro anīkarattañca;
ದಿಸ್ವಾನ ಛಮಂ ನಿಸಿನ್ನೇ, ರೋದನ್ತೇ ಇದಮವೋಚಂ॥
Disvāna chamaṃ nisinne, rodante idamavocaṃ.
೪೯೭.
497.
‘‘ದೀಘೋ ಬಾಲಾನಂ ಸಂಸಾರೋ, ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚ ರೋದತಂ।
‘‘Dīgho bālānaṃ saṃsāro, punappunañca rodataṃ;
ಅನಮತಗ್ಗೇ ಪಿತು ಮರಣೇ, ಭಾತು ವಧೇ ಅತ್ತನೋ ಚ ವಧೇ॥
Anamatagge pitu maraṇe, bhātu vadhe attano ca vadhe.
೪೯೮.
498.
‘‘ಅಸ್ಸು ಥಞ್ಞಂ ರುಧಿರಂ, ಸಂಸಾರಂ ಅನಮತಗ್ಗತೋ ಸರಥ।
‘‘Assu thaññaṃ rudhiraṃ, saṃsāraṃ anamataggato saratha;
ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸರತಂ, ಸರಾಹಿ ಅಟ್ಠೀನಞ್ಚ ಸನ್ನಿಚಯಂ॥
Sattānaṃ saṃsarataṃ, sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṃ.
೪೯೯.
499.
‘‘ಸರ ಚತುರೋದಧೀ, ಉಪನೀತೇ ಅಸ್ಸುಥಞ್ಞರುಧಿರಮ್ಹಿ।
‘‘Sara caturodadhī, upanīte assuthaññarudhiramhi;
ಸರ ಏಕಕಪ್ಪಮಟ್ಠೀನಂ, ಸಞ್ಚಯಂ ವಿಪುಲೇನ ಸಮಂ॥
Sara ekakappamaṭṭhīnaṃ, sañcayaṃ vipulena samaṃ.
೫೦೦.
500.
‘‘ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸರತೋ, ಮಹಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಮುಪನೀತಂ।
‘‘Anamatagge saṃsarato, mahiṃ jambudīpamupanītaṃ;
ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತಗುಳಿಕಾ, ಮಾತಾ ಮಾತುಸ್ವೇವ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ॥
Kolaṭṭhimattaguḷikā, mātā mātusveva nappahonti.
೫೦೧.
501.
‘‘ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸಂ, ಉಪನೀತಂ ಅನಮತಗ್ಗತೋ ಸರ।
‘‘Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ, upanītaṃ anamataggato sara;
ಚತುರಙ್ಗುಲಿಕಾ ಘಟಿಕಾ, ಪಿತುಪಿತುಸ್ವೇವ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ॥
Caturaṅgulikā ghaṭikā, pitupitusveva nappahonti.
೫೦೨.
502.
‘‘ಸರ ಕಾಣಕಚ್ಛಪಂ ಪುಬ್ಬಸಮುದ್ದೇ, ಅಪರತೋ ಚ ಯುಗಛಿದ್ದಂ।
‘‘Sara kāṇakacchapaṃ pubbasamudde, aparato ca yugachiddaṃ;
ಸಿರಂ ತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ, ಮನುಸ್ಸಲಾಭಮ್ಹಿ ಓಪಮ್ಮಂ॥
Siraṃ tassa ca paṭimukkaṃ, manussalābhamhi opammaṃ.
೫೦೩.
503.
‘‘ಸರ ರೂಪಂ ಫೇಣಪಿಣ್ಡೋಪಮಸ್ಸ, ಕಾಯಕಲಿನೋ ಅಸಾರಸ್ಸ।
‘‘Sara rūpaṃ pheṇapiṇḍopamassa, kāyakalino asārassa;
ಖನ್ಧೇ ಪಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚೇ, ಸರಾಹಿ ನಿರಯೇ ಬಹುವಿಘಾತೇ॥
Khandhe passa anicce, sarāhi niraye bahuvighāte.
೫೦೪.
504.
‘‘ಸರ ಕಟಸಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೇ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಾಸು ತಾಸು ಜಾತೀಸು।
‘‘Sara kaṭasiṃ vaḍḍhente, punappunaṃ tāsu tāsu jātīsu;
ಸರ ಕುಮ್ಭೀಲಭಯಾನಿ ಚ, ಸರಾಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ॥
Sara kumbhīlabhayāni ca, sarāhi cattāri saccāni.
೫೦೫.
505.
‘‘ಅಮತಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ, ಕಿಂ ತವ ಪಞ್ಚಕಟುಕೇನ ಪೀತೇನ।
‘‘Amatamhi vijjamāne, kiṃ tava pañcakaṭukena pītena;
ಸಬ್ಬಾ ಹಿ ಕಾಮರತಿಯೋ, ಕಟುಕತರಾ ಪಞ್ಚಕಟುಕೇನ॥
Sabbā hi kāmaratiyo, kaṭukatarā pañcakaṭukena.
೫೦೬.
506.
‘‘ಅಮತಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ, ಕಿಂ ತವ ಕಾಮೇಹಿ ಯೇ ಪರಿಳಾಹಾ।
‘‘Amatamhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi ye pariḷāhā;
ಸಬ್ಬಾ ಹಿ ಕಾಮರತಿಯೋ, ಜಲಿತಾ ಕುಥಿತಾ ಕಮ್ಪಿತಾ ಸನ್ತಾಪಿತಾ॥
Sabbā hi kāmaratiyo, jalitā kuthitā kampitā santāpitā.
೫೦೭.
507.
‘‘ಅಸಪತ್ತಮ್ಹಿ ಸಮಾನೇ, ಕಿಂ ತವ ಕಾಮೇಹಿ ಯೇ ಬಹುಸಪತ್ತಾ।
‘‘Asapattamhi samāne, kiṃ tava kāmehi ye bahusapattā;
ರಾಜಗ್ಗಿಚೋರಉದಕಪ್ಪಿಯೇಹಿ, ಸಾಧಾರಣಾ ಕಾಮಾ ಬಹುಸಪತ್ತಾ॥
Rājaggicoraudakappiyehi, sādhāraṇā kāmā bahusapattā.
೫೦೮.
508.
‘‘ಮೋಕ್ಖಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ, ಕಿಂ ತವ ಕಾಮೇಹಿ ಯೇಸು ವಧಬನ್ಧೋ।
‘‘Mokkhamhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi yesu vadhabandho;
ಕಾಮೇಸು ಹಿ ಅಸಕಾಮಾ, ವಧಬನ್ಧದುಖಾನಿ ಅನುಭೋನ್ತಿ॥
Kāmesu hi asakāmā, vadhabandhadukhāni anubhonti.
೫೦೯.
509.
‘‘ಆದೀಪಿತಾ ತಿಣುಕ್ಕಾ, ಗಣ್ಹನ್ತಂ ದಹನ್ತಿ ನೇವ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ।
‘‘Ādīpitā tiṇukkā, gaṇhantaṃ dahanti neva muñcantaṃ;
ಉಕ್ಕೋಪಮಾ ಹಿ ಕಾಮಾ, ದಹನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ನ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ॥
Ukkopamā hi kāmā, dahanti ye te na muñcanti.
೫೧೦.
510.
‘‘ಮಾ ಅಪ್ಪಕಸ್ಸ ಹೇತು, ಕಾಮಸುಖಸ್ಸ ವಿಪುಲಂ ಜಹೀ ಸುಖಂ।
‘‘Mā appakassa hetu, kāmasukhassa vipulaṃ jahī sukhaṃ;
ಮಾ ಪುಥುಲೋಮೋವ ಬಳಿಸಂ, ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಹಞ್ಞಸಿ॥
Mā puthulomova baḷisaṃ, gilitvā pacchā vihaññasi.
೫೧೧.
511.
‘‘ಕಾಮಂ ಕಾಮೇಸು ದಮಸ್ಸು, ತಾವ ಸುನಖೋವ ಸಙ್ಖಲಾಬದ್ಧೋ।
‘‘Kāmaṃ kāmesu damassu, tāva sunakhova saṅkhalābaddho;
ಕಾಹಿನ್ತಿ ಖು ತಂ ಕಾಮಾ, ಛಾತಾ ಸುನಖಂವ ಚಣ್ಡಾಲಾ॥
Kāhinti khu taṃ kāmā, chātā sunakhaṃva caṇḍālā.
೫೧೨.
512.
‘‘ಅಪರಿಮಿತಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ, ಬಹೂನಿ ಚ ಚಿತ್ತದೋಮನಸ್ಸಾನಿ।
‘‘Aparimitañca dukkhaṃ, bahūni ca cittadomanassāni;
ಅನುಭೋಹಿಸಿ ಕಾಮಯುತ್ತೋ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ ಅದ್ಧುವೇ ಕಾಮೇ॥
Anubhohisi kāmayutto, paṭinissaja addhuve kāme.
೫೧೩.
513.
‘‘ಅಜರಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ, ಕಿಂ ತವ ಕಾಮೇಹಿ ಯೇಸು ಜರಾ।
‘‘Ajaramhi vijjamāne, kiṃ tava kāmehi yesu jarā;
ಮರಣಬ್ಯಾಧಿಗಹಿತಾ, ಸಬ್ಬಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಜಾತಿಯೋ॥
Maraṇabyādhigahitā, sabbā sabbattha jātiyo.
೫೧೪.
514.
‘‘ಇದಮಜರಮಿದಮಮರಂ, ಇದಮಜರಾಮರಂ ಪದಮಸೋಕಂ।
‘‘Idamajaramidamamaraṃ, idamajarāmaraṃ padamasokaṃ;
ಅಸಪತ್ತಮಸಮ್ಬಾಧಂ, ಅಖಲಿತಮಭಯಂ ನಿರುಪತಾಪಂ॥
Asapattamasambādhaṃ, akhalitamabhayaṃ nirupatāpaṃ.
೫೧೫.
515.
‘‘ಅಧಿಗತಮಿದಂ ಬಹೂಹಿ, ಅಮತಂ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಚ ಲಭನೀಯಮಿದಂ।
‘‘Adhigatamidaṃ bahūhi, amataṃ ajjāpi ca labhanīyamidaṃ;
ಯೋ ಯೋನಿಸೋ ಪಯುಞ್ಜತಿ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಅಘಟಮಾನೇನ॥
Yo yoniso payuñjati, na ca sakkā aghaṭamānena.
೫೧೬.
516.
‘‘ಏವಂ ಭಣತಿ ಸುಮೇಧಾ, ಸಙ್ಖಾರಗತೇ ರತಿಂ ಅಲಭಮಾನಾ।
‘‘Evaṃ bhaṇati sumedhā, saṅkhāragate ratiṃ alabhamānā;
ಅನುನೇನ್ತೀ ಅನಿಕರತ್ತಂ, ಕೇಸೇ ಚ ಛಮಂ ಖಿಪಿ ಸುಮೇಧಾ॥
Anunentī anikarattaṃ, kese ca chamaṃ khipi sumedhā.
೫೧೭.
517.
‘‘ಉಟ್ಠಾಯ ಅನಿಕರತ್ತೋ, ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಯಾಚತಸ್ಸಾ ಪಿತರಂ ಸೋ।
‘‘Uṭṭhāya anikaratto, pañjaliko yācatassā pitaraṃ so;
ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ ಸುಮೇಧಂ, ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಿಮೋಕ್ಖಸಚ್ಚದಸ್ಸಾ॥
Vissajjetha sumedhaṃ, pabbajituṃ vimokkhasaccadassā.
೫೧೮.
518.
‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ, ಪಬ್ಬಜಿ ಸೋಕಭಯಭೀತಾ।
‘‘Vissajjitā mātāpitūhi, pabbaji sokabhayabhītā;
ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಅಗ್ಗಫಲಂ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ॥
Cha abhiññā sacchikatā, aggaphalaṃ sikkhamānāya.
೫೧೯.
519.
‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಮಬ್ಭುತಂ ತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಸಿ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯ।
‘‘Acchariyamabbhutaṃ taṃ, nibbānaṃ āsi rājakaññāya;
ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಚರಿತಂ, ಯಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇ॥
Pubbenivāsacaritaṃ, yathā byākari pacchime kāle.
೫೨೦.
520.
‘‘ಭಗವತಿ ಕೋಣಾಗಮನೇ, ಸಙ್ಘಾರಾಮಮ್ಹಿ ನವನಿವೇಸಮ್ಹಿ।
‘‘Bhagavati koṇāgamane, saṅghārāmamhi navanivesamhi;
ಸಖಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋ ಜನಿಯೋ, ವಿಹಾರದಾನಂ ಅದಾಸಿಮ್ಹ॥
Sakhiyo tisso janiyo, vihāradānaṃ adāsimha.
೫೨೧.
521.
‘‘ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ, ದಸಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತಾನಿ ಚ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ।
‘‘Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ, dasasatakkhattuṃ satāni ca satakkhattuṃ;
ದೇವೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿಮ್ಹ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು॥
Devesu upapajjimha, ko pana vādo manussesu.
೫೨೨.
522.
‘‘ದೇವೇಸು ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಅಹುಮ್ಹ, ಮಾನುಸಕಮ್ಹಿ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ।
‘‘Devesu mahiddhikā ahumha, mānusakamhi ko pana vādo;
ಸತ್ತರತನಸ್ಸ ಮಹೇಸೀ, ಇತ್ಥಿರತನಂ ಅಹಂ ಆಸಿಂ॥
Sattaratanassa mahesī, itthiratanaṃ ahaṃ āsiṃ.
೫೨೩.
523.
‘‘ಸೋ ಹೇತು ಸೋ ಪಭವೋ, ತಂ ಮೂಲಂ ಸಾವ ಸಾಸನೇ ಖನ್ತೀ।
‘‘So hetu so pabhavo, taṃ mūlaṃ sāva sāsane khantī;
ತಂ ಪಠಮಸಮೋಧಾನಂ, ತಂ ಧಮ್ಮರತಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ॥
Taṃ paṭhamasamodhānaṃ, taṃ dhammaratāya nibbānaṃ.
೫೨೪.
524.
‘‘ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ಯೇ ಸದ್ದಹನ್ತಿ, ವಚನಂ ಅನೋಮಪಞ್ಞಸ್ಸ।
‘‘Evaṃ karonti ye saddahanti, vacanaṃ anomapaññassa;
ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ ಭವಗತೇ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿರಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ॥ –
Nibbindanti bhavagate, nibbinditvā virajjantī’’ti. –
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
Imā gāthā abhāsi.
ತತ್ಥ ಮನ್ತವತಿಯಾ ನಗರೇತಿ ಮನ್ತವತೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ। ರಞ್ಞೋ ಕೋಞ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಕೋಞ್ಚಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಜಾತಾ ಧೀತಾ ಆಸಿಂ। ಸುಮೇಧಾತಿ ನಾಮೇನ ಸುಮೇಧಾ। ಪಸಾದಿತಾ ಸಾಸನಕರೇಹೀತಿ ಸತ್ಥುಸಾಸನಕರೇಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸಾಸನೇ ಪಸಾದಿತಾ ಸಞ್ಜಾತರತನತ್ತಯಪ್ಪಸಾದಾ ಕತಾ।
Tattha mantavatiyā nagareti mantavatīti evaṃnāmake nagare. Rañño koñcassāti koñcassa nāma rañño mahesiyā kucchimhi jātā dhītā āsiṃ. Sumedhāti nāmena sumedhā. Pasāditā sāsanakarehīti satthusāsanakarehi ariyehi dhammadesanāya sāsane pasāditā sañjātaratanattayappasādā katā.
ಸೀಲವತೀತಿ ಆಚಾರಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ। ಚಿತ್ತಕಥಾತಿ ಚಿತ್ತಧಮ್ಮಕಥಾ। ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸುತಿಯುತಾ। ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಿನೀತಾತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿ, ಏವಂ ನಿವತ್ತಿ, ಇತಿ ಸೀಲಂ, ಇತಿ ಸಮಾಧಿ, ಇತಿ ಪಞ್ಞಾತಿ ಸುತ್ತಾನುಗತೇನ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೮೬) ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ತದಙ್ಗತೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿನಿವತ್ತತ್ತಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನೇ ವಿನೀತಾ ಸಂಯತಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತಾ। ಉಭಯೋ ನಿಸಾಮೇಥಾತಿ ತುಮ್ಹೇ ದ್ವೇಪಿ ಮಮ ವಚನಂ ನಿಸಾಮೇಥ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಭಣತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
Sīlavatīti ācārasīlasampannā. Cittakathāti cittadhammakathā. Bahussutāti bhikkhunīnaṃ santike pariyattidhammassutiyutā. Buddhasāsane vinītāti evaṃ pavatti, evaṃ nivatti, iti sīlaṃ, iti samādhi, iti paññāti suttānugatena (dī. ni. 2.186) yonisomanasikārena tadaṅgato kilesānaṃ vinivattattā buddhānaṃ sāsane vinītā saṃyatakāyavācācittā. Ubhayo nisāmethāti tumhe dvepi mama vacanaṃ nisāmetha, mātāpitaro upagantvā bhaṇatīti yojanā.
ಯದಿಪಿ ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ದೇವಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಮ್ಪಿ ಭವಗತಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಸಸ್ಸತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ। ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ತುಚ್ಛಾ ಕಾಮಾತಿ ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾನುಸಕಾ ಕಾಮಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಸಾರಕಭಾವತೋ ತುಚ್ಛಾ ರಿತ್ತಾ, ಸತ್ಥಧಾರಾಯಂ ಮಧುಬಿನ್ದು ವಿಯ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ, ಏತರಹಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ವಿಪುಲದುಕ್ಖತಾಯ ಬಹುವಿಘಾತಾ।
Yadipi dibbanti devalokapariyāpannampi bhavagataṃ nāma sabbampi asassataṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ. Kimaṅgaṃ pana tucchā kāmāti kimaṅgaṃ pana mānusakā kāmā, te sabbepi asārakabhāvato tucchā rittā, satthadhārāyaṃ madhubindu viya appassādā, etarahi āyatiñca vipuladukkhatāya bahuvighātā.
ಕಟುಕಾತಿ ಅನಿಟ್ಠಾ। ಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ ಆಸೀವಿಸೂಪಮಾ। ಯೇಸು ಕಾಮೇಸು। ಮುಚ್ಛಿತಾತಿ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ। ಸಮಪ್ಪಿತಾತಿ ಸಕಮ್ಮುನಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪ್ಪಿತಾ ಖಿತ್ತಾ, ಉಪಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ । ಹಞ್ಞನ್ತೇತಿ ಬಾಧೀಯನ್ತಿ।
Kaṭukāti aniṭṭhā. Sappaṭibhayaṭṭhena āsīvisūpamā. Yesu kāmesu. Mucchitāti ajjhositā. Samappitāti sakammunā sabbaso appitā khittā, upapannāti attho . Haññanteti bādhīyanti.
ವಿನಿಪಾತೇತಿ ಅಪಾಯೇ।
Vinipāteti apāye.
ಅಚೇತನಾತಿ ಅತ್ತಹಿತಚೇತನಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಚೇತನಾ। ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋರುದ್ಧಾತಿ ತಣ್ಹಾನಿಮಿತ್ತಸಂಸಾರೇ ಅವರುದ್ಧಾ। ದೇಸೇನ್ತೇತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ। ಅಜಾನನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತಾ। ನ ಬುಜ್ಝರೇ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತಿ।
Acetanāti attahitacetanāya abhāvena acetanā. Dukkhasamudayoruddhāti taṇhānimittasaṃsāre avaruddhā. Desenteti catusaccadhamme desiyamāne. Ajānantāti atthaṃ ajānantā. Na bujjhare ariyasaccānīti dukkhādīni ariyasaccāni na paṭibujjhanti.
ಅಮ್ಮಾತಿ ಮಾತರಂ ಪಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಆಲಪತಿ। ತೇ ಬಹುತರಾ ಅಜಾನನ್ತಾತಿ ಯೇ ಅಭಿನನ್ದನ್ತಿ ಭವಗತಂ ಪಿಹೇನ್ತಿ ದೇವೇಸು ಉಪಪತ್ತಿಂ ಬುದ್ಧವರದೇಸಿತಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಜಾನನ್ತಾ, ತೇಯೇವ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಬಹುತರಾತಿ ಯೋಜನಾ।
Ammāti mātaraṃ pamukhaṃ katvā ālapati. Te bahutarā ajānantāti ye abhinandanti bhavagataṃ pihenti devesu upapattiṃ buddhavaradesitāni saccāni ajānantā, teyeva ca imasmiṃ loke bahutarāti yojanā.
ಭವಗತೇ ಅನಿಚ್ಚಮ್ಹೀತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಅನಿಚ್ಚೇ ದೇವೇಸು ಉಪಪತ್ತಿ ನ ಸಸ್ಸತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನ ಚ ಸನ್ತಸನ್ತಿ ಬಾಲಾ ನ ಉತ್ತಸನ್ತಿ ನ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಾಯಿತಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ।
Bhavagate aniccamhīti sabbasmiṃ bhave anicce devesu upapatti na sassatā, evaṃ santepi na ca santasanti bālā na uttasanti na saṃvegaṃ āpajjanti. Punappunaṃ jāyitabbassāti aparāparaṃ upapajjamānassa.
ಚತ್ತಾರೋ ವಿನಿಪಾತಾತಿ ನಿರಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಅಸುರಯೋನೀತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಸಮುಸ್ಸಯತೋ ವಿನಿಪಾತಗತಿಯೋ। ಮನುಸ್ಸದೇವೂಪಪತ್ತಿಸಞ್ಞಿತಾ ಪನ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಕಥಞ್ಚಿ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ। ನಿರಯೇಸೂತಿ ಸುಖರಹಿತೇಸು ಅಪಾಯೇಸು।
Cattāro vinipātāti nirayo tiracchānayoni pettivisayo asurayonīti ime cattāro sukhasamussayato vinipātagatiyo. Manussadevūpapattisaññitā pana dveva gatiyo kathañci kicchena kasirena labbhanti puññakammassa dukkarattā. Nirayesūti sukharahitesu apāyesu.
ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾತಿ ಅಞ್ಞಕಿಚ್ಚೇಸು ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಾ। ಘಟಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾಯಮಿಸ್ಸಂ ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಯಕಲಿನಾ ಅಸಾರೇನ ಭವಗತೇ ಕಿಂ ಅಭಿನನ್ದಿತೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ।
Appossukkāti aññakiccesu nirussukkā. Ghaṭissanti vāyamissaṃ bhāvanaṃ anuyuñjissāmi, kāyakalinā asārena bhavagate kiṃ abhinanditenāti yojanā.
ಭವತಣ್ಹಾಯ ನಿರೋಧಾತಿ ಭವಗತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ನಿರೋಧಹೇತು ನಿರೋಧತ್ಥಂ।
Bhavataṇhāya nirodhāti bhavagatāya taṇhāya nirodhahetu nirodhatthaṃ.
ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ಲದ್ಧೋ, ವಿವಜ್ಜಿತೋ ನಿರಯೂಪಪತ್ತಿಆದಿಕೋ ಅಟ್ಠವಿಧೋ ಅಕ್ಖಣೋ, ಖಣೋ ನವಮೋ ಖಣೋ ಲದ್ಧೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೀಲಾನೀತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾನಿ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ನ ದೂಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ನ ಕೋಪೇಯ್ಯಾಮಿ।
Buddhānaṃ uppādo laddho, vivajjito nirayūpapattiādiko aṭṭhavidho akkhaṇo, khaṇo navamo khaṇo laddhoti yojanā. Sīlānīti catupārisuddhisīlāni. Brahmacariyanti sāsanabrahmacariyaṃ. Na dūseyyanti na kopeyyāmi.
ನ ತಾವ ಆಹಾರಂ ಆಹರಿಸ್ಸಂ ಗಹಟ್ಠಾತಿ ‘‘ನೇವ ತಾವ ಅಹಂ ಗಹಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮರಣವಸಮೇವ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸುಮೇಧಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಭಣತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
Na tāva āhāraṃ āharissaṃ gahaṭṭhāti ‘‘neva tāva ahaṃ gahaṭṭhā hutvā āhāraṃ āharissāmi, sace pabbajjaṃ na labhissāmi, maraṇavasameva gatā bhavissāmī’’ti evaṃ sumedhā mātāpitaro bhaṇatīti yojanā.
ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಮೇಧಾಯ। ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮಭಿಹತೋತಿ ಅಸ್ಸೂಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಭಿಹತಮುಖೋ। ಘಟೇನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಪಾಸಾದತಲೇ ಛಮಾಪತಿತಂ ಸುಮೇಧಂ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಗಿಹಿಭಾವಾಯ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಘಟೇನ್ತಿ ವಾಯಮನ್ತಿ। ‘‘ಘಟೇನ್ತಿ ವಾಯಮನ್ತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ।
Assāti sumedhāya. Sabbaso samabhihatoti assūhi sabbaso abhihatamukho. Ghaṭenti saññāpetunti pāsādatale chamāpatitaṃ sumedhaṃ mātā ca pitā ca gihibhāvāya saññāpetuṃ ghaṭenti vāyamanti. ‘‘Ghaṭenti vāyamantī’’tipi pāṭho, so evattho.
ಕಿಂ ಸೋಚಿತೇನಾತಿ ‘‘ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಿಂ ಸೋಚನೇನ। ದಿನ್ನಾಸಿ ವಾರಣವತಿಮ್ಹೀತಿ ವಾರಣವತೀನಗರೇ ದಿನ್ನಾ ಅಸಿ। ‘‘ದಿನ್ನಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ‘‘ತ್ವಂ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ದಳ್ಹಂ ದಿನ್ನಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ।
Kiṃ socitenāti ‘‘pabbajjaṃ na labhissāmī’’ti kiṃ socanena. Dinnāsi vāraṇavatimhīti vāraṇavatīnagare dinnā asi. ‘‘Dinnāsī’’ti vatvā punapi ‘‘tvaṃ dinnā’’ti vacanaṃ daḷhaṃ dinnabhāvadassanatthaṃ.
ರಜ್ಜೇ ಆಣಾತಿ ಅನಿಕರತ್ತಸ್ಸ ರಜ್ಜೇ ತವ ಆಣಾ ಪವತ್ತತಿ। ಧನಮಿಸ್ಸರಿಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಪತಿಕುಲೇ ಚ ಧನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಞ್ಚ, ಭೋಗಾ ಸುಖಾ ಅತಿವಿಯ ಇಟ್ಠಾ ಭೋಗಾತಿ ಸಬ್ಬಮಿದಂ ತುಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಹತ್ಥಗತಂ। ದಹರಿಕಾಸೀತಿ ತರುಣೀ ಚಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಭುಞ್ಜಾಹಿ ಕಾಮಭೋಗೇ। ತೇನ ಕಾರಣೇನ ವಾರೇಯ್ಯಂ ಹೋತು ತೇ ಪುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ।
Rajje āṇāti anikarattassa rajje tava āṇā pavattati. Dhanamissariyanti imasmiṃ kule patikule ca dhanaṃ issariyañca, bhogā sukhā ativiya iṭṭhā bhogāti sabbamidaṃ tuyhaṃ upaṭṭhitaṃ hatthagataṃ. Daharikāsīti taruṇī cāsi, tasmā bhuñjāhi kāmabhoge. Tena kāraṇena vāreyyaṃ hotu te puttāti yojanā.
ನೇತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ। ಮಾ ಏದಿಸಿಕಾನೀತಿ ಏವರೂಪಾನಿ ರಜ್ಜೇ ಆಣಾದೀನಿ ಮಾ ಭವನ್ತು। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ ಆಹ ‘‘ಭಗವತಮಸಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ।
Neti mātāpitaro. Mā edisikānīti evarūpāni rajje āṇādīni mā bhavantu. Kasmāti ce āha ‘‘bhagavatamasāra’’ntiādi.
ಕಿಮಿವಾತಿ ಕಿಮಿ ವಿಯ। ಪೂತಿಕಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಪೂತಿಕಳೇವರಂ। ಸವನಗನ್ಧನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠವಿಸ್ಸಗನ್ಧಂ। ಭಯಾನಕನ್ತಿ ಅವೀತರಾಗಾನಂ ಭಯಾವಹಂ। ಕುಣಪಂ ಅಭಿಸಂವಿಸೇಯ್ಯಂ ಭಸ್ತನ್ತಿ ಕುಣಪಭರಿತಂ ಚಮ್ಮಪಸಿಬ್ಬಕಂ, ಅಸಕಿಂ ಪಗ್ಘರಿತಂ ಅಸುಚಿಪುಣ್ಣಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋ ಪುಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ಅಸಕಿಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅಧಿಪಗ್ಘರನ್ತಂ ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವೇಸೇಯ್ಯಂ।
Kimivāti kimi viya. Pūtikāyanti imaṃ pūtikaḷevaraṃ. Savanagandhanti vissaṭṭhavissagandhaṃ. Bhayānakanti avītarāgānaṃ bhayāvahaṃ. Kuṇapaṃ abhisaṃviseyyaṃ bhastanti kuṇapabharitaṃ cammapasibbakaṃ, asakiṃ paggharitaṃ asucipuṇṇaṃ nānappakārassa asucino puṇṇaṃ hutvā asakiṃ sabbakālaṃ adhipaggharantaṃ ‘‘mama ida’’nti abhiniveseyyaṃ.
ಕಿಮಿವ ತಹಂ ಜಾನನ್ತೀ, ವಿಕೂಲಕನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಅಸುಚೀಹಿ ಮಂಸಪೇಸೀಹಿ ಸೋಣಿತೇಹಿ ಚ ಉಪಲಿತ್ತಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ ಆಲಯಂ ಸಕುಣಾನಂ ಭತ್ತಭೂತಂ। ‘‘ಕಿಮಿಕುಲಾಲಸಕುಣಭತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಕಿಮೀನಂ ಅವಸಿಟ್ಠಸಕುಣಾನಞ್ಚ ಭತ್ತಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಅಹಂ ಕಳೇವರಂ ಜಾನನ್ತೀ ಠಿತಾ। ತಂ ಮಂ ಇದಾನಿ ವಾರೇಯ್ಯವಸೇನ ಕಿಸ್ಸ ಕೇನ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ದಿಯ್ಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಸ ತಞ್ಚ ದಾನಂ ಕಿಮಿವ ಕಿಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
Kimiva tahaṃ jānantī, vikūlakanti ativiya paṭikkūlaṃ asucīhi maṃsapesīhi soṇitehi ca upalittaṃ anekesaṃ kimikulānaṃ ālayaṃ sakuṇānaṃ bhattabhūtaṃ. ‘‘Kimikulālasakuṇabhatta’’ntipi pāṭho, kimīnaṃ avasiṭṭhasakuṇānañca bhattabhūtanti attho. Taṃ ahaṃ kaḷevaraṃ jānantī ṭhitā. Taṃ maṃ idāni vāreyyavasena kissa kena nāma kāraṇena diyyatīti dasseti. Tassa tañca dānaṃ kimiva kiṃ viya hotīti yojanā.
ನಿಬ್ಬುಯ್ಹತಿ ಸುಸಾನಂ, ಅಚಿರಂ ಕಾಯೋ ಅಪೇತವಿಞ್ಞಾಣೋತಿ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಅಚಿರೇನೇವ ಅಪಗತವಿಞ್ಞಾಣೋ ಸುಸಾನಂ ನಿಬ್ಬುಯ್ಹತಿ ಉಪನೀಯತಿ। ಛುದ್ಧೋತಿ ಛಡ್ಡಿತೋ। ಕಳಿಙ್ಗರಂ ವಿಯಾತಿ ನಿರತ್ಥಕಕಟ್ಠಖಣ್ಡಸದಿಸೋ। ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೇಹಿ ಞಾತೀಹೀತಿ ಞಾತಿಜನೇಹಿಪಿ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೇಹಿ।
Nibbuyhati susānaṃ, aciraṃ kāyo apetaviññāṇoti ayaṃ kāyo acireneva apagataviññāṇo susānaṃ nibbuyhati upanīyati. Chuddhoti chaḍḍito. Kaḷiṅgaraṃ viyāti niratthakakaṭṭhakhaṇḍasadiso. Jigucchamānehi ñātīhīti ñātijanehipi jigucchamānehi.
ಛುದ್ಧೂನ ನಂ ಸುಸಾನೇತಿ ನಂ ಕಳೇವರಂ ಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ। ಪರಭತ್ತನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀನಂ ಭತ್ತಭೂತಂ। ನ್ಹಾಯನ್ತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗತಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನಾಪಿ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ಸಸೀಸಂ ನಿಮುಜ್ಜನ್ತಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಫುಟ್ಠವನ್ತೋ। ನಿಯಕಾ ಮಾತಾಪಿತರೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ। ಕಿಂ ಪನ ಸಾಧಾರಣಾ ಜನತಾತಿ ಇತರೋ ಪನ ಸಮೂಹೋ ಜಿಗುಚ್ಛತೀತಿ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
Chuddhūna naṃ susāneti naṃ kaḷevaraṃ susāne chaḍḍetvā. Parabhattanti paresaṃ soṇasiṅgālādīnaṃ bhattabhūtaṃ. Nhāyanti jigucchantāti ‘‘imassa pacchato āgatā’’ti ettakenāpi jigucchamānā sasīsaṃ nimujjantā nhāyanti, pageva phuṭṭhavanto. Niyakā mātāpitaroti attano mātāpitaropi. Kiṃ pana sādhāraṇā janatāti itaro pana samūho jigucchatīti kimeva vattabbaṃ.
ಅಜ್ಝೋಸಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾ। ಅಸಾರೇತಿ ನಿಚ್ಚಸಾರಾದಿಸಾರರಹಿತೇ।
Ajjhositāti taṇhāvasena abhiniviṭṭhā. Asāreti niccasārādisārarahite.
ವಿನಿಬ್ಭುಜಿತ್ವಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ। ಗನ್ಧಸ್ಸ ಅಸಹಮಾನಾತಿ ಗನ್ಧಂ ಅಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಸಹನ್ತೀ। ಸಕಾಪಿ ಮಾತಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿ ಜಿಗುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜನೇನ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವಾಯ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪಟ್ಠಹನತೋ।
Vinibbhujitvāti viññāṇavinibbhogaṃ katvā. Gandhassa asahamānāti gandhaṃ assa kāyassa asahantī. Sakāpi mātāti attano mātāpi jiguccheyya koṭṭhāsānaṃ vinibbhujjanena paṭikkūlabhāvāya suṭṭhutaraṃ upaṭṭhahanato.
ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನನ್ತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದಯೋ ಇಮಾ ಅಟ್ಠಾರಸಧಾತುಯೋ, ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನೀತಿ ಏವಂ ಖನ್ಧಾ ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನಿ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಇದಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಜಾತಂ ಸಮೇಚ್ಚ ಸಮ್ಭುಯ್ಯ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕತತ್ತಾ ಸಙ್ಖತಂ, ತಯಿದಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಪವತ್ತಮಾನಂ ದುಕ್ಖಂ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಜಾತಿಮೂಲಕನ್ತಿ। ಏವಂ ಯೋನಿಸೋ ಉಪಾಯೇನ ಅನುವಿಚಿನನ್ತೀ ಚಿನ್ತಯನ್ತೀ, ವಾರೇಯ್ಯಂ ವಿವಾಹಂ, ಕಿಸ್ಸ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ।
Khandhadhātuāyatananti rūpakkhandhādayo ime pañcakkhandhā, cakkhudhātuādayo imā aṭṭhārasadhātuyo, cakkhāyatanādīni imāni dvādasāyatanānīti evaṃ khandhā dhātuyo āyatanāni cāti sabbaṃ idaṃ rūpārūpadhammajātaṃ samecca sambhuyya paccayehi katattā saṅkhataṃ, tayidaṃ tasmiṃ bhave pavattamānaṃ dukkhaṃ, jātipaccayattā jātimūlakanti. Evaṃ yoniso upāyena anuvicinantī cintayantī, vāreyyaṃ vivāhaṃ, kissa kena kāraṇena icchissāmi.
‘‘ಸೀಲಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ದುಕ್ಕರಾ’’ತಿ ಯದೇತಂ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಪಟಿವಚನಂ ದಾತುಂ ‘‘ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತಿಸತ್ತಿಸತಾನಿ ನವನವಾ ಪತೇಯ್ಯುಂ ಕಾಯಮ್ಹೀತಿ ದಿನೇ ದಿನೇ ತೀಣಿ ಸತ್ತಿಸತಾನಿ ತಾವದೇವ ಪೀತನಿಸಿತಭಾವೇನ ಅಭಿನವಾನಿ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪತೇಯ್ಯುಂ। ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಚ ಘಾತೋ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ನಿರನ್ತರಂ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಪತಮಾನೋ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಸತ್ತಿಘಾತೋ ಸೇಯ್ಯೋ। ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇವಂ ಖಯೋತಿ ಏವಂ ಚೇ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಿದುಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಾಯ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಕರಣೀಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
‘‘Sīlāni brahmacariyaṃ, pabbajjā dukkarā’’ti yadetaṃ mātāpitūhi vuttaṃ tassa paṭivacanaṃ dātuṃ ‘‘divase divase’’tiādi vuttaṃ. Tattha divase divase tisattisatāni navanavā pateyyuṃ kāyamhīti dine dine tīṇi sattisatāni tāvadeva pītanisitabhāvena abhinavāni kāyasmiṃ sampateyyuṃ. Vassasatampi ca ghāto seyyoti nirantaraṃ vassasatampi patamāno yathāvutto sattighāto seyyo. Dukkhassa cevaṃ khayoti evaṃ ce vaṭṭadukkhassa parikkhayo bhaveyya, evaṃ mahantampi pavattidukkhaṃ adhivāsetvā nibbānādhigamāya ussāho karaṇīyoti adhippāyo.
ಅಜ್ಝುಪಗಚ್ಛೇತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಏವನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನಮತಗ್ಗಂ ಸಂಸಾರಂ ಅಪರಿಮಾಣಞ್ಚ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ದೀಪೇನ್ತಂ ಸತ್ಥುನೋ ವಚನಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಠಿತೋ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸತ್ತಿಘಾತದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತೇನ ಚೇವ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಸಿಯಾತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ದೀಘೋ ತೇಸಂ ಸಂಸಾರೋ, ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚ ಹಞ್ಞಮಾನಾನ’’ನ್ತಿ, ಅಪರಾಪರಂ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾದೀಹಿ ಬಾಧಿಯಮಾನಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
Ajjhupagaccheti sampaṭiccheyya. Evanti vuttanayena. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo puggalo anamataggaṃ saṃsāraṃ aparimāṇañca vaṭṭadukkhaṃ dīpentaṃ satthuno vacanaṃ viññāya ṭhito yathāvuttaṃ sattighātadukkhaṃ sampaṭiccheyya, tena ceva vaṭṭadukkhassa parikkhayo siyāti. Tenāha – ‘‘dīgho tesaṃ saṃsāro, punappunañca haññamānāna’’nti, aparāparaṃ jātijarābyādhimaraṇādīhi bādhiyamānānanti attho.
ಅಸುರಕಾಯೇತಿ ಕಾಲಕಞ್ಚಿಕಾದಿ ಪೇತಾಸುರನಿಕಾಯೇ। ಘಾತಾತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪಘಾತಾ ವಧಾ।
Asurakāyeti kālakañcikādi petāsuranikāye. Ghātāti kāyacittānaṃ upaghātā vadhā.
ಬಹೂತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಾದಿಕಮ್ಮಕಾರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಾ ಬಹೂ ಅನೇಕಘಾತಾ। ವಿನಿಪಾತಗತಸ್ಸಾತಿ ಸೇಸಾಪಾಯಸಙ್ಖಾತಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಉಪಗತಸ್ಸಾಪಿ। ಪೀಳಿಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಾದಿಅತ್ತಭಾವೇ ಅಭಿಘಾತಾದೀಹಿ ಆಬಾಧಿಯಮಾನಸ್ಸ। ದೇವೇಸುಪಿ ಅತ್ತಾಣನ್ತಿ ದೇವತ್ತಭಾವೇಸುಪಿ ತಾಣಂ ನತ್ಥಿ ರಾಗಪರಿಳಾಹಾದಿನಾ ಸದುಕ್ಖಸವಿಘಾತಭಾವತೋ। ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾ ಪರಂ ನತ್ಥೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ಉತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಲೋಕಿಯಸುಖಸ್ಸ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖಸಭಾವತ್ತಾ । ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೦೩-೨೦೪)।
Bahūti pañcavidhabandhanādikammakāraṇavasena pavattiyamānā bahū anekaghātā. Vinipātagatassāti sesāpāyasaṅkhātaṃ vinipātaṃ upagatassāpi. Pīḷiyamānassāti tiracchānādiattabhāve abhighātādīhi ābādhiyamānassa. Devesupi attāṇanti devattabhāvesupi tāṇaṃ natthi rāgapariḷāhādinā sadukkhasavighātabhāvato. Nibbānasukhā paraṃnatthīti nibbānasukhato paraṃ aññaṃ uttamaṃ sukhaṃ nāma natthi lokiyasukhassa vipariṇāmasaṅkhāradukkhasabhāvattā . Tenāha bhagavā – ‘‘nibbānaṃ paramaṃ sukha’’nti (dha. pa. 203-204).
ಪತ್ತಾ ತೇ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತಾಯೇವ ನಾಮ। ಅಥ ವಾ ತೇಯೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತಾ। ಯೇ ಯುತ್ತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾವಚನೇತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಯೇ ಯುತ್ತಾ ಪಯುತ್ತಾ।
Pattā te nibbānanti te nibbānaṃ pattāyeva nāma. Atha vā teyeva nibbānaṃ pattā. Ye yuttā dasabalassa pāvacaneti sammāsambuddhassa sāsane ye yuttā payuttā.
ನಿಬ್ಬಿನ್ನಾತಿ ವಿರತ್ತಾ। ಮೇತಿ ಮಯಾ। ವನ್ತಸಮಾತಿ ಸುವಾನವಮಥುಸದಿಸಾ। ತಾಲವತ್ಥುಕತಾತಿ ತಾಲಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಸದಿಸಾ ಕತಾ।
Nibbinnāti virattā. Meti mayā. Vantasamāti suvānavamathusadisā. Tālavatthukatāti tālassa patiṭṭhānasadisā katā.
ಅಥಾತಿ ಪಚ್ಛಾ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ ಅನಿಕರತ್ತಸ್ಸ ಚ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ। ಅಸಿತನಿಚಿತಮುದುಕೇತಿ ಇನ್ದನೀಲಭಮರಸಮಾನವಣ್ಣತಾಯ ಅಸಿತೇ, ಘನಭಾವೇನ ನಿಚಿತೇ, ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಸಮಸಮ್ಫಸ್ಸತಾಯ ಮುದುಕೇ। ಕೇಸೇ ಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕೇಸೇ ಸುನಿಸಿತೇನ ಅಸಿನಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಪಾಸಾದಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಪಾಸಾದೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪಿಧಾಯ, ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಥಕೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀತಿ ಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ನೇ ಅತ್ತನೋ ಕೇಸೇ ಪುರತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೀ ಯಥಾಉಪಟ್ಠಿತೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ವಸೀಭಾವಂ ಆಪಾದೇತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ।
Athāti pacchā, mātāpitūnaṃ attano ajjhāsayaṃ pavedetvā anikarattassa ca āgatabhāvaṃ sutvā. Asitanicitamuduketi indanīlabhamarasamānavaṇṇatāya asite, ghanabhāvena nicite, simbalitūlasamasamphassatāya muduke. Kese khaggena chindiyāti attano kese sunisitena asinā chinditvā. Pāsādaṃ pidahitvāti attano vasanapāsāde sirigabbhaṃ pidhāya, tassa dvāraṃ thaketvāti attho. Paṭhamajjhānaṃ samāpajjīti khaggena chinne attano kese purato ṭhapetvā tattha paṭikkūlamanasikāraṃ pavattentī yathāupaṭṭhite nimitte uppannaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ vasībhāvaṃ āpādetvā samāpajji.
ಸಾ ಚ ಸುಮೇಧಾ ತಹಿಂ ಪಾಸಾದೇ ಸಮಾಪನ್ನಾ ಝಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಸುಭಾವೇತೀತಿ ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೮೧; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೪೪; ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೪೮) ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಂ ಸುಟ್ಠು ಭಾವೇತಿ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾದೀನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
Sā ca sumedhā tahiṃ pāsāde samāpannā jhānanti adhippāyo. Aniccasaññaṃ subhāvetīti jhānato vuṭṭhahitvā jhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā ‘‘yaṃkiñci rūpa’’ntiādinā (a. ni. 4.181; ma. ni. 1.244; paṭi. ma. 1.48) aniccānupassanaṃ suṭṭhu bhāveti, aniccasaññāgahaṇeneva cettha dukkhasaññādīnampi gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ.
ಮಣಿಕನಕಭೂಸಿತಙ್ಗೋತಿ ಮಣಿವಿಚಿತ್ತೇಹಿ ಹೇಮಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ವಿಭೂಸಿತಗತ್ತೋ।
Maṇikanakabhūsitaṅgoti maṇivicittehi hemamālālaṅkārehi vibhūsitagatto.
ರಜ್ಜೇ ಆಣಾತಿಆದಿ ಯಾಚಿತಾಕಾರನಿದಸ್ಸನಂ। ತತ್ಥ ಆಣಾತಿ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ। ಇಸ್ಸರಿಯನ್ತಿ ಯಸೋ ವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿ। ಭೋಗಾ ಸುಖಾತಿ ಇಟ್ಠಾ ಮನಾಪಿಯಾ ಕಾಮೂಪಭೋಗಾ। ದಹರಿಕಾಸೀತಿ ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ದಹರಾ ತರುಣೀ ಅಸಿ।
Rajje āṇātiādi yācitākāranidassanaṃ. Tattha āṇāti ādhipaccaṃ. Issariyanti yaso vibhavasampatti. Bhogā sukhāti iṭṭhā manāpiyā kāmūpabhogā. Daharikāsīti tvaṃ idāni daharā taruṇī asi.
ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ತೇ ರಜ್ಜನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಿಯೋಜನಿಕಂ ರಜ್ಜಂ ತುಯ್ಹಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ, ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭೋಗೇ ಚ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಅಯಂ ಮಂ ಕಾಮೇಹಿಯೇವ ನಿಮನ್ತೇತೀತಿ ಮಾ ದುಮ್ಮನಾ ಅಹೋಸಿ। ದೇಹಿ ದಾನಾನೀತಿ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಮಹನ್ತಾನಿ ದಾನಾನಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಪವತ್ತೇಹಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ತೇ ದುಕ್ಖಿತಾ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ತವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಮಾ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ। ತೇಪಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಹೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಪದತ್ಥಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
Nissaṭṭhaṃte rajjanti mayhaṃ sabbampi tiyojanikaṃ rajjaṃ tuyhaṃ pariccattaṃ, taṃ paṭipajjitvā bhoge ca bhuñjassu, ayaṃ maṃ kāmehiyeva nimantetīti mā dummanā ahosi. Dehi dānānīti yathāruciyā mahantāni dānāni samaṇabrāhmaṇesu pavattehi, mātāpitaro te dukkhitā domanassappattā tava pabbajjādhippāyaṃ sutvā tasmā kāme paribhuñjantī. Tepi upaṭṭhahantī tesaṃ cittaṃ dukkhā mocehīti evamettha padatthayojanā veditabbā.
ಮಾ ಕಾಮೇ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಮಾ ಅಭಿನನ್ದಿ। ಅಥ ಖೋ ತೇಸು ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದೋಸಂ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಾನುಸಾರೇನ ಪಸ್ಸ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇಹಿ।
Mā kāme abhinandīti vatthukāme kilesakāme mā abhinandi. Atha kho tesu kāmesu ādīnavaṃ dosaṃ mayhaṃ vacanānusārena passa ñāṇacakkhunā olokehi.
ಚಾತುದ್ದೀಪೋತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ। ಮನ್ಧಾತಾತಿ ಏವಂನಾಮೋ ರಾಜಾ, ಕಾಮಭೋಗೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಅಗ್ಗಭೂತೋ ಆಸಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ರಾಹುಗ್ಗಂ ಅತ್ತಭಾವೀನಂ, ಮನ್ಧಾತಾ ಕಾಮಭೋಗಿನ’’ನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೫)। ಅತಿತ್ತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋತಿ ಚತುರಾಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕುಮಾರಕೀಳಾವಸೇನ ಚತುರಾಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಓಪರಜ್ಜವಸೇನ ಚತುರಾಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ದೇವಭೋಗಸದಿಸೇ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ಸಕ್ಕಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಕಾಲಂ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾಪಿ ಕಾಮೇಹಿ ಅತಿತ್ತೋವ ಕಾಲಙ್ಕತೋ। ನ ಚಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಿತಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಸ್ಸ ಮನ್ಧಾತುರಞ್ಞೋ ಕಾಮೇಸು ಆಸಾ ನ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಆಸಿ।
Cātuddīpoti jambudīpādīnaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ issaro. Mandhātāti evaṃnāmo rājā, kāmabhogīnaṃ aggo aggabhūto āsi. Tenāha bhagavā – ‘‘rāhuggaṃ attabhāvīnaṃ, mandhātā kāmabhogina’’nti (a. ni. 4.15). Atitto kālaṅkatoti caturāsītivassasahassāni kumārakīḷāvasena caturāsītivassasahassāni oparajjavasena caturāsītivassasahassāni cakkavattī rājā hutvā devabhogasadise bhoge bhuñjitvā chattiṃsāya sakkānaṃ āyuppamāṇakālaṃ tāvatiṃsabhavane saggasampattiṃ anubhavitvāpi kāmehi atittova kālaṅkato. Na cassa paripūritā icchā assa mandhāturañño kāmesu āsā na ca paripuṇṇā āsi.
ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ವಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸತ್ತಪಿ ರತನಾನಿ, ವುಟ್ಠಿಮಾ ದೇವೋ ದಸದಿಸಾ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ, ಸಮನ್ತೇನ ಸಮನ್ತತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ರುಚಿವಸೇನ ಯದಿಪಿ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ತಂ ಮನ್ಧಾತುಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನ ಚತ್ಥಿ ತಿತ್ತಿ ಕಾಮಾನಂ, ಅತಿತ್ತಾವ ಮರನ್ತಿ ನರಾ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ನ ಕಹಾಪಣವಸ್ಸೇನ, ತಿತ್ತಿ ಕಾಮೇಸು ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೮೬; ಜಾ॰ ೧.೩.೨೩)।
Satta ratanāni vasseyyāti sattapi ratanāni, vuṭṭhimā devo dasadisā byāpetvā, samantena samantato purisassa rucivasena yadipi vasseyya, yathā taṃ mandhātumahārājassa evaṃ santepi na catthi titti kāmānaṃ, atittāva maranti narā. Tenāha bhagavā – ‘‘na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjatī’’ti (dha. pa. 186; jā. 1.3.23).
ಅಸಿಸೂನೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನ, ಸಪ್ಪಸಿರೋಪಮಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ, ಉಕ್ಕೋಪಮಾ ತಿಣುಕ್ಕೂಪಮಾ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುದಹನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಸನ್ನಿಭಾ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ।
Asisūnūpamā kāmā adhikuṭṭanaṭṭhena, sappasiropamā sappaṭibhayaṭṭhena, ukkopamā tiṇukkūpamā anudahanaṭṭhena. Tenāha ‘‘anudahantī’’ti. Aṭṭhikaṅkalasannibhā appassādaṭṭhena.
ಮಹಾವಿಸಾತಿ ಹಲಾಹಲಾದಿಮಹಾವಿಸಸದಿಸಾ। ಅಘಮೂಲಾತಿ ಅಘಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಾ ಕಾರಣಭೂತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ದುಖಪ್ಫಲಾ’’ತಿ।
Mahāvisāti halāhalādimahāvisasadisā. Aghamūlāti aghassa dukkhassa mūlā kāraṇabhūtā. Tenāha ‘‘dukhapphalā’’ti.
ರುಕ್ಖಪ್ಫಲೂಪಮಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಫಲಿಭಞ್ಜನಟ್ಠೇನ। ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ಬಹುಸಾಧಾರಣಟ್ಠೇನ। ಸುಪಿನೋಪಮಾ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮಾಯಾ ವಿಯ ಪಲೋಭನತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಞ್ಚನಿಯಾ’’ತಿ, ವಞ್ಚಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾತಿ ಯಾಚಿತಕಭಣ್ಡಸದಿಸಾ ತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ।
Rukkhapphalūpamā aṅgapaccaṅgānaṃ phalibhañjanaṭṭhena. Maṃsapesūpamā bahusādhāraṇaṭṭhena. Supinopamā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena māyā viya palobhanato. Tenāha ‘‘vañcaniyā’’ti, vañcakāti attho. Yācitakūpamāti yācitakabhaṇḍasadisā tāvakālikaṭṭhena.
ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ। ರುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ರೋಗೋ ದುಕ್ಖತಾಸುಲಭತ್ತಾ। ಗಣ್ಡೋ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಪಗ್ಘರಣತೋ। ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನಟ್ಠೇನ ಅಘಂ। ಮರಣಸಮ್ಪಾಪನೇನ ನಿಘಂ। ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಸದಿಸಾ ಮಹಾಭಿತಾಪನಟ್ಠೇನ। ಭಯಹೇತುತಾಯ ಚೇವ ವಧಕಪಹೂತತಾಯ ಚ ಭಯಂ ವಧೋ ನಾಮ, ಕಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ।
Sattisūlūpamā vinivijjhanaṭṭhena. Rujjanaṭṭhena rogo dukkhatāsulabhattā. Gaṇḍo kilesāsucipaggharaṇato. Dukkhuppādanaṭṭhena aghaṃ. Maraṇasampāpanena nighaṃ. Aṅgārakāsusadisā mahābhitāpanaṭṭhena. Bhayahetutāya ceva vadhakapahūtatāya ca bhayaṃ vadho nāma, kāmāti yojanā.
ಅಕ್ಖಾತಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ‘‘ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ’’ತಿ ಚಕ್ಖುಭೂತೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವುತ್ತಾ। ಗಚ್ಛಥಾತಿ ಅನಿಕರತ್ತಂ ಸಪರಿಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ।
Akkhātā antarāyikāti ‘‘saggamaggādhigamassa nibbānagāmimaggassa ca antarāyakarā’’ti cakkhubhūtehi buddhādīhi vuttā. Gacchathāti anikarattaṃ saparisaṃ vissajjeti.
ಕಿಂ ಮಮ ಪರೋ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಪರೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಮ ಕಿಂ ನಾಮ ಹಿತಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಸಮ್ಹಿ ಉತ್ತಮಙ್ಗೇ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ಡಯ್ಹಮಾನೇ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಬನ್ಧೇ ಜರಾಮರಣೇ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಸೀಸಡಾಹಸ್ಸ, ಘಾತಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತಾಯ, ಘಟಿತಬ್ಬಂ ವಾಯಮಿತಬ್ಬಂ।
Kiṃ mama paro karissatīti paro añño mama kiṃ nāma hitaṃ karissati attano sīsamhi uttamaṅge ekādasahi aggīhi ḍayhamāne. Tenāha ‘‘anubandhe jarāmaraṇe’’ti. Tassa jarāmaraṇassa sīsaḍāhassa, ghātāya samugghātāya, ghaṭitabbaṃ vāyamitabbaṃ.
ಛಮನ್ತಿ ಛಮಾಯಂ। ಇದಮವೋಚನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ದೀಘೋ ಬಾಲಾನಂ ಸಂಸಾರೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಸಂವೇಗಸಂವತ್ತನಕಂ ವಚನಂ ಅವೋಚಂ।
Chamanti chamāyaṃ. Idamavocanti idaṃ ‘‘dīgho bālānaṃ saṃsāro’’tiādikaṃ saṃvegasaṃvattanakaṃ vacanaṃ avocaṃ.
ದೀಘೋ ಬಾಲಾನಂ ಸಂಸಾರೋತಿ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಟ್ಟಭೂತಾನಂ ಖನ್ಧಾಯತನಾದೀನಂ ಪಟಿಪಾಟಿಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಸಂಸಾರೋ ಅಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕಾನಂ ಅನ್ಧಬಾಲಾನಂ ದೀಘೋ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನಪಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಿಯೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾನಂ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತಾಯೇವ ಭವಪಬನ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಪರಾಪಿ ಕೋಟೀತಿ। ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚ ರೋದತನ್ತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಸೋಕವಸೇನ ರುದನ್ತಾನಂ। ಇಮಿನಾಪಿ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾನಂ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನತಂಯೇವ ತೇಸಂ ವಿಭಾವೇತಿ।
Dīgho bālānaṃ saṃsāroti kilesakammavipākavaṭṭabhūtānaṃ khandhāyatanādīnaṃ paṭipāṭipavattisaṅkhāto saṃsāro apariññātavatthukānaṃ andhabālānaṃ dīgho buddhañāṇenapi aparicchindaniyo. Yathā hi anupacchinnattā avijjātaṇhānaṃ aparicchinnatāyeva bhavapabandhassa pubbā koṭi na paññāyati, evaṃ parāpi koṭīti. Punappunañca rodatanti aparāparaṃ sokavasena rudantānaṃ. Imināpi avijjātaṇhānaṃ anupacchinnataṃyeva tesaṃ vibhāveti.
ಅಸ್ಸು ಥಞ್ಞಂ ರುಧಿರನ್ತಿ ಯಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಾದಿನಾ ಫುಟ್ಠಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸು ಚ ದಾರಕಕಾಲೇ ಮಾತುಥನತೋ ಪೀತಂ ಥಞ್ಞಞ್ಚ ಯಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇಹಿ ಘಾತಿತಾನಂ ರುಧಿರಂ। ಸಂಸಾರಂ ಅನಮತಗ್ಗತೋ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಅನು ಅಮತಗ್ಗತ್ತಾ ಞಾಣೇನ ಅನುಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಅಮತಅಗ್ಗತ್ತಾ ಅವಿದಿತಗ್ಗತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸರತಂ, ಅಪರಾಪರಂ ಸಂಸರನ್ತಾನಂ ಸಂಸರಿತಂ ಸರಾಹಿ, ತಂ ‘‘ಕೀವ ಬಹುಕ’’ನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸರಾಹಿ, ಅಟ್ಠೀನಂ ಸನ್ನಿಚಯಂ ಸರಾಹಿ ಅನುಸ್ಸರ, ಉಪಧಾರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Assu thaññaṃ rudhiranti yaṃ ñātibyasanādinā phuṭṭhānaṃ rodantānaṃ assu ca dārakakāle mātuthanato pītaṃ thaññañca yañca paccatthikehi ghātitānaṃ rudhiraṃ. Saṃsāraṃ anamataggato saṃsārassa anu amataggattā ñāṇena anugantvāpi amataaggattā aviditaggattā iminā dīghena addhunā sattānaṃ saṃsarataṃ, aparāparaṃ saṃsarantānaṃ saṃsaritaṃ sarāhi, taṃ ‘‘kīva bahuka’’nti anussarāhi, aṭṭhīnaṃ sannicayaṃ sarāhi anussara, upadhārehīti attho.
ಇದಾನಿ ಆದೀನವಸ್ಸ ಬಹುಭಾವಞ್ಚ ಉಪಮಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸರ ಚತುರೋದಧೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸರ ಚತುರೋದಧೀ ಉಪನೀತೇ ಅಸ್ಸುಥಞ್ಞರುಧಿರಮ್ಹೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅನಮತಗ್ಗಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತಾನಂ ಏಕೇಕಸ್ಸಪಿ ಅಸ್ಸುಮ್ಹಿ ಥಞ್ಞೇ ರುಧಿರಮ್ಹಿ ಚ ಪಮಾಣತೋ ಉಪಮೇತಬ್ಬೇ ಚತುರೋದಧೀ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉಪಮಾವಸೇನ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಉಪನೀತೇ ಸರ ಸರಾಹಿ। ಏಕಕಪ್ಪಮಟ್ಠೀನಂ, ಸಞ್ಚಯಂ ವಿಪುಲೇನ ಸಮನ್ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಅಟ್ಠೀನಂ ಸಞ್ಚಯಂ ವೇಪುಲ್ಲಪಬ್ಬತೇನ ಸಮಂ ಉಪನೀತಂ ಸರ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇಸಂ –
Idāni ādīnavassa bahubhāvañca upamāya dassetuṃ ‘‘sara caturodadhī’’ti gāthamāha. Tattha sara caturodadhī upanīte assuthaññarudhiramhīti imesaṃ sattānaṃ anamataggasaṃsāre saṃsarantānaṃ ekekassapi assumhi thaññe rudhiramhi ca pamāṇato upametabbe caturodadhī cattāro mahāsamudde upamāvasena buddhehi upanīte sara sarāhi. Ekakappamaṭṭhīnaṃ, sañcayaṃ vipulena samanti ekassa puggalassa ekasmiṃ kappe aṭṭhīnaṃ sañcayaṃ vepullapabbatena samaṃ upanītaṃ sara. Vuttampi cesaṃ –
‘‘ಏಕಸ್ಸೇಕೇನ ಕಪ್ಪೇನ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯೋ।
‘‘Ekassekena kappena, puggalassaṭṭhisañcayo;
ಸಿಯಾ ಪಬ್ಬತಸಮೋ ರಾಸಿ, ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಮಹೇಸಿನಾ॥
Siyā pabbatasamo rāsi, iti vuttaṃ mahesinā.
‘‘ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ, ವೇಪುಲ್ಲೋ ಪಬ್ಬತೋ ಮಹಾ।
‘‘So kho panāyaṃ akkhāto, vepullo pabbato mahā;
ಉತ್ತರೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಸ, ಮಗಧಾನಂ ಗಿರಿಬ್ಬಜೇ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೩೩)।
Uttaro gijjhakūṭassa, magadhānaṃ giribbaje’’ti. (saṃ. ni. 2.133);
ಮಹಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಮುಪನೀತಂ। ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತಗುಳಿಕಾ, ಮಾತಾ ಮಾತುಸ್ವೇವ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೋತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ಬದರಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ಗುಳಿಕಾ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇಕೇಕಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತು, ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತುಮಾತೂ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಭಾಜಿಯಮಾನೇ ತಾ ಗುಳಿಕಾ ಮಾತಾ ಮಾತೂಸ್ವೇವ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾ ಮಾತೂಸು ಅಖೀಣಾಸ್ವೇವ ಪರಿಯನ್ತಿಕಾ ತಾ ಗುಳಿಕಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ನ ತ್ವೇವ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರತೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಮಾತರೋತಿ । ಏವಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಮಹಿಂ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ದೀಘಭಾವೇನ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಉಪನೀತಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ।
Mahiṃ jambudīpamupanītaṃ. Kolaṭṭhimattaguḷikā, mātā mātusveva nappahontīti jambudīpotisaṅkhātaṃ mahāpathaviṃ kolaṭṭhimattā badaraṭṭhimattā guḷikā katvā tatthekekā ‘‘ayaṃ me mātu, ayaṃ me mātumātū’’ti evaṃ vibhājiyamāne tā guḷikā mātā mātūsveva nappahonti, mātā mātūsu akhīṇāsveva pariyantikā tā guḷikā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyuṃ, na tveva anamatagge saṃsāre saṃsarato sattassa mātumātaroti . Evaṃ jambudīpamahiṃ saṃsārassa dīghabhāvena upamābhāvena upanītaṃ manasi karohīti.
ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸನ್ತಿ ತಿಣಞ್ಚ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಸಾಖಾಪಲಾಸಞ್ಚ। ಉಪನೀತನ್ತಿ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಉಪನೀತಂ। ಅನಮತಗ್ಗತೋತಿ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಅನಮತಗ್ಗಭಾವತೋ। ಚತುರಙ್ಗುಲಿಕಾ ಘಟಿಕಾತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಖಣ್ಡಾನಿ। ಪಿತುಪಿತುಸ್ವೇವ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಪಿತುಪಿತಾಮಹೇಸು ಏವ ತಾ ಘಟಿಕಾ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಂ ತಿಣಞ್ಚ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಸಾಖಾಪಲಾಸಞ್ಚ ಚತುರಙ್ಗುಲಿಕಾ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇಕೇಕಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಿತು, ಅಯಂ ಮೇ ಪಿತಾಮಹಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಭಾಜಿಯಮಾನೇ ತಾ ಘಟಿಕಾವ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ನ ತ್ವೇವ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರತೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿತುಪಿತಾಮಹಾತಿ। ಏವಂ ತಿಣಞ್ಚ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಸಾಖಾಪಲಾಸಞ್ಚ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ದೀಘಭಾವೇನ ಉಪನೀತಂ ಸರಾಹೀತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ –
Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsanti tiṇañca kaṭṭhañca sākhāpalāsañca. Upanītanti upamābhāvena upanītaṃ. Anamataggatoti saṃsārassa anamataggabhāvato. Caturaṅgulikā ghaṭikāti caturaṅgulappamāṇāni khaṇḍāni. Pitupitusveva nappahontīti pitupitāmahesu eva tā ghaṭikā nappahonti. Idaṃ vuttaṃ hoti – imasmiṃ loke sabbaṃ tiṇañca kaṭṭhañca sākhāpalāsañca caturaṅgulikā katvā tatthekekā ‘‘ayaṃ me pitu, ayaṃ me pitāmahassā’’ti vibhājiyamāne tā ghaṭikāva parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyuṃ, na tveva anamatagge saṃsāre saṃsarato sattassa pitupitāmahāti. Evaṃ tiṇañca kaṭṭhañca sākhāpalāsañca saṃsārassa dīghabhāvena upanītaṃ sarāhīti. Imasmiṃ pana ṭhāne –
‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ, ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ಬಹುತರಂ, ಯಂ ವಾ ವೋ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ ಅಮನಾಪಸಮ್ಪಯೋಗಾ ಮನಾಪವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಕನ್ದನ್ತಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸುಪಸ್ಸನ್ನಂ ಪಗ್ಘರಿತಂ, ಯಂ ವಾ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೨೬) – ‘ಅನಮತಗ್ಗಪಾಳಿ’ ಆಹರಿತಬ್ಬಾ।
‘‘Anamataggoyaṃ , bhikkhave, saṃsāro, pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assupassannaṃ paggharitaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’ntiādikā (saṃ. ni. 2.126) – ‘anamataggapāḷi’ āharitabbā.
ಸರ ಕಾಣಕಚ್ಛಪನ್ತಿ ಉಭಯಕ್ಖಿಕಾಣಂ ಕಚ್ಛಪಂ ಅನುಸ್ಸರ। ಪುಬ್ಬಸಮುದ್ದೇ ಅಪರತೋ ಚ ಯುಗಛಿದ್ದನ್ತಿ ಪುರತ್ಥಿಮಸಮುದ್ದೇ ಅಪರತೋ ಚ ಪಚ್ಛಿಮುತ್ತರದಕ್ಖಿಣಸಮುದ್ದೇ ವಾತವೇಗೇನ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಸ್ಸ ಯುಗಸ್ಸ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದಂ। ಸಿರಂ ತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಮುಕ್ಕನ್ತಿ ಕಾಣಕಚ್ಛಪಸ್ಸ ಸೀಸಂ ತಸ್ಸ ಚ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಸ್ಸ ಯುಗಚ್ಛಿದ್ದೇ ಪವೇಸನಞ್ಚ ಸರ। ಮನುಸ್ಸಲಾಭಮ್ಹಿ ಓಪಮ್ಮನ್ತಿ ತಯಿದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮದೇಸನಾಸು ವಿಯ ಮನುಸ್ಸತ್ತಲಾಭೇ ಓಪಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸರ, ತಸ್ಸ ಅತೀವ ದುಲ್ಲಭಸಭಾವತ್ತಂ ಸಾರಜ್ಜಭಯಸ್ಸಾಪಿ ಅತಿಚ್ಚಸಭಾವತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಏಕಚ್ಛಿಗ್ಗಳ್ಹಂ ಯುಗಂ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೨; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೧೧೭)।
Sara kāṇakacchapanti ubhayakkhikāṇaṃ kacchapaṃ anussara. Pubbasamudde aparato ca yugachiddanti puratthimasamudde aparato ca pacchimuttaradakkhiṇasamudde vātavegena paribbhamantassa yugassa ekacchiddaṃ. Siraṃ tassa ca paṭimukkanti kāṇakacchapassa sīsaṃ tassa ca vassasatassa vassasatassa accayena gīvaṃ ukkhipantassa sīsassa yugacchidde pavesanañca sara. Manussalābhamhi opammanti tayidaṃ sabbampi buddhuppādadhammadesanāsu viya manussattalābhe opammaṃ katvā paññāya sara, tassa atīva dullabhasabhāvattaṃ sārajjabhayassāpi aticcasabhāvattā. Vuttañhetaṃ – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahāsamudde ekacchiggaḷhaṃ yugaṃ pakkhipeyyā’’tiādi (ma. ni. 3.252; saṃ. ni. 5.1117).
ಸರ ರೂಪಂ ಫೇಣಪಿಣ್ಡೋಪಮಸ್ಸಾತಿ ವಿಮದ್ದಾಸಹನತೋ ಫೇಣಪಿಣ್ಡಸದಿಸಸ್ಸ ಅನೇಕಾನತ್ಥಸನ್ನಿಪಾತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಲಿನೋ, ನಿಚ್ಚಸಾರಾದಿವಿರಹೇನ ಅಸಾರಸ್ಸ ರೂಪಂ ಅಸುಚಿದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವಂ ಸರ। ಖನ್ಧೇ ಪಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚೇತಿ ಪಞ್ಚಪಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚೇ ಪಸ್ಸ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇಹಿ। ಸರಾಹಿ ನಿರಯೇ ಬಹುವಿಘಾತೇತಿ ಅಟ್ಠ ಮಹಾನಿರಯೇ ಸೋಳಸಉಸ್ಸದನಿರಯೇ ಚ ಬಹುವಿಘಾತೇ ಬಹುದುಕ್ಖೇ ಮಹಾದುಕ್ಖೇ ಚ ಅನುಸ್ಸರ।
Sara rūpaṃ pheṇapiṇḍopamassāti vimaddāsahanato pheṇapiṇḍasadisassa anekānatthasannipātato kāyasaṅkhātassa kalino, niccasārādivirahena asārassa rūpaṃ asuciduggandhaṃ jegucchapaṭikkūlabhāvaṃ sara. Khandhe passa anicceti pañcapi upādānakkhandhe hutvā abhāvaṭṭhena anicce passa ñāṇacakkhunā olokehi. Sarāhi niraye bahuvighāteti aṭṭha mahāniraye soḷasaussadaniraye ca bahuvighāte bahudukkhe mahādukkhe ca anussara.
ಸರ ಕಟಸಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೇತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಾಸು ತಾಸು ಜಾತೀಸು ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಟಸಿಂ ಸುಸಾನಂ ಆಳಹನಮೇವ ವಡ್ಢೇನ್ತೇ ಸತ್ತೇ ಅನುಸ್ಸರ। ‘‘ವಡ್ಢನ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಳಿ, ತ್ವಂ ವಡ್ಢನ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಕುಮ್ಭೀಲಭಯಾನೀತಿ ಉದರಪೋಸನತ್ಥಂ ಅಕಿಚ್ಚಕಾರಿತಾವಸೇನ ಓದರಿಕತ್ತಭಯಾನಿ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಕುಮ್ಭೀಲಭಯನ್ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓದರಿಕತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೨೨)। ಸರಾಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಯಾಥಾವತೋ ಅನುಸ್ಸರ ಉಪಧಾರೇಹಿ।
Sara kaṭasiṃ vaḍḍhenteti punappunaṃ tāsu tāsu jātīsu aparāparaṃ uppattiyā punappunaṃ kaṭasiṃ susānaṃ āḷahanameva vaḍḍhente satte anussara. ‘‘Vaḍḍhanto’’ti vā pāḷi, tvaṃ vaḍḍhantoti yojanā. Kumbhīlabhayānīti udaraposanatthaṃ akiccakāritāvasena odarikattabhayāni. Vuttañhi ‘‘kumbhīlabhayanti kho, bhikkhave, odarikattassetaṃ adhivacana’’nti (a. ni. 4.122). Sarāhi cattārisaccānīti ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ…pe… ayaṃ dukkhanirodhagāminipaṭipadā ariyasacca’’nti cattāri ariyasaccāni yāthāvato anussara upadhārehi.
ಏವಂ ರಾಜಪುತ್ತೀ ಅನೇಕಾಕಾರವೋಕಾರಂ ಅನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಕಾಮೇಸು ಸಂಸಾರೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಬ್ಯತಿರೇಕೇನಪಿ ತಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಅಮತಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಮತಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಉಪನೀತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಾಮತೇ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನೇ। ಕಿಂ ತವ ಪಞ್ಚಕಟುಕೇನ ಪೀತೇನಾತಿ ಪರಿಯೇಸನಾ ಪರಿಗ್ಗಹೋ ಆರಕ್ಖಾ ಪರಿಭೋಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ತಿಖಿಣತರದುಕ್ಖಾನುಬನ್ಧತಾಯ ಸವಿಘಾತತ್ತಾ ಸಉಪಾಯಾಸತ್ತಾ ಕಿಂ ತುಯ್ಹಂ ಪಞ್ಚಕಟುಕೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣರಸೇನ ಪೀತೇನ? ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋನ್ತೀ ಆಹ – ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಹಿ ಕಾಮರತಿಯೋ, ಕಟುಕತರಾ ಪಞ್ಚಕಟುಕೇನಾ’’ತಿ , ಅತಿವಿಯ ಕಟುಕತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Evaṃ rājaputtī anekākāravokāraṃ anussaraṇavasena kāmesu saṃsāre ca ādīnavaṃ pakāsetvā idāni byatirekenapi taṃ pakāsetuṃ ‘‘amatamhi vijjamāne’’tiādimāha. Tattha amatamhivijjamāneti sammāsambuddhena mahākaruṇāya upanīte saddhammāmate upalabbhamāne. Kiṃ tava pañcakaṭukena pītenāti pariyesanā pariggaho ārakkhā paribhogo vipāko cāti pañcasupi ṭhānesu tikhiṇataradukkhānubandhatāya savighātattā saupāyāsattā kiṃ tuyhaṃ pañcakaṭukena pañcakāmaguṇarasena pītena? Idāni vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karontī āha – ‘‘sabbā hi kāmaratiyo, kaṭukatarā pañcakaṭukenā’’ti , ativiya kaṭukatarāti attho.
ಯೇ ಪರಿಳಾಹಾತಿ ಯೇ ಕಾಮಾ ಸಮ್ಪತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹೇನ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಪರಿಳಾಹೇನ ಚ ಸಪರಿಳಾಹಾ ಮಹಾವಿಘಾತಾ। ಜಲಿತಾ ಕುಥಿತಾ ಕಮ್ಪಿತಾ ಸನ್ತಾಪಿತಾತಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ಪಜ್ಜಲಿತಾ ಪಕ್ಕುಥಿತಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ತಂಸಮಙ್ಗೀನಂ ಕಮ್ಪನಕಾ ಸನ್ತಾಪನಕಾ ಚ।
Ye pariḷāhāti ye kāmā sampati kilesapariḷāhena āyatiṃ vipākapariḷāhena ca sapariḷāhā mahāvighātā. Jalitā kuthitā kampitā santāpitāti ekādasahi aggīhi pajjalitā pakkuthitā ca hutvā taṃsamaṅgīnaṃ kampanakā santāpanakā ca.
ಅಸಪತ್ತಮ್ಹೀತಿ ಸಪತ್ತರಹಿತೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ। ಸಮಾನೇತಿ ಸನ್ತೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ। ‘‘ಬಹುಸಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯೇಹಿ ಬಹೂ ಸಪತ್ತಾ, ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಾಜಗ್ಗೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ರಾಜೂಹಿ ಚ ಅಗ್ಗಿನಾ ಚ ಚೋರೇಹಿ ಚ ಉದಕೇನ ಚ ದಾಯಾದಾದಿಅಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಚ ರಾಜಗ್ಗಿಚೋರಉದಕಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಸಾಧಾರಣತೋ ತೇಸ್ವೇವೋಪಮಾ ವುತ್ತಾ।
Asapattamhīti sapattarahite nekkhamme. Samāneti sante vijjamāne. ‘‘Bahusapattā’’ti vatvā yehi bahū sapattā, te dassetuṃ ‘‘rājaggī’’tiādi vuttaṃ. Rājūhi ca agginā ca corehi ca udakena ca dāyādādiappiyehi ca rājaggicoraudakappiyehi sādhāraṇato tesvevopamā vuttā.
ಯೇಸು ವಧಬನ್ಧೋತಿ ಯೇಸು ಕಾಮೇಸು ಕಾಮನಿಮಿತ್ತಂ ಮರಣಪೋಥನಾದಿಪರಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದಿಬನ್ಧೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಮೇಸೂತಿಆದಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕಟಕರಣಂ। ತತ್ಥ ಹೀತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಹೇತು ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ವಧಬನ್ಧನದುಕ್ಖಾನಿ ಅನುಭವನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ಅಸಕಾಮಾ’’ತಿ, ಕಾಮಾ ನಾಮೇತೇ ಅಸನ್ತೋ ಹೀನಾ ಲಾಮಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಹಕಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ। ಅಹಾತಿ ಹಿ ಲಾಮಕಪರಿಯಾಯೋ ‘‘ಅಹಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ।
Yesu vadhabandhoti yesu kāmesu kāmanimittaṃ maraṇapothanādiparikkileso andubandhanādibandho ca hotīti attho. Kāmesūtiādi vuttassevatthassa pākaṭakaraṇaṃ. Tattha hīti hetuatthe nipāto. Yasmā kāmesu kāmahetu ime sattā vadhabandhanadukkhāni anubhavanti pāpuṇanti, tasmā āha – ‘‘asakāmā’’ti, kāmā nāmete asanto hīnā lāmakāti attho. ‘‘Ahakāmā’’ti vā pāṭho, so evattho. Ahāti hi lāmakapariyāyo ‘‘ahalokitthiyo nāmā’’tiādīsu viya.
ಆದೀಪಿತಾತಿ ಪಜ್ಜಲಿತಾ। ತಿಣುಕ್ಕಾತಿ ತಿಣೇಹಿ ಕತಾ ಉಕ್ಕಾ। ದಹನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ಮುಞ್ಚನ್ತೀತಿ ಯೇ ಸತ್ತಾ ತೇ ಕಾಮೇ ನ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇ ದಹನ್ತಿಯೇವ, ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಝಾಪೇನ್ತಿ।
Ādīpitāti pajjalitā. Tiṇukkāti tiṇehi katā ukkā. Dahanti ye te muñcantīti ye sattā te kāme na muñcanti, aññadatthu gaṇhanti, te dahantiyeva, sampati āyatiñca jhāpenti.
ಮಾ ಅಪ್ಪಕಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಪುಪ್ಫಸ್ಸಾದಸದಿಸಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಕಸ್ಸ ಕಾಮಸುಖಸ್ಸ ಹೇತು ವಿಪುಲಂ ಉಳಾರಂ ಪಣೀತಞ್ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸುಖಂ ಮಾ ಜಹಿ ಮಾ ಛಡ್ಡೇಹಿ। ಮಾ ಪುಥುಲೋಮೋವ ಬಳಿಸಂ ಗಿಲಿತ್ವಾತಿ ಆಮಿಸಲೋಭೇನ ಬಳಿಸಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ‘‘ಪುಥುಲೋಮೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಮಚ್ಛೋ ವಿಯ ಕಾಮೇ ಅಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಹಞ್ಞಸಿ ಪಚ್ಛಾ ವಿಘಾಟಂ ಆಪಜ್ಜಸಿ।
Mā appakassa hetūti pupphassādasadisassa parittakassa kāmasukhassa hetu vipulaṃ uḷāraṃ paṇītañca lokuttaraṃ sukhaṃ mā jahi mā chaḍḍehi. Mā puthulomova baḷisaṃ gilitvāti āmisalobhena baḷisaṃ gilitvā byasanaṃ pāpuṇanto ‘‘puthulomo’’ti laddhanāmo maccho viya kāme apariccajitvā mā pacchā vihaññasi pacchā vighāṭaṃ āpajjasi.
ಸುನಖೋವ ಸಙ್ಖಲಾಬದ್ಧೋತಿ ಯಥಾ ಗದ್ದುಲೇನ ಬದ್ಧೋ ಸುನಖೋ ಗದ್ದುಲಬನ್ಧೇನ ಥಮ್ಭೇ ಉಪನಿಬದ್ಧೋ ಅಞ್ಞತೋ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಪರಿಬ್ಭಮತಿ, ಏವಂ ತ್ವಂ ಕಾಮತಣ್ಹಾಯ ಬದ್ಧೋ, ಇದಾನಿ ಕಾಮಂ ಯದಿಪಿ ಕಾಮೇಸು ತಾವ ದಮಸ್ಸು ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಮೇಹಿ। ಕಾಹಿನ್ತಿ ಖು ತಂ ಕಾಮಾ, ಛಾತಾ ಸುನಖಂವ ಚಣ್ಡಾಲಾತಿ ಖೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ತೇ ಪನ ಕಾಮಾ ತಂ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯಥಾ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಾ ಸಪಾಕಾ ಸುನಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Sunakhova saṅkhalābaddhoti yathā gaddulena baddho sunakho gaddulabandhena thambhe upanibaddho aññato gantuṃ asakkonto tattheva paribbhamati, evaṃ tvaṃ kāmataṇhāya baddho, idāni kāmaṃ yadipi kāmesu tāva damassu indriyāni damehi. Kāhinti khu taṃ kāmā, chātā sunakhaṃva caṇḍālāti khūti nipātamattaṃ. Te pana kāmā taṃ tathā karissanti, yathā chātajjhattā sapākā sunakhaṃ labhitvā anayabyasanaṃ pāpentīti attho.
ಅಪರಿಮಿತಞ್ಚ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಪರಿಮಾಣಂ ‘‘ಏತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ನಿರಯಾದೀಸು ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ। ಬಹೂನಿ ಚ ಚಿತ್ತದೋಮನಸ್ಸಾನೀತಿ ಚಿತ್ತೇ ಲಬ್ಭಮಾನಾನಿ ಬಹೂನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಚೇತೋದುಕ್ಖಾನಿ। ಅನುಭೋಹಿಸೀತಿ ಅನುಭವಿಸ್ಸಸಿ। ಕಾಮಯುತ್ತೋತಿ ಕಾಮೇಹಿ ಯುತ್ತೋ, ತೇ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ। ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ ಅದ್ಧುವೇ ಕಾಮೇತಿ ಅದ್ಧುವೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚೇಹಿ ಕಾಮೇಹಿ ವಿನಿಸ್ಸಜ ಅಪೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Aparimitañca dukkhanti aparimāṇaṃ ‘‘ettaka’’nti paricchindituṃ asakkuṇeyyaṃ nirayādīsu kāyikaṃ dukkhaṃ. Bahūni ca cittadomanassānīti citte labbhamānāni bahūni anekāni domanassāni cetodukkhāni. Anubhohisīti anubhavissasi. Kāmayuttoti kāmehi yutto, te appaṭinissajjanto. Paṭinissaja addhuve kāmeti addhuvehi aniccehi kāmehi vinissaja apehīti attho.
ಜರಾಮರಣಬ್ಯಾಧಿಗಹಿತಾ, ಸಬ್ಬಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಜಾತಿಯೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಹೀನಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭವಾದೀಸು ಜಾತಿಯೋ ಜರಾಮರಣಬ್ಯಾಧಿನಾ ಚ ಗಹಿತಾ, ತೇಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಜರಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಜರಾದೀಹಿ ಅಪರಿಮುತ್ತೇಹಿ ಕಾಮೇಹಿ ಕಿಂ ತವ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
Jarāmaraṇabyādhigahitā, sabbā sabbattha jātiyoti yasmā hīnādibhedabhinnā sabbattha bhavādīsu jātiyo jarāmaraṇabyādhinā ca gahitā, tehi aparimuttā, tasmā ajaramhi nibbāne vijjamāne jarādīhi aparimuttehi kāmehi kiṃ tava payojananti yojanā.
ಏವಂ ನಿಬ್ಬಾನಗುಣದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಕಾಮೇಸು ಭವೇಸು ಚ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ನಿಬ್ಬಾನಗುಣಮೇವ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ ‘‘ಇದಮಜರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ। ತತ್ಥ ಇದಮಜರನ್ತಿ ಇದಮೇವೇಕಂ ಅತ್ತನಿ ಜರಾಭಾವತೋ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಚ ಜರಾಭಾವಹೇತುತೋ ಅಜರಂ। ಇದಮಮರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇದಮಜರಾಮರನ್ತಿ ತದುಭಯಮೇಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಥೋಮನಾವಸೇನ ವದತಿ। ಪದನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೇಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತಬ್ಬತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪದಂ। ಸೋಕಹೇತೂನಂ ಅಭಾವತೋ ಸೋಕಾಭಾವತೋ ಚ ಅಸೋಕಂ। ಸಪತ್ತಕರಧಮ್ಮಾಭಾವತೋ ಅಸಪತ್ತಂ। ಕಿಲೇಸಸಮ್ಬಾಧಾಭಾವತೋ ಅಸಮ್ಬಾಧಂ। ಖಲಿತಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದುಚ್ಚರಿತಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಖಲಿತಂ। ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಭಯಾನಂ ವಟ್ಟಭಯಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಭಾವಾ ಅಭಯಂ। ದುಕ್ಖೂಪತಾಪಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವೇನ ನಿರುಪತಾಪಂ। ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ತಞ್ಹಿ ಸಾ ಅನುಸ್ಸವಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಆಕಾರೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ವಿಯ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚ।
Evaṃ nibbānaguṇadassanamukhena kāmesu bhavesu ca ādīnavaṃ pakāsetvā idāni nibbattitaṃ nibbānaguṇameva pakāsentī ‘‘idamajara’’ntiādinā dve gāthā abhāsi. Tattha idamajaranti idamevekaṃ attani jarābhāvato adhigatassa ca jarābhāvahetuto ajaraṃ. Idamamaranti etthāpi eseva nayo. Idamajarāmaranti tadubhayamekajjhaṃ katvā thomanāvasena vadati. Padanti vaṭṭadukkhato muccitukāmehi pabbajitabbato paṭipajjitabbato padaṃ. Sokahetūnaṃ abhāvato sokābhāvato ca asokaṃ. Sapattakaradhammābhāvato asapattaṃ. Kilesasambādhābhāvato asambādhaṃ. Khalitasaṅkhātānaṃ duccaritānaṃ abhāvena akhalitaṃ. Attānuvādādibhayānaṃ vaṭṭabhayassa ca sabbaso abhāvā abhayaṃ. Dukkhūpatāpassa kilesassāpi abhāvena nirupatāpaṃ. Sabbametaṃ amatamahānibbānameva sandhāya vadati. Tañhi sā anussavādisiddhena ākārena attano upaṭṭhahantī tesaṃ paccakkhato dassentī viya ‘‘ida’’nti avoca.
ಅವಿಗತಮಿದಂ ಬಹೂಹಿ ಅಮತನ್ತಿ ಇದಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಬಹೂಹಿ ಅನನ್ತಅಪರಿಮಾಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಅಧಿಗತಂ ಞಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತಂ। ನ ಕೇವಲಂ ತೇಹಿ ಅಧಿಗತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಚ ಲಭನೀಯಂ ಇದಾನಿಪಿ ಅಧಿಗಮನೀಯಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾ। ಕೇನ ಲಭನೀಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಯೋನಿಸೋ ಪಯುಞ್ಜತೀ’’ತಿ, ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯೋನಿಸೋ ಉಪಾಯೇನ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಯುಞ್ಜತಿ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಞ್ಚ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಲಭನೀಯನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಅಘಟಮಾನೇನಾತಿ ಯೋ ಪನ ಯೋನಿಸೋ ನ ಪಯುಞ್ಜತಿ, ತೇನ ಅಘಟಮಾನೇನ ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ, ಕದಾಚಿಪಿ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕಾಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Avigatamidaṃbahūhi amatanti idaṃ amataṃ nibbānaṃ bahūhi anantaaparimāṇehi buddhādīhi ariyehi adhigataṃ ñātaṃ attano paccakkhaṃ kataṃ. Na kevalaṃ tehi adhigatameva sandhāya vadati, atha kho ajjāpi ca labhanīyaṃ idānipi adhigamanīyaṃ adhigantuṃ sakkā. Kena labhanīyanti āha ‘‘yo yoniso payuñjatī’’ti, yo puggalo yoniso upāyena satthārā dinnaovāde ṭhatvā yuñjati sammāpayogañca karoti, tena labhanīyanti yojanā. Na ca sakkā aghaṭamānenāti yo pana yoniso na payuñjati, tena aghaṭamānena na ca sakkā, kadācipi laddhuṃ na sakkāyevāti attho.
ಏವಂ ಭಣತಿ ಸುಮೇಧಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಸುಮೇಧಾ ರಾಜಕಞ್ಞಾ ಸಂಸಾರೇ ಅತ್ತನೋ ಸಂವೇಗದೀಪನಿಂ ಕಾಮೇಸು ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತಿ। ಸಙ್ಖಾರಗತೇ ರತಿಂ ಅಲಭಮಾನಾತಿ ಅಣುಮತ್ತೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರಪವತ್ತೇ ಅಭಿರತಿಂ ಅವಿನ್ದನ್ತೀ। ಅನುನೇನ್ತೀ ಅನಿಕರತ್ತನ್ತಿ ಅನಿಕರತ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀ। ಕೇಸೇ ಚ ಛಮಂ ಖಿಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ನೇ ಕೇಸೇ ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಖಿಪಿ ಛಡ್ಡೇಸಿ।
Evaṃ bhaṇati sumedhāti evaṃ vuttappakārena sumedhā rājakaññā saṃsāre attano saṃvegadīpaniṃ kāmesu nibbedhabhāginiṃ dhammakathaṃ katheti. Saṅkhāragate ratiṃ alabhamānāti aṇumattepi saṅkhārapavatte abhiratiṃ avindantī. Anunentī anikarattanti anikarattaṃ rājānaṃ saññāpentī. Kese ca chamaṃ khipīti attano khaggena chinne kese ca bhūmiyaṃ khipi chaḍḍesi.
ಯಾಚತಸ್ಸಾ ಪಿತರಂ ಸೋತಿ ಸೋ ಅನಿಕರತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾ ಸುಮೇಧಾಯ ಪಿತರಂ ಕೋಞ್ಚರಾಜಾನಂ ಯಾಚತಿ। ಕಿನ್ತಿ ಯಾಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ ಸುಮೇಧಂ, ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಿಮೋಕ್ಖಸಚ್ಚದಸ್ಸಾ’’ತಿ, ಸುಮೇಧಂ ರಾಜಪುತ್ತಿಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ, ಸಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಮೋಕ್ಖಸಚ್ಚದಸ್ಸಾ ಅವಿಪರೀತನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸಾವಿನೀ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
Yācatassā pitaraṃ soti so anikaratto assā sumedhāya pitaraṃ koñcarājānaṃ yācati. Kinti yācatīti āha ‘‘vissajjetha sumedhaṃ, pabbajituṃ vimokkhasaccadassā’’ti, sumedhaṃ rājaputtiṃ pabbajituṃ vissajjetha, sā ca pabbajitvā vimokkhasaccadassā aviparītanibbānadassāvinī hotūti attho.
ಸೋಕಭಯಭೀತಾತಿ ಞಾತಿವಿಯೋಗಾದಿಹೇತುತೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ಸಂಸಾರಭಯತೋ ಭೀತಾ ಞಾಣುತ್ತರವಸೇನ ಉತ್ರಾಸಿತಾ। ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯಾತಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಸಮಾನಾಯ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ತತೋ ಏವ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ।
Sokabhayabhītāti ñātiviyogādihetuto sabbasmāpi saṃsārabhayato bhītā ñāṇuttaravasena utrāsitā. Sikkhamānāyāti sikkhamānāya samānāya cha abhiññā sacchikatā, tato eva aggaphalaṃ arahattaṃ sacchikataṃ.
ಅಚ್ಛರಿಯಮಬ್ಭುತಂ ತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಸಿ ರಾಜಕಞ್ಞಾಯಾತಿ ರಾಜಪುತ್ತಿಯಾ ಸುಮೇಧಾಯ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಅಬ್ಭುತಞ್ಚ ಆಸಿ। ಛಳಭಿಞ್ಞಾವ ಸಿದ್ಧಿಯಾ ಕಥನ್ತಿ ಚೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಚರಿತಂ, ಯಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪರಿಯಾಪನ್ನಚರಿತಂ ಯಥಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ, ತಥಾ ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
Acchariyamabbhutaṃ taṃ, nibbānaṃ āsi rājakaññāyāti rājaputtiyā sumedhāya kilesehi parinibbānaṃ acchariyaṃ abbhutañca āsi. Chaḷabhiññāva siddhiyā kathanti ce pubbenivāsacaritaṃ, yathā byākari pacchime kāleti, pacchime khandhaparinibbānakāle attano pubbenivāsapariyāpannacaritaṃ yathā byākāsi, tathā taṃ jānitabbanti.
ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಪನ ತಾಯ ಯಥಾ ಬ್ಯಾಕತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಗವತಿ ಕೋಣಾಗಮನೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಭಗವತಿ ಕೋಣಾಗಮನೇತಿ ಕೋಣಾಗಮನೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ। ಸಙ್ಘಾರಾಮಮ್ಹಿ ನವನಿವೇಸಮ್ಹೀತಿ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಭಿನವನಿವೇಸಿತೇ ಆರಾಮೇ। ಸಖಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋ ಜನಿಯೋ, ವಿಹಾರದಾನಂ ಅದಾಸಿಮ್ಹಾತಿ ಧನಞ್ಜಾನೀ ಖೇಮಾ ಅಹಞ್ಚಾತಿ ಮಯಂ ತಿಸ್ಸೋ ಸಖಿಯೋ ಆರಾಮಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರದಾನಂ ಅದಮ್ಹ।
Pubbenivāsaṃ pana tāya yathā byākataṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘bhagavati koṇāgamane’’tiādi vuttaṃ. Tattha bhagavati koṇāgamaneti koṇāgamane sammāsambuddhe loke uppanne. Saṅghārāmamhi navanivesamhīti saṅghaṃ uddissa abhinavanivesite ārāme. Sakhiyo tisso janiyo, vihāradānaṃ adāsimhāti dhanañjānī khemā ahañcāti mayaṃ tisso sakhiyo ārāmaṃ saṅghassa vihāradānaṃ adamha.
ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತಕ್ಖತ್ತುನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರದಾನಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ದಸವಾರೇ ದೇವೇಸು ಉಪಪಜಿಮ್ಹ, ತತೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿಮ್ಹ, ತತೋಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ದಸಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಹಸ್ಸವಾರಂ ದೇವೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿಮ್ಹ, ತತೋಪಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಸತಾನಿ ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ದಸಸಹಸ್ಸವಾರೇ ದೇವೇಸು ಉಪಪಜ್ಜಿಮ್ಹ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು। ಏವಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನವಾರೇಸು ಕಥಾವ ನತ್ಥಿ, ಅನೇಕಸಹಸ್ಸವಾರಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Dasakkhattuṃ satakkhattunti tassa vihāradānassa ānubhāvena dasavāre devesu upapajimha, tato manussesu upapajjitvā puna satakkhattuṃ devesu upapajjimha, tatopi manussesu upapajjitvā puna dasasatakkhattuṃ sahassavāraṃ devesu upapajjimha, tatopi manussesu upapajjitvā puna satāni satakkhattuṃ dasasahassavāre devesu upapajjimha, ko pana vādo manussesu. Evaṃ manussesu uppannavāresu kathāva natthi, anekasahassavāraṃ upapajjimhāti attho.
ದೇವೇಸು ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಅಹುಮ್ಹಾತಿ ದೇವೇಸು ಉಪಪನ್ನಕಾಲೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದೇವನಿಕಾಯೇ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಅಹುಮ್ಹ। ಮಾನುಸಕಮ್ಹಿ ಕೋ ಪನ ವಾದೋತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಲಾಭೇ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾಯ ಕಥಾವ ನತ್ಥಿ। ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇ ಉಕ್ಕಂಸತಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ‘‘ಸತ್ತರತನಸ್ಸ ಮಹೇಸೀ, ಇತ್ಥಿರತನಂ ಅಹಂ ಆಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ಚಕ್ಕರತನಾದೀನಿ ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ಸತ್ತರತನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ತಸ್ಸ ಸತ್ತರತನಸ್ಸ। ಛದೋಸರಹಿತಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮನುಸ್ಸವಣ್ಣಾ ಅಪತ್ತದಿಬ್ಬವಣ್ಣಾತಿ ಏವಮಾದಿಗುಣಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಇತ್ಥೀಸು ರತನಭೂತಾ ಅಹಂ ಅಹೋಸಿಂ।
Devesu mahiddhikā ahumhāti devesu upapannakāle tasmiṃ tasmiṃ devanikāye mahiddhikā mahānubhāvā ahumha. Mānusakamhi ko pana vādoti manussattalābhe mahiddhikatāya kathāva natthi. Idāni tameva manussattabhāve ukkaṃsataṃ mahiddhikataṃ dassentī ‘‘sattaratanassa mahesī, itthiratanaṃ ahaṃ āsi’’nti āha. Tattha cakkaratanādīni satta ratanāni etassa santīti sattaratano, cakkavattī, tassa sattaratanassa. Chadosarahitā pañcakalyāṇā atikkantamanussavaṇṇā apattadibbavaṇṇāti evamādiguṇasamannāgamena itthīsu ratanabhūtā ahaṃ ahosiṃ.
ಸೋ ಹೇತೂತಿ ಯಂ ತಂ ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರದಾನಂ ಕತಂ, ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಹೇತು। ಸೋ ಪಭವೋ ತಂ ಮೂಲನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ। ಸಾವ ಸಾಸನೇ ಖನ್ತೀತಿ ಸಾ ಏವ ಇಧ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಧಮ್ಮೇ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತೀ। ತಂ ಪಠಮಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ತದೇವ ಸತ್ಥುಸಾಸನಧಮ್ಮೇನ ಪಠಮಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಪಠಮೋ ಸಮಾಗಮೋ, ತದೇವ ಸತ್ಥುಸಾಸನಧಮ್ಮೇ ಅಭಿರತಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಕಾರಣಂ ವದತಿ। ಇಮಾ ಪನ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಥೇರಿಯಾ ಅಪದಾನಸ್ಸ ವಿಭಾವನವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅಪದಾನಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರೋಪಿತಾ।
So hetūti yaṃ taṃ koṇāgamanassa bhagavato kāle saṅghassa vihāradānaṃ kataṃ, so yathāvuttāya dibbasampattiyā ca hetu. So pabhavo taṃ mūlanti tasseva pariyāyavacanaṃ. Sāva sāsane khantīti sā eva idha satthusāsane dhamme nijjhānakkhantī. Taṃ paṭhamasamodhānanti tadeva satthusāsanadhammena paṭhamaṃ samodhānaṃ paṭhamo samāgamo, tadeva satthusāsanadhamme abhiratāya pariyosāne nibbānanti phalūpacārena kāraṇaṃ vadati. Imā pana catasso gāthā theriyā apadānassa vibhāvanavasena pavattattā apadānapāḷiyampi saṅgahaṃ āropitā.
ಓಸಾನಗಾಥಾಯ ಏವಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಮಯಾ ಪುರಿಮತ್ತಭಾವೇ ಏತರಹಿ ಚ ಕತಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕರೋನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕೇ ಏವಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇ ಸದ್ದಹನ್ತಿ ವಚನಂ ಅನೋಮಪಞ್ಞಸ್ಸಾ’’ತಿ, ಞೇಯ್ಯಪರಿಯನ್ತಿಕಞಾಣತಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಚನಂ ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸದ್ದಹನ್ತಿ ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ಓಕಪ್ಪನ್ತಿ, ತೇ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಇದಾನಿ ತಾಯ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ ಭವಗತೇ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿರಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಯಾಥಾವತೋ ಸದ್ದಹನ್ತಿ, ತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಭವಗತೇ ತೇಭೂಮಕೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿರಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ಭವಗತಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿರಾಗೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಗತೇ ವಿಮುತ್ತಾಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ।
Osānagāthāya evaṃ karontīti yathā mayā purimattabhāve etarahi ca kataṃ paṭipannaṃ, evaṃ aññepi karonti paṭipajjanti. Ke evaṃ karontīti āha – ‘‘ye saddahanti vacanaṃ anomapaññassā’’ti, ñeyyapariyantikañāṇatāya paripuṇṇapaññassa sammāsambuddhassa vacanaṃ ye puggalā saddahanti ‘‘evameta’’nti okappanti, te evaṃ karonti paṭipajjanti. Idāni tāya ukkaṃsagatāya paṭipattiyā taṃ dassetuṃ ‘‘nibbindanti bhavagate, nibbinditvā virajjantī’’ti vuttaṃ. Tassattho – ye bhagavato vacanaṃ yāthāvato saddahanti, te visuddhipaṭipadaṃ paṭipajjantā sabbasmiṃ bhavagate tebhūmake saṅkhāre vipassanāpaññāya nibbindanti, nibbinditvā ca pana ariyamaggena sabbaso virajjanti, sabbasmāpi bhavagatā vimuccantīti attho. Virāge ariyamagge adhigate vimuttāyeva hontīti.
ಏವಮೇತಾ ಥೇರಿಕಾದಯೋ ಸುಮೇಧಾಪರಿಯೋಸಾನಾ ಗಾಥಾಸಭಾಗೇನ ಇಧ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರೂಳ್ಹಾ ‘‘ತಿಸತ್ತತಿಪರಿಮಾಣಾ’’ತಿ। ಭಾಣವಾರತೋ ಪನ ದ್ವಾಧಿಕಾ ಛಸತಮತ್ತಾ ಥೇರಿಯೋ ಗಾಥಾ ಚ। ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಯಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾಭಾವೇನ ಏಕವಿಧಾ, ತಥಾ ಅಸೇಖಭಾವೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಲಿಘತಾಯ ಸಂಕಿಣ್ಣಪರಿಕ್ಖತಾಯ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹೇಸಿಕತಾಯ ನಿರಗ್ಗಲತಾಯ ಪನ್ನಭಾರತಾಯ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತತಾಯ ದಸಸು ಅರಿಯವಾಸೇಸು ವುಟ್ಠವಾಸತಾಯ ಚ, ತಥಾ ಹಿ ತಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನಾ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ಏಕಾರಕ್ಖಾ ಚತುರಾಪಸ್ಸೇನಾ ಪಣುನ್ನಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚಾ ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನಾ ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಾ ಸುವಿಮುತ್ತಪಞ್ಞಾ ಚಾತಿ ಏವಮಾದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೬೦) ನಯೇನ ಏಕವಿಧಾ।
Evametā therikādayo sumedhāpariyosānā gāthāsabhāgena idha ekajjhaṃ saṅgahaṃ ārūḷhā ‘‘tisattatiparimāṇā’’ti. Bhāṇavārato pana dvādhikā chasatamattā theriyo gāthā ca. Tā sabbāpi yathā sammāsambuddhassa sāvikābhāvena ekavidhā, tathā asekhabhāvena ukkhittapalighatāya saṃkiṇṇaparikkhatāya abbūḷhesikatāya niraggalatāya pannabhāratāya visaññuttatāya dasasu ariyavāsesu vuṭṭhavāsatāya ca, tathā hi tā pañcaṅgavippahīnā chaḷaṅgasamannāgatā ekārakkhā caturāpassenā paṇunnapaccekasaccā samavayasaṭṭhesanā anāvilasaṅkappā passaddhakāyasaṅkhārā suvimuttacittā suvimuttapaññā cāti evamādinā (dī. ni. 3.360) nayena ekavidhā.
ಸಮ್ಮುಖಾಪರಮ್ಮುಖಾಭೇದತೋ ದುವಿಧಾ। ಯಾ ಹಿ ಸತ್ಥುಧರಮಾನಕಾಲೇ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಆದಯೋ, ತಾ ಸಮ್ಮುಖಾಸಾವಿಕಾ ನಾಮ। ಯಾ ಪನ ಭಗವತೋ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಪಚ್ಛಾ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾ, ತಾ ಸತಿಪಿ ಸತ್ಥುಧಮ್ಮಸರೀರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವೇ ಸತ್ಥುಸರೀರಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋ ಪರಮ್ಮುಖಾಸಾವಿಕಾ ನಾಮ। ತಥಾ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿತಾವಸೇನ। ಇಧ ಪಾಳಿಯಾಗತಾ ಪನ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಾಯೇವ। ತಥಾ ಸಾಪದಾನನಾಪದಾನಭೇದತೋ। ಯಾಸಞ್ಹಿ ಪುರಿಮೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಸು ಸಾವಕಬುದ್ಧೇಸು ವಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಕತಾಧಿಕಾರತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಿ ಅಪದಾನಂ, ತಾ ಸಾಪದಾನಾ। ಯಾಸಂ ತಂ ನತ್ಥಿ, ತಾ ನಾಪದಾನಾ। ತಥಾ ಸತ್ಥುಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾತಿ ದುವಿಧಾ। ಗರುಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಹಣಮ್ಹಿ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಾವ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದತ್ತಾ ಸತ್ಥುಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ। ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ। ತಾಪಿ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಭತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ದುವಿಧಾ। ತತ್ಥ ಯಾ ತಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ, ತಾ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘತೋ ಏವ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದತ್ತಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ಇತರಾ ಉಭತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪದತ್ತಾ।
Sammukhāparammukhābhedato duvidhā. Yā hi satthudharamānakāle ariyāya jātiyā jātā mahāpajāpatigotamiādayo, tā sammukhāsāvikā nāma. Yā pana bhagavato khandhaparinibbānato pacchā adhigatavisesā, tā satipi satthudhammasarīrassa paccakkhabhāve satthusarīrassa apaccakkhabhāvato parammukhāsāvikā nāma. Tathā ubhatobhāgavimuttipaññāvimuttitāvasena. Idha pāḷiyāgatā pana ubhatobhāgavimuttāyeva. Tathā sāpadānanāpadānabhedato. Yāsañhi purimesu sammāsambuddhesu paccekabuddhesu sāvakabuddhesu vā puññakiriyāvasena katādhikāratāsaṅkhātaṃ atthi apadānaṃ, tā sāpadānā. Yāsaṃ taṃ natthi, tā nāpadānā. Tathā satthuladdhūpasampadā saṅghato laddhūpasampadāti duvidhā. Garudhammapaṭiggahaṇamhi laddhūpasampadā mahāpajāpatigotamī satthusantikāva laddhūpasampadattā satthuladdhūpasampadā nāma. Sesā sabbāpi saṅghato laddhūpasampadā. Tāpi ekatoupasampannā ubhatoupasampannāti duvidhā. Tattha yā tā mahāpajāpatigotamiyā saddhiṃ nikkhantā pañcasatā sākiyāniyo, tā ekatoupasampannā bhikkhusaṅghato eva laddhūpasampadattā mahāpajāpatigotamiṃ ṭhapetvā. Itarā ubhatoupasampannā ubhatosaṅghe upasampadattā.
ಏಹಿಭಿಕ್ಖುದುಕೋ ವಿಯ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನಿದುಕೋ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ತಥಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಭಾವತೋ। ಯದಿ ಏವಂ ಯಂ ತಂ ಥೇರಿಗಾಥಾಯ ಸುಭದ್ದಾಯ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾಯ ವುತ್ತಂ –
Ehibhikkhuduko viya ehibhikkhuniduko idha na labbhati. Kasmā? Bhikkhunīnaṃ tathā upasampadāya abhāvato. Yadi evaṃ yaṃ taṃ therigāthāya subhaddāya kuṇḍalakesāya vuttaṃ –
‘‘ನಿಹಚ್ಚ ಜಾಣುಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಮುಖಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಅಕಂ।
‘‘Nihacca jāṇuṃ vanditvā, sammukhā añjaliṃ akaṃ;
ಏಹಿ ಭದ್ದೇತಿ ಮಂ ಅವಚ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ॥ (ಥೇರೀಗಾ॰ ೧೦೯)।
Ehi bhaddeti maṃ avaca, sā me āsūpasampadā’’ti. (therīgā. 109);
ತಥಾ ಅಪದಾನೇಪಿ –
Tathā apadānepi –
‘‘ಆಯಾಚಿತೋ ತದಾ ಆಹ, ಏಹಿ ಭದ್ದೇತಿ ನಾಯಕೋ।
‘‘Āyācito tadā āha, ehi bhaddeti nāyako;
ತದಾಹಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪರಿತ್ತಂ ತೋಯಮದ್ದಸ’’ನ್ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೩.೪೪)।
Tadāhaṃ upasampannā, parittaṃ toyamaddasa’’nti. (apa. therī 2.3.44);
ತಂ ಕಥನ್ತಿ? ನಯಿದಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪನ ಹೇತುಭಾವತೋ ಯಾ ಸತ್ಥು ಆಣತ್ತಿ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾತಿ ವುತ್ತಂ।
Taṃ kathanti? Nayidaṃ ehibhikkhunibhāvena upasampadaṃ sandhāya vuttaṃ. Upasampadāya pana hetubhāvato yā satthu āṇatti, sā me āsūpasampadāti vuttaṃ.
ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದೇ, ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಸ್ಸೂತಿ ಮಂ ಅವೋಚ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಸಾ ಸತ್ಥು ಆಣಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಕಾರಣತ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ। ಏತೇನೇವ ಅಪದಾನಗಾಥಾಯಪಿ ಅತ್ಥೋ ಸಂವಣ್ಣಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ehi, bhadde, bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhunīnaṃ santike pabbajja upasampajjassūti maṃ avoca āṇāpesi. Sā satthu āṇā mayhaṃ upasampadāya kāraṇattā upasampadā ahosī’’ti. Eteneva apadānagāthāyapi attho saṃvaṇṇitoti daṭṭhabbo.
ಏವಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಇದಂ ಕಥನ್ತಿ? ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೇನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಸಭಾವಜೋತನವಚನಂ ತಥಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಭಾವತೋ। ಯದಿ ಏವಂ, ಕಥಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ? ದೇಸನಾನಯಸೋತಪತಿತಭಾವೇನ। ಅಯಞ್ಹಿ ಸೋತಪತಿತತಾ ನಾಮ ಕತ್ಥಚಿ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಹಟಂ ಹೋತಿ।
Evampi bhikkhunivibhaṅge ehi bhikkhunīti idaṃ kathanti? Ehibhikkhunibhāvena bhikkhunīnaṃ upasampadāya asabhāvajotanavacanaṃ tathā upasampadāya bhikkhunīnaṃ abhāvato. Yadi evaṃ, kathaṃ ehibhikkhunīti vibhaṅge niddeso katoti? Desanānayasotapatitabhāvena. Ayañhi sotapatitatā nāma katthaci labbhamānassāpi anāhaṭaṃ hoti.
ಯಥಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಮನೋಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇ (ಧ॰ ಸ॰ ೫೬೬-೫೬೭) ಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಝಾನಙ್ಗಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸೋತಪತಿತತಾಯ ನ ಉದ್ಧಟಂ ಕತ್ಥಚಿ ದೇಸನಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ। ಯಥಾ ತತ್ಥೇವ ವತ್ಥುನಿದ್ದೇಸೇ ಹದಯವತ್ಥು, ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಣವಸೇನ। ತಥಾ ಠಿತಕಪ್ಪಿನಿದ್ದೇಸೇ। ಯಥಾಹ –
Yathā abhidhamme manodhātuniddese (dha. sa. 566-567) labbhamānampi jhānaṅgaṃ pañcaviññāṇasotapatitatāya na uddhaṭaṃ katthaci desanāya asambhavato. Yathā tattheva vatthuniddese hadayavatthu, katthaci alabbhamānassāpi gahaṇavasena. Tathā ṭhitakappiniddese. Yathāha –
‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಠಿತಕಪ್ಪೀ? ಅಯಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಚ ಉಡ್ಡಯ್ಹನವೇಲಾ ಅಸ್ಸ, ನೇವ ತಾವ ಕಪ್ಪೋ ಉಡ್ಡಯ್ಹೇಯ್ಯ, ಯಾವಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀ’’ತಿ (ಪು॰ ಪ॰ ೧೭)।
‘‘Katamo ca puggalo ṭhitakappī? Ayañca puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno assa, kappassa ca uḍḍayhanavelā assa, neva tāva kappo uḍḍayheyya, yāvāyaṃ puggalo na sotāpattiphalaṃ sacchikarotī’’ti (pu. pa. 17).
ಏವಮಿಧಾಪಿ ಅಲಬ್ಭಮಾನಗಹಣವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಪರಿಕಪ್ಪವಚನಞ್ಹೇತಂ ಸಚೇ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವಯೋಗ್ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವೋ ಸಿಯಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಂ ನ ಕಥೇಸೀತಿ? ತಥಾ ಕತಾಧಿಕಾರಾನಂ ಅಭಾವತೋ। ಯೇ ಪನ ‘‘ಅನಾಸನ್ನಸನ್ನಿಹಿತಭಾವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ ಹಿ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನಚಾರೀ ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತಾವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ, ನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ। ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಸ್ಸ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬಭಾವಾಸಿದ್ಧತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –
Evamidhāpi alabbhamānagahaṇavasena veditabbaṃ, parikappavacanañhetaṃ sace bhagavā bhikkhunibhāvayogyaṃ kañci mātugāmaṃ ehi bhikkhunīti vadeyya, evampi bhikkhunibhāvo siyāti. Kasmā pana bhagavā evaṃ na kathesīti? Tathā katādhikārānaṃ abhāvato. Ye pana ‘‘anāsannasannihitabhāvato’’ti kāraṇaṃ vatvā ‘‘bhikkhū eva hi satthu āsannacārī sadā sannihitāva, tasmā te ‘ehibhikkhū’ti vattabbataṃ arahanti, na bhikkhuniyo’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ. Satthu āsannadūrabhāvassa bhabbābhabbabhāvāsiddhattā. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣೇ ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಪದೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ, ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಕಾಮೇಸು ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗೋ ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೋ , ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಆರಕಾವ ಮಯ್ಹಂ, ಅಹಞ್ಚ ತಸ್ಸ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಧಮ್ಮಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ।
‘‘Saṅghāṭikaṇṇe cepi, bhikkhave, bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pade padaṃ nikkhipanto, so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo , atha kho so ārakāva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammañhi so, bhikkhave, bhikkhu na passati, dhammaṃ apassanto na maṃ passati.
‘‘ಯೋಜನಸತೇ ಚೇಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ। ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಕಾಮೇಸು ನ ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗೋ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಸನ್ತಿಕೇವ ಮಯ್ಹಂ, ಅಹಞ್ಚ ತಸ್ಸ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಧಮ್ಮಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಇತಿವು॰ ೯೨)।
‘‘Yojanasate cepi so, bhikkhave, bhikkhu vihareyya. So ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto appaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo, atha kho so santikeva mayhaṃ, ahañca tassa. Taṃ kissa hetu? Dhammañhi so, bhikkhave, bhikkhu passati, dhammaṃ passanto maṃ passatī’’ti (itivu. 92).
ತಸ್ಮಾ ಅಕಾರಣಂ ದೇಸತೋ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನಾನಾಸನ್ನತಾ। ಅಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ತತ್ಥ ಅಯೋಗ್ಯತಾ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನಿದುಕೋ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ। ಏವಂ ದುವಿಧಾ।
Tasmā akāraṇaṃ desato satthu āsannānāsannatā. Akatādhikāratāya pana bhikkhunīnaṃ tattha ayogyatā. Tena vuttaṃ – ‘‘ehibhikkhuniduko idha na labbhatī’’ti. Evaṃ duvidhā.
ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ, ಮಹಾಸಾವಿಕಾ, ಪಕತಿಸಾವಿಕಾತಿ ತಿವಿಧಾ। ತತ್ಥ ಖೇಮಾ, ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತಿ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಥೇರಿಯೋ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ ನಾಮ। ಕಾಮಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಿಯೋ ಸೀಲಸುದ್ಧಿಆದಿಕೇ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿಯೋ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ಸತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ। ತಥಾಪಿ ಯಥಾ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತತೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತತೋ ಚ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವನಾವಿಸೇಸಸಿದ್ಧೋ ಇಚ್ಛಿತೋ ವಿಸೇಸೋ, ಏವಂ ಅಭಿನೀಹಾರಮಹನ್ತತಾಪುಬ್ಬಯೋಗಮಹನ್ತತಾಹಿಸಸನ್ತಾನೇ ಸಾತಿಸಯಗುಣವಿಸೇಸಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿತತ್ತಾ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಮಹನ್ತಾ ಸಾವಿಕಾತಿ ಮಹಾಸಾವಿಕಾ। ತೇಸುಯೇವ ಪನ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಪಾಮೋಕ್ಖಭಾವೇನ ಧುರಭೂತಾನಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀನಂ ಸಾತಿಸಯಕಿಚ್ಚಾನುಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾಯ ತಜ್ಜಾಭಿನೀಹಾರತಾಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನಿರನ್ತರಂ ಚಿರಕಾಲಸಮ್ಭೂತಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಚ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಗುಣೇಹಿ ಅಗ್ಗಭಾವೇ ಠಿತತ್ತಾ ತಾ ದ್ವೇಪಿ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ ನಾಮ। ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಆದಯೋ ಪನ ಅಭಿನೀಹಾರಮಹನ್ತತಾಯ ಪುಬ್ಬಯೋಗಮಹನ್ತತಾಯ ಚ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣವಿಸೇಸವಸೇನ ಮಹತಿಯೋ ಸಾವಿಕಾತಿ ಮಹಾಸಾವಿಕಾ ನಾಮ। ಇತರಾ ಥೇರಿಕಾ ತಿಸ್ಸಾ ವೀರಾ ಧೀರಾತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ಅಭಿನೀಹಾರಮಹನ್ತತಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಪಕತಿಸಾವಿಕಾ ನಾಮ। ತಾ ಪನ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ ವಿಯ ಮಹಾಸಾವಿಕಾ ವಿಯ ಚ ನ ಪರಿಮಿತಾ, ಅಥ ಖೋ ಅನೇಕಸತಾನಿ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಏವಂ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾದಿಭೇದತೋ ತಿವಿಧಾ। ತಥಾ ಸುಞ್ಞತವಿಮೋಕ್ಖಾದಿಭೇದತೋ ತಿವಿಧಾ।
Aggasāvikā, mahāsāvikā, pakatisāvikāti tividhā. Tattha khemā, uppalavaṇṇāti imā dve theriyo aggasāvikā nāma. Kāmaṃ sabbāpi khīṇāsavattheriyo sīlasuddhiādike sampādentiyo catūsu satipaṭṭhānesu supaṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā maggapaṭipāṭiyā anavasesato kilese khepetvā aggaphale patiṭṭhahanti. Tathāpi yathā saddhāvimuttato diṭṭhippattassa paññāvimuttato ca ubhatobhāgavimuttassa pubbabhāgabhāvanāvisesasiddho icchito viseso, evaṃ abhinīhāramahantatāpubbayogamahantatāhisasantāne sātisayaguṇavisesassa nipphāditattā sīlādīhi guṇehi mahantā sāvikāti mahāsāvikā. Tesuyeva pana bodhipakkhiyadhammesu pāmokkhabhāvena dhurabhūtānaṃ sammādiṭṭhisammāsamādhīnaṃ sātisayakiccānubhāvanibbattiyā kāraṇabhūtāya tajjābhinīhāratāya sakkaccaṃ nirantaraṃ cirakālasambhūtāya sammāpaṭipattiyā yathākkamaṃ paññāya samādhimhi ca ukkaṃsapāramippattiyā savisesaṃ sabbaguṇehi aggabhāve ṭhitattā tā dvepi aggasāvikā nāma. Mahāpajāpatigotamiādayo pana abhinīhāramahantatāya pubbayogamahantatāya ca paṭiladdhaguṇavisesavasena mahatiyo sāvikāti mahāsāvikā nāma. Itarā therikā tissā vīrā dhīrāti evamādikā abhinīhāramahantatādīnaṃ abhāvena pakatisāvikā nāma. Tā pana aggasāvikā viya mahāsāvikā viya ca na parimitā, atha kho anekasatāni anekasahassāni veditabbāni. Evaṃ aggasāvikādibhedato tividhā. Tathā suññatavimokkhādibhedato tividhā.
ಪಟಿಪದಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಕವಿಭಾಗೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ। ತಥಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ। ಅನಿಮಿತ್ತವಿಮುತ್ತಾದಿವಸೇನ ಛಬ್ಬಿಧಾ। ಅಧಿಮುತ್ತಿಭೇದೇನ ಸತ್ತವಿಧಾ। ಧುರಪಟಿಪದಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಅಟ್ಠವಿಧಾ। ವಿಮುತ್ತಿವಿಭಾಗೇನ ನವವಿಧಾ ದಸವಿಧಾ ಚ। ತಾ ಪನೇತಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಧುರಭೇದೇನ ವಿಭಜ್ಜಮಾನಾ ವೀಸತಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪಟಿಪದಾವಿಭಾಗೇನ ವಿಭಜ್ಜಮಾನಾ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಹೋನ್ತಿ। ಪುನ ಪಟಿಪದಾಭೇದೇನ ಧುರಭೇದೇನ ವಿಭಜ್ಜಮಾನಾ ಅಸೀತಿ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥ ವಾ ಸುಞ್ಞತಾವಿಮುತ್ತಾದಿವಿಭಾಗೇನ ವಿಭಜ್ಜಮಾನಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಪುನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಕವಿಭಾಗೇನ ವಿಭಜ್ಜಮಾನಾ ದ್ವಿಸತುತ್ತರಸಹಸ್ಸಂ ಹೋನ್ತೀತಿ। ಏವಮೇತಾಸಂ ಥೇರೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಗುಣವಸೇನೇವ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಥೇರಗಾಥಾಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ।
Paṭipadādivibhāgena catubbidhā. Indriyādhikavibhāgena pañcavidhā. Tathā paṭipattiyādivibhāgena pañcavidhā. Animittavimuttādivasena chabbidhā. Adhimuttibhedena sattavidhā. Dhurapaṭipadādivibhāgena aṭṭhavidhā. Vimuttivibhāgena navavidhā dasavidhā ca. Tā panetā yathāvuttena dhurabhedena vibhajjamānā vīsati honti, paṭipadāvibhāgena vibhajjamānā cattālīsa honti. Puna paṭipadābhedena dhurabhedena vibhajjamānā asīti honti. Atha vā suññatāvimuttādivibhāgena vibhajjamānā cattālīsādhikāni dvesatāni honti. Puna indriyādhikavibhāgena vibhajjamānā dvisatuttarasahassaṃ hontīti. Evametāsaṃ therīnaṃ attano guṇavaseneva anekabhedabhinnatā veditabbā. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana heṭṭhā theragāthāsaṃvaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva gahetabboti.
ಸುಮೇಧಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Sumedhātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ಮಹಾನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Mahānipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಥೇರೀಗಾಥಾಪಾಳಿ • Therīgāthāpāḷi / ೧. ಸುಮೇಧಾಥೇರೀಗಾಥಾ • 1. Sumedhātherīgāthā
