Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā)

৪. সোণদণ্ডসুত্তৰণ্ণনা

4. Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanā

৩০০. সুন্দরভাৰেন সাতিসযানি অঙ্গানি এতেসং অত্থীতি অঙ্গা, রাজকুমারাতি আহ ‘‘অঙ্গা নাম অঙ্গপাসাদিকতাযা’’তিআদি। ইধাপি অধিপ্পেতা, ন অম্বট্ঠসুত্তে এৰ। আগন্তুং ন দস্সন্তীতি আগমনে আদীনৰং দস্সেত্ৰা পটিক্খিপনৰসেন আগন্তুং ন দস্সন্তি, নানুজানিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো। নীলাসোককণিকারকোৰিল়ারকুন্দরাজরুক্খেহি সম্মিস্সতায তং চম্পকৰনং ‘‘নীলাদিপঞ্চৰণ্ণকুসুমপটিমণ্ডিত’’ন্তি দট্ঠব্বং। ন চম্পকরুক্খানংযেৰ নীলাদিপঞ্চকুসুমতাযাতি ৰদন্তি। ‘‘ভগৰা কুসুমগন্ধসুগন্ধে চম্পকৰনে ৰিহরতী’’তি ইমিনা ন মাপনকালে এৰ তস্মিং নগরে চম্পকরুক্খা উস্সন্না, অথ খো অপরভাগে পীতি দস্সেতি। মাপনকালে হি চম্পকানং উস্সন্নতায সা নগরী ‘‘চম্পা’’তি নামং লভি। ইস্সরত্তাতি অধিপতিভাৰতো। সেনা এতস্স অত্থীতি সেনিকো, সেনিকো এৰ সেনিযো, অত্থিতা চেত্থ বহুভাৰৰিসিট্ঠাতি ৰুত্তং ‘‘মহতিযা সেনায সমন্নাগতত্তা’’তি।

300. Sundarabhāvena sātisayāni aṅgāni etesaṃ atthīti aṅgā, rājakumārāti āha ‘‘aṅgā nāma aṅgapāsādikatāyā’’tiādi. Idhāpi adhippetā, na ambaṭṭhasutte eva. Āgantuṃ na dassantīti āgamane ādīnavaṃ dassetvā paṭikkhipanavasena āgantuṃ na dassanti, nānujānissantīti adhippāyo. Nīlāsokakaṇikārakoviḷārakundarājarukkhehi sammissatāya taṃ campakavanaṃ ‘‘nīlādipañcavaṇṇakusumapaṭimaṇḍita’’nti daṭṭhabbaṃ. Na campakarukkhānaṃyeva nīlādipañcakusumatāyāti vadanti. ‘‘Bhagavā kusumagandhasugandhe campakavane viharatī’’ti iminā na māpanakāle eva tasmiṃ nagare campakarukkhā ussannā, atha kho aparabhāge pīti dasseti. Māpanakāle hi campakānaṃ ussannatāya sā nagarī ‘‘campā’’ti nāmaṃ labhi. Issarattāti adhipatibhāvato. Senā etassa atthīti seniko, seniko eva seniyo, atthitā cettha bahubhāvavisiṭṭhāti vuttaṃ ‘‘mahatiyā senāya samannāgatattā’’ti.

৩০১-২. সংহতাতি সন্নিপতিতা, ‘‘সঙ্ঘিনো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘সঙ্ঘী’’তি পুথুত্থে একৰচনং ব্রাহ্মণগহপতিকানং অধিপ্পেতত্তা, তেনাহ ‘‘এতেস’’ন্তি। রাজরাজঞ্ঞাদীনং ভণ্ডধরা পুরিসা খতা, নেসং তাযনতো খত্তা। সো হি যেহি যত্থ পেসিতো, তত্থ তেসং দোসং পরিহরন্তো যুত্তপত্তৰসেন পুচ্ছিতমত্থং কথেতি, তেনাহ ‘‘পুচ্ছিতপঞ্হে ব্যাকরণসমত্থো’’তি। কুলাপদেসাদিনা মহতী মত্তা এতস্সাতি মহামত্তো।

301-2.Saṃhatāti sannipatitā, ‘‘saṅghino’’ti vattabbe ‘‘saṅghī’’ti puthutthe ekavacanaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ adhippetattā, tenāha ‘‘etesa’’nti. Rājarājaññādīnaṃ bhaṇḍadharā purisā khatā, nesaṃ tāyanato khattā. So hi yehi yattha pesito, tattha tesaṃ dosaṃ pariharanto yuttapattavasena pucchitamatthaṃ katheti, tenāha ‘‘pucchitapañhe byākaraṇasamattho’’ti. Kulāpadesādinā mahatī mattā etassāti mahāmatto.

সোণদণ্ডগুণকথাৰণ্ণনা

Soṇadaṇḍaguṇakathāvaṇṇanā

৩০৩. ৰিসিট্ঠং রজ্জং ৰিরজ্জং, ৰিরজ্জমেৰ ৰেরজ্জং যথা ‘‘ৰেকতং ৰেসয’’ন্তি, নানাৰিধং ৰেরজ্জং নানাৰেরজ্জং, তত্থ জাতাতিআদিনা সব্বং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং। উত্তমব্রাহ্মণোতি অভিজনসম্পত্তিযা ৰিত্তসম্পত্তিযা ৰিজ্জাসম্পত্তিযা উগ্গততরো, উল়ারো ৰা ব্রাহ্মণো। অসন্নিপাতোতি লাভমচ্ছরেন নিপ্পীল়িততায অসন্নিপাতো ৰিয ভৰিস্সতি।

303. Visiṭṭhaṃ rajjaṃ virajjaṃ, virajjameva verajjaṃ yathā ‘‘vekataṃ vesaya’’nti, nānāvidhaṃ verajjaṃ nānāverajjaṃ, tattha jātātiādinā sabbaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Uttamabrāhmaṇoti abhijanasampattiyā vittasampattiyā vijjāsampattiyā uggatataro, uḷāro vā brāhmaṇo. Asannipātoti lābhamaccharena nippīḷitatāya asannipāto viya bhavissati.

‘‘অঙ্গেতি গমেতি ঞাপেতীতি অঙ্গং, হেতূতি আহ ‘‘ইমিনাপি কারণেনা’’তি। ‘‘উভতো সুজাতো’’তি এত্তকে ৰুত্তে যেহি কেহিচি দ্ৰীহি ভাগেহি সুজাততা ৰিঞ্ঞাযেয্য। সুজাত-সদ্দো চ ‘‘সুজাতো চারুদস্সনো’’তিআদীসু (থেরগা॰ ৮১৮) আরোহসম্পত্তিপরিযাযোতি জাতিৰসেনেৰ সুজাততং ৰিভাৰেতুং ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি ৰুত্তং। অনোরসপুত্তৰসেনাপি লোকে মাতুপিতুসমঞ্ঞা দিস্সতি, ইধ পনস্স ওরসপুত্তৰসেনেৰ ইচ্ছিতাতি দস্সেতুং ‘‘সংসুদ্ধগহণিকো’’তি ৰুত্তং। গব্ভং গণ্হাতি ধারেতীতি গহণী, গব্ভাসযসঞ্ঞিতো মাতুকুচ্ছিপ্পদেসো। যথাভুত্তস্স আহারস্স ৰিপাচনৰসেন গণ্হনতো অছড্ডনতো গহণী, কম্মজতেজোধাতু।

‘‘Aṅgeti gameti ñāpetīti aṅgaṃ, hetūti āha ‘‘imināpi kāraṇenā’’ti. ‘‘Ubhato sujāto’’ti ettake vutte yehi kehici dvīhi bhāgehi sujātatā viññāyeyya. Sujāta-saddo ca ‘‘sujāto cārudassano’’tiādīsu (theragā. 818) ārohasampattipariyāyoti jātivaseneva sujātataṃ vibhāvetuṃ ‘‘mātito ca pitito cā’’ti vuttaṃ. Anorasaputtavasenāpi loke mātupitusamaññā dissati, idha panassa orasaputtavaseneva icchitāti dassetuṃ ‘‘saṃsuddhagahaṇiko’’ti vuttaṃ. Gabbhaṃ gaṇhāti dhāretīti gahaṇī, gabbhāsayasaññito mātukucchippadeso. Yathābhuttassa āhārassa vipācanavasena gaṇhanato achaḍḍanato gahaṇī, kammajatejodhātu.

পিতা চ মাতা চ পিতরো, পিতূনং পিতরো পিতামহা, তেসং যুগো দ্ৰন্দো পিতামহযুগো, তস্মা, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহদ্ৰন্দাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো। এৰঞ্হি পিতামহগ্গহণেনেৰ মাতামহোপি গহিতোতি। সো অট্ঠকথাযং ৰিসুং ন উদ্ধটো। যুগ-সদ্দো চেত্থ একসেসনযেন দট্ঠব্বো ‘‘যুগো চ যুগো চ যুগা’’তি। এৰঞ্হি তত্থ তত্থ দ্ৰন্দং গহিতমেৰ হোতি, তেনাহ ‘‘ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুরিসা পিতামহগ্গহণেনেৰ গহিতা’’তি। পুরিসগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসৰসেন কতন্তি দট্ঠব্বং। এৰঞ্হি ‘‘মাতিতো’’তি পাল়িৰচনং সমত্থিতং হোতি। অক্খিত্তোতি অপ্পত্তখেপো। অনৰক্খিত্তোতি সদ্ধথালিপাকাদীসু ন অৰক্খিত্তো ন ছড্ডিতো। জাতিৰাদেনাতি হেতুম্হি করণৰচনন্তি দস্সেতুং ‘‘কেন কারণেনা’’তিআদি ৰুত্তং। এত্থ চ ‘‘উভতো…পে॰… পিতামহযুগা’’তি এতেন ব্রাহ্মণস্স যোনিদোসাভাৰো দস্সিতো সংসুদ্ধগহণিকভাৰকিত্তনতো, ‘‘অক্খিত্তো’’তি ইমিনা কিরিযাপরাধাভাৰো। কিরিযাপরাধেন হি সত্তা খেপং পাপুণন্তি। ‘‘অনুপক্কুট্ঠো’’তি ইমিনা অযুত্তসংসগ্গাভাৰো। অযুত্তসংসগ্গম্পি হি পটিচ্চ সত্তা অক্কোসং লভন্তি।

Pitā ca mātā ca pitaro, pitūnaṃ pitaro pitāmahā, tesaṃ yugo dvando pitāmahayugo, tasmā, yāva sattamā pitāmahayugā pitāmahadvandāti evamettha attho daṭṭhabbo. Evañhi pitāmahaggahaṇeneva mātāmahopi gahitoti. So aṭṭhakathāyaṃ visuṃ na uddhaṭo. Yuga-saddo cettha ekasesanayena daṭṭhabbo ‘‘yugo ca yugo ca yugā’’ti. Evañhi tattha tattha dvandaṃ gahitameva hoti, tenāha ‘‘tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā’’ti. Purisaggahaṇañcettha ukkaṭṭhaniddesavasena katanti daṭṭhabbaṃ. Evañhi ‘‘mātito’’ti pāḷivacanaṃ samatthitaṃ hoti. Akkhittoti appattakhepo. Anavakkhittoti saddhathālipākādīsu na avakkhitto na chaḍḍito. Jātivādenāti hetumhi karaṇavacananti dassetuṃ ‘‘kena kāraṇenā’’tiādi vuttaṃ. Ettha ca ‘‘ubhato…pe… pitāmahayugā’’ti etena brāhmaṇassa yonidosābhāvo dassito saṃsuddhagahaṇikabhāvakittanato, ‘‘akkhitto’’ti iminā kiriyāparādhābhāvo. Kiriyāparādhena hi sattā khepaṃ pāpuṇanti. ‘‘Anupakkuṭṭho’’ti iminā ayuttasaṃsaggābhāvo. Ayuttasaṃsaggampi hi paṭicca sattā akkosaṃ labhanti.

ইস্সরোতি আধিপতেয্যসংৰত্তনিযকম্মবলেন ঈসনসীলো, সা পনস্স ইস্সরতা ৰিভৰসম্পত্তিপচ্চযা পাকটা জাতাতি অড্ঢতাপরিযাযভাৰেনেৰ ৰদন্তো ‘‘অড্ঢোতি ইস্সরো’’তি আহ। মহন্তং ধনং অস্স ভূমিগতঞ্চেৰ ৰেহাসট্ঠঞ্চাতি মহদ্ধনো। তস্সাতি তস্স তস্স । ৰদন্তি ‘‘অন্ৰযতো, ব্যতিরেকতো চ অনুপসঙ্কমনকারণং কিত্তেমা’’তি।

Issaroti ādhipateyyasaṃvattaniyakammabalena īsanasīlo, sā panassa issaratā vibhavasampattipaccayā pākaṭā jātāti aḍḍhatāpariyāyabhāveneva vadanto ‘‘aḍḍhoti issaro’’ti āha. Mahantaṃ dhanaṃ assa bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañcāti mahaddhano. Tassāti tassa tassa . Vadanti ‘‘anvayato, byatirekato ca anupasaṅkamanakāraṇaṃ kittemā’’ti.

অধিকরূপোতি ৰিসিট্ঠরূপো উত্তমসরীরো। দস্সনং অরহতীতি দস্সনীযো, তেনাহ ‘‘দস্সনযোগ্গো’’তি। পসাদং আৰহতীতি পাসাদিকো, তেনাহ ‘‘চিত্তপ্পসাদজননতো’’তি। ৰণ্ণস্সাতি ৰণ্ণধাতুযা। সরীরন্তি সন্নিৰেসৰিসিট্ঠং করচরণগীৰাসীসাদিঅৰযৰসমুদাযং, সো চ সণ্ঠানমুখেন গয্হতীতি ‘‘পরমায ৰণ্ণপোক্খরতাযাতি…পে॰… সম্পত্তিযা চা’’তি ৰুত্তং। সব্বৰণ্ণেসু সুৰণ্ণৰণ্ণোৰ উত্তমোতি ৰুত্তং ‘‘সেট্ঠেন সুৰণ্ণৰণ্ণেন সমন্নাগতো’’তি। তথা হি বুদ্ধা, চক্কৰত্তিনো চ সুৰণ্ণৰণ্ণাৰ হোন্তি। ব্রহ্মৰচ্ছসীতি উত্তমসরীরাভো, সুৰণ্ণাভো ইচ্চেৰ অত্থো। ইমমেৰ হি অত্থং সন্ধায ‘‘মহাব্রহ্মুনো সরীরসদিসেনেৰ সরীরেন সমন্নাগতো’’তি ৰুত্তং, ন ব্রহ্মুজুগত্ততং। অখুদ্দাৰকাসো দস্সনাযাতি আরোহপরিণাহসম্পত্তিযা, অৰযৰপারিপূরিযা চ দস্সনায ওকাসো ন খুদ্দকো, তেনাহ ‘‘সব্বানেৰা’’তিআদি।

Adhikarūpoti visiṭṭharūpo uttamasarīro. Dassanaṃ arahatīti dassanīyo, tenāha ‘‘dassanayoggo’’ti. Pasādaṃ āvahatīti pāsādiko, tenāha ‘‘cittappasādajananato’’ti. Vaṇṇassāti vaṇṇadhātuyā. Sarīranti sannivesavisiṭṭhaṃ karacaraṇagīvāsīsādiavayavasamudāyaṃ, so ca saṇṭhānamukhena gayhatīti ‘‘paramāya vaṇṇapokkharatāyāti…pe… sampattiyā cā’’ti vuttaṃ. Sabbavaṇṇesu suvaṇṇavaṇṇova uttamoti vuttaṃ ‘‘seṭṭhena suvaṇṇavaṇṇena samannāgato’’ti. Tathā hi buddhā, cakkavattino ca suvaṇṇavaṇṇāva honti. Brahmavacchasīti uttamasarīrābho, suvaṇṇābho icceva attho. Imameva hi atthaṃ sandhāya ‘‘mahābrahmuno sarīrasadiseneva sarīrena samannāgato’’ti vuttaṃ, na brahmujugattataṃ. Akhuddāvakāso dassanāyāti ārohapariṇāhasampattiyā, avayavapāripūriyā ca dassanāya okāso na khuddako, tenāha ‘‘sabbānevā’’tiādi.

যমনিযমলক্খণং সীলমস্স অত্থীতি সীলৰা। তং পনস্স রত্তঞ্ঞুতায ৰুদ্ধং ৰড্ঢিতং অত্থীতি ৰুদ্ধসীলী। তেন চ সব্বদা সম্মাযোগতো ৰুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো। সব্বমেতং পঞ্চসীলমত্তমেৰ সন্ধায ৰদন্তি ততো পরং সীলস্স তত্থ অভাৰতো, তেসঞ্চ অজাননতো।

Yamaniyamalakkhaṇaṃ sīlamassa atthīti sīlavā. Taṃ panassa rattaññutāya vuddhaṃ vaḍḍhitaṃ atthīti vuddhasīlī. Tena ca sabbadā sammāyogato vuddhasīlena samannāgato. Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti tato paraṃ sīlassa tattha abhāvato, tesañca ajānanato.

ঠানকরণসম্পত্তিযা, সিক্খাসম্পত্তিযা চ কত্থচিপি অনূনতায পরিমণ্ডলপদানি ব্যঞ্জনানি অক্খরানি এতিস্সাতি পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা। অথ ৰা পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং, নামাদি। যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং, ৰাক্যং। তেসং পরিপুণ্ণতায পরিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা। অত্থঞাপনে সাধনতায ৰাচাৰ করণন্তি ৰাক্করণং, উদাহারঘোসো। গুণপরিপুণ্ণভাৰেন তস্স ব্রাহ্মণস্স, তেন ৰা ভাসিতব্বঅত্থস্স। পূরে পুণ্ণভাৰে। পূরেতি চ পুরিমস্মিং অত্থে আধারে ভুম্মং, দুতিযস্মিং ৰিসযে। ‘‘সুখুমালত্তনেনা’’তি ইমিনা তস্সা ৰাচায মুদুসণ্হভাৰমাহ। অপলিবুদ্ধায পিত্তসেম্হাদীহি। সন্দিট্ঠং সব্বং দস্সেত্ৰা ৰিয একদেসং কথনং। ৰিলম্বিতং সণিকং চিরাযিত্ৰা কথনং। ‘‘সন্দিদ্ধৰিলম্বিতাদী’’তি ৰা পাঠো। তত্থ সন্দিদ্ধং সন্দেহজনকং। আদি-সদ্দেন দুক্খলিতানুকড্ঢিতাদিং সঙ্গণ্হাতি। ‘‘আদিমজ্ঝপরিযোসানং পাকটং কত্ৰা’’তি ইমিনা তস্সা ৰাচায অত্থপারিপূরিং ৰদন্তি।

Ṭhānakaraṇasampattiyā, sikkhāsampattiyā ca katthacipi anūnatāya parimaṇḍalapadāni byañjanāni akkharāni etissāti parimaṇḍalapadabyañjanā. Atha vā pajjati attho etenāti padaṃ, nāmādi. Yathādhippetamatthaṃ byañjetīti byañjanaṃ, vākyaṃ. Tesaṃ paripuṇṇatāya parimaṇḍalapadabyañjanā. Atthañāpane sādhanatāya vācāva karaṇanti vākkaraṇaṃ, udāhāraghoso. Guṇaparipuṇṇabhāvena tassa brāhmaṇassa, tena vā bhāsitabbaatthassa. Pūre puṇṇabhāve. Pūreti ca purimasmiṃ atthe ādhāre bhummaṃ, dutiyasmiṃ visaye. ‘‘Sukhumālattanenā’’ti iminā tassā vācāya mudusaṇhabhāvamāha. Apalibuddhāya pittasemhādīhi. Sandiṭṭhaṃ sabbaṃ dassetvā viya ekadesaṃ kathanaṃ. Vilambitaṃ saṇikaṃ cirāyitvā kathanaṃ. ‘‘Sandiddhavilambitādī’’ti vā pāṭho. Tattha sandiddhaṃ sandehajanakaṃ. Ādi-saddena dukkhalitānukaḍḍhitādiṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Ādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā’’ti iminā tassā vācāya atthapāripūriṃ vadanti.

‘‘জিণ্ণো’’তিআদীনি পদানি সুৰিঞ্ঞেয্যানি, হেট্ঠা ৰুত্তত্থানি চ। দুতিযনযে পন জিণ্ণোতি নাযং জিণ্ণতা ৰযোমত্তেন, অথ খো কুলপরিৰট্টেন পুরাণতাতি আহ ‘‘জিণ্ণোতি পোরাণো’’তিআদি, তেন তস্স ব্রাহ্মণস্স কুলৰসেন উদিতোদিতভাৰমাহ। জাতিৰুদ্ধিযা ‘‘ৰযোঅনুপ্পত্তো’’তি ৰক্খমানত্তা, গুণৰুদ্ধিযা ততো সাতিসযত্তা চ ‘‘ৰুদ্ধোতি সীলাচারাদিগুণৰুদ্ধিযা যুত্তো’’তি আহ। তথা জাতিমহল্লকতায ৰক্খমানত্তা ‘‘মহল্লকো’’তি পদেন ৰিভৰমহত্ততা যোজিতা। মগ্গপটিপন্নোতি ব্রাহ্মণানং পটিপত্তিৰীথিং উপগতো তং অৰোক্কম্ম চরণতো। অন্তিমৰযন্তি পচ্ছিমৰযং।

‘‘Jiṇṇo’’tiādīni padāni suviññeyyāni, heṭṭhā vuttatthāni ca. Dutiyanaye pana jiṇṇoti nāyaṃ jiṇṇatā vayomattena, atha kho kulaparivaṭṭena purāṇatāti āha ‘‘jiṇṇoti porāṇo’’tiādi, tena tassa brāhmaṇassa kulavasena uditoditabhāvamāha. Jātivuddhiyā ‘‘vayoanuppatto’’ti vakkhamānattā, guṇavuddhiyā tato sātisayattā ca ‘‘vuddhoti sīlācārādiguṇavuddhiyā yutto’’ti āha. Tathā jātimahallakatāya vakkhamānattā ‘‘mahallako’’ti padena vibhavamahattatā yojitā. Maggapaṭipannoti brāhmaṇānaṃ paṭipattivīthiṃ upagato taṃ avokkamma caraṇato. Antimavayanti pacchimavayaṃ.

বুদ্ধগুণকথাৰণ্ণনা

Buddhaguṇakathāvaṇṇanā

৩০৪. তাদিসেহি মহানুভাৰেহি সদ্ধিং যুগগ্গাহৰসেনপি দহনং ন মাদিসানং অনুচ্ছৰিকং, কুতো পন উক্কংসনন্তি ইদং ব্রাহ্মণস্স ন যুত্তরূপন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন খো পন মেতং যুত্ত’’ন্তিআদি। সদিসাতি একদেসেন সদিসা। ন হি বুদ্ধানং গুণেহি সব্বথা সদিসা কেচিপি গুণা অঞ্ঞেসু লব্ভন্তি। ইতরেতি অত্তনো গুণেহি অসদিসগুণে। ইদন্তি ইদং অত্থজাতং। গোপদকন্তি গাৰিযা পদে ঠিতউদকং।

304. Tādisehi mahānubhāvehi saddhiṃ yugaggāhavasenapi dahanaṃ na mādisānaṃ anucchavikaṃ, kuto pana ukkaṃsananti idaṃ brāhmaṇassa na yuttarūpanti dassento āha ‘‘na kho pana metaṃ yutta’’ntiādi. Sadisāti ekadesena sadisā. Na hi buddhānaṃ guṇehi sabbathā sadisā kecipi guṇā aññesu labbhanti. Itareti attano guṇehi asadisaguṇe. Idanti idaṃ atthajātaṃ. Gopadakanti gāviyā pade ṭhitaudakaṃ.

সট্ঠিকুলসতসহস্সন্তি সট্ঠিসহস্সাধিকং কুলসতসহস্সং কুলপরিযাযেনাতি সুদ্ধোদনমহারাজস্স কুলানুক্কমেন আগতং। তেসুপীতি তেসুপি চতূসু নিধীসু। গহিতগহিতন্তি গহিতং গহিতং ঠানং পূরতিযেৰ ধনেন পটিপাকতিকমেৰ হোতি। অপরিমাণোযেৰাতি ‘‘এত্তকো এসো’’তি কেনচি পরিচ্ছিন্দিতুং অসক্কুণেয্যতায অপরিচ্ছিন্নো এৰ।

Saṭṭhikulasatasahassanti saṭṭhisahassādhikaṃ kulasatasahassaṃ kulapariyāyenāti suddhodanamahārājassa kulānukkamena āgataṃ. Tesupīti tesupi catūsu nidhīsu. Gahitagahitanti gahitaṃ gahitaṃ ṭhānaṃ pūratiyeva dhanena paṭipākatikameva hoti. Aparimāṇoyevāti ‘‘ettako eso’’ti kenaci paricchindituṃ asakkuṇeyyatāya aparicchinno eva.

তত্থাতি মঞ্চকে। সীহসেয্যং কপ্পেসীতি যথা রাহু অসুরিন্দো আযামতো, ৰিত্থারতো উব্বেধতো চ ভগৰতো রূপকাযস্স পরিচ্ছেদং গহেতুং ন সক্কোতি, তথা রূপং ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরোন্তো সীহসেয্যং কপ্পেসি।

Tatthāti mañcake. Sīhaseyyaṃ kappesīti yathā rāhu asurindo āyāmato, vitthārato ubbedhato ca bhagavato rūpakāyassa paricchedaṃ gahetuṃ na sakkoti, tathā rūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharonto sīhaseyyaṃ kappesi.

কিলেসেহি আরকত্তা পরিসুদ্ধট্ঠেন অরিযন্তি আহ ‘‘অরিযং উত্তমং পরিসুদ্ধ’’ন্তি। অনৰজ্জট্ঠেন কুসলং, ন সুখৰিপাকট্ঠেন। কত্থচি চতুরাসীতিপাণসহস্সানি, কত্থচি অপরিমাণাপি দেৰমনুস্সা যস্মা চতুৰীসতিযা ঠানেসু অসঙ্খ্যেয্যা অপরিমেয্যা দেৰমনুস্সা মগ্গফলামতং পিৰিংসু, কোটিসতসহস্সাদিপরিমাণেনপি বহূ এৰ, তস্মা অনুত্তরাচারসিক্খাপনৰসেন ভগৰা বহূনং আচরিযো। তেতি কামরাগতো অঞ্ঞে ভগৰতো পহীনকিলেসে। কেল়নাতি কেল়াযনা ধনাযনা।

Kilesehi ārakattā parisuddhaṭṭhena ariyanti āha ‘‘ariyaṃ uttamaṃ parisuddha’’nti. Anavajjaṭṭhena kusalaṃ, na sukhavipākaṭṭhena. Katthaci caturāsītipāṇasahassāni, katthaci aparimāṇāpi devamanussā yasmā catuvīsatiyā ṭhānesu asaṅkhyeyyā aparimeyyā devamanussā maggaphalāmataṃ piviṃsu, koṭisatasahassādiparimāṇenapi bahū eva, tasmā anuttarācārasikkhāpanavasena bhagavā bahūnaṃ ācariyo. Teti kāmarāgato aññe bhagavato pahīnakilese. Keḷanāti keḷāyanā dhanāyanā.

অপাপপুরেক্খারোতি অপাপে পুরে করোতি, ন ৰা পাপং পুরতো করোতীতিপি অপাপপুরেক্খারোতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘অপাপে নৰলোকুত্তরধম্মে’’তিআদি ৰুত্তং। তত্থ অপাপেতি পাপপটিপক্খে, পাপরহিতে চ। ব্রহ্মনি সেট্ঠে বুদ্ধে ভগৰতি ভৰা তস্স ধম্মদেসনাৰসেন অরিযায জাতিযা জাতত্তা, ব্রহ্মুনো ৰা ভগৰতো হিতা গরুকরণাদিনা, যথানুসিট্ঠপটিপত্তিযা চ, ব্রহ্মং ৰা সেট্ঠং অরিযমগ্গং জানাতীতি ব্রহ্মঞ্ঞা, অরিযসাৰকসঙ্খাতা পজা, তেনাহ ‘‘সারিপুত্তা’’তিআদি। পকতিব্রাহ্মণজাতিৰসেনাপি ‘‘ব্রহ্মঞ্ঞায পজাযা’’তি পদস্স অত্থো ৰেদিতব্বোতি দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং।

Apāpapurekkhāroti apāpe pure karoti, na vā pāpaṃ purato karotītipi apāpapurekkhāroti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘apāpe navalokuttaradhamme’’tiādi vuttaṃ. Tattha apāpeti pāpapaṭipakkhe, pāparahite ca. Brahmani seṭṭhe buddhe bhagavati bhavā tassa dhammadesanāvasena ariyāya jātiyā jātattā, brahmuno vā bhagavato hitā garukaraṇādinā, yathānusiṭṭhapaṭipattiyā ca, brahmaṃ vā seṭṭhaṃ ariyamaggaṃ jānātīti brahmaññā, ariyasāvakasaṅkhātā pajā, tenāha ‘‘sāriputtā’’tiādi. Pakatibrāhmaṇajātivasenāpi ‘‘brahmaññāya pajāyā’’ti padassa attho veditabboti dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ.

তিরোরট্ঠা তিরোজনপদাতি এত্থ রজ্জং রট্ঠং, রাজন্তি রাজানো এতেনাতি, তদেকদেসভূতা পদেসা পন জনপদো,জনা পজ্জন্তি এত্থ সুখজীৰিকং পাপুণন্তীতি। পুচ্ছায ৰা দোসং সল্লক্খেত্ৰাতি সম্বন্ধো। অসমত্থতন্তি অত্তনো অসমত্থতং। ভগৰা ৰিস্সজ্জেতি তেসং উপনিস্সযসম্পত্তিং, ঞাণপরিপাকং, চিত্তাচারঞ্চ ঞত্ৰাতি অধিপ্পাযো।

Tiroraṭṭhā tirojanapadāti ettha rajjaṃ raṭṭhaṃ, rājanti rājāno etenāti, tadekadesabhūtā padesā pana janapado,janā pajjanti ettha sukhajīvikaṃ pāpuṇantīti. Pucchāya vā dosaṃ sallakkhetvāti sambandho. Asamatthatanti attano asamatthataṃ. Bhagavā vissajjeti tesaṃ upanissayasampattiṃ, ñāṇaparipākaṃ, cittācārañca ñatvāti adhippāyo.

‘‘এহি স্ৰাগতৰাদী’’তি ইমিনা সুখসম্ভাসপুব্বকং পিযৰাদিতং দস্সেতি, ‘‘সখিলো’’তি ইমিনা সণ্হৰাচতং, ‘‘সম্মোদকো’’তি ইমিনা পটিসন্ধারকুসলতং, ‘‘অভাকুটিকো’’তি ইমিনা সব্বত্থেৰ ৰিপ্পসন্নমুখতং, ‘‘উত্তানমুখো’’তি ইমিনা সুখালাপতং, ‘‘পুব্বভাসী’’তি ইমিনা ধম্মানুগ্গহস্স ওকাসকরণতো হিতজ্ঝাসযতং ভগৰতো ৰিভাৰেতি।

‘‘Ehisvāgatavādī’’ti iminā sukhasambhāsapubbakaṃ piyavāditaṃ dasseti, ‘‘sakhilo’’ti iminā saṇhavācataṃ, ‘‘sammodako’’ti iminā paṭisandhārakusalataṃ, ‘‘abhākuṭiko’’ti iminā sabbattheva vippasannamukhataṃ, ‘‘uttānamukho’’ti iminā sukhālāpataṃ, ‘‘pubbabhāsī’’ti iminā dhammānuggahassa okāsakaraṇato hitajjhāsayataṃ bhagavato vibhāveti.

যত্থ কিরাতি কির-সদ্দো অরুচিসূচনত্থো, তেন ভগৰতা অধিৰুত্থপদেসে ন দেৰতানুভাৰেন মনুস্সানং অনুপদ্দৰতা, অথ খো বুদ্ধানুভাৰেনাতি দস্সেতি। তেনাহ ‘‘অপিচা’’তিআদি।

Yattha kirāti kira-saddo arucisūcanattho, tena bhagavatā adhivutthapadese na devatānubhāvena manussānaṃ anupaddavatā, atha kho buddhānubhāvenāti dasseti. Tenāha ‘‘apicā’’tiādi.

অনুসাসিতব্বোতি ৰিনেয্যজনসমূহো গয্হতীতি নিব্বত্তিতং অরিযসঙ্ঘমেৰ দস্সেতুং ‘‘সযং ৰা’’তিআদি ৰুত্তং, অনন্তরস্স ৰিধি পটিসেধো ৰাতি কত্ৰা। ‘‘তাদিসোৰা’’তি ইমিনা ‘‘সযং ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তৰিকপ্পো এৰ পচ্চামট্ঠোতি। ‘‘পুরিমপদস্সেৰ ৰা’’তি ৰিকপ্পন্তরগ্গহণং। বহূনং তিত্থকরানন্তি পূরণাদীনং অনেকেসং তিত্থকরানং, নিদ্ধারণে চেতং সামিৰচনং। কারণেনাতি অপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠতাদিসমারোপনলক্খণেন কারণেন। আগন্তুকা নৰকাতি অভিনৰা আগন্তুকা অব্ভাগতা। পরিযাপুণামীতি পরিচ্ছিন্দিতুং জানামি সক্কোমি, তেনাহ ‘‘জানামী’’তি। ‘‘কপ্পম্পি চে অঞ্ঞমভাসমানো’’তি অভূতপরিকপ্পনৰচনমেতং তথা ভাসমানস্স অভাৰতো।

Anusāsitabboti vineyyajanasamūho gayhatīti nibbattitaṃ ariyasaṅghameva dassetuṃ ‘‘sayaṃ vā’’tiādi vuttaṃ, anantarassa vidhi paṭisedho vāti katvā. ‘‘Tādisovā’’ti iminā ‘‘sayaṃ vā’’tiādinā vuttavikappo eva paccāmaṭṭhoti. ‘‘Purimapadasseva vā’’ti vikappantaraggahaṇaṃ. Bahūnaṃ titthakarānanti pūraṇādīnaṃ anekesaṃ titthakarānaṃ, niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ. Kāraṇenāti appicchasantuṭṭhatādisamāropanalakkhaṇena kāraṇena. Āgantukā navakāti abhinavā āgantukā abbhāgatā. Pariyāpuṇāmīti paricchindituṃ jānāmi sakkomi, tenāha ‘‘jānāmī’’ti. ‘‘Kappampi ce aññamabhāsamāno’’ti abhūtaparikappanavacanametaṃ tathā bhāsamānassa abhāvato.

৩০৫. অলং-সদ্দো অরহত্তোপি হোতি ‘‘অলমেৰ নিব্বিন্দিতু’’ন্তিআদীসু (সং॰ নি॰ ১.১২৪) ৰিযাতি আহ ‘‘অলমেৰাতি যুত্তমেৰা’’তি। পুটেন নেত্ৰা অসিতব্বতো পরিভুঞ্জিতব্বতো পুটোসং ৰুচ্চতি পাথেয্যং। পুটংসেন পুরিসেন।

305. Alaṃ-saddo arahattopi hoti ‘‘alameva nibbinditu’’ntiādīsu (saṃ. ni. 1.124) viyāti āha ‘‘alamevāti yuttamevā’’ti. Puṭena netvā asitabbato paribhuñjitabbato puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ. Puṭaṃsena purisena.

সোণদণ্ডপরিৰিতক্কৰণ্ণনা

Soṇadaṇḍaparivitakkavaṇṇanā

৩০৭. উভতোপক্খিকাতি মিচ্ছাদিট্ঠিসম্মাদিট্ঠীনং ৰসেন উভযপক্খিকা। কেরাটিকাতি সঠা।

307.Ubhatopakkhikāti micchādiṭṭhisammādiṭṭhīnaṃ vasena ubhayapakkhikā. Kerāṭikāti saṭhā.

ব্রাহ্মণপঞ্ঞত্তিৰণ্ণনা

Brāhmaṇapaññattivaṇṇanā

৩০৯. ৰিঘাতন্তি চিত্তদুক্খং।

309.Vighātanti cittadukkhaṃ.

৩১১-৩. সুজন্তি হোমদব্বিং পগ্গণ্হন্তেসূতি জুহনত্থং গণ্হনকেসু, ইরুব্বিজ্জেসূতি অত্থো। পঠমো ৰাতি তত্থ সন্নিপতিতেসু যজনকিরিযাযং সব্বপধানো ৰা। দুতিযো ৰাতি তদনন্তরো ৰা। ‘‘সুজ’’ন্তি করণে এতং উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘সুজাযা’’তি। অগ্গিহুত্তপমুখতায যঞ্ঞস্স যঞ্ঞে দিয্যমানং সুজামুখেন দীযতীতি আহ ‘‘সুজায দিয্যমান’’ন্তি। পোরাণাতি অট্ঠকথাচরিযা। ৰিসেসতোতি ৰিজ্জাচরণৰিসেসতো, ন ব্রাহ্মণেহি ইচ্ছিতৰিজ্জাচরণমত্ততো। উত্তমব্রাহ্মণস্সাতি অনুত্তরদক্খিণেয্যতায উক্কট্ঠব্রাহ্মণস্স। ব্রাহ্মণসমযন্তি ব্রাহ্মণসিদ্ধন্তং। মা ভিন্দি মা ৰিনাসেসি।

311-3.Sujanti homadabbiṃ paggaṇhantesūti juhanatthaṃ gaṇhanakesu, irubbijjesūti attho. Paṭhamo vāti tattha sannipatitesu yajanakiriyāyaṃ sabbapadhāno vā. Dutiyo vāti tadanantaro vā. ‘‘Suja’’nti karaṇe etaṃ upayogavacananti āha ‘‘sujāyā’’ti. Aggihuttapamukhatāya yaññassa yaññe diyyamānaṃ sujāmukhena dīyatīti āha ‘‘sujāya diyyamāna’’nti. Porāṇāti aṭṭhakathācariyā. Visesatoti vijjācaraṇavisesato, na brāhmaṇehi icchitavijjācaraṇamattato. Uttamabrāhmaṇassāti anuttaradakkhiṇeyyatāya ukkaṭṭhabrāhmaṇassa. Brāhmaṇasamayanti brāhmaṇasiddhantaṃ. Mā bhindi mā vināsesi.

৩১৬. সমসমোতি সমোযেৰ হুত্ৰা সমো। হীনোপমৰসেনপি সমতা ৰুচ্চতীতি তং নিৰত্তেন্তো ‘‘ঠপেত্ৰা একদেসসমত্ত’’ন্তিআদিমাহ। কুলকোটিপরিদীপনন্তি কুলআদিপরিদীপনং অথাপি সিযাতি অথাপি তুম্হাকং এৰং পরিৰিতক্কো সিযা। ব্রাহ্মণভাৰং সাধেতি ৰণ্ণো। মন্তজাতীসুপি এসেৰ নযো। সীলমেৰ সাধেস্সতি ব্রাহ্মণভাৰং। কস্মাতি চে? আহ ‘‘তস্মিঞ্হিস্সা’’তিআদি। সম্মোহমত্তং ৰণ্ণাদযোতি ৰণ্ণমন্তজাতিযো হি ব্রাহ্মণভাৰস্স অঙ্গন্তি সম্মোহমত্তমেতং অসমৰেক্খিতাভিমানভাৰতো।

316.Samasamoti samoyeva hutvā samo. Hīnopamavasenapi samatā vuccatīti taṃ nivattento ‘‘ṭhapetvā ekadesasamatta’’ntiādimāha. Kulakoṭiparidīpananti kulaādiparidīpanaṃ athāpisiyāti athāpi tumhākaṃ evaṃ parivitakko siyā. Brāhmaṇabhāvaṃ sādheti vaṇṇo. Mantajātīsupi eseva nayo. Sīlameva sādhessati brāhmaṇabhāvaṃ. Kasmāti ce? Āha ‘‘tasmiñhissā’’tiādi. Sammohamattaṃ vaṇṇādayoti vaṇṇamantajātiyo hi brāhmaṇabhāvassa aṅganti sammohamattametaṃ asamavekkhitābhimānabhāvato.

সীলপঞ্ঞাকথাৰণ্ণনা

Sīlapaññākathāvaṇṇanā

৩১৭. কথিতো ব্রাহ্মণেন পঞ্হোতি ‘‘সীলৰা চ হোতী’’তিআদিনা দ্ৰিন্নমেৰ অঙ্গানং ৰসেন যথাপুচ্ছিতো পঞ্হো যাথাৰতো ৰিস্সজ্জিতো এত্থাতি এতস্মিং যথাৰিস্সজ্জিতে অত্থে। তস্সাতি সোণদণ্ডস্স। সীলপরিসুদ্ধাতি সীলসম্পত্তিযা সব্বসো সুদ্ধা অনুপক্কিলিট্ঠা। কুতো দুস্সীলে পঞ্ঞা অসমাহিতত্তা তস্স। জল়ে এল়মূগে কুতো সীলন্তি জল়ে এল়মূগে দুপ্পঞ্ঞে কুতো সীলং সীলৰিভাগস্স, সীলপরিসোধনূপাযস্স চ অজাননতো। পকট্ঠং উক্কট্ঠং ঞাণং পঞ্ঞাণন্তি, পাকতিকং ঞাণং নিৰত্তেতুং ‘‘পঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰুত্তন্তি তযিদং পকারেহি জাননতো পঞ্ঞাৰাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাণন্তি পঞ্ঞা যেৰা’’তি।

317.Kathito brāhmaṇena pañhoti ‘‘sīlavā ca hotī’’tiādinā dvinnameva aṅgānaṃ vasena yathāpucchito pañho yāthāvato vissajjito etthāti etasmiṃ yathāvissajjite atthe. Tassāti soṇadaṇḍassa. Sīlaparisuddhāti sīlasampattiyā sabbaso suddhā anupakkiliṭṭhā. Kuto dussīle paññā asamāhitattā tassa. Jaḷe eḷamūge kuto sīlanti jaḷe eḷamūge duppaññe kuto sīlaṃ sīlavibhāgassa, sīlaparisodhanūpāyassa ca ajānanato. Pakaṭṭhaṃ ukkaṭṭhaṃ ñāṇaṃ paññāṇanti, pākatikaṃ ñāṇaṃ nivattetuṃ ‘‘paññāṇa’’nti vuttanti tayidaṃ pakārehi jānanato paññāvāti āha ‘‘paññāṇanti paññā yevā’’ti.

সীলেনধোতাতি সমাধিপদট্ঠানেন সীলেন সকলসংকিলেসমলৰিসুদ্ধিযা ধোতা ৰিসুদ্ধা, তেনাহ ‘‘কথং পনা’’তিআদি। তত্থ ধোৰতীতি সুজ্ঝতি। মহাসট্ঠিৰস্সত্থেরো ৰিযাতি সট্ঠিৰস্সমহাথেরো ৰিয। ৰেদনাপরিগ্গহমত্তম্পীতি এত্থ ৰেদনাপরিগ্গহো নাম যথাউপ্পন্নং ৰেদনং সভাৰরসতো উপধারেত্ৰা ‘‘অযং ৰেদনা ফস্সং পটিচ্চ, সো ফস্সো অনিচ্চো দুক্খো ৰিপরিণামধম্মো’’তি লক্খণত্তযং আরোপেত্ৰা পৰত্তিতৰিপস্সনা। এৰং ৰিপস্সন্তেন ‘‘সুখেন সক্কা সা ৰেদনা অধিৰাসেতুং ‘‘ৰেদনা এৰ ৰেদিযতী’’তি। ৰেদনং ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি যথাউপ্পন্নং দুক্খং ৰেদনং অননুৰত্তিত্ৰা ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা ৰীথিং পটিপন্নায ৰিপস্সনায তং ৰিনোদেত্ৰা। সংসুমারপতিতেনাতি কুম্ভীলেন ৰিয ভূমিযং উরেন নিপজ্জনেন। পঞ্ঞায সীলং ধোৰিত্ৰাতি অখণ্ডাদিভাৰাপাদনেন সীলং আদিমজ্ঝপরিযোসানেসু পঞ্ঞায সুৰিসোধিতং কত্ৰা।

Sīlenadhotāti samādhipadaṭṭhānena sīlena sakalasaṃkilesamalavisuddhiyā dhotā visuddhā, tenāha ‘‘kathaṃ panā’’tiādi. Tattha dhovatīti sujjhati. Mahāsaṭṭhivassatthero viyāti saṭṭhivassamahāthero viya. Vedanāpariggahamattampīti ettha vedanāpariggaho nāma yathāuppannaṃ vedanaṃ sabhāvarasato upadhāretvā ‘‘ayaṃ vedanā phassaṃ paṭicca, so phasso anicco dukkho vipariṇāmadhammo’’ti lakkhaṇattayaṃ āropetvā pavattitavipassanā. Evaṃ vipassantena ‘‘sukhena sakkā sā vedanā adhivāsetuṃ ‘‘vedanā eva vediyatī’’ti. Vedanaṃ vikkhambhetvāti yathāuppannaṃ dukkhaṃ vedanaṃ ananuvattitvā vipassanaṃ ārabhitvā vīthiṃ paṭipannāya vipassanāya taṃ vinodetvā. Saṃsumārapatitenāti kumbhīlena viya bhūmiyaṃ urena nipajjanena. Paññāya sīlaṃ dhovitvāti akhaṇḍādibhāvāpādanena sīlaṃ ādimajjhapariyosānesu paññāya suvisodhitaṃ katvā.

৩১৮. ‘‘কস্মা আহা’’তি উপরিদেসনায কারণং পুচ্ছতি। লজ্জা নাম ‘‘সীলস্স জাতিযা চ গুণদোসপকাসনেন সমণেন গোতমেন পুচ্ছিতপঞ্হং ৰিস্সজ্জেসী’’তি পরিসায পঞ্ঞাততা। এত্তকপরমাতি এত্তকউক্কংসকোটিকা পঞ্চ সীলানি, ৰেদত্তযৰিভাৰনং পঞ্ঞঞ্চ লক্খণাদিতো নিদ্ধারেত্ৰা জাননং নত্থি, কেৰলং তত্থ ৰচীপরমা মযন্তি দস্সেতীতি আহ ‘‘সীলপঞ্ঞাণন্তি ৰচনমেৰ পরমং অম্হাক’’ন্তি। ‘‘অযং পন ৰিসেসো’’তি ইদং নিয্যাতনাপেক্খং সীলনিদ্দেসে, তেনাহ ‘‘সীলমিচ্চেৰ নিয্যাতিত’’ন্তি। সামঞ্ঞফলে পন ‘‘সামঞ্ঞফল’’ মিচ্চেৰ নিয্যাতিতং, পঞ্ঞানিদ্দেসে পন ঝানপঞ্ঞং অধিট্ঠানং কত্ৰা ৰিপস্সনাপঞ্ঞাৰসেনেৰ পঞ্ঞানিয্যাতনং কতং, তেনাহ ‘‘পঠমজ্ঝানাদীনী’’তি।

318.‘‘Kasmā āhā’’ti uparidesanāya kāraṇaṃ pucchati. Lajjā nāma ‘‘sīlassa jātiyā ca guṇadosapakāsanena samaṇena gotamena pucchitapañhaṃ vissajjesī’’ti parisāya paññātatā. Ettakaparamāti ettakaukkaṃsakoṭikā pañca sīlāni, vedattayavibhāvanaṃ paññañca lakkhaṇādito niddhāretvā jānanaṃ natthi, kevalaṃ tattha vacīparamā mayanti dassetīti āha ‘‘sīlapaññāṇanti vacanameva paramaṃ amhāka’’nti. ‘‘Ayaṃ pana viseso’’ti idaṃ niyyātanāpekkhaṃ sīlaniddese, tenāha ‘‘sīlamicceva niyyātita’’nti. Sāmaññaphale pana ‘‘sāmaññaphala’’ micceva niyyātitaṃ, paññāniddese pana jhānapaññaṃ adhiṭṭhānaṃ katvā vipassanāpaññāvaseneva paññāniyyātanaṃ kataṃ, tenāha ‘‘paṭhamajjhānādīnī’’ti.

সোণদণ্ডউপাসকত্তপটিৰেদনাকথাৰণ্ণনা

Soṇadaṇḍaupāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā

৩২১-২. নত্তাতি পুত্তপুত্তো। অগারৰং নাম নত্থি, ন চাযং ভগৰতি অগারৰেন ‘‘অহঞ্চেৰ খো পনা’’তিআদিমাহ, অথ খো অত্তলাভপরিহানিভযেন। অযঞ্হি যথা তথা অত্তনো মহাজনস্স সম্ভাৰনং উপ্পাদেত্ৰা কোহঞ্ঞেন পরে ৰিম্হাপেত্ৰা লাভুপ্পাদং নিজিগিসন্তো ৰিচরতি, তস্মা তথা অৰোচ, তেনাহ ‘‘ইমিনা কিরা’’তিআদি।

321-2.Nattāti puttaputto. Agāravaṃ nāma natthi, na cāyaṃ bhagavati agāravena ‘‘ahañceva kho panā’’tiādimāha, atha kho attalābhaparihānibhayena. Ayañhi yathā tathā attano mahājanassa sambhāvanaṃ uppādetvā kohaññena pare vimhāpetvā lābhuppādaṃ nijigisanto vicarati, tasmā tathā avoca, tenāha ‘‘iminā kirā’’tiādi.

তঙ্খণানুরূপাযাতি যাদিসী তদা তস্স অজ্ঝাসযপ্পৰত্তি, তদনুরূপাযাতি অত্থো। তস্স তদা তাদিসস্স ৰিৰট্টসন্নিস্সিতস্স ঞাণস্স পরিপাকস্স অভাৰতো কেৰলং অব্ভুদযনিস্সিতো এৰ অত্থো দস্সিতোতি আহ ‘‘দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকমত্থং সন্দস্সেত্ৰা’’তি, পচ্চক্খতো ৰিভাৰেত্ৰাতি অত্থো। কুসলে ধম্মেতি তেভূমকে কুসলে ধম্মে, ‘‘চতুভূমকে’’তিপি ৰত্তুং ৰট্টতিযেৰ, তেনেৰাহ ‘‘আযতিং নিব্বানত্থায ৰাসনাভাগিযা ৰা’’তি। তত্থাতি কুসলধম্মে যথা সমাদপিতে। ন্তি ব্রাহ্মণং সমুত্তেজেত্ৰাতি সম্মদেৰ উপরূপরি নিসানেত্ৰা পুঞ্ঞকিরিযায তিক্খৰিসদভাৰং আপাদেত্ৰা। তং পন অত্থতো তত্থ উস্সাহজননং হোতীতি আহ ‘‘সউস্সাহং কত্ৰা’’তি । এৰং পুঞ্ঞকিরিযায সউস্সাহতা, এৰরূপং গুণসমঙ্গিতা চ নিযমতো দিট্ঠধম্মিকা অত্থসম্পাদনীতি এৰং সউস্সাহতায, অঞ্ঞেহি চ তস্মিং ৰিজ্জমানগুণেহি সম্পহংসেত্ৰা সম্মদেৰ হট্ঠতুট্ঠভাৰং আপাদেত্ৰা।

Taṅkhaṇānurūpāyāti yādisī tadā tassa ajjhāsayappavatti, tadanurūpāyāti attho. Tassa tadā tādisassa vivaṭṭasannissitassa ñāṇassa paripākassa abhāvato kevalaṃ abbhudayanissito eva attho dassitoti āha ‘‘diṭṭhadhammikasamparāyikamatthaṃ sandassetvā’’ti, paccakkhato vibhāvetvāti attho. Kusale dhammeti tebhūmake kusale dhamme, ‘‘catubhūmake’’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva, tenevāha ‘‘āyatiṃ nibbānatthāya vāsanābhāgiyā vā’’ti. Tatthāti kusaladhamme yathā samādapite. Nanti brāhmaṇaṃ samuttejetvāti sammadeva uparūpari nisānetvā puññakiriyāya tikkhavisadabhāvaṃ āpādetvā. Taṃ pana atthato tattha ussāhajananaṃ hotīti āha ‘‘saussāhaṃ katvā’’ti . Evaṃ puññakiriyāya saussāhatā, evarūpaṃ guṇasamaṅgitā ca niyamato diṭṭhadhammikā atthasampādanīti evaṃ saussāhatāya, aññehi ca tasmiṃ vijjamānaguṇehi sampahaṃsetvā sammadeva haṭṭhatuṭṭhabhāvaṃ āpādetvā.

যদি ভগৰা ধম্মরতনৰস্সং ৰস্সি, অথ কস্মা সো ৰিসেসং নাধিগচ্ছতীতি আহ ‘‘ব্রাহ্মণো পনা’’তিআদি। যদি এৰং কস্মা ভগৰা তস্স তথা ধম্মরতনৰস্সং ৰস্সীতি আহ ‘‘কেৰলমস্সা’’তিআদি। ন হি ভগৰতো নিরত্থকা দেসনা হোতীতি।

Yadi bhagavā dhammaratanavassaṃ vassi, atha kasmā so visesaṃ nādhigacchatīti āha ‘‘brāhmaṇo panā’’tiādi. Yadi evaṃ kasmā bhagavā tassa tathā dhammaratanavassaṃ vassīti āha ‘‘kevalamassā’’tiādi. Na hi bhagavato niratthakā desanā hotīti.

সোণদণ্ডসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।

Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ৪. সোণদণ্ডসুত্তং • 4. Soṇadaṇḍasuttaṃ

অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৪. সোণদণ্ডসুত্তৰণ্ণনা • 4. Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact