| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya |
৪. সোণদণ্ডসুত্তং
4. Soṇadaṇḍasuttaṃ
চম্পেয্যকব্রাহ্মণগহপতিকা
Campeyyakabrāhmaṇagahapatikā
৩০০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা অঙ্গেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি যেন চম্পা তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে। তেন খো পন সমযেন সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো চম্পং অজ্ঝাৰসতি সত্তুস্সদং সতিণকট্ঠোদকং সধঞ্ঞং রাজভোগ্গং রঞ্ঞা মাগধেন সেনিযেন বিম্বিসারেন দিন্নং রাজদাযং ব্রহ্মদেয্যং।
300. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅgesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena campā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. Tena kho pana samayena soṇadaṇḍo brāhmaṇo campaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ.
৩০১. অস্সোসুং খো চম্পেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো অঙ্গেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি চম্পং অনুপ্পত্তো চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে। তং খো পন ভৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি। সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি। সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি। সাধু খো পন তথারূপানং অরহতং দস্সনং হোতী’’তি। অথ খো চম্পেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা চম্পায নিক্খমিত্ৰা সঙ্ঘসঙ্ঘী 1 গণীভূতা যেন গগ্গরা পোক্খরণী তেনুপসঙ্কমন্তি।
301. Assosuṃ kho campeyyakā brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu bho gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅgesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi campaṃ anuppatto campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti. Atha kho campeyyakā brāhmaṇagahapatikā campāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī 2 gaṇībhūtā yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkamanti.
৩০২. তেন খো পন সমযেন সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো উপরিপাসাদে দিৰাসেয্যং উপগতো হোতি। অদ্দসা খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো চম্পেয্যকে ব্রাহ্মণগহপতিকে চম্পায নিক্খমিত্ৰা সঙ্ঘসঙ্ঘী 3 গণীভূতে যেন গগ্গরা পোক্খরণী তেনুপসঙ্কমন্তে। দিস্ৰা খত্তং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো, ভো খত্তে, চম্পেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা চম্পায নিক্খমিত্ৰা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা যেন গগ্গরা পোক্খরণী তেনুপসঙ্কমন্তী’’তি? ‘‘অত্থি খো, ভো, সমণো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো অঙ্গেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি চম্পং অনুপ্পত্তো চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে। তং খো পন ভৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি। তমেতে ভৰন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমন্তী’’তি। ‘‘তেন হি, ভো খত্তে, যেন চম্পেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা তেনুপসঙ্কম, উপসঙ্কমিত্ৰা চম্পেয্যকে ব্রাহ্মণগহপতিকে এৰং ৰদেহি – ‘সোণদণ্ডো, ভো, ব্রাহ্মণো এৰমাহ – আগমেন্তু কির ভৰন্তো, সোণদণ্ডোপি ব্রাহ্মণো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’’তি। ‘‘এৰং, ভো’’তি খো সো খত্তা সোণদণ্ডস্স ব্রাহ্মণস্স পটিস্সুত্ৰা যেন চম্পেয্যকা ব্রাহ্মণগহপতিকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা চম্পেয্যকে ব্রাহ্মণগহপতিকে এতদৰোচ – ‘‘সোণদণ্ডো ভো ব্রাহ্মণো এৰমাহ – ‘আগমেন্তু কির ভৰন্তো, সোণদণ্ডোপি ব্রাহ্মণো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’’তি।
302. Tena kho pana samayena soṇadaṇḍo brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṃ upagato hoti. Addasā kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo campeyyake brāhmaṇagahapatike campāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī 4 gaṇībhūte yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkamante. Disvā khattaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, bho khatte, campeyyakā brāhmaṇagahapatikā campāya nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkamantī’’ti? ‘‘Atthi kho, bho, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅgesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi campaṃ anuppatto campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Tamete bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamantī’’ti. ‘‘Tena hi, bho khatte, yena campeyyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā campeyyake brāhmaṇagahapatike evaṃ vadehi – ‘soṇadaṇḍo, bho, brāhmaṇo evamāha – āgamentu kira bhavanto, soṇadaṇḍopi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so khattā soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena campeyyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā campeyyake brāhmaṇagahapatike etadavoca – ‘‘soṇadaṇḍo bho brāhmaṇo evamāha – ‘āgamentu kira bhavanto, soṇadaṇḍopi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti.
সোণদণ্ডগুণকথা
Soṇadaṇḍaguṇakathā
৩০৩. তেন খো পন সমযেন নানাৰেরজ্জকানং ব্রাহ্মণানং পঞ্চমত্তানি ব্রাহ্মণসতানি চম্পাযং পটিৰসন্তি কেনচিদেৰ করণীযেন। অস্সোসুং খো তে ব্রাহ্মণা – ‘‘সোণদণ্ডো কির ব্রাহ্মণো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’তি। অথ খো তে ব্রাহ্মণা যেন সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সোণদণ্ডং ব্রাহ্মণং এতদৰোচুং – ‘‘সচ্চং কির ভৰং সোণদণ্ডো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’তি? ‘‘এৰং খো মে, ভো, হোতি – ‘অহম্পি সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামী’’’তি।
303. Tena kho pana samayena nānāverajjakānaṃ brāhmaṇānaṃ pañcamattāni brāhmaṇasatāni campāyaṃ paṭivasanti kenacideva karaṇīyena. Assosuṃ kho te brāhmaṇā – ‘‘soṇadaṇḍo kira brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti. Atha kho te brāhmaṇā yena soṇadaṇḍo brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā soṇadaṇḍaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘saccaṃ kira bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti? ‘‘Evaṃ kho me, bho, hoti – ‘ahampi samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmī’’’ti.
‘‘মা ভৰং সোণদণ্ডো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমি। ন অরহতি ভৰং সোণদণ্ডো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং। সচে ভৰং সোণদণ্ডো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতি, ভোতো সোণদণ্ডস্স যসো হাযিস্সতি, সমণস্স গোতমস্স যসো অভিৰড্ঢিস্সতি। যম্পি ভোতো সোণদণ্ডস্স যসো হাযিস্সতি, সমণস্স গোতমস্স যসো অভিৰড্ঢিস্সতি , ইমিনাপঙ্গেন ন অরহতি ভৰং সোণদণ্ডো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; সমণোত্ৰেৰ গোতমো অরহতি ভৰন্তং সোণদণ্ডং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং।
‘‘Mā bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkami. Na arahati bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Sace bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissati, bhoto soṇadaṇḍassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati. Yampi bhoto soṇadaṇḍassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati , imināpaṅgena na arahati bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ soṇadaṇḍaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন। যম্পি ভৰং সোণদণ্ডো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন, ইমিনাপঙ্গেন ন অরহতি ভৰং সোণদণ্ডো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; সমণোত্ৰেৰ গোতমো অরহতি ভৰন্তং সোণদণ্ডং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং।
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi bhavaṃ soṇadaṇḍo ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ soṇadaṇḍaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo aḍḍho mahaddhano mahābhogo…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো অজ্ঝাযকো , মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৰেয্যাকরণো, লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo ajjhāyako , mantadharo, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো ব্রহ্মৰণ্ণী ব্রহ্মৰচ্ছসী 5 অখুদ্দাৰকাসো দস্সনায…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī 6 akhuddāvakāso dassanāya…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো সীলৰা ৰুদ্ধসীলী ৰুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো কল্যাণৰাচো কল্যাণৰাক্করণো পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায 7 অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya 8 atthassa viññāpaniyā…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো বহূনং আচরিযপাচরিযো তীণি মাণৰকসতানি মন্তে ৰাচেতি। বহূ খো পন নানাদিসা নানাজনপদা মাণৰকা আগচ্ছন্তি ভোতো সোণদণ্ডস্স সন্তিকে মন্তত্থিকা মন্তে অধিযিতুকামা …পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo bahūnaṃ ācariyapācariyo tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti. Bahū kho pana nānādisā nānājanapadā māṇavakā āgacchanti bhoto soṇadaṇḍassa santike mantatthikā mante adhiyitukāmā …pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো জিণ্ণো ৰুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৰযোঅনুপ্পত্তো; সমণো গোতমো তরুণো চেৰ তরুণপব্বজিতো চ…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto; samaṇo gotamo taruṇo ceva taruṇapabbajito ca…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণস্স পোক্খরসাতিস্স সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে॰…
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
‘‘ভৰঞ্হি সোণদণ্ডো চম্পং অজ্ঝাৰসতি সত্তুস্সদং সতিণকট্ঠোদকং সধঞ্ঞং রাজভোগ্গং, রঞ্ঞা মাগধেন সেনিযেন বিম্বিসারেন দিন্নং, রাজদাযং ব্রহ্মদেয্যং। যম্পি ভৰং সোণদণ্ডো চম্পং অজ্ঝাৰসতি সত্তুস্সদং সতিণকট্ঠোদকং সধঞ্ঞং রাজভোগ্গং, রঞ্ঞা মাগধেন সেনিযেন বিম্বিসারেন দিন্নং, রাজদাযং ব্রহ্মদেয্যং। ইমিনাপঙ্গেন ন অরহতি ভৰং সোণদণ্ডো সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; সমণোত্ৰেৰ গোতমো অরহতি ভৰন্তং সোণদণ্ডং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি।
‘‘Bhavañhi soṇadaṇḍo campaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ, raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ, rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Yampi bhavaṃ soṇadaṇḍo campaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ, raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ, rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Imināpaṅgena na arahati bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ soṇadaṇḍaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
বুদ্ধগুণকথা
Buddhaguṇakathā
৩০৪. এৰং ৰুত্তে, সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো তে ব্রাহ্মণে এতদৰোচ –
304. Evaṃ vutte, soṇadaṇḍo brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca –
‘‘তেন হি, ভো, মমপি সুণাথ, যথা মযমেৰ অরহাম তং ভৰন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং; নত্ৰেৰ অরহতি সো ভৰং গোতমো অম্হাকং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং। সমণো খলু, ভো, গোতমো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা, অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন। যম্পি ভো সমণো গোতমো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা, অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন, ইমিনাপঙ্গেন ন অরহতি সো ভৰং গোতমো অম্হাকং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং ; অথ খো মযমেৰ অরহাম তং ভৰন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং।
‘‘Tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; natveva arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā, akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi bho samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā, akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ ; atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো মহন্তং ঞাতিসঙ্ঘং ওহায পব্বজিতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo mahantaṃ ñātisaṅghaṃ ohāya pabbajito…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো পহূতং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ওহায পব্বজিতো ভূমিগতঞ্চ ৰেহাসট্ঠং চ…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhaṃ ca…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো দহরোৰ সমানো যুৰা সুসুকাল়কেসো ভদ্রেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৰযসা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো অকামকানং মাতাপিতূনং অস্সুমুখানং রুদন্তানং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো, ব্রহ্মৰণ্ণী, ব্রহ্মৰচ্ছসী, অখুদ্দাৰকাসো দস্সনায…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, brahmavaṇṇī, brahmavacchasī, akhuddāvakāso dassanāya…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সীলৰা অরিযসীলী কুসলসীলী কুসলসীলেন সমন্নাগতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalasīlena samannāgato…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো কল্যাণৰাচো কল্যাণৰাক্করণো পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো বহূনং আচরিযপাচরিযো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṃ ācariyapācariyo…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো খীণকামরাগো ৰিগতচাপল্লো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো কম্মৰাদী কিরিযৰাদী অপাপপুরেক্খারো ব্রহ্মঞ্ঞায পজায…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো উচ্চা কুলা পব্বজিতো অসম্ভিন্নখত্তিযকুলা…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnakhattiyakulā…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো অড্ঢা কুলা পব্বজিতো মহদ্ধনা মহাভোগা…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā…pe…
‘‘সমণং খলু, ভো, গোতমং তিরোরট্ঠা তিরোজনপদা পঞ্হং পুচ্ছিতুং আগচ্ছন্তি…পে॰…
‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā pañhaṃ pucchituṃ āgacchanti…pe…
‘‘সমণং খলু, ভো, গোতমং অনেকানি দেৰতাসহস্সানি পাণেহি সরণং গতানি…পে॰…
‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṃ gatāni…pe…
‘‘সমণং খলু, ভো, গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’ তি…পে॰…
‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ ti…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণেহি সমন্নাগতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো এহিস্ৰাগতৰাদী সখিলো সম্মোদকো অব্ভাকুটিকো উত্তানমুখো পুব্বভাসী…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo ehisvāgatavādī sakhilo sammodako abbhākuṭiko uttānamukho pubbabhāsī…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো চতুন্নং পরিসানং সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo catunnaṃ parisānaṃ sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
‘‘সমণে খলু, ভো, গোতমে বহূ দেৰা চ মনুস্সা চ অভিপ্পসন্না…পে॰…
‘‘Samaṇe khalu, bho, gotame bahū devā ca manussā ca abhippasannā…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো যস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা পটিৰসতি, ন তস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা অমনুস্সা মনুস্সে ৰিহেঠেন্তি…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo yasmiṃ gāme vā nigame vā paṭivasati, na tasmiṃ gāme vā nigame vā amanussā manusse viheṭhenti…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সঙ্ঘী গণী গণাচরিযো পুথুতিত্থকরানং অগ্গমক্খাযতি। যথা খো পন, ভো, এতেসং সমণব্রাহ্মণানং যথা ৰা তথা ৰা যসো সমুদাগচ্ছতি, ন হেৰং সমণস্স গোতমস্স যসো সমুদাগতো। অথ খো অনুত্তরায ৰিজ্জাচরণসম্পদায সমণস্স গোতমস্স যসো সমুদাগতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo saṅghī gaṇī gaṇācariyo puthutitthakarānaṃ aggamakkhāyati. Yathā kho pana, bho, etesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yathā vā tathā vā yaso samudāgacchati, na hevaṃ samaṇassa gotamassa yaso samudāgato. Atha kho anuttarāya vijjācaraṇasampadāya samaṇassa gotamassa yaso samudāgato…pe…
‘‘সমণং খলু, ভো, গোতমং রাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসারো সপুত্তো সভরিযো সপরিসো সামচ্চো পাণেহি সরণং গতো…পে॰…
‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
‘‘সমণং খলু, ভো, গোতমং রাজা পসেনদি কোসলো সপুত্তো সভরিযো সপরিসো সামচ্চো পাণেহি সরণং গতো…পে॰…
‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā pasenadi kosalo saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
‘‘সমণং খলু, ভো, গোতমং ব্রাহ্মণো পোক্খরসাতি সপুত্তো সভরিযো সপরিসো সামচ্চো পাণেহি সরণং গতো…পে॰…
‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ brāhmaṇo pokkharasāti saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো রঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসারস্স সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো রঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো ব্রাহ্মণস্স পোক্খরসাতিস্স সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো…পে॰…
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো চম্পং অনুপ্পত্তো, চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে। যে খো পন, ভো, কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা অম্হাকং গামখেত্তং আগচ্ছন্তি অতিথী নো তে হোন্তি। অতিথী খো পনম্হেহি সক্কাতব্বা গরুকাতব্বা মানেতব্বা পূজেতব্বা অপচেতব্বা। যম্পি, ভো, সমণো গোতমো চম্পং অনুপ্পত্তো চম্পাযং ৰিহরতি গগ্গরায পোক্খরণিযা তীরে, অতিথিম্হাকং সমণো গোতমো; অতিথি খো পনম্হেহি সক্কাতব্বো গরুকাতব্বো মানেতব্বো পূজেতব্বো অপচেতব্বো। ইমিনাপঙ্গেন ন অরহতি সো ভৰং গোতমো অম্হাকং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং। অথ খো মযমেৰ অরহাম তং ভৰন্তং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং। এত্তকে খো অহং, ভো, তস্স ভোতো গোতমস্স ৰণ্ণে পরিযাপুণামি, নো চ খো সো ভৰং গোতমো এত্তকৰণ্ণো। অপরিমাণৰণ্ণো হি সো ভৰং গোতমো’’তি।
‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo campaṃ anuppatto, campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. Ye kho pana, bho, keci samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṃ gāmakhettaṃ āgacchanti atithī no te honti. Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā apacetabbā. Yampi, bho, samaṇo gotamo campaṃ anuppatto campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre, atithimhākaṃ samaṇo gotamo; atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo apacetabbo. Imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Ettake kho ahaṃ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṃ gotamo ettakavaṇṇo. Aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṃ gotamo’’ti.
৩০৫. এৰং ৰুত্তে, তে ব্রাহ্মণা সোণদণ্ডং ব্রাহ্মণং এতদৰোচুং – ‘‘যথা খো ভৰং সোণদণ্ডো সমণস্স গোতমস্স ৰণ্ণে ভাসতি ইতো চেপি সো ভৰং গোতমো যোজনসতে ৰিহরতি, অলমেৰ সদ্ধেন কুলপুত্তেন দস্সনায উপসঙ্কমিতুং অপি পুটোসেনা’’তি। ‘‘তেন হি, ভো, সব্বেৰ মযং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামা’’তি।
305. Evaṃ vutte, te brāhmaṇā soṇadaṇḍaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yathā kho bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇassa gotamassa vaṇṇe bhāsati ito cepi so bhavaṃ gotamo yojanasate viharati, alameva saddhena kulaputtena dassanāya upasaṅkamituṃ api puṭosenā’’ti. ‘‘Tena hi, bho, sabbeva mayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’’ti.
সোণদণ্ডপরিৰিতক্কো
Soṇadaṇḍaparivitakko
৩০৬. অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো মহতা ব্রাহ্মণগণেন সদ্ধিং যেন গগ্গরা পোক্খরণী তেনুপসঙ্কমি। অথ খো সোণদণ্ডস্স ব্রাহ্মণস্স তিরোৰনসণ্ডগতস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘অহঞ্চেৰ খো পন সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছেয্যং; তত্র চে মং সমণো গোতমো এৰং ৰদেয্য – ‘ন খো এস, ব্রাহ্মণ, পঞ্হো এৰং পুচ্ছিতব্বো, এৰং নামেস, ব্রাহ্মণ , পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো’তি, তেন মং অযং পরিসা পরিভৰেয্য – ‘বালো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো অব্যত্তো, নাসক্খি সমণং গোতমং যোনিসো পঞ্হং পুচ্ছিতু’ন্তি। যং খো পনাযং পরিসা পরিভৰেয্য, যসোপি তস্স হাযেথ। যস্স খো পন যসো হাযেথ, ভোগাপি তস্স হাযেয্যুং। যসোলদ্ধা খো পনম্হাকং ভোগা। মমঞ্চেৰ খো পন সমণো গোতমো পঞ্হং পুচ্ছেয্য, তস্স চাহং পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং ন আরাধেয্যং; তত্র চে মং সমণো গোতমো এৰং ৰদেয্য – ‘ন খো এস, ব্রাহ্মণ, পঞ্হো এৰং ব্যাকাতব্বো, এৰং নামেস, ব্রাহ্মণ, পঞ্হো ব্যাকাতব্বো’তি, তেন মং অযং পরিসা পরিভৰেয্য – ‘বালো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো অব্যত্তো, নাসক্খি সমণস্স গোতমস্স পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেতু’ন্তি। যং খো পনাযং পরিসা পরিভৰেয্য, যসোপি তস্স হাযেথ। যস্স খো পন যসো হাযেথ, ভোগাপি তস্স হাযেয্যুং। যসোলদ্ধা খো পনম্হাকং ভোগা। অহঞ্চেৰ খো পন এৰং সমীপগতো সমানো অদিস্ৰাৰ সমণং গোতমং নিৰত্তেয্যং, তেন মং অযং পরিসা পরিভৰেয্য – ‘বালো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো অব্যত্তো মানথদ্ধো ভীতো চ, নো ৰিসহতি সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং, কথঞ্হি নাম এৰং সমীপগতো সমানো অদিস্ৰা সমণং গোতমং নিৰত্তিস্সতী’তি। যং খো পনাযং পরিসা পরিভৰেয্য, যসোপি তস্স হাযেথ। যস্স খো পন যসো হাযেথ, ভোগাপি তস্স হাযেয্যুং, যসোলদ্ধা খো পনম্হাকং ভোগা’’তি।
306. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ yena gaggarā pokkharaṇī tenupasaṅkami. Atha kho soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa tirovanasaṇḍagatassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘ahañceva kho pana samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ puccheyyaṃ; tatra ce maṃ samaṇo gotamo evaṃ vadeyya – ‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṃ pucchitabbo, evaṃ nāmesa, brāhmaṇa , pañho pucchitabbo’ti, tena maṃ ayaṃ parisā paribhaveyya – ‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇaṃ gotamaṃ yoniso pañhaṃ pucchitu’nti. Yaṃ kho panāyaṃ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha. Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṃ. Yasoladdhā kho panamhākaṃ bhogā. Mamañceva kho pana samaṇo gotamo pañhaṃ puccheyya, tassa cāhaṃ pañhassa veyyākaraṇena cittaṃ na ārādheyyaṃ; tatra ce maṃ samaṇo gotamo evaṃ vadeyya – ‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṃ byākātabbo, evaṃ nāmesa, brāhmaṇa, pañho byākātabbo’ti, tena maṃ ayaṃ parisā paribhaveyya – ‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇassa gotamassa pañhassa veyyākaraṇena cittaṃ ārādhetu’nti. Yaṃ kho panāyaṃ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha. Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṃ. Yasoladdhā kho panamhākaṃ bhogā. Ahañceva kho pana evaṃ samīpagato samāno adisvāva samaṇaṃ gotamaṃ nivatteyyaṃ, tena maṃ ayaṃ parisā paribhaveyya – ‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto mānathaddho bhīto ca, no visahati samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ, kathañhi nāma evaṃ samīpagato samāno adisvā samaṇaṃ gotamaṃ nivattissatī’ti. Yaṃ kho panāyaṃ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha. Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṃ, yasoladdhā kho panamhākaṃ bhogā’’ti.
৩০৭. অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি। সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। চম্পেয্যকাপি খো ব্রাহ্মণগহপতিকা অপ্পেকচ্চে ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু; সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে নামগোত্তং সাৰেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু।
307. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Campeyyakāpi kho brāhmaṇagahapatikā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu; sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
৩০৮. তত্রপি সুদং সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো এতদেৰ বহুলমনুৰিতক্কেন্তো নিসিন্নো হোতি – ‘‘অহঞ্চেৰ খো পন সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছেয্যং; তত্র চে মং সমণো গোতমো এৰং ৰদেয্য – ‘ন খো এস, ব্রাহ্মণ, পঞ্হো এৰং পুচ্ছিতব্বো, এৰং নামেস, ব্রাহ্মণ, পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো’তি, তেন মং অযং পরিসা পরিভৰেয্য – ‘বালো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো অব্যত্তো, নাসক্খি সমণং গোতমং যোনিসো পঞ্হং পুচ্ছিতু’ন্তি। যং খো পনাযং পরিসা পরিভৰেয্য, যসোপি তস্স হাযেথ। যস্স খো পন যসো হাযেথ, ভোগাপি তস্স হাযেয্যুং। যসোলদ্ধা খো পনম্হাকং ভোগা। মমঞ্চেৰ খো পন সমণো গোতমো পঞ্হং পুচ্ছেয্য, তস্স চাহং পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং ন আরাধেয্যং; তত্র চে মং সমণো গোতমো এৰং ৰদেয্য – ‘ন খো এস, ব্রাহ্মণ, পঞ্হো এৰং ব্যাকাতব্বো, এৰং নামেস, ব্রাহ্মণ, পঞ্হো ব্যাকাতব্বো’তি, তেন মং অযং পরিসা পরিভৰেয্য – ‘বালো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো অব্যত্তো, নাসক্খি সমণস্স গোতমস্স পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেন চিত্তং আরাধেতু’ন্তি। যং খো পনাযং পরিসা পরিভৰেয্য, যসোপি তস্স হাযেথ। যস্স খো পন যসো হাযেথ, ভোগাপি তস্স হাযেয্যুং। যসোলদ্ধা খো পনম্হাকং ভোগা। অহো ৰত মং সমণো গোতমো সকে আচরিযকে তেৰিজ্জকে পঞ্হং পুচ্ছেয্য, অদ্ধা ৰতস্সাহং চিত্তং আরাধেয্যং পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেনা’’তি।
308. Tatrapi sudaṃ soṇadaṇḍo brāhmaṇo etadeva bahulamanuvitakkento nisinno hoti – ‘‘ahañceva kho pana samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ puccheyyaṃ; tatra ce maṃ samaṇo gotamo evaṃ vadeyya – ‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṃ pucchitabbo, evaṃ nāmesa, brāhmaṇa, pañho pucchitabbo’ti, tena maṃ ayaṃ parisā paribhaveyya – ‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇaṃ gotamaṃ yoniso pañhaṃ pucchitu’nti. Yaṃ kho panāyaṃ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha. Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṃ. Yasoladdhā kho panamhākaṃ bhogā. Mamañceva kho pana samaṇo gotamo pañhaṃ puccheyya, tassa cāhaṃ pañhassa veyyākaraṇena cittaṃ na ārādheyyaṃ; tatra ce maṃ samaṇo gotamo evaṃ vadeyya – ‘na kho esa, brāhmaṇa, pañho evaṃ byākātabbo, evaṃ nāmesa, brāhmaṇa, pañho byākātabbo’ti, tena maṃ ayaṃ parisā paribhaveyya – ‘bālo soṇadaṇḍo brāhmaṇo abyatto, nāsakkhi samaṇassa gotamassa pañhassa veyyākaraṇena cittaṃ ārādhetu’nti. Yaṃ kho panāyaṃ parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha. Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṃ. Yasoladdhā kho panamhākaṃ bhogā. Aho vata maṃ samaṇo gotamo sake ācariyake tevijjake pañhaṃ puccheyya, addhā vatassāhaṃ cittaṃ ārādheyyaṃ pañhassa veyyākaraṇenā’’ti.
ব্রাহ্মণপঞ্ঞত্তি
Brāhmaṇapaññatti
৩০৯. অথ খো ভগৰতো সোণদণ্ডস্স ব্রাহ্মণস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায এতদহোসি – ‘‘ৰিহঞ্ঞতি খো অযং সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো সকেন চিত্তেন। যংনূনাহং সোণদণ্ডং ব্রাহ্মণং সকে আচরিযকে তেৰিজ্জকে পঞ্হং পুচ্ছেয্য’’ন্তি। অথ খো ভগৰা সোণদণ্ডং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘‘কতিহি পন, ব্রাহ্মণ, অঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেন্তি; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি?
309. Atha kho bhagavato soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi – ‘‘vihaññati kho ayaṃ soṇadaṇḍo brāhmaṇo sakena cittena. Yaṃnūnāhaṃ soṇadaṇḍaṃ brāhmaṇaṃ sake ācariyake tevijjake pañhaṃ puccheyya’’nti. Atha kho bhagavā soṇadaṇḍaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘katihi pana, brāhmaṇa, aṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapenti; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti?
৩১০. অথ খো সোণদণ্ডস্স ব্রাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘যং ৰত নো অহোসি ইচ্ছিতং, যং আকঙ্খিতং, যং অধিপ্পেতং, যং অভিপত্থিতং – ‘অহো ৰত মং সমণো গোতমো সকে আচরিযকে তেৰিজ্জকে পঞ্হং পুচ্ছেয্য, অদ্ধা ৰতস্সাহং চিত্তং আরাধেয্যং পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেনা’তি, তত্র মং সমণো গোতমো সকে আচরিযকে তেৰিজ্জকে পঞ্হং পুচ্ছতি। অদ্ধা ৰতস্সাহং চিত্তং আরাধেস্সামি পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণেনা’’তি।
310. Atha kho soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘yaṃ vata no ahosi icchitaṃ, yaṃ ākaṅkhitaṃ, yaṃ adhippetaṃ, yaṃ abhipatthitaṃ – ‘aho vata maṃ samaṇo gotamo sake ācariyake tevijjake pañhaṃ puccheyya, addhā vatassāhaṃ cittaṃ ārādheyyaṃ pañhassa veyyākaraṇenā’ti, tatra maṃ samaṇo gotamo sake ācariyake tevijjake pañhaṃ pucchati. Addhā vatassāhaṃ cittaṃ ārādhessāmi pañhassa veyyākaraṇenā’’ti.
৩১১. অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো অব্ভুন্নামেত্ৰা কাযং অনুৰিলোকেত্ৰা পরিসং ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পঞ্চহি, ভো গোতম, অঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেন্তি; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্য। কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন; অজ্ঝাযকো হোতি মন্তধরো তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো; অভিরূপো হোতি দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো ব্রহ্মৰণ্ণী ব্রহ্মৰচ্ছসী অখুদ্দাৰকাসো দস্সনায; সীলৰা হোতি ৰুদ্ধসীলী ৰুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো; পণ্ডিতো চ হোতি মেধাৰী পঠমো ৰা দুতিযো ৰা সুজং পগ্গণ্হন্তানং। ইমেহি খো, ভো গোতম, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেন্তি; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি।
311. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo abbhunnāmetvā kāyaṃ anuviloketvā parisaṃ bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘pañcahi, bho gotama, aṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapenti; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyya. Katamehi pañcahi? Idha, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena; ajjhāyako hoti mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo; abhirūpo hoti dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya; sīlavā hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato; paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Imehi kho, bho gotama, pañcahi aṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapenti; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti.
‘‘ইমেসং পন, ব্রাহ্মণ, পঞ্চন্নং অঙ্গানং সক্কা একং অঙ্গং ঠপযিত্ৰা চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেতুং; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি? ‘‘সক্কা , ভো গোতম। ইমেসঞ্হি, ভো গোতম, পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৰণ্ণং ঠপযাম। কিঞ্হি ৰণ্ণো করিস্সতি? যতো খো, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন; অজ্ঝাযকো চ হোতি মন্তধরো চ তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো; সীলৰা চ হোতি ৰুদ্ধসীলী ৰুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো; পণ্ডিতো চ হোতি মেধাৰী পঠমো ৰা দুতিযো ৰা সুজং পগ্গণ্হন্তানং। ইমেহি খো ভো গোতম চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেন্তি; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি।
‘‘Imesaṃ pana, brāhmaṇa, pañcannaṃ aṅgānaṃ sakkā ekaṃ aṅgaṃ ṭhapayitvā catūhaṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapetuṃ; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘Sakkā , bho gotama. Imesañhi, bho gotama, pañcannaṃ aṅgānaṃ vaṇṇaṃ ṭhapayāma. Kiñhi vaṇṇo karissati? Yato kho, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena; ajjhāyako ca hoti mantadharo ca tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo; sīlavā ca hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato; paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Imehi kho bho gotama catūhaṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapenti; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti.
৩১২. ‘‘ইমেসং পন, ব্রাহ্মণ, চতুন্নং অঙ্গানং সক্কা একং অঙ্গং ঠপযিত্ৰা তীহঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেতুং; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি? ‘‘সক্কা, ভো গোতম। ইমেসঞ্হি, ভো গোতম, চতুন্নং অঙ্গানং মন্তে ঠপযাম। কিঞ্হি মন্তা করিস্সন্তি? যতো খো, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন; সীলৰা চ হোতি ৰুদ্ধসীলী ৰুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো; পণ্ডিতো চ হোতি মেধাৰী পঠমো ৰা দুতিযো ৰা সুজং পগ্গণ্হন্তানং। ইমেহি খো, ভো গোতম, তীহঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেন্তি; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি।
312. ‘‘Imesaṃ pana, brāhmaṇa, catunnaṃ aṅgānaṃ sakkā ekaṃ aṅgaṃ ṭhapayitvā tīhaṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapetuṃ; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘Sakkā, bho gotama. Imesañhi, bho gotama, catunnaṃ aṅgānaṃ mante ṭhapayāma. Kiñhi mantā karissanti? Yato kho, bho gotama, brāhmaṇo ubhato sujāto hoti mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena; sīlavā ca hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato; paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Imehi kho, bho gotama, tīhaṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapenti; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti.
‘‘ইমেসং পন, ব্রাহ্মণ, তিণ্ণং অঙ্গানং সক্কা একং অঙ্গং ঠপযিত্ৰা দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেতুং; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি? ‘‘সক্কা, ভো গোতম। ইমেসঞ্হি, ভো গোতম, তিণ্ণং অঙ্গানং জাতিং ঠপযাম। কিঞ্হি জাতি করিস্সতি? যতো খো, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো সীলৰা হোতি ৰুদ্ধসীলী ৰুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো; পণ্ডিতো চ হোতি মেধাৰী পঠমো ৰা দুতিযো ৰা সুজং পগ্গণ্হন্তানং। ইমেহি খো, ভো গোতম, দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেন্তি; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি।
‘‘Imesaṃ pana, brāhmaṇa, tiṇṇaṃ aṅgānaṃ sakkā ekaṃ aṅgaṃ ṭhapayitvā dvīhaṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapetuṃ; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘Sakkā, bho gotama. Imesañhi, bho gotama, tiṇṇaṃ aṅgānaṃ jātiṃ ṭhapayāma. Kiñhi jāti karissati? Yato kho, bho gotama, brāhmaṇo sīlavā hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato; paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Imehi kho, bho gotama, dvīhaṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapenti; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti.
৩১৩. এৰং ৰুত্তে, তে ব্রাহ্মণা সোণদণ্ডং ব্রাহ্মণং এতদৰোচুং – ‘‘মা ভৰং সোণদণ্ডো এৰং অৰচ, মা ভৰং সোণদণ্ডো এৰং অৰচ। অপৰদতেৰ ভৰং সোণদণ্ডো ৰণ্ণং, অপৰদতি মন্তে, অপৰদতি জাতিং একংসেন। ভৰং সোণদণ্ডো সমণস্সেৰ গোতমস্স ৰাদং অনুপক্খন্দতী’’তি।
313. Evaṃ vutte, te brāhmaṇā soṇadaṇḍaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘mā bhavaṃ soṇadaṇḍo evaṃ avaca, mā bhavaṃ soṇadaṇḍo evaṃ avaca. Apavadateva bhavaṃ soṇadaṇḍo vaṇṇaṃ, apavadati mante, apavadati jātiṃ ekaṃsena. Bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇasseva gotamassa vādaṃ anupakkhandatī’’ti.
৩১৪. অথ খো ভগৰা তে ব্রাহ্মণে এতদৰোচ – ‘‘সচে খো তুম্হাকং ব্রাহ্মণানং এৰং হোতি – ‘অপ্পস্সুতো চ সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো, অকল্যাণৰাক্করণো চ সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো, দুপ্পঞ্ঞো চ সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো, ন চ পহোতি সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৰচনে পটিমন্তেতু’ন্তি, তিট্ঠতু সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো, তুম্হে মযা সদ্ধিং মন্তৰ্হো অস্মিং ৰচনে। সচে পন তুম্হাকং ব্রাহ্মণানং এৰং হোতি – ‘বহুস্সুতো চ সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো, কল্যাণৰাক্করণো চ সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো, পণ্ডিতো চ সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো, পহোতি চ সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো সমণেন গোতমেন সদ্ধিং অস্মিং ৰচনে পটিমন্তেতু’ন্তি, তিট্ঠথ তুম্হে, সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো মযা সদ্ধিং পটিমন্তেতূ’’তি।
314. Atha kho bhagavā te brāhmaṇe etadavoca – ‘‘sace kho tumhākaṃ brāhmaṇānaṃ evaṃ hoti – ‘appassuto ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, akalyāṇavākkaraṇo ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, duppañño ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, na ca pahoti soṇadaṇḍo brāhmaṇo samaṇena gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’nti, tiṭṭhatu soṇadaṇḍo brāhmaṇo, tumhe mayā saddhiṃ mantavho asmiṃ vacane. Sace pana tumhākaṃ brāhmaṇānaṃ evaṃ hoti – ‘bahussuto ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, kalyāṇavākkaraṇo ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, paṇḍito ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo, pahoti ca soṇadaṇḍo brāhmaṇo samaṇena gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’nti, tiṭṭhatha tumhe, soṇadaṇḍo brāhmaṇo mayā saddhiṃ paṭimantetū’’ti.
৩১৫. এৰং ৰুত্তে, সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘তিট্ঠতু ভৰং গোতমো, তুণ্হী ভৰং গোতমো হোতু, অহমেৰ তেসং সহধম্মেন পটিৰচনং করিস্সামী’’তি। অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো তে ব্রাহ্মণে এতদৰোচ – ‘‘মা ভৰন্তো এৰং অৰচুত্থ, মা ভৰন্তো এৰং অৰচুত্থ – ‘অপৰদতেৰ ভৰং সোণদণ্ডো ৰণ্ণং, অপৰদতি মন্তে, অপৰদতি জাতিং একংসেন। ভৰং সোণদণ্ডো সমণস্সেৰ গোতমস্স ৰাদং অনুপক্খন্দতী’তি। নাহং, ভো, অপৰদামি ৰণ্ণং ৰা মন্তে ৰা জাতিং ৰা’’তি।
315. Evaṃ vutte, soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo, tuṇhī bhavaṃ gotamo hotu, ahameva tesaṃ sahadhammena paṭivacanaṃ karissāmī’’ti. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca – ‘‘mā bhavanto evaṃ avacuttha, mā bhavanto evaṃ avacuttha – ‘apavadateva bhavaṃ soṇadaṇḍo vaṇṇaṃ, apavadati mante, apavadati jātiṃ ekaṃsena. Bhavaṃ soṇadaṇḍo samaṇasseva gotamassa vādaṃ anupakkhandatī’ti. Nāhaṃ, bho, apavadāmi vaṇṇaṃ vā mante vā jātiṃ vā’’ti.
৩১৬. তেন খো পন সমযেন সোণদণ্ডস্স ব্রাহ্মণস্স ভাগিনেয্যো অঙ্গকো নাম মাণৰকো তস্সং পরিসাযং নিসিন্নো হোতি। অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো তে ব্রাহ্মণে এতদৰোচ – ‘‘পস্সন্তি নো ভোন্তো ইমং অঙ্গকং মাণৰকং অম্হাকং ভাগিনেয্য’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভো’’। ‘‘অঙ্গকো খো, ভো, মাণৰকো অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো ব্রহ্মৰণ্ণী ব্রহ্মৰচ্ছসী অখুদ্দাৰকাসো দস্সনায, নাস্স ইমিস্সং পরিসাযং সমসমো অত্থি ৰণ্ণেন ঠপেত্ৰা সমণং গোতমং। অঙ্গকো খো মাণৰকো অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো। অহমস্স মন্তে ৰাচেতা। অঙ্গকো খো মাণৰকো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ সংসুদ্ধগহণিকো যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন। অহমস্স মাতাপিতরো জানামি। অঙ্গকো খো মাণৰকো পাণম্পি হনেয্য, অদিন্নম্পি আদিযেয্য , পরদারম্পি গচ্ছেয্য, মুসাৰাদম্পি ভণেয্য, মজ্জম্পি পিৰেয্য, এত্থ দানি, ভো, কিং ৰণ্ণো করিস্সতি, কিং মন্তা, কিং জাতি? যতো খো, ভো, ব্রাহ্মণো সীলৰা চ হোতি ৰুদ্ধসীলী ৰুদ্ধসীলেন সমন্নাগতো, পণ্ডিতো চ হোতি মেধাৰী পঠমো ৰা দুতিযো ৰা সুজং পগ্গণ্হন্তানং। ইমেহি খো, ভো, দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেন্তি; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি।
316. Tena kho pana samayena soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa bhāgineyyo aṅgako nāma māṇavako tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca – ‘‘passanti no bhonto imaṃ aṅgakaṃ māṇavakaṃ amhākaṃ bhāgineyya’’nti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Aṅgako kho, bho, māṇavako abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya, nāssa imissaṃ parisāyaṃ samasamo atthi vaṇṇena ṭhapetvā samaṇaṃ gotamaṃ. Aṅgako kho māṇavako ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Ahamassa mante vācetā. Aṅgako kho māṇavako ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Ahamassa mātāpitaro jānāmi. Aṅgako kho māṇavako pāṇampi haneyya, adinnampi ādiyeyya , paradārampi gaccheyya, musāvādampi bhaṇeyya, majjampi piveyya, ettha dāni, bho, kiṃ vaṇṇo karissati, kiṃ mantā, kiṃ jāti? Yato kho, bho, brāhmaṇo sīlavā ca hoti vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato, paṇḍito ca hoti medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Imehi kho, bho, dvīhaṅgehi samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapenti; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti.
সীলপঞ্ঞাকথা
Sīlapaññākathā
৩১৭. ‘‘ইমেসং পন, ব্রাহ্মণ, দ্ৰিন্নং অঙ্গানং সক্কা একং অঙ্গং ঠপযিত্ৰা একেন অঙ্গেন সমন্নাগতং ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণং পঞ্ঞপেতুং; ‘ব্রাহ্মণোস্মী’তি চ ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, ন চ পন মুসাৰাদং আপজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো গোতম। সীলপরিধোতা হি, ভো গোতম, পঞ্ঞা; পঞ্ঞাপরিধোতং সীলং। যত্থ সীলং তত্থ পঞ্ঞা, যত্থ পঞ্ঞা তত্থ সীলং। সীলৰতো পঞ্ঞা, পঞ্ঞৰতো সীলং। সীলপঞ্ঞাণঞ্চ পন লোকস্মিং অগ্গমক্খাযতি। সেয্যথাপি, ভো গোতম, হত্থেন ৰা হত্থং ধোৰেয্য, পাদেন ৰা পাদং ধোৰেয্য; এৰমেৰ খো, ভো গোতম, সীলপরিধোতা পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপরিধোতং সীলং। যত্থ সীলং তত্থ পঞ্ঞা, যত্থ পঞ্ঞা তত্থ সীলং। সীলৰতো পঞ্ঞা, পঞ্ঞৰতো সীলং। সীলপঞ্ঞাণঞ্চ পন লোকস্মিং অগ্গমক্খাযতী’’তি। ‘‘এৰমেতং, ব্রাহ্মণ, এৰমেতং, ব্রাহ্মণ, সীলপরিধোতা হি, ব্রাহ্মণ, পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপরিধোতং সীলং। যত্থ সীলং তত্থ পঞ্ঞা, যত্থ পঞ্ঞা তত্থ সীলং। সীলৰতো পঞ্ঞা, পঞ্ঞৰতো সীলং। সীলপঞ্ঞাণঞ্চ পন লোকস্মিং অগ্গমক্খাযতি। সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, হত্থেন ৰা হত্থং ধোৰেয্য, পাদেন ৰা পাদং ধোৰেয্য; এৰমেৰ খো, ব্রাহ্মণ, সীলপরিধোতা পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপরিধোতং সীলং। যত্থ সীলং তত্থ পঞ্ঞা, যত্থ পঞ্ঞা তত্থ সীলং। সীলৰতো পঞ্ঞা, পঞ্ঞৰতো সীলং। সীলপঞ্ঞাণঞ্চ পন লোকস্মিং অগ্গমক্খাযতি ।
317. ‘‘Imesaṃ pana, brāhmaṇa, dvinnaṃ aṅgānaṃ sakkā ekaṃ aṅgaṃ ṭhapayitvā ekena aṅgena samannāgataṃ brāhmaṇā brāhmaṇaṃ paññapetuṃ; ‘brāhmaṇosmī’ti ca vadamāno sammā vadeyya, na ca pana musāvādaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama. Sīlaparidhotā hi, bho gotama, paññā; paññāparidhotaṃ sīlaṃ. Yattha sīlaṃ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṃ. Sīlavato paññā, paññavato sīlaṃ. Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṃ aggamakkhāyati. Seyyathāpi, bho gotama, hatthena vā hatthaṃ dhoveyya, pādena vā pādaṃ dhoveyya; evameva kho, bho gotama, sīlaparidhotā paññā, paññāparidhotaṃ sīlaṃ. Yattha sīlaṃ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṃ. Sīlavato paññā, paññavato sīlaṃ. Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṃ aggamakkhāyatī’’ti. ‘‘Evametaṃ, brāhmaṇa, evametaṃ, brāhmaṇa, sīlaparidhotā hi, brāhmaṇa, paññā, paññāparidhotaṃ sīlaṃ. Yattha sīlaṃ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṃ. Sīlavato paññā, paññavato sīlaṃ. Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṃ aggamakkhāyati. Seyyathāpi, brāhmaṇa, hatthena vā hatthaṃ dhoveyya, pādena vā pādaṃ dhoveyya; evameva kho, brāhmaṇa, sīlaparidhotā paññā, paññāparidhotaṃ sīlaṃ. Yattha sīlaṃ tattha paññā, yattha paññā tattha sīlaṃ. Sīlavato paññā, paññavato sīlaṃ. Sīlapaññāṇañca pana lokasmiṃ aggamakkhāyati .
৩১৮. ‘‘কতমং পন তং, ব্রাহ্মণ, সীলং? কতমা সা পঞ্ঞা’’তি? ‘‘এত্তকপরমাৰ মযং, ভো গোতম, এতস্মিং অত্থে। সাধু ৰত ভৰন্তংযেৰ গোতমং পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো’’তি। ‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, সুণোহি; সাধুকং মনসিকরোহি; ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভো’’তি খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ইধ, ব্রাহ্মণ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে॰… (যথা ১৯০-২১২ অনুচ্ছেদেসু তথা ৰিত্থারেতব্বং)। এৰং খো, ব্রাহ্মণ, ভিক্খু সীলসম্পন্নো হোতি। ইদং খো তং, ব্রাহ্মণ, সীলং…পে॰… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে॰… দুতিযং ঝানং…পে॰… ততিযং ঝানং…পে॰… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে॰… ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহরতি, অভিনিন্নামেতি। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায…পে॰… নাপরং ইত্থত্তাযাতি পজানাতি, ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায অযং খো সা, ব্রাহ্মণ, পঞ্ঞা’’তি।
318. ‘‘Katamaṃ pana taṃ, brāhmaṇa, sīlaṃ? Katamā sā paññā’’ti? ‘‘Ettakaparamāva mayaṃ, bho gotama, etasmiṃ atthe. Sādhu vata bhavantaṃyeva gotamaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho’’ti. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, suṇohi; sādhukaṃ manasikarohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca – ‘‘idha, brāhmaṇa, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho…pe… (yathā 190-212 anucchedesu tathā vitthāretabbaṃ). Evaṃ kho, brāhmaṇa, bhikkhu sīlasampanno hoti. Idaṃ kho taṃ, brāhmaṇa, sīlaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati, abhininnāmeti. Idampissa hoti paññāya…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti, idampissa hoti paññāya ayaṃ kho sā, brāhmaṇa, paññā’’ti.
সোণদণ্ডউপাসকত্তপটিৰেদনা
Soṇadaṇḍaupāsakattapaṭivedanā
৩১৯. এৰং ৰুত্তে, সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং , ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম । সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য, ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি; এৰমেৰং ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো। এসাহং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ। উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গতং । অধিৰাসেতু চ মে ভৰং গোতমো স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি। অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন।
319. Evaṃ vutte, soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ , bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama . Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ . Adhivāsetu ca me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
৩২০. অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি। অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি। অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন সোণদণ্ডস্স ব্রাহ্মণস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি ; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি।
320. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
৩২১. অথ খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো সোণদণ্ডো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহঞ্চেৰ খো পন, ভো গোতম, পরিসগতো সমানো আসনা ৰুট্ঠহিত্ৰা ভৰন্তং গোতমং অভিৰাদেয্যং, তেন মং সা পরিসা পরিভৰেয্য। যং খো পন সা পরিসা পরিভৰেয্য, যসোপি তস্স হাযেথ। যস্স খো পন যসো হাযেথ, ভোগাপি তস্স হাযেয্যুং। যসোলদ্ধা খো পনম্হাকং ভোগা। অহঞ্চেৰ খো পন, ভো গোতম, পরিসগতো সমানো অঞ্জলিং পগ্গণ্হেয্যং, আসনা মে তং ভৰং গোতমো পচ্চুট্ঠানং ধারেতু। অহঞ্চেৰ খো পন, ভো গোতম, পরিসগতো সমানো ৰেঠনং ওমুঞ্চেয্যং, সিরসা মে তং ভৰং গোতমো অভিৰাদনং ধারেতু। অহঞ্চেৰ খো পন, ভো গোতম, যানগতো সমানো যানা পচ্চোরোহিত্ৰা ভৰন্তং গোতমং অভিৰাদেয্যং, তেন মং সা পরিসা পরিভৰেয্য। যং খো পন সা পরিসা পরিভৰেয্য, যসোপি তস্স হাযেথ, যস্স খো পন যসো হাযেথ, ভোগাপি তস্স হাযেয্যুং। যসোলদ্ধা খো পনম্হাকং ভোগা। অহঞ্চেৰ খো পন, ভো গোতম, যানগতো সমানো পতোদলট্ঠিং অব্ভুন্নামেয্যং, যানা মে তং ভৰং গোতমো পচ্চোরোহনং ধারেতু। অহঞ্চেৰ খো পন, ভো গোতম, যানগতো সমানো ছত্তং অপনামেয্যং, সিরসা মে তং ভৰং গোতমো অভিৰাদনং ধারেতূ’’তি।
321. Atha kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho soṇadaṇḍo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahañceva kho pana, bho gotama, parisagato samāno āsanā vuṭṭhahitvā bhavantaṃ gotamaṃ abhivādeyyaṃ, tena maṃ sā parisā paribhaveyya. Yaṃ kho pana sā parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha. Yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṃ. Yasoladdhā kho panamhākaṃ bhogā. Ahañceva kho pana, bho gotama, parisagato samāno añjaliṃ paggaṇheyyaṃ, āsanā me taṃ bhavaṃ gotamo paccuṭṭhānaṃ dhāretu. Ahañceva kho pana, bho gotama, parisagato samāno veṭhanaṃ omuñceyyaṃ, sirasā me taṃ bhavaṃ gotamo abhivādanaṃ dhāretu. Ahañceva kho pana, bho gotama, yānagato samāno yānā paccorohitvā bhavantaṃ gotamaṃ abhivādeyyaṃ, tena maṃ sā parisā paribhaveyya. Yaṃ kho pana sā parisā paribhaveyya, yasopi tassa hāyetha, yassa kho pana yaso hāyetha, bhogāpi tassa hāyeyyuṃ. Yasoladdhā kho panamhākaṃ bhogā. Ahañceva kho pana, bho gotama, yānagato samāno patodalaṭṭhiṃ abbhunnāmeyyaṃ, yānā me taṃ bhavaṃ gotamo paccorohanaṃ dhāretu. Ahañceva kho pana, bho gotama, yānagato samāno chattaṃ apanāmeyyaṃ, sirasā me taṃ bhavaṃ gotamo abhivādanaṃ dhāretū’’ti.
৩২২. অথ খো ভগৰা সোণদণ্ডং ব্রাহ্মণং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি।
322. Atha kho bhagavā soṇadaṇḍaṃ brāhmaṇaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
সোণদণ্ডসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং।
Soṇadaṇḍasuttaṃ niṭṭhitaṃ catutthaṃ.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৪. সোণদণ্ডসুত্তৰণ্ণনা • 4. Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanā
টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ৪. সোণদণ্ডসুত্তৰণ্ণনা • 4. Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanā
