| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
សីមានុជាននកថាវណ្ណនា
Sīmānujānanakathāvaṇṇanā
១៣៨. ឯកាវាសគតានំ វសេន សាមគ្គិំ បដិក្ខិបិត្វា ឯកសីមគតានំ វសេន អនុជានិតុកាមោ ភគវា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សីមំ សម្មន្និតុ’’ន្តិ អាហ។ អថ អាវាសបរិច្ឆេទំ វត្តុកាមោ ភវេយ្យ។ ឯត្តាវតា ឯកាវាសោ យាវតា ឯកាសីមា។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សីមំ សម្មន្និតុ’’ន្តិ វទេយ្យ។ តស្មា ន ឥធ អនុញ្ញាតពទ្ធសីមាវសេន ឯកាវាសបរិច្ឆេទោ ហោតិ, ឧបចារសីមាវសេនេវ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ។ កថំ ជានិតព្ពន្តិ ចេ? បាឡិតោវ, យថាហ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ឯកោ ទ្វីសុ អាវាសេសុ វស្សំ វសិ…បេ.… ឯកាធិប្បាយ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៦៤)។ អញ្ញថា វស្សច្ឆេទោតិ អនិដ្ឋប្បសង្គោវ, កថំ? ឯកាវាសវសេនេវ ចេ សាមគ្គី, ពហុអាវាសអនាវាសេសុ ន សម្ភវេយ្យ។ តតោ សោ តំ អាវាសំ គច្ឆន្តោ ពហិទ្ធា ឧបោសថំ ករោតិ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, តទហុបោសថេ សភិក្ខុកោ អនាវាសោ គន្តព្ពោ’’តិអាទិ (មហាវ. ១៨១)-បាឡិវិរោធោ សតិបិ សង្ឃេ អនាវាសេ ឧបោសថស្ស អកត្តព្ពតោ។ អនាវាសេបិ ចេ សាមគ្គី លព្ភតិ, ‘‘ឯត្តាវតា សាមគ្គី, យាវតា ឯកាវាសោ’’តិ ន វត្តព្ពំ, តស្មា សព្ពថា បុរិមនយោ បច្ឆិមេនេវ បដិក្ខិត្តោតិ កត្វា នានាវាសវសេនបិ សាមគ្គីតិ វេទិតព្ពំ។ ‘‘តំ កម្មំ ករោមាតិ វត្វា ន អកំសូ’តិអាទីសុ វិយ អនាគតម្បិ អបេក្ខតិ, តស្មា ‘ករោមា’តិ វុត្តេ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។ ‘‘សីមំ អសោធេត្វាបិ និមិត្តំ កិត្តេតុំ វដ្ដតី’’តិ លិខិតំ។ ហេដ្ឋិមកោដិយា អឌ្ឍដ្ឋមរតនុព្ពេធោ ហត្ថិប្បមាណោ។ សចេ ឯកោ ពទ្ធោ ហោតិ, ន កាតព្ពោតិ ឯត្ថ ‘‘ចតូសុ ទិសាសុ ចតុន្នំ បព្ពតកូដានំ ហេដ្ឋា បិដ្ឋិបាសាណសទិសេ បាសាណេ ឋិតត្តា ឯកាពទ្ធភាវេ សតិបិ បថវិតោ ឧទ្ធំ តេសំ សម្ពន្ធេ អសតិ ហេដ្ឋា បថវិគតសម្ពន្ធមត្តេ អព្ពោហារិកំ កត្វា កិត្តេតុំ វដ្ដតិ។ តេនេវ ‘បិដ្ឋិបាសាណោ អតិមហន្តោបិ បាសាណសង្ខ្យមេវ គច្ឆតី’តិ វុត្តំ។ បថវិតោ ហេដ្ឋា តស្ស មហន្តភាវេ គយ្ហមានេ បព្ពតមេវ ហោតី’’តិ អនុគណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ ‘‘ចិនិត្វា កតបំសុបុញ្ជេ តិណគុម្ពរុក្ខា ចេ ជាយន្តិ, បព្ពតោ ហោតីតិ ធម្មសិរិត្ថេរោ។ នេវាតិ ឧបតិស្សត្ថេរោ’’តិ វុត្តំ។
138. Ekāvāsagatānaṃ vasena sāmaggiṃ paṭikkhipitvā ekasīmagatānaṃ vasena anujānitukāmo bhagavā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sīmaṃ sammannitu’’nti āha. Atha āvāsaparicchedaṃ vattukāmo bhaveyya. Ettāvatā ekāvāso yāvatā ekāsīmā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, sīmaṃ sammannitu’’nti vadeyya. Tasmā na idha anuññātabaddhasīmāvasena ekāvāsaparicchedo hoti, upacārasīmāvaseneva hotīti veditabbaṃ. Kathaṃ jānitabbanti ce? Pāḷitova, yathāha ‘‘tena kho pana samayena āyasmā upanando sakyaputto eko dvīsu āvāsesu vassaṃ vasi…pe… ekādhippāya’’nti (mahāva. 364). Aññathā vassacchedoti aniṭṭhappasaṅgova, kathaṃ? Ekāvāsavaseneva ce sāmaggī, bahuāvāsaanāvāsesu na sambhaveyya. Tato so taṃ āvāsaṃ gacchanto bahiddhā uposathaṃ karoti. ‘‘Na, bhikkhave, tadahuposathe sabhikkhuko anāvāso gantabbo’’tiādi (mahāva. 181)-pāḷivirodho satipi saṅghe anāvāse uposathassa akattabbato. Anāvāsepi ce sāmaggī labbhati, ‘‘ettāvatā sāmaggī, yāvatā ekāvāso’’ti na vattabbaṃ, tasmā sabbathā purimanayo pacchimeneva paṭikkhittoti katvā nānāvāsavasenapi sāmaggīti veditabbaṃ. ‘‘Taṃ kammaṃ karomāti vatvā na akaṃsū’tiādīsu viya anāgatampi apekkhati, tasmā ‘karomā’ti vutte na vaṭṭatī’’ti vadanti. ‘‘Sīmaṃ asodhetvāpi nimittaṃ kittetuṃ vaṭṭatī’’ti likhitaṃ. Heṭṭhimakoṭiyā aḍḍhaṭṭhamaratanubbedho hatthippamāṇo. Sace eko baddho hoti, na kātabboti ettha ‘‘catūsu disāsu catunnaṃ pabbatakūṭānaṃ heṭṭhā piṭṭhipāsāṇasadise pāsāṇe ṭhitattā ekābaddhabhāve satipi pathavito uddhaṃ tesaṃ sambandhe asati heṭṭhā pathavigatasambandhamatte abbohārikaṃ katvā kittetuṃ vaṭṭati. Teneva ‘piṭṭhipāsāṇo atimahantopi pāsāṇasaṅkhyameva gacchatī’ti vuttaṃ. Pathavito heṭṭhā tassa mahantabhāve gayhamāne pabbatameva hotī’’ti anugaṇṭhipade vuttaṃ. ‘‘Cinitvā katapaṃsupuñje tiṇagumbarukkhā ce jāyanti, pabbato hotīti dhammasiritthero. Nevāti upatissatthero’’ti vuttaṃ.
បាសាណោតិ ‘‘សុធាមយបាសាណោបិ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។ វីមំសិតព្ពំ ឥដ្ឋកាយ បដិក្ខិត្តត្តា។ ទ្វត្តិំសបលគុឡបិណ្ឌប្បមាណោ តុលតាយ, ន តុលគណនាយ។ សោបីតិ ខាណុកោ វិយ ឧដ្ឋិតបាសាណោ។
Pāsāṇoti ‘‘sudhāmayapāsāṇopi vaṭṭatī’’ti vadanti. Vīmaṃsitabbaṃ iṭṭhakāya paṭikkhittattā. Dvattiṃsapalaguḷapiṇḍappamāṇo tulatāya, na tulagaṇanāya. Sopīti khāṇuko viya uṭṭhitapāsāṇo.
ចតុបញ្ចរុក្ខនិមិត្តមត្តម្បីតិ ឯកច្ចេសុ និមិត្តសទ្ទោ នត្ថិ។ ឯត្ថ តយោ ចេ សាររុក្ខា ហោន្តិ, ទ្វេ អសាររុក្ខា, សាររុក្ខានំ ពហុត្តំ ឥច្ឆិតព្ពំ។ ‘‘សុសានម្បិ ឥធ ‘វនមេវា’តិ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ សយំជាតត្តា’’តិ វុត្តំ។ កេចិ បន ‘‘ចតូសុ ទ្វេ អន្តោសារា ចេ, វដ្ដតិ។ អន្តោសារា អធិកា, សមា វា, វដ្ដតិ។ តស្មា ពហូសុបិ ទ្វេ ចេ អន្តោសារា អត្ថិ, វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។
Catupañcarukkhanimittamattampīti ekaccesu nimittasaddo natthi. Ettha tayo ce sārarukkhā honti, dve asārarukkhā, sārarukkhānaṃ bahuttaṃ icchitabbaṃ. ‘‘Susānampi idha ‘vanamevā’ti saṅkhyaṃ gacchati sayaṃjātattā’’ti vuttaṃ. Keci pana ‘‘catūsu dve antosārā ce, vaṭṭati. Antosārā adhikā, samā vā, vaṭṭati. Tasmā bahūsupi dve ce antosārā atthi, vaṭṭatī’’ti vadanti.
បរភាគេតិ ឯត្ថ ‘‘ឯតេហិ ពទ្ធដ្ឋានតោ គតត្តា វដ្ដតិ។ តថា ទីឃមគ្គេបិ គហិតដ្ឋានតោ គតដ្ឋានស្ស អញ្ញត្តា’’តិ វទន្តិ។
Parabhāgeti ettha ‘‘etehi baddhaṭṭhānato gatattā vaṭṭati. Tathā dīghamaggepi gahitaṭṭhānato gataṭṭhānassa aññattā’’ti vadanti.
អន្វទ្ធមាសន្តិ ឯត្ថ ‘‘អនុពទ្ធោ អទ្ធមាសោ, អទ្ធមាសស្ស វា អនូ’’តិ លិខិតំ។ ‘‘អន្តរវាសកោ តេមិយតី’’តិ វុត្តត្តា តត្តកប្បមាណឧទកេយេវ កាតុំ វដ្ដតីតិ កេចិ។ តេមិយតីតិ ឥមិនា ហេដ្ឋិមកោដិយា នទិលក្ខណំ វុត្តំ។ ឯវរូបាយ នទិយា យស្មិំ ឋានេ ចត្តារោ មាសេ អប្បំ វា ពហុំ វា ឧទកំ អជ្ឈោត្ថរិត្វា បវត្តតិ, តស្មិំ ឋានេ អប្បោទកេបិ ឋត្វា កាតុំ វដ្ដតីតិ ឯកេ។ ‘‘បវត្តនដ្ឋានេ នទិនិមិត្ត’ន្តិ វុត្តត្តា សេតុតោ បរតោ តត្តកំ ឧទកំ យទិ បវត្តតិ, នទី ឯវា’’តិ វទន្តិ។
Anvaddhamāsanti ettha ‘‘anubaddho addhamāso, addhamāsassa vā anū’’ti likhitaṃ. ‘‘Antaravāsako temiyatī’’ti vuttattā tattakappamāṇaudakeyeva kātuṃ vaṭṭatīti keci. Temiyatīti iminā heṭṭhimakoṭiyā nadilakkhaṇaṃ vuttaṃ. Evarūpāya nadiyā yasmiṃ ṭhāne cattāro māse appaṃ vā bahuṃ vā udakaṃ ajjhottharitvā pavattati, tasmiṃ ṭhāne appodakepi ṭhatvā kātuṃ vaṭṭatīti eke. ‘‘Pavattanaṭṭhāne nadinimitta’nti vuttattā setuto parato tattakaṃ udakaṃ yadi pavattati, nadī evā’’ti vadanti.
ជាតស្សរាទីសុ ឋិតោទកំ ជាតស្សរាទិបទេសេន អនន្តរិកម្បិ និមិត្តំ កាតុំ វដ្ដតិ នទិបារសីមាយ និមិត្តំ វិយ។ សចេ សោ បទេសោ កាលន្តរេន គាមខេត្តភាវំ បាបុណាតិ, តត្ថ អញ្ញំ សីមំ សម្មន្និតុំ វដ្ដតិ។ ឧក្ខេបិមន្តិ ឧទ្ធរិត្វា គហេតព្ពកំ។
Jātassarādīsu ṭhitodakaṃ jātassarādipadesena anantarikampi nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati nadipārasīmāya nimittaṃ viya. Sace so padeso kālantarena gāmakhettabhāvaṃ pāpuṇāti, tattha aññaṃ sīmaṃ sammannituṃ vaṭṭati. Ukkhepimanti uddharitvā gahetabbakaṃ.
អពទ្ធសីមវិហារានំ សីមាយ ឧបចារំ ឋបេត្វាតិ ‘‘អាយតិំ សម្មន្និតព្ពាយ ឱកាសំ ឋបេត្វា’’តិ លិខិតំ។ អន្តោនិមិត្តគតេហិ បនាតិ ‘‘ឯកស្ស ឧបឌ្ឍំ អន្តោកត្តុកាមតាយ សតិ សព្ពេសំ អាគមនេ បយោជនំ នត្ថីតិ កត្វា ‘អន្តោនិមិត្តគតេហី’តិ វុត្តំ, តញ្ច សាមីចិវសេនា’’តិ វទន្តិ។ អនាគមនម្បិ វដ្ដតីតិ ‘‘សីមាយ អពទ្ធត្តា វគ្គំ នាម ន ហោតី’’តិ លិខិតំ។ ‘‘អញ្ញស្មិំ គាមខេត្តេ ឋត្វា និមិត្តកិត្តនកាលេ, សមានសំវាសកសីមាយ សម្មន្ននកាលេ ច អាគមនបយោជនំ នត្ថី’’តិ វុត្តំ។ ភេរិសញ្ញំ វាតិ ‘‘សម្មន្ននបរិយោសានំ ករោមាតិ វត្វា’’តិ លិខិតំ, តេន តាទិសេ កាលេ តំ កប្បតីតិ សិទ្ធំ ហោតិ។ កិំ ឥមិនា? សុខករណត្ថន្តិ មហាជនសន្និបាតនបរិស្សមំ អកត្វា អប្បតរេហិ សុខករណត្ថំ។ យទិ មហាសីមាពន្ធនកាលេ អន្តរាយោ ហោតិ, តត្តកេនបិ សុខវិហារោតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘បឋម’’ន្តិ វុត្តន្តិ ឯកេ។ តតោ ឱរំ ន វដ្ដតីតិ កថំ បញ្ញាយតីតិ? វីសតិវគ្គករណីយបរមត្តា សង្ឃកម្មស្ស។ កម្មារហេន សទ្ធិំ ឯកវីសតិ ភិក្ខូ ចេ គណ្ហាតិ, វដ្ដតិ។ តត្តកប្បមាណំ សុខនិសជ្ជវសេន វេទិតព្ពំ។ តមេវ និមិត្តំ អញ្ញេបិ កិត្តេត្វា សចេ ពន្ធន្តិ, វដ្ដតីតិ ឯកេ។
Abaddhasīmavihārānaṃ sīmāya upacāraṃ ṭhapetvāti ‘‘āyatiṃ sammannitabbāya okāsaṃ ṭhapetvā’’ti likhitaṃ. Antonimittagatehi panāti ‘‘ekassa upaḍḍhaṃ antokattukāmatāya sati sabbesaṃ āgamane payojanaṃ natthīti katvā ‘antonimittagatehī’ti vuttaṃ, tañca sāmīcivasenā’’ti vadanti. Anāgamanampi vaṭṭatīti ‘‘sīmāya abaddhattā vaggaṃ nāma na hotī’’ti likhitaṃ. ‘‘Aññasmiṃ gāmakhette ṭhatvā nimittakittanakāle, samānasaṃvāsakasīmāya sammannanakāle ca āgamanapayojanaṃ natthī’’ti vuttaṃ. Bherisaññaṃ vāti ‘‘sammannanapariyosānaṃ karomāti vatvā’’ti likhitaṃ, tena tādise kāle taṃ kappatīti siddhaṃ hoti. Kiṃ iminā? Sukhakaraṇatthanti mahājanasannipātanaparissamaṃ akatvā appatarehi sukhakaraṇatthaṃ. Yadi mahāsīmābandhanakāle antarāyo hoti, tattakenapi sukhavihāroti dassanatthaṃ ‘‘paṭhama’’nti vuttanti eke. Tato oraṃ na vaṭṭatīti kathaṃ paññāyatīti? Vīsativaggakaraṇīyaparamattā saṅghakammassa. Kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū ce gaṇhāti, vaṭṭati. Tattakappamāṇaṃ sukhanisajjavasena veditabbaṃ. Tameva nimittaṃ aññepi kittetvā sace bandhanti, vaṭṭatīti eke.
‘‘ឯវំ ពទ្ធាសុ បន…បេ.… សីមន្តរិកា ហិ គាមខេត្តំ ភជតី’’តិ ន អាវាសវសេន សាមគ្គីបរិច្ឆេទោ, កិន្តុ សីមាវសេនេវាតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ ‘‘និមិត្តុបគបាសាណេ ឋបេត្វា’’តិ សញ្ចារិមនិមិត្តស្ស តប្បរតោ វុត្តំ។ ឥតោ បដ្ឋាយ គណ្ឋិបទក្កមោ ហោតិ – ន សក្ខិស្សន្តីតិ តេ អវិប្បវាសំ អសល្លក្ខេត្វា ‘‘សមានសំវាសកមេវ សមូហនិស្សាមា’’តិ វាយាមន្តា សមូហនិតុំ ន សក្ខិស្សន្តិ។ ‘‘ឯករតនប្បមាណា’’តិ សុវិញ្ញេយ្យន្តរា ហោតីតិ កត្វា វុត្តំ។ ឯកង្គុលមត្តម្បិ វដ្ដតេវ។ ខណ្ឌសីមតោ បដ្ឋាយ ពន្ធនំ អាចិណ្ណំ។ អាចិណ្ណករណេន វិគតសម្មោហោ ហោតីតិ។ កុដិគេហេតិ កុដិឃរេ ភូមិឃរេ។ ឧទុក្ខលំវាតិ ភូមិឧទុក្ខលំ វិយ ខុទ្ទកាវាដំ។ ‘‘បមុខេ’’តិ ភូមិកុដិំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ឯកេ។ ហេដ្ឋា ន ឱតរតីតិ ភិត្តិតោ ឱរំ និមិត្តានិ ឋបេត្វា កិត្តិតត្តា ហេដ្ឋា អាកាសេ ន ឱតរតិ, ឧបរិ កតេ បាសាទេតិ អត្ថោ។ ភិត្តិលគ្គេតិ ភិត្តិនិស្សិតកេ។ ឥមេ កិរ ភិត្តិលគ្គាបិ ‘‘ឯកាពទ្ធា’’តិ ន វុច្ចន្តិ។ សព្ពោ បាសាទោ សីមដ្ឋោ ហោតីតិ ឯកាពទ្ធោ វា ហោតុ, មា វា។ តាលមូលកបព្ពតោ នាម អនុបុព្ពេន តនុកោ។ អាកាសបព្ភារន្តិ អបរិក្ខេបបព្ភារំ។ សុសិរបាសាណោ នាម លេណំ ហោតិ។ អន្តោលេណន្តិ បព្ពតស្ស អន្តោលេណំ។ ទ្វារំ បន សន្ធាយ បរតោ ‘‘ឱរតោ’’តិ វុត្តំ, សព្ពថាបិ សីមតោ ពហិលេណេន ឱតរតីតិ អធិប្បាយោ។
‘‘Evaṃbaddhāsu pana…pe… sīmantarikā hi gāmakhettaṃ bhajatī’’ti na āvāsavasena sāmaggīparicchedo, kintu sīmāvasenevāti dassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Nimittupagapāsāṇe ṭhapetvā’’ti sañcārimanimittassa tapparato vuttaṃ. Ito paṭṭhāya gaṇṭhipadakkamo hoti – na sakkhissantīti te avippavāsaṃ asallakkhetvā ‘‘samānasaṃvāsakameva samūhanissāmā’’ti vāyāmantā samūhanituṃ na sakkhissanti. ‘‘Ekaratanappamāṇā’’ti suviññeyyantarā hotīti katvā vuttaṃ. Ekaṅgulamattampi vaṭṭateva. Khaṇḍasīmato paṭṭhāya bandhanaṃ āciṇṇaṃ. Āciṇṇakaraṇena vigatasammoho hotīti. Kuṭigeheti kuṭighare bhūmighare. Udukkhalaṃvāti bhūmiudukkhalaṃ viya khuddakāvāṭaṃ. ‘‘Pamukhe’’ti bhūmikuṭiṃ sandhāya vuttanti eke. Heṭṭhā na otaratīti bhittito oraṃ nimittāni ṭhapetvā kittitattā heṭṭhā ākāse na otarati, upari kate pāsādeti attho. Bhittilaggeti bhittinissitake. Ime kira bhittilaggāpi ‘‘ekābaddhā’’ti na vuccanti. Sabbo pāsādo sīmaṭṭho hotīti ekābaddho vā hotu, mā vā. Tālamūlakapabbato nāma anupubbena tanuko. Ākāsapabbhāranti aparikkhepapabbhāraṃ. Susirapāsāṇo nāma leṇaṃ hoti. Antoleṇanti pabbatassa antoleṇaṃ. Dvāraṃ pana sandhāya parato ‘‘orato’’ti vuttaṃ, sabbathāpi sīmato bahileṇena otaratīti adhippāyo.
មហាសីមំ សោធេត្វាតិ សីមដ្ឋំ ទូរគតម្បិ សីមគតំ សីមសម្ពន្ធំវ, តស្មា តំ អនាមសិត្វា ឋាតព្ពន្តិ អធិប្បាយោ។ យទិ ឯវំ ‘‘តន្និស្សិតកំ អបនេត្វា កម្មំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ វត្តព្ពំ។ មហាអដ្ឋកថាយម្បិ ‘‘សីមំ សោធេត្វា កាតព្ព’’ន្តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ។ មហាថេរាបិ ‘‘សោធេតព្ព’’មិច្ចេវ វទន្តីតិ ឯកេ។ ‘‘មហាសីមំ សោធេត្វា វា កម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ ច បាឋោ អត្ថិ។ ‘‘វុត្តនយេនេវា’’តិ ច បរតោ វក្ខតិ, តស្មា សាធារណបាឋោវ សុន្ទរោតិ ឯកេ។ បុរិមនយេបីតិ ខណ្ឌសីមាយ ឧដ្ឋហិត្វា មហាសីមាយ ឱនតេបីតិ អត្ថោ។ ឧក្ខិបាបេត្វា កាតុំ ន វដ្ដតិ។ កស្មា? អន្តោ ឋិតត្តា។ រុក្ខស្ស ហេដ្ឋា បថវិគតំ មូលំ ខណ្ឌសីមាវ ហោតិ, អព្ពោហារិកំ វាតិ អបរេ។ ‘‘មជ្ឈេ បន ឆិន្នេ មហាសីមាយ ឋិតមូលំ មហាសីមមេវ ភជតិ, ខណ្ឌសីមាយ ឋិតំ ខណ្ឌសីមមេវ ភជតិ តទាយត្តបថវិរសាទីហិ អនុគ្គហិតត្តា’’តិ វុត្តំ។ ‘‘សីមាយ បច្ឆា ឧដ្ឋិតរុក្ខេ និសីទិត្វា កម្មំ កាតុំ វដ្ដតិ បច្ឆាសីមាយំ កតគេហេ វិយា’’តិ វត្វា ‘‘ពន្ធនកាលេ ឋិតរុក្ខេ និសីទិត្វា កាតុំ ន វដ្ដតិ ឧបរិសីមាយ អគមនតោ’’តិ ការណំ វទន្តិ។ ឯវំ សតិ ពន្ធនកាលេ បុន អារោហណំ នាម នត្ថិ, ពន្ធិតកាលេ ឯវ អារុហតីតិ អាបជ្ជតិ។ បច្ឆា ឧដ្ឋិតរុក្ខោ បន តប្បដិពទ្ធត្តា សីមសង្ខ្យមេវ គតោ, ឯវំ បុព្ពេ ឧដ្ឋិតរុក្ខោបីតិ គហេតព្ពំ។ ‘‘យំ កិញ្ចិបី’’តិ វចនតោ តិណាទិបិ សង្គហិតំ។ មហាថេរាបិ តិណំ សោធេត្វាវ ករោន្តីតិ។
Mahāsīmaṃ sodhetvāti sīmaṭṭhaṃ dūragatampi sīmagataṃ sīmasambandhaṃva, tasmā taṃ anāmasitvā ṭhātabbanti adhippāyo. Yadi evaṃ ‘‘tannissitakaṃ apanetvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vattabbaṃ. Mahāaṭṭhakathāyampi ‘‘sīmaṃ sodhetvā kātabba’’nti ettakameva vuttaṃ. Mahātherāpi ‘‘sodhetabba’’micceva vadantīti eke. ‘‘Mahāsīmaṃ sodhetvā vā kammaṃ kātabba’’nti ca pāṭho atthi. ‘‘Vuttanayenevā’’ti ca parato vakkhati, tasmā sādhāraṇapāṭhova sundaroti eke. Purimanayepīti khaṇḍasīmāya uṭṭhahitvā mahāsīmāya onatepīti attho. Ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati. Kasmā? Anto ṭhitattā. Rukkhassa heṭṭhā pathavigataṃ mūlaṃ khaṇḍasīmāva hoti, abbohārikaṃ vāti apare. ‘‘Majjhe pana chinne mahāsīmāya ṭhitamūlaṃ mahāsīmameva bhajati, khaṇḍasīmāya ṭhitaṃ khaṇḍasīmameva bhajati tadāyattapathavirasādīhi anuggahitattā’’ti vuttaṃ. ‘‘Sīmāya pacchā uṭṭhitarukkhe nisīditvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati pacchāsīmāyaṃ katagehe viyā’’ti vatvā ‘‘bandhanakāle ṭhitarukkhe nisīditvā kātuṃ na vaṭṭati uparisīmāya agamanato’’ti kāraṇaṃ vadanti. Evaṃ sati bandhanakāle puna ārohaṇaṃ nāma natthi, bandhitakāle eva āruhatīti āpajjati. Pacchā uṭṭhitarukkho pana tappaṭibaddhattā sīmasaṅkhyameva gato, evaṃ pubbe uṭṭhitarukkhopīti gahetabbaṃ. ‘‘Yaṃ kiñcipī’’ti vacanato tiṇādipi saṅgahitaṃ. Mahātherāpi tiṇaṃ sodhetvāva karontīti.
១៤០. យស្មា មជ្ឈតោ កោណំ ហោតិ, តស្មា ‘‘កោណតោ កោណ’’ន្តិ វុត្តំ។ ‘‘អាបត្តិញ្ច អាបជ្ជតិ អចិត្តកត្តា’’តិ វទន្តិ។ បារយតីតិ អជ្ឈោត្ថរតិ។ កា សា? សីមា។ ‘‘យា សព្ពន្តិមេន…បេ.… វហតី’’តិ តតោ ហេដ្ឋិមា នាវាសង្ខ្យំ ន គច្ឆតីតិ កត្វា វុត្តន្តិ ឯកេ, តំ ន យុត្តំ ទុតិយបារាជិកេ នាវដ្ឋភណ្ឌាធិការេ តស្សាបិ អធិប្បេតត្តា។ មជ្ឈិមបុរិសស្ស ភារប្បមាណេន វុត្តន្តិ ឯកេ។ ភិក្ខុនីនម្បិ នទីបារសីមាសម្ភវតោ តាសំ ‘‘ឯកា វា នទីបារំ គច្ឆេយ្យា’’តិ វុត្តទោសបរិហរណត្ថន្តិ អាចរិយស្ស តក្កោ។ ឧភយត្ថាបិ ធុវ-សទ្ទោ គហិតោ។ តេន ឧបោសថន្តរាយ បរិហរណត្ថំ ឧបោសថទិវសោ និយមតោវ វុត្តោ។ ឯត្ថ ច នាវា នាម បមាណយុត្តា សព្ពសាធារណា ថម្ភនាវា អធិប្បេតា, ន កុល្លនាវាតិ នោ តក្កោតិ អាចរិយោ។ រុក្ខំ ឆិន្ទិត្វា កតោតិ អត្ថោ។ សចេ ឯកំ គាមខេត្តំ, សព្ពនិមិត្តានំ អន្តោ ឋិតេ ភិក្ខូ ហត្ថបាសគតេ កត្វា សម្មន្និតព្ពា។ នានាគាមខេត្តំ ចេ, អនាគមនម្បិ វដ្ដតិ។ ឧភយតីរេ និមិត្តកិត្តនមត្តេន ទីបកោ សង្គហិតោ ន ហោតិ, តស្មា ទីបកេ និមិត្តានិ កិត្តេតព្ពានេវ។ ‘‘នទិយា ហេដ្ឋា និសិន្នភិក្ខុ កម្មំ កោបេតិ។ ឧបរិយេវ ហិ នទី ហោតី’’តិ វទន្តិ។
140. Yasmā majjhato koṇaṃ hoti, tasmā ‘‘koṇato koṇa’’nti vuttaṃ. ‘‘Āpattiñca āpajjati acittakattā’’ti vadanti. Pārayatīti ajjhottharati. Kā sā? Sīmā. ‘‘Yā sabbantimena…pe… vahatī’’ti tato heṭṭhimā nāvāsaṅkhyaṃ na gacchatīti katvā vuttanti eke, taṃ na yuttaṃ dutiyapārājike nāvaṭṭhabhaṇḍādhikāre tassāpi adhippetattā. Majjhimapurisassa bhārappamāṇena vuttanti eke. Bhikkhunīnampi nadīpārasīmāsambhavato tāsaṃ ‘‘ekā vā nadīpāraṃ gaccheyyā’’ti vuttadosapariharaṇatthanti ācariyassa takko. Ubhayatthāpi dhuva-saddo gahito. Tena uposathantarāya pariharaṇatthaṃ uposathadivaso niyamatova vutto. Ettha ca nāvā nāma pamāṇayuttā sabbasādhāraṇā thambhanāvā adhippetā, na kullanāvāti no takkoti ācariyo. Rukkhaṃ chinditvā katoti attho. Sace ekaṃ gāmakhettaṃ, sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā sammannitabbā. Nānāgāmakhettaṃ ce, anāgamanampi vaṭṭati. Ubhayatīre nimittakittanamattena dīpako saṅgahito na hoti, tasmā dīpake nimittāni kittetabbāneva. ‘‘Nadiyā heṭṭhā nisinnabhikkhu kammaṃ kopeti. Upariyeva hi nadī hotī’’ti vadanti.
សីមានុជាននកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sīmānujānanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ៧១. សីមានុជាននា • 71. Sīmānujānanā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / សីមានុជាននកថា • Sīmānujānanakathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / សីមានុជាននកថាវណ្ណនា • Sīmānujānanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / សីមានុជាននកថាវណ្ណនា • Sīmānujānanakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៧១. សីមានុជាននកថា • 71. Sīmānujānanakathā
