| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
៣. សប្បុរិសធម្មសុត្តវណ្ណនា
3. Sappurisadhammasuttavaṇṇanā
១០៥. សប្បុរិសធម្មន្តិ សប្បុរិសភាវករំ ធម្មំ។ សោ បន យស្មា សប្បុរិសានំ បវេណិកោ ធម្មោ ហោតិ។ តស្មា អាហ – ‘‘សប្បុរិសានំ ធម្ម’’ន្តិ, ឯស នយោ អសប្បុរិសធម្មន្តិ ឯត្ថាបិ។ ឯវំ បធានំ អនុដ្ឋាតព្ពញ្ច សប្បុរិសធម្មំ អាទិំ កត្វា មាតិកំ ឋបេត្វា អយថានុបុព្ពិយា និទ្ទិសន្តោ ‘‘កតមោ ច, ភិក្ខវេ, អសប្បុរិសធម្មោ’’តិអាទិមាហ។ តថា បន និទ្ទិសន្តោ ឧទាហរណបុព្ពកំ ហេតុំ ទស្សេតុំ, ‘‘យថា នាមា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តេន ឥច្ឆិតព្ពបរិច្ចាគបុព្ពកំ គហេតព្ពគ្គហណំ នាម ញាយបដិបត្តិ, តស្មា សប្បុរិសធម្មា សម្បាទេតព្ពាតិ ទីបេន្តោ សត្ថា អយថានុបុព្ពិយា និទ្ធារីយតីតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតិ។ តថា អញ្ញត្ថាបិ ‘‘អសេវនា ច ពាលានំ, បណ្ឌិតានញ្ច សេវនា’’តិ។ ឯតទេវ ហិ កុលទ្វយំ ‘‘ឧច្ចកុល’’ន្តិ វុច្ចតិ និប្បរិយាយតោ។ តថាហិ អន្តិមភវិកា ពោធិសត្តា តត្ថេវ បដិសន្ធិំ គណ្ហន្តិ។ សោតិ សាមីចិប្បដិបន្នោ ភិក្ខុ។ អន្តរំ ករិត្វាតិ តំ ការណំ កត្វា។ បដិបទា ហិ វិញ្ញូនំ បូជាយ ការណំ, ន ឧច្ចកុលីនតា។ មហាកុលាតិ វិបុលកុលា ឧបាទិតោទិតកុលសម្បវត្តិកាតិ អត្ថោ។
105.Sappurisadhammanti sappurisabhāvakaraṃ dhammaṃ. So pana yasmā sappurisānaṃ paveṇiko dhammo hoti. Tasmā āha – ‘‘sappurisānaṃ dhamma’’nti, esa nayo asappurisadhammanti etthāpi. Evaṃ padhānaṃ anuṭṭhātabbañca sappurisadhammaṃ ādiṃ katvā mātikaṃ ṭhapetvā ayathānupubbiyā niddisanto ‘‘katamo ca, bhikkhave, asappurisadhammo’’tiādimāha. Tathā pana niddisanto udāharaṇapubbakaṃ hetuṃ dassetuṃ, ‘‘yathā nāmā’’tiādi vuttaṃ. Tena icchitabbapariccāgapubbakaṃ gahetabbaggahaṇaṃ nāma ñāyapaṭipatti, tasmā sappurisadhammā sampādetabbāti dīpento satthā ayathānupubbiyā niddhārīyatīti imamatthaṃ dasseti. Tathā aññatthāpi ‘‘asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā’’ti. Etadeva hi kuladvayaṃ ‘‘uccakula’’nti vuccati nippariyāyato. Tathāhi antimabhavikā bodhisattā tattheva paṭisandhiṃ gaṇhanti. Soti sāmīcippaṭipanno bhikkhu. Antaraṃ karitvāti taṃ kāraṇaṃ katvā. Paṭipadā hi viññūnaṃ pūjāya kāraṇaṃ, na uccakulīnatā. Mahākulāti vipulakulā upāditoditakulasampavattikāti attho.
១០៦. យសសទ្ទោ បរិវារវាចកោ។ យសស្សីតិ ច សាតិសយបរិវារវន្តតា វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘បរិវារសម្បន្នោ’’តិ។ អាធិបតេយ្យាភាវតោ បរេសំ ឧបរិនត្តិ ឯតេសំ ឦសោ ឦសនំ ឥស្សរិយន្តិ អក្ខាតព្ពាតិ អប្បេសក្ខា។ តេនាហ ‘‘អប្បបរិវារា’’តិ។ អភាវត្ថោ ហិ ឥធ អប្ប-សទ្ទោ។
106.Yasasaddo parivāravācako. Yasassīti ca sātisayaparivāravantatā vuccatīti āha ‘‘parivārasampanno’’ti. Ādhipateyyābhāvato paresaṃ uparinatti etesaṃ īso īsanaṃ issariyanti akkhātabbāti appesakkhā. Tenāha ‘‘appaparivārā’’ti. Abhāvattho hi idha appa-saddo.
១០៧. នវេវ ធុតង្គានិ អាគតានីតិ ឯត្ថ យថា ឧក្កដ្ឋបំសុកូលិកស្ស តេចីវរិកតា សុករា។ ឯវំ ឧក្កដ្ឋបិណ្ឌបាតិកស្ស សបទានចារិកតា សុករា។ ឯកាសនិកស្ស ច បត្តបិណ្ឌិកខលុបច្ឆាភត្តិកតា សុករា ឯវាតិ – ‘‘បំសុកូលិកោ ហោតី’’តិអាទិវចនេនេវ បាឡិយា អនាគតានម្បិ អាគតភាវោ វេទិតព្ពោ បរិហរណសុករតាយ តេសម្បិ សមាទានសម្ភវតោ។ តេនាហ ‘‘តេរស ហោន្តី’’តិ។
107.Naveva dhutaṅgāni āgatānīti ettha yathā ukkaṭṭhapaṃsukūlikassa tecīvarikatā sukarā. Evaṃ ukkaṭṭhapiṇḍapātikassa sapadānacārikatā sukarā. Ekāsanikassa ca pattapiṇḍikakhalupacchābhattikatā sukarā evāti – ‘‘paṃsukūliko hotī’’tiādivacaneneva pāḷiyā anāgatānampi āgatabhāvo veditabbo pariharaṇasukaratāya tesampi samādānasambhavato. Tenāha ‘‘terasa hontī’’ti.
១០៨. កាមតណ្ហាទិកាយ តាយ តណ្ហាយ និព្ពត្តាតិ តម្មយា, បុថុជ្ជនា, បកតិភាវូបគមនេន តេសំ ភាវោ តម្មយតា, តប្បដិក្ខេបតោ អតម្មយតា, និត្តណ្ហតា។ តំយេវ ការណំ កត្វាតិ បឋមជ្ឈានេបិ តណ្ហាបហានំយេវ ការណំ កត្វា។ ចិត្តេ ឧប្បាទេត្វាតិ អតម្មយតាបរិយាយេន វុត្តេ តណ្ហាយ បដិបក្ខធម្មេ សម្បាទេត្វា។ ន មញ្ញតីតិ មញ្ញនានំ អរិយមគ្គេន សព្ពសោ សមុច្ឆិន្នត្តា កិស្មិញ្ចិ ឱកាសេ កាមភវាទិកេ កេនចិ វត្ថុនា ហត្ថិអស្សខេត្តវត្ថាទិនា បត្តចីវរវិហារបរិវេណាទិនា ច បុគ្គលំ ន មញ្ញតិ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
108. Kāmataṇhādikāya tāya taṇhāya nibbattāti tammayā, puthujjanā, pakatibhāvūpagamanena tesaṃ bhāvo tammayatā, tappaṭikkhepato atammayatā, nittaṇhatā. Taṃyeva kāraṇaṃ katvāti paṭhamajjhānepi taṇhāpahānaṃyeva kāraṇaṃ katvā. Citte uppādetvāti atammayatāpariyāyena vutte taṇhāya paṭipakkhadhamme sampādetvā. Na maññatīti maññanānaṃ ariyamaggena sabbaso samucchinnattā kismiñci okāse kāmabhavādike kenaci vatthunā hatthiassakhettavatthādinā pattacīvaravihārapariveṇādinā ca puggalaṃ na maññati. Sesaṃ suviññeyyameva.
សប្បុរិសធម្មសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Sappurisadhammasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៣. សប្បុរិសសុត្តំ • 3. Sappurisasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ៣. សប្បុរិសធម្មសុត្តវណ្ណនា • 3. Sappurisadhammasuttavaṇṇanā
